40 боби сиёсати пулию карзии бонки милли (марказй)



жүктеу 497.61 Kb.
бет1/2
Дата01.05.2016
өлшемі497.61 Kb.
  1   2
: wp-content -> uploads -> 2015
2015 -> С. Ж. Асфендияров атындағЫ
2015 -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
2015 -> Конференция жұмысының бағыттары: Абайтанудың заманауи бағыттары
2015 -> Vіі международная научно-методическая конференция 1 2 октября 2015 г
2015 -> Реферат kz Қазақша рефераттар сайты Ахмет Жұбанов
2015 -> Келісілді бекітемін
2015 -> Реферат kz Қазақша рефераттар сайты КӨне түркі поэзиясындағы дәСТҮр жалғастығЫ
2015 -> Көрсетілетін қызметті берушінің және оның филиалдарының мекенжайлары
Тавре ки дар боло зикр кардем таварруми пул бо дарачаи нархвд андоза карда мешавад. Нарх бошад дар чараёни таваррум ба хамаи молхо якхел тагйир намеёбад, нархи баъзе молх,о боло рафта, нархи дигарашон бетагйир мемонад. Хднгоми дар муомилот зиёд шудани пул кдбл аз хама нархи молх,ои истеъмолии дарачаи аввал баланд гардида, баъдан имкон дорад нархи дигар молх,о баланд гардад. Аз баланд шудани нарх асосан истеъмолкунандагон зарар мебинанд.

Таваррум окибатхои иктисодию ичтимой дорад, ки аз инхо иборатанд:

-азнавтаксими даромад байни гурувдои одамон, со^авди истехсолот, минтакдх,о, ширкдтвд ва дебиторону кредиторон;

-бекддр (арзон) шудани пасандозхои ахолй, амонатвди субъектной хочагидорй ва бучети давлатй;

-бекддр (арзон) шудани фондхои фарсоиш, ки дар натича чараёни баркдрор кардани воситахои асосй мушкил мегардад;

-паст шудани курби харидории пули миллй ва гайра.



40

БОБИ 4. СИЁСАТИ ПУЛИЮ КАРЗИИ БОНКИ МИЛЛИ (МАРКАЗЙ)



4.1. Максади асосии еиёеата аулню карзй

Тартиб до дани барномаи пулию кдрзй барои муайян намудани мадсадаои умумии сиёсати пулию кдрзй пгароити мусоид фаровдм меорад. Бинобарин, Бонки марказй (миллй) ба таври доимй барномаи пулию кдрзиро тартиб до да, аз руи ичроиши он назорат мебарад ва нишондодаои онро тахдил намуда, макеадхри ояндаро муайян менамояд, аз ин ру, ин барнома асос ва тахкурсии тартиб до дани сиёсати пулию кдрзии давлат мебошад. Бонки марказй (миллй) вобаста ба максадхои дар пешистода, дар давраи тартиб до дани сиёсати пулию кдрзии мамлакат, истифодаи фишангхои ин сиёсатро интихоб ва амалй менамояд. ^Дар боби 3-й Конун дар бораи Бонки миллии Тоникистон чунин омадааст^ «Бонки миллии Тоникистон макоме мебошад, ки сиёсати давлатии пулию кредита ва асъории Ч^умхурии Точикистонро такмил медиадд. Максади сиёсати пулию кредитй ва асъории Бонки миллии Точикистон таъмини устувории асъори миллии Ч,умх,урии Точикистон, кобилияти харидории он нисбати асъорхои серталаби хоричй мебошад».

Ташкил ва тартиб до дани сиёсати пулию кдрзй истифодаи фишанпфест, ки бо ёрии онхо максади дар ин сиёсат пешбинишуда дар амал татбик, гардад. Сиёсати пулию кдрзй бо сиёсати андозию бучетии давлат алокдмандии зич дорад, зеро дар вактхои муйяншуда ва пурраба бучети давлатй дохил шудани андозхо ва сатх,и харочоти он ба сиёсати пулию кдрзй таъсир мерасонад. Ба ин сиёсат тавозуни (баланси) воридотй ва содиротй низ алокдманд асту

Сиёсати пулию кдрзй бо дигар сиёсату чорачуихои давлат низ алокдманд мебошад. Ин барнома бояд бо

41

алокамандии лоихаи накшаи тараккиети иктисодию ичтимой, лоихаи бучети давлатй тартиб до да шавад, зеро дар накшаи тараккиети иктисодию ичтимоии давлат чорачуихо монанди: лоихакашй барои даврахои оянда яъне лоихаи сохтмони шахрхо, нохияхо, шахракхои истикоматй ва гайра; лоихакашй барои корхои тадкикотию кофтукови маъданхон зеризаминй; чорачуихо оид ба истифодаи заминкой нав ва гайра пешбинй мешаванд. Дар давраи тартиб додани лоихаи бучети давлатй бошад, харочоти давлат ба хамаи сохахои хочагии халк ва дар холати мавчуд будани касри бучети давлатй, карзи бонкй пешбинй мегардад.



Дар сиёсати пулию карзии Бонки марказй (миллй) масъаяаи таъмини талабот бо пули барои муомилот зарурбуда пешбинй мешавад, то ин ки баробарии мубодилавй дар иктисодиёти мамлакат риоя гардад. Кайд кардан зарур аст, ки то тартиб додани сиёсати пулию карзй талабот ба пул бояд хаматарафа тахлил карда шавад, зеро дар чараёни ин тахлил муайян мегардад, ки ба кадом андоза чамъият пулро дар дасти худ ва дар бонкхо ба шакли амонат нигох медоранд ва инчунин дар хисоби муросилотии (корреспондентии) бонкхои сахомию тичоратй чи кадар маблаг бояд нигох дошта шавад. Ин пулхоро дар баъзе мавридхо бо бузургии «МО» низ ифода мекунанд, ба ибораи дигар бузургии МО-ро пулхои эхтиётй (резервные) мегуянд.

Дар холатхои афзудани миздори пул дар муомилот, Бонки марказй (милллй) фишангхои сиёсати пулию карзиро истифода намуда, хачми пули дар муомилот бударо танзим менамояд.

СиёЬати пулию карзии мамлакат дар давраи гузариш ба иктисоди бозорй талаб менамояд,ки дар хар давраи чудогона фишангхои он тавре истифода шавад, ки ба ин давраи тараккиети мамлакат рост меояд. Фишангхои сиёсати пулию карзиро ба ду гурухи асосй:

42

фишангхои мустаким ва гайримустаким чудо кардан


мумкин аст ::^':-:\'':^;\\':-.:■-■'■: \:-t ' ::-'- \::

4.2. Фишангхои мустакими сиёсати пулию карзй

Дар давраи гузариш ба иктисоди бозорй, чихати i .шиши пули дармуомилотбуда, хар мамлакат фишангхои (печати пулию карзиро ба таври худ истифода менамояд, и ы 1С яке дар аввал аз фишангхои мустаким ва дар навбати дуюм аз (фишангхои гайримустаким истифода мекунад на баръакс.

Масалан, дар баъзе мамлакатхои Аврупои ^анубй ва , Чип, дар аввал аз фишангхои гайримустаким ва баъд аз фишангхои мустакими сиёсати пулию карзи истифода иамудаанд. Лммо дар бисере аз мамлакатхо, инчунин гамоми чумхурихои собик Иттиходи Шуравй, баъд аз ба им г царовардани мустакилият, дар аввал фишангхои шкими сиссати пулию карзиро мавриди истифода

. ipop цоданд,

Фишангхои Мустакими сиёсати пулию карзй иГюратанд аз: муайян намудани худуди карздихии бонкхои сахомию тичоратй ба субъектхои хочагидорй; i анзими худуди фоизи карз; ва дар Бонки марказй (миллй) нигох доштани маблагхои хатмии захиравии бонкхои сахомию тичоратй.

Дар мамлакате, ки ба иктисоди бозорй мегузарад, танзими сатхи тавваруми пул, сатхи нарх ва таъмини мунтазами иктисодиёти кишвар бештар ба ухдаи системаи бонкй мегузарад.

Бинобар ин Бонки марказии (миллии) мамлакат оид ба танзими мивдори пули дар муомилот буда тадбирхои зарурй меандешад Яке аз ин тадбирхо муайян намудани худуди додани карз аз тарафи бонкхои сахомию тичоратй ба субъектхои хочагидорй мебошад ва бонкхо бояд худуди карздихиро риоя намоянд. К^исми карзи ба субъектхои хочагидорй додашуда ба пули накд табдил мегардад ва

43

ин яке аз ^сабабхои афзоиши пули накд дар муомилот мебошад. Аз ин ру муайян намудани худуди карздихй ба як андоза афзоиши пулро дар муомилот сует мегардонад.

Танзими худуди фоизи карз барои Бонки марказй (миллй) то як дарача душвортар аст. Ин чорабинй тавассути муайян намудани меъёрхои фоизии карзй Бонки марказй (миллй) аз рун амалиётхои карзиаш амалй гардонида мешавад. Бонки марказй (миллй) аз руи амалиётхои карзиаш як ё якчанд меъёрхои фоизиро муайян менамояд, ки аз меъёрхои фоизи карзй бонкхои сахомию тичоратй камтар аст. Бо ин рох Бонки марказй (миллй) сиёсати фоизии давлатро дар амал татбик менамояд.

Талаботи хатмии маблагхои захиравй низ барои танзими пули дармуомилотбуда таъсир мерасонад.

Бонки марказии (миллии) мамлакат ба бонкхои сахомию тичоратй ва дигар ташкилотхои карзй захираи маблагхои хатмиро мукаррар менамояд. Андозаи ин захира бо фоиз аз хачми умумии ухдадорихои бонк ва дигар ташкилотхои карзй муайян карда мешавад ва онхо ин захираро дар Бонки марказй (миллй) нигох медоранд.Захираи маблагхои хатмй кисми амонатхри (депозитной) шахсони хукукй ва пасандозхои шахсони вокеист, ки дар бонкхо ва дигар ташкилотхои карзй нигох дошта мешавад.

Захираи маблагхои хатмй дар холатхои зарурй дар навбати аввал барои конеъ гардонидани талаботи амонатгузорон, пасандозгузорон ва дигар ухдадорихои бонк дар наздй муштариён, дар холати муфлисшавии бонк, инчунин барои танзими микдори пули дармуомилотбуда истифода мегардад.

4.3. Фишангхои гайримустакими сиёсати пулию карзй

Танрйбаи бисер кишвархои чахон нишон медихад, ки бахусус х&нгоми аз байн рафтани махдудиятхо барои ба мамлакат ворид шудани сармояи хоричй зарурати

44

истифода ва самаранокии фишангхои мустакими сиёсати пулию карзй бо мурури замон кам мегардад. Аммо фишангхои гайримустакими ин сиёсат ба макомоти танзимкунандаи миадори пули дармуомилотбуда имконият медихад, ки фишангхои чандириро (гибкий) барои амалй намудани сиёсати пулию карзй истифода намоянд.



Бо воситаи фишангхои гайримустакими сиёсати пулию карзй ба фаъолияти бонкхои тичоратй таъсир расонидан мумкин аст. Ин фишангхоро асосан Бонки марказй (миллй) барои амалй намудани баъзе аз нишондодхои сиёсати пулию карзй исти-фода мебарад.

Дар истифодаи фишангхои гайримустакими ин сиёсат Ьл ui.ui масалан, агарбозорикогазхойкиматнокинкишоф даёфта бошад, душБорихо низ ба миён меоянд.

Фишангхои гайримустакими сиёсати пулию карзй аз механизми карзии Бонки марказй (миллй); карзхои бозтамвил (рефинансирование); музоядаи карзй; механизми ломбардй ва гайра иборат мебошад. :

а) сохтори (механизми) карзии Бонки марказй (миллй) барои ба мувозинат овардани талаботи бонкхои тичоратй ба захирахои пули ва таъмини назорати пулию карзй истифода мегардад. Ин механизм бояд охиста-охиста накши Бонки марказиро (миллиро) хамчун таъминкунандаи талаботи бонкхои тичоратй бо маблагхои пулии накд кам намояд.

Механизми карзии Бонки марказиро (миллиро) ба шакли чадвал чунин нишон додан мумкин аст.

45

Механизми карзии Бонки маркази (милли)



\ Механизм

Мавзуъ

Меъер (ставка)

Кдрзхои

макеадноки

бозтамвил


Царзи дарозмуддати боз­тамвил. ки ба сохдхои асоси дода мешавад

Меъери музоядавии (ауксионии) кдрз

Карз^ои музоя­давй (ауксиони)

Барои таъминидо-роии системаи бонкй дар давраи кутох.

Меъери бозорй

Механизми рюмбардй

1 • * *

Механизми кутох,-муддати танзимку-накда, ки барои бо маблагх,ои пулйтаъ-мин кардани бонкхо истифода мешавад

Меъери карзй ломбарди, аммо бо зиёд намудани меъери бозорй нисбат ба меъери музоядавй

Механизми кдрзи ркстерни (цастгири кардан)

Йн кдрз ба бонкхое дода мешавад, ки бо мушкилот дучор омадаанд

Меъери ин кдрз аз меъери кдрзи ломбарди зиёд аст.

Механизми азнав рахисобгирй

Механизми кутох-мудцати бахдеобги-рии векселхо ва дигар когазхои киматнок [истифода мешавад

Меъери азнав бахисобгирй аз меъери амонатх.0 (депозитхо) зиёд аст

б) карзхои макеадноки бозтамвил, барои таъмини
талаботи иловагии бонкхо истифода мегардад. Илова бар
ин, карзхои мак;садноки бозтамвил барои пушонидани
касри бучети давлатй низ истифода мешаванд.

в) музоядаи карзй, яке аз фишангкои гайримустакдши


сиёсати пулию карзй аст, ки аз як тараф барои рафъи
ниёзмандих^и бонкх,ои тичоратй ба маблагхои иловагй

46

ва аз тарафи дигар чихдти танзими массаи (хдчми) пули дармуомилотбуда истифода мегардад.Ин музояда аз тарафи Бонки маркази (миллй) гузаронида мешавад. Одатан фоизи ин карзхо аз фоизи карзхои бозтамвил зиёдтараст.



Барои дар музоядаи карзй иштирок намудани бонкади тичоратй Бонки маркази (миллй) бояд шарту щароити онро муайян намояд. Ба музоядаи карзй бояд хамон бонкхои. тичоратие иштирок намоянд, ки нишондихандахои молиявии онх,о ба шартхои барои дар музояда иштирок намудан мувофикат кунад.

г) механизми ломбарди низ барои таъмини талаботи кутохмуддати бонкхои тичоратй ба маблагхои пулии иловагй истифода мегардад. Хусусияти додани карзй ломбарди дар он аст, ки бонки тичоратй ба ивази кдрзи шрифташавандаи худ хдтман гарав мемонад. Басифати i.iрани ип кдрз асосан когазвди киматнокро истифода мекунанд. Фоизи ин карз нисбат ба фоизи карзхоидар муюяда фурухташаванда баландтар аст.

Ба гайр аз фишангхои гайримустакими сиёсати пулию карзии дар боло зикршуда боз якчанд фишангхои дигар ба монанди: аз нав бавдсобгирии когазхои киматнок, дар Бонки маркази (миллй) чойгир кардани амонатади (депозитной) бонкхо, нашр ва фуруши когазхои киматнок аз тарафи Бонки маркази (миллй), дар бозорй озод фаъолият намудани Бонки маркази (миллй) ва гайра мавчуданд. Х,ар кадоми ин фишангхоро вебаста ба шароити бозор, хачми пули дармуомилотбуда, сатхи инкишофи системаи бонкй, сатхи тараккиёти иктисодиёт, дар хар мамлакат ба таври чудогона истифода мебаранд.

47

БОБИ 8. ФАЪОЛЙЯТИ БОНКИ ТИЧОРАТИ 8.1. Мафхуми бонки тичоратй ва сохтори он

Бонк - ташкилоти карзй буда; дорой хукуки гузаронидани чунин амалиёт аст: чалб намудани амонат ва пасандозхои шахсони хукукй ва вокей ва аз хисоби онхо аз номи худ додани карз, аз руи усулхои музднОки, мухлатнокй ва баргардонидан дар вактхои муайяншуда; -ифтитох ва пешбурдй хисобхои шахсони хукукйва вок,ей.

Таъиноти асосии бонк- миёнарав будан байни карздиханда ва карзгиранда, инчунин байни фурушандагон ва харидорон аст. Дар баробари бонкхо дар бозор боз дигар муассисахои молиявию карзй вучуд доранд, овдо низ ба чобачогузории маблагхои пули байни субъектной хочагидорй машгуланд, аз чумла: фондхои сармоягузори, ширкатхои савдогарй (диллерхо) ва гайра. Аммо бонкхо бодухусусиятй худ аз дигар муссиса^ои молиявию кдрзй фарк; мекунанд.

Якум, барои бонкхо хусусияти духелаи табодули ухдадорихои карзй вучуд дорад: аз як тараф рнхо воситахои хусусии худро (амонатхо, тасдикномахои амонатй ва. гайра) пахн месозанд, аз тарафи дигар воситахои налбкардаашонро барои харидани когазхои киматноки баровардаи дигар корхона ва муассисахо истифода мебаранд. Ин амал бонкхоро аз дигар даллолон ва точирони молиявй, ки дар бозор бе нашр ва фуруши ухдадорихои молиявй фаъолият мекунанд, фарк мекунонад.

Дуюм, бонкхо дар вакти кушодани-суратхисоб ва хисобхои чорй дар назди шахсони_хукукй ва кабули амонатхо дар назди шахсони вокей ухдадорихои пули мегиранд, илова бар ин амалиёт бе хатари бонкй намешавад ва бонкхо ин хатархоро ба зиммаи худ мегиранд ва дар холати аз тарафи муштариён талаб намудани баргардонидани амонат ва пасандозхо

130

маблаги дархосткардаи онхоро медиханд. Аммо фондхои сармоягузори бошанд, маблагхои пулиро дар натичаи нашр ва фуруши когазхои киматнок чалб менамоянд ва дар холати ба вучуд омадани хатар (риск) маблаги хатарро байни сахмдорон таксим менамоянд.

Дар Ч,умхурии Точикистон ифтитох ва фаъолият намудани бонкхо дар асоси Крнуни Чумхурии Точикистон аз 23 майи соли 1998 " Дар бораи бонкхо ва фаъолияти бонкй'* сурат мегирад. Мутобики ин конун, бонкхо чун бонкхои умумй (универсалй) фаъолият менамоянд, яъне тамоми амалиёти бонкиро мегузаронанд. —

Бонк дар Ч,умхурии Точикистон муассисаест, ки барои чалби амонатхою дигар воситахои пули ба максади истифодаи онхо барои кдрздихй бо шартхои бозгардонй, музднокй, мухлатнокй, инчунин барои хисоббаробарй бо супориши муштариён ташкил карда мешавад.

Бо мафхуми том бонк ё муассисаи карздихандй шахси хукукиест, ки максади асосии вай гирифтани фоида аз фаъолияташ мебошад.

У^Бонк метавонад чунин амалиётро гузаронад: кабули амонатхо аз шахсони хукукй ва вокей; кушодан ва бурдани суратхисоб ва хисобхои чории муштариён; амалиёти кассавй (кабул намудан, аз нав хисоб кардан, иваз намудан ва нигох доштани пули когазй ва тангахо); интиколи маблагхои пули бо супориши муштариён аз як хисоб ба хисоби дигар; ба муштариён додани карз; ташкили амалиёти мубодилаи пули миллй ба асъори хоричй; аз номи муштариён пахн намудан, яъне фурухтани когазхои киматнок; нигох доштани когазхои киматнок,.ашёи гаронбахо ва дигар амалиёт.

Бонкхо метавонанд дар нохияхои чумхурй ва берун аз • худуди чумхурй бахш ва ё намояндагихои худро таъсис диханд. Бахш.ва намояндагихои бонкхои тичоратй шахси хукукй набуда, бо супориши бонки болой амалиёти чудогонаро ичро менамоянд.

131


\

8.2 Тартиби ифтитохи бонк, бакаидгири ва бархам додани он

Тартиби ифтитох, бакайдгирй ва бардам додани бонкхо дар асоси Конуни Ч,умхурии Точикистон "Дар бораи бонкхо ва фаъолияти бонкй" сурат мегирад. Мутобики ин конун'дар Ч,умхурйи Точикистон тартиби додани ичозатнома (литсензия) барои фаъолияти бонкй чорй шудааст. Фаъолияти бонкй факат дар асоси ичозатномаи Бонки миллии Точикистон сурат мегирад. Ин гуна ичозатномахо ба ташкилотхои молиявии гайрибонкй низ дода мешаванд. Хусусияти додани ичозатнома барои фаъолияти бонкй дар он аст, ки дар фаъолияти бонкй хатархо зиёданд, ки онхо ба пардохтпазирии бонкхо дар шароити шсгисоди бозорй таъсир мерасонанд.

Фаъолияти муассиса ва ташкилотхои гайрибонкие, ки амалиёти бонкй мегузаронанд, аз тарафи давлат ва Бонки миллии Точикистон тахти назорати катъй гирйфта танзим карда мешаванд.

Ичозатномаи додашуда дар фехристи ичозатномахое, ки барои ичрои амалиёти бонкй дода шудаанд, ба кайд гирйфта мешавад.

Бонки тичоратй дар холати дар Бонки миллии Точикистон гузаштани баруйхатгирии давлатй ташкилшуда лисоб меёбад. Бонкхои тичоратй бо ташаббуси муассисон - шахсони х,укукй ва шахсони вокей ташкил карда мешаванд ва онхо тайёранд барои хиссагузорй ба сармояи оинномавии бонк сахм бигиранд. Ба сифати сахмдорони бонк, хамон шахсони хукукй ва вокей дохил мешаванд, ки конунхои амалкунанда барои иштироки онхо дар ташкили муассисаи карзй ичозат медиханд. Корхона ва муассисахое, ки тавозуни (баланси) пардохтнопазйр доранд ва муфлисшуда эълон гаштаанд, сахмдорони бонк шуда наметавонанд, инчунин ба сифати* сахмдор баромад кардани ташкилотхои бучетй низ манъ шудааст.

132


Сахмдорон тартиб додани хамаи хуччатхо, ташкили сармояи оинномавии бонк, таъмини моддию техникии он, муайян намудани муштариён (мизочон), шаклхои амалиёти бонкй ва халли дигар масъалахоро ба ухдаи худ мегиранд. Сахмдорон.- шахсони хукукй ва вокей, шартномаи сахдорй тартиб дода, ба имзо мерасонанд. Дар он шакли ташкилию хукукии бонк, хачми сармояи оинномавй, сахми хар як сахмдор, чавобгарии хар яки онхо дар фаъолияти бонк ва дигар коидахо дарч карда мешавад. Х,иссаи иштироки хар муассис аз 65 фоизи сармояи оинномавии бонк зиёд буда наметавонад. Андозаи сармояи оинномавии бонки таъсисшаванда аз тарафи Раёсати Бонки миллии Точикистон мукаррар карда мешавад.

Бонкхои тичоратй дар фаъолияти худ мустакил буда, < аз руи ухдадорихои давлат чавобгар намебошанд.

Бонки тичоратй аз руи шартномаи махсуси дар асоси озмун басташуда метавонад супоришхои чудогонаи Х,укумати Ч^умхурии Точикистон ва макомоти хокимияти ичроияи махаллиро ичро кунад, ба воситаи бучетхои чумхуриявй ва махаллй амалиёт ва хисоббаробарй гузаронад ва гайра./

Сахмдорони бонк дар даврахои зарурй мачлиси сахмдоронро созмон дода, дар мачлис масъалахои фаъолияти ояндаи бонк, хайати сахмдорон, сахми онхо ва дигар масъалахоро дида мебароянд.

Фехристи ичозатномахое, ки ба бонкхо ва ташкилотхои молиявии гайрибонкй дода шудаанд, дар нашрияи расмии Бонки миллии Точикистон соле камаш як маротиба ва тагйироту иловахо ба фехрист дар мухдати як мох аз рузи дохил шудани онхо нашр мегарданд.

Дар холатхои бе ичозатнома гузаронидани амалиёти бонкй аз тарафи шахси хукукй, аз он чарима ситонида мешавад, ки.мутобики К,онун "Дар бораи бонкхо ва фаъолияти бонкй", ки дар ин давра амал мекунад, тамоми фоидаи аз ин амалиёт ба дастомада ва ба андозаи ду

133

баробари ин маблаг муайяншудаи чарима ба хисоби бучети давлатии чумхуриявй гузаронида мешавад. Ин чарима аз тарафи макоми идорие, ки вайро конун ба ин кор ваколатдор намудааст ва Бонки миллии Точикистон ситонида мешавад.



Аз руи фаъолияти бонкро ва ичрои меъёрхои муайяншуда Бонки миллии Точикистон назорати доимй бурда, фаъолияти овдоро танзим менамояд.

Максади асосии танзими бонкй ва бурдани назорат, нигаадории босуботи системаи бонкй дар кдламрави чумхурйаст.

Дар сурати аз тарафи бонк ё дигар ташкилоти молиявии карзии гайрибонкй риоя нагардидани талаботи конунхои чумхурй, санадхои меъёрй ва амрномахои Бонки миллии Точикистон, пешниход накардани ахбор ё пешниход кардани ахбори нопурра ва носахех, Бонки миллии Точикистон хукук дорад аз бонк ё дигар ташкилоти карзии гайрибонкй бартараф намудани норасоихои ошкоргардидаро талаб кунад. Агар амрнома ва пешниходхо оид ба бартараф намудани норасоихо ичро карда нашаванд ва ин вайронкорихо ва норасоих,о ба зарари амонатгузорон ва пасандозгузорон содир шуда бошанд, Бонки миллии Точикистон мувофики конунгузории бонкй, барои рафъи камбудихо чорахои зарурй меандешад. Агар зарур бошад ичозатномаи гузаронидани баъзе амалиётро бозхонда мегирад ва маъмурияти муваккатй таъйин менамояд.

Мудири муваккатй баъди таъйин шуданаш дар давоми се руз тамоми чорахоро меандешад, то ки идорасозии фаъолияти бонкро ба дасти худ гирад. Барои ин кор баъзе коргарони бонкро аз вазифаашон озод менамояд, идорасозии копютерхоро ба шахси дигар месупорад ва агар лозим ояд коди онхоро тагйир медихад ва гайра. Мудири муваккатй баъди панч рузи таъйин шуданаш дар бораи вазъи молиявии бонк ва пешомади он барои баррасии Раёсат хисоботи хаттй пешниход менамояд.

134

Мудири муваккатй баъди тахдили фаъолияти бонк дар х,исоботи худ яке аз ин чорачуихоро пешниход мекунад:



ЬНакднаи муфассали баркдрорсозии бонк; • 2.Накдлаи дигаргунсозии сохтори бонк; . З.Тавсийхо оиди аз бонк фозхондани ичозатномаи фаъолияти бонкй.

Агар Раёсат ба бархамдихди бонк амр дихдд, он го* Бонки миллии Точикистон ба ин максад мудири бархамдихй таъйин менамояд. Йн мудир то бардам до дани бонк корро давом медихад.

S.3 Вазифахои асосй ва максади бонки тичоратй

Вазифадое, ки бонки тичорат^ ичро менамояд, бо сатхд тараккиёти иктисодиёти мамлакат ва муносибат^ои бозорй алокаманданд. Бйнобар ин, вобаста ба сатхи муносибатхои бозорй, бонк метавонад дар назди худ вазифахои зиёдеро тузорад. Баъзе аз вазифахои асосии бонкро ба таври зерин шарх додан мумкин £ст.

Яке аз вазифахои-бонкмиёнаравйбайнифурушандагон ва харидорон буда, вай дар додани карз низ накши миёнаравиро ичро менамояд. Миёнаравй барои додани карз дар аз навтаксимсозии маблагх.ои пулии муваккатан озодмондаи корхонахо ва ах,олй ифода меёбад. Додани карз дар музднокй будани он, баргардонидан ва таъмини моддй доштанй он асос меёбад, вакте ки бонк ин вазифаи худро ичро менамояд, ба.субъектхои хочагидорие, ки ба маб лагхои пули зарурат пайдо мекунанд, талаботи онхоро конеъ мекунонад. Гирандаи карз бошад бо ин пул маводи ' заруриро харидорй намуда, фаъолияти хешро идома медихад ва аз фуруши махсулот даромад гирифта, фоида ба даст меорад. Аз даромадаш маблаги карзи гирифтаашро бо фоизаш баргардонида фаъолияташро

давом медихад.

Бонк бо ин амали худ боиси ривоч ёфтани иктисоди бозорй мегардад. Бояд тазаккур дод, ки бонк дар вакти додани кдрз фаъолияти карзгирандаро хаматарафамеомузад ва хатари барнагаштани карзро пешгирй менамояд.

135

Маблагхои пули дар чамъият метавонанд бе иштироки бонкхо низ чо ба чо гузошта шаванд, яънё корхонахо байни худ додугирифт намоянд. Аммо дар ин холат хатари барнагаштани ин маблагхои пули зиёд мешавад, зеро имкон дорад корхонаи карздиханда аз пардохтпазирии корхонаи карзгиранда хабар надошта бошад. Агар маблагхои муваккдтан озодмондаи як ё якчанд корхона бо воситаи бонк ба карз до да шавад, бонк пеш аз дама фаъолияти молиявии корхонаи карзгирандаро хаматарафа меомузад, баъд масъалаи до дани карзро хал менамояд.

Вазифаи дигари бонки тичоратй - ин хавас-мандгардонии субъекта хочагидорй ва ахолй барои дар бонкхо нигох доштани маблагхои пули ба шумор меравад. Дар шароити иктисоди бозорй инкишоф додани сохахои хочагии халк бояд пеш аз хама на аз хисоби маблаггузорихои хоричй, балки аз хисоби маблагхои дохилй ба рох монда шавад. Бинобар ин, бонкхои тичоратиро на танхо ба ифтитохисуратхисоб ва хисобхои чорй ва дар онхо нигох доштани маблагхои муваккатан озодмонда, балки зиёд шудани муштариён хавасманд мегардонад| Ин чорабинй дар натичаи дуруст ба рох мондани сиёсати амонатии бонки тичоратй татбик мегардад. Бонки тичоратй бояд дар сиёсати худ барои зиёдтар чалб намудани амонату пасандозхо фоизи онхоро зиёд намояд. Дар шароити хозира корхонахо ва ахолй сатхи таваррумро мушохида намуда, рафти истифодаи маблагхои пулиашонро муайян месозанд. Аз ин ру агар фоизе, ки аз амонатхо ва пасандозхо ба даст меоранд нисбат ба сатхи таваррум зиёд бошад, албатта пули худро дар бонкхо нигох медоранд.

К^обили тазаккур аст, ки зиёд кардани фоизи амонатхою пасандозхо холо гарави он шуда наметавонад, ки хачми амонат ва пасандозхо зиёд шавад. Ба гайр аз фоиз боз бонкхо гарави дар вакташ баргардонидани амонат ва пасандозхоро бояд дода тавонанд.

Дар шароити имруза ягона гарави баргардонидани

136



  1   2


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет