Ақтөбе мемлекеттік медицина институтының 50-жылдық мерей тойына (қазіргі Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы) арналады


Клиникалық диагнозды тұжырымдауда



Pdf көрінісі
бет3/100
Дата22.05.2020
өлшемі7.19 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   100

Клиникалық диагнозды тұжырымдауда ескеру керек:  

1. СБ-ң клиникалық варианты: обструкциясыз, обструкциялы СБ. 

2. Процестің фазасы: ремиссия, қайталау.  

3.  Қабынудың  сипаты:  катаральды,  кілегейлі-іріңді,  іріңді  қабыну.  Мүмкіндігінше  себеп 

факторды көрсетуге тырысу керек.  

4.  Обструкциялы  бронхитта  аурудың  даму  барысының  ауырлық  дəрежесі  (жеңіл,  орташа 

ауыртпалықты, ауыр).  

5. Асқынулары.  

Диагнозды тұжырымдаудың мысалдары:  

1. Созылмалы катаральды обструкциясыз бронхит, қайталау фазасы, тыныс жетіспеушілігі О.  

2.  Созылмалы  іріңді  обструкциялы  бронхит,  қайталау  фазасы,  тыныс  жетіспеушілігі  ІІ 

дəрежесі. Өкпе эмфиземасы. Компенсациялы созылмалы өкпе-текті жүрек.  



Емі. СБ-ті емдеудің басты бағыттары:  

1. Шылым шегуді тоқтату, сыртқы ортаның патогендік факторларының əсерін шектеу.  

2.  Емдеу  жəне  реабилитация  сұрақтарымен  (емдік  шараларды  дұрыс  орындау,  қақырықтың 

жүруіне  жағдай  жасау,  дəрігерлік  көмекті  мезгілінде  алып  тұру  жəне  басқалары)  науқас 

адамдарды таныстыру.  

3. Дəрімен емдеу.  

4. Реабилитациялық ем.  


17 

 

Көп  жағдайда  СБ-пен  ауыратын  адамдарды  амбула-ториялық  жағдайда  емдейді.  Науқас 



адамды стационарға жатқызу (госпитализация) көрсетпелері:  

1.  Амбулаториялық  емге  қарамастан  аурудың  өршуінің  күшейе  түсіп,  тыныс 

жетіспеушілігінің ауырлай түсуі.  

2. Жедел тыныс жетіспеушілігі.  

3. СБ тұсында пневмонияның немесе спонтанды пневмоторакстың дамуы.  

4. Оң қарыншалық жүрек əлсіздігінің белгілері.  

5. Диагностикалық манипуляцияларды (бронхоскопия) іске асыру қажеттігі.  

6. Наркоз қолданып, хирургиялық емдеу қажеттігі.  

Дəрісіз жəне дəрімен емдеу əдістерін ажыратады.  

Дəрісіз емдеуге жататындары:  

а) позициялық дренаж;  

б) вибрациялық массаж;  

в) мануальдық ем.  

Дəрімен  емдеу  құрамына  микробқа  қарсы  дəрілерді,  муколитиктерді, бронходилататорларды 

жəне иммуномо-дуляторларды қолдану кіреді.  

Бактериялық  инфекция  себепті  СБ  қайталағанда  қолданылатын  басты  ем – эмпирикалық 

антибактериялық  ем.  Қолданылатын  антибактериялық  дəрілер:  макролидтер,  пенициллиндер, 

тетрациклиндер,  фторхинолондар,  цефалоспориндер.  Негізінен  ішке  қабылданатын  дəрілер 

(пероральдық) қолданылады. Парентеральдық препараттар төменгі жағдайларда қолданылады:  

науқас адамның ауыр күйінде;  



асқазан-ішек жолы ауруларында (препарат сіңуінің бұзылуы);  

ішке қабылданатын дəрілердің төменгі дəрежелі биологиялық жеткіліктігі;  



дəрінің ішке қабылданатын түрінің болмауы. 

Жай асқынбаған СБ төменгі дəрілердің біреуі беріледі:  

Азитромицин ішке 500 мл/тəул. – 1-ші тəулікте, кейін 250 мл 1 р/тəул. 4 тəулік бойы;  

Амоксициллин ішке 500 мг 3 р/тəул.;  

Амоксициллин/клавуланат ішке, 625 мг 3 р/тəул.;  

Ампициллин ішке 500 мг 4 р/тəул.;  

Кларитромицин ішке 500 мг 2 р/тəул.;  

Левофлоксацин ішке 500 мг 1 р/тəул.;  

Моксифлоксацин ішке 400 мг 1 р/тəул.; 

Спарфлоксацин ішке 400 мг 1 р/тəул. 1-ші тəулікте, кейін 200 мг 1 р/тəул., 4-6 тəулік бойы.  

Азитромоциннен басқа препараттардың бəрі 7-10 күн бойы беріледі.  

Альтернативті препарат: доксициклин ішке 100 мг 2 р/тəул. 7-10 тəулік бойы.  

Обструкциялы  СБ-та  жай  СБ-тегі  сияқты  амоксициллин / клавуланат,  левофлоксацин, 

моксифлоксацин,  спарфлоксацин  тағайындалады.  Бұл  дəрілерден  басқа  төмендегі  дəрілердің 

біреуін беруге болады:  

Оксациллин ішке 250-500 мг 4 р/тəул.;  

Цефазолин е/ішіне немесе в/і 2 г 3 р/тəулігіне;  

Цефаклор ішке 500 мг 3 р/тəул.;  

Цефуроксим ішке 250-500 мг 2 р/тəул., ет ішіне немесе вена ішіне 750 мг 3 р/тəул.  

Барлық препарат 7-10 күн беріледі.  

Альтернативті дəрілер:  

Сультамициллин в/і немесе е/і 1,5 г 4 р/тəул.;  

Цефотаксим венаға немесе етке 2 г 3 р/тəул.;  

Цефтриаксон венаға немесе етке 2 г 1 р/тəул.;  

Барлық препарат 7-10 күнге беріледі.  

Іріңді  СБ-та  да  амоксициллин / клавуланат,  лево-флоксацин,  моксифлоксацин,  оксациллин, 

спарфлоксацин,  цефаклор,  цефотаксим,  цефтреаксон,  цефуроксим  беріледі.  Олардан  басқа 

тағайындауға болатын дəрілер:  

Цефепим етке немесе венаға 2 г 2 р/тəул.;  

Цефексим ішке 400 мг 1-2 р/тəул.;  

Цефтазидим етке немесе венаға 2 г 2-3 р/тəул.;  

Цефтибутен ішке 400 мг 1 р/тəул. 


18 

 

Емнің ұзақтығы – 7-10 күн.  



Альтернативті дəрілер (біреуі ғана қолданылады):  

Пиперациллин / тазобактат венаға 2,25 г 4 р/тəул. 

Тикарциллин / клавуланат венаға 3,2 3-4 р/тəул. 

Цифрофлоксацин ішке 500 мг 2 р/тəул.  

Емнің ұзақтығы – 7-10 күн.  

Ауыр бөлінетін тұтқыр қақырықта муколитикалық дəрілер жақсы əсер көрсетеді. Таңдамалы 

дəрілерге жататындары:  

Амброксол ішке 30 мг 3р/тəул. 2 тəулік бойы, кейін 30 мг 2 р/тəулігіне.  

Ацетилцистеин ішке 200 мг 3-4 р/тəул.  

Бромгексин ішке 8-16 мг 3 р/тəул.  

Карбоцистеин ішке 750 мг 3 р/тəул.  

Тиамфеникол глицинат, ацетилцистеинат ингаляция түрінде 250 мг 1-2 р/тəул.  

Бронх обструкциясының ұстамасында: фенспирад ішке, таблетка, 80 мг 2 р/тəул.  

Барлық муколитиктер 10-14 күн бойы беріледі. 

Қақырық жақсы жүру үшін науқас адам жылытылған ішімдіктерді көп ішуі керек.  

Рефлекторлық  əсері  бар  қақырық  жүргізетін  дəрілерді  де  қолдануға  болады:  термопсис 

шөбінің тұрындысын (0,8-200,0) 1 ас қасықпен 2 сағат сайын ішке қабылдау; калий йодидінің 3% 

ертіндісін 1 ас қасықпен 3-4 сағат сайын ішке қабылдау.  

Бронходилататорлар  бронх-обструкциясы  синдромында  қолданылады.  Антихолинер-гиялық 

дəрілер  (ипратропий  бромиді – атровент),  ксантиндер  (теофиллин) жəне 

2

-симпатомиметиктер 



(беротек,  вентолин,  сальбутамол)  қолданылады.  Бронх – обструкция-сы  синдромының  жеңіл 

түрінде ипратропиум – бромид беріледі – тəулікке 4 рет ингаляция түрінде (тəуліктік дозасы 160-

320 мкг).  

Бронх  обструкциясы  синдромының  орташа  ауыртпалықты  дəрежесінде  ипратропий  бромиді 

жүйелі  түрде,  тəулігіне 3-4 рет  ингаляция  түрінде,  бета-2-симпатомиметиктер  (сальбутамол 

тəулігіне 5-6 рет ингаляция түрінде) қажетіне қарай қолданылады.  

Бронх  обструкциясы  синдромының  ауыр  дəрежесінде  ипратропий  бромиді  жүйелі  түрде 

(тəулігіне 4 ингаляция), əсері ұзартылған теофиллин (теофэк, теодур, ретафил 300 мг 2 рет күнге 

немесе эуфилонг бір капсуладан 250 мг 1 рет күнге), қажетіне қарай бета-2-симпатомиметиктер 

таға-йындалады. Құрама дəрілер жақсы əсер етеді: беродуал (ипратропий бромиді + фенотерол), 

комбивент (ипратропий бромиді + сальбутамол).  

Глюкокортикостероидтар  (ГКС)  күшті  қабынуға  қарсы  əсер  көрсетеді  жəне  бронх 

обструкциясын азайтады; бронх обструкциясын бронходилататорлар көмегімен тоқтата алмаған 

жағдайда тағайындалады. Алғашында спейсер арқылы ГКС-ң аэрозолі беріледі: ингакорт немесе 

бекотид – 1 рет  ішке  тыныстау  (беклометазонның 50 мкг),  күнге 3-4 рет  (ең  жоғарғы  доза 800 

мкг). Қабылдау  ұзақтығы – 2 аптадан 10 айға дейін. Аэрозольдік  ГКС  тиімсіз  болған жағдайда 

ішке қабылданатын ГКС қолданылады – преднизолонның 20-30 мг күн сайын 7 күн бойы, кейін 2 

апта ішінде беруді тоқтатады.  

Жиі  қайталайтын,  ұзақ  жəне  сылбыр  ағымды  СБ-те  Т-буынның,  фагоциттердің  жəне 

макрофагтардың белсенділігін арттыру мақсатында тағайындалатын дəрілер: левамизол(150 мг 1 

реттен 3 күн бойы, кейін 4 күн үзіліс);  

    Т-активин (100 мг тері астына, 1 реттен 5-7 күн бойы);  

    Диуцифон (ішке 300 мг 7 күн бойы).  

Организмнің  бейспецификалық  төзімділігін  арттыру  үшін  пентоксил (0,2 г 3 рет  күнге), 

метилурацил (0,25 г 4 рет күнге) қолданылады.  

Реабилитациялық  ем  (қалпына  келтіру  емі)  аурудың  өршу  белгілері  басылғанда,  тыныс 

жетіспеушілігі  белгілері  азайғанда  белгіленеді.  Ол  үшін  емдік  дене  тəрбиесі,  массаж, 

физиотерапия ем тəсілдері, витаминдермен емдеу, санаторийлы-курорттық ем қолданылады.  



Болжамы.  Жағымсыз  болжам  ауыр  бронх  обструкциясы  симптомдары,  үдемелі  тыныс 

жетіспеушілігі жəне өкпелік артериялық гипертензия бар науқастарда байқалады.  



СБ-пен ауыратындарды ремиссия (аурудың саябыр кезі) кезінде емдеу. Емнің мақсаты – 

аурудың қайталауының алдын алу жəне науқас адамды сапалы өмір жағдайларымен қамтамасыз 

ету. Ол үшін қолданылатын шаралар:  

шылым шегуден бас тарту; 



19 

 



физикалық жəне химиялық факторлардың жағымсыз əсерін жою;  

бронх  өткізгіштігінің  ең  тиімді  күйін  қамтамасыз  ету  мақсатында  қақырық  жүруін 



жақсарту;  

қосалқы ауруларды емдеу;  



иммуномодуляторларды қолдану;  

грипке жəне пневмококтарға қарсы вакцинация жасау (бронхомунал, рибомунил, ИРС-19, 



бронховаксон, инфлювак).  

Бұл шараларды іске асыру үшін СБ-пен ауыратын адамдарды диспансерлік есепке алып, кем 

дегенде  жылына 2 рет  дəрігер  қарап  тұрады.  Жылына 2 рет  (күзде,  жазғытұры)  бір  ай  бойы 

аурудың қайталауына қарсы ем қолданылады.  



Еңбекке  қабілеттік  сараптамасы.  Ірі  бронхтардың  бронхитінде  уақытша  еңбекке 

жарамсыздық 12-20 күнге, ұсақ бронхтардың қабынуында – 30 күнге дейін созылады.  

МƏСК-на жолдама: ІІ-ІІІ  дəрежелі тыныс жетіспеушлігі, декомпенсациялы өкпе-текті жүрек 

синдромдары  бар  науқас  адамдарға  беріледі.  Тыныс  жетіспеушілігінің  ІІІ  дəрежесі  бар 

науқастарға мамандығына тəуелсіз түрде 2-1-ші топ мүгедектігі белгіленеді.  

Санаторийлық-курорттық  ем.  Жылдың  жылы  кезінде  Қырымның  оңтүстігіндегі 

курорттарда,  Кисловодскіде  емделуге  болады;  жылдың  кез  келген  мезгілінде  жергілікті 

санаторийлерде емделуге болады.  

Алдын алу шаралары. Созылмалы бронхиттің алдын алудың басты шарасы – шылым шегуді 

тоқтату. СБ-ң жылына 4 реттен көп қайталауы болатын адамдарға антибиотиктік профилактика 

емін  жасау  ұсынылады.  Грипке  қарсы  вакцинация  жасау,  бронх-өкпе  инфекциялық  ауруларын 

мезгілінде емдеу, қоршаған ортаны ластаумен күрес шаралары да созылмалы бронхиттің алдын 

алу шараларына жатады.  

 

Тыныс  тұншықпасы (ТТ) 

 

Халықаралық  анықтау  бойынша: «астма-дамуына  көптеген  клеткалар  (мес  клеткалары, 

эозинофильдер,  Т-лимфоциттер)  қатысатын  тыныс  жолдарының  созылмалы    қабынуы. 

Бейімділігі бар адамдарда ол қайталамалы  сырылдар, ентігу, кеудеде  салмақ сезіну жəне жөтел  

эпизодтарын (əсіресе түнде жəне/немесе  ерте таңертенгілік кезде) тудырады. Бұл  симптомдарға 

қоса    жайылмалы,  бірақ    өзгермелі,  кем  дегенде  жартылай,  өздігінен  немесе  ем  əсерінен 

қайтымды  болып келетін бронх тарамдарының  обструкциясы қосылады.  Онымен қатар  қабыну 

«əр  түрлі    себептердің  əсерінен    тыныс  жолдарының  ынтымақты  жауабын  күшейтеді».  Бұл 

анықтаудан шығатын  тұжырымдар: 

1.  ТТ-нің  негізін  аллергиялық,  инфекциялық  жəне  нейрогендік  текті  бронхтардың  қабынуы 

құрайды; 

2.  ТТ-нің  туындауы  тыныс  тұншықпасына  жəне  басқа  аллергиялық    ауруларға    тұқым  

қуалайтын бейімділікпен байланысты; 

3. ТТ-ң даму барысында тұншықпа ұстамасы  болуы да, болмауы да мүмкін; 

4. ТТ-да емдеу нəтижесінде обструкция толық немесе жартылай қайтымды болады; 

5.  ТТ-ң  патогенезіне  қатысатын  басты  клеткалар – мес  клеткалар,  эозинофильдер  жəне      Т-

лимфоциттер. 

ТТ кең тараған ауру. Ересек адамдар арасында 5% -дан жоғары жағдайда, балалар арасында - 

10%  жағдайда    кездеседі.  Балалар  арасында  еркектер,  ересектер  арасында    əйелдер  басым 

ауырады. 



Этиологиясы  жəне  патогенезі.  Тыныс  тұншықпасының  себептері  дəл  белгілі  емес.  Бірақ 

тыныс тұншықпасына  қатысы бар  көптеген факторлар бар, олар қатерлі факторлар деп аталады. 

Төмендегідей қатерлі факторларды ажыратады:  

1. Жағдай жасайтын факторлар: атопия жəне тұқым қуалайтын бейімділік. 

2. Себеп факторлар (индукторлар): 

а) инфекциялық емес атопиялық аллергендер. Шөптердің маусымдық тозаңдары, тұрмыстық, 

өндірістік аллергендер; 

- дəрілік аллергендер (антибиотиктер, ҚҚБП, сирек - өсімдіктер   салицилаты, селективті емес  

-блокаторлар); 


20 

 

-  төсек-орын  кенелерінің,  жануарлардың  (мысық,  ит),  зеңдердің  жəне  ашытқы 



саңырауқұлақтардың аллергендері; 

-  тағам  аллергендері  (балық,  жұмыртқа,  сүт,  жаңғақтар),  тамақ    қоспалары,  бояулар, 

консерванттар, көмірқышқылды газ. 

б) төменгі  тыныс жолдарының  инфекциясы; 

в)  механикалық  жəне  химиялық    факторлар – поллютанттар,  ирританттар  (металл,  ағаш, 

силикат, мақта шаңдары жəне басқа шаңдар), тітіркендіретін заттардың булары, сигарета түтіні, 

өндірістік аэрозольдар; 

г)  климат,  физикалық  жəне  метеорологиялық    факторлар  (ортаның  температурасы, 

ылғалдылық, сыз,  барометриялық қысым мен  магнит кеңістігінің  тербелісі); 

д) нервті-психикалық жəне стрестік əсерлер, денеге күш түсу. 

3.  Ауырлата  түсіретін    факторлар:  туғанда  нəресте  салмағының    аз  болуы,  респираторлық 

вирустық  инфекция,  аэрополлютанттар  (күкірттің  қос  тотығы,  озон,  азот  тотығы,  көміртегінің 

тотығы жəне қос тотығы, формальдегид), активті жəне пассивті шылым шегу; 

4.  Триггерлер  (түрткілер):  салқын  ауа,  денеге  күш  түсуі,  тітіркендіргіш  аэрозольдар,  эмоция 

жəне басқалары. 

Жағдай  туғызатын  факторлар  жеке  адамның  ауруға  бейімділігін  қамтамасыздандырады. 

Мұндай  факторларға    атопия  мен    тұқым  қуалайтын  бейімділік  жатады.  Атопия – сыртқы  

ортаның аллергендерімен жанасқанда  организмнің  Е-иммуноглобулинді (Jg E) шамадан тыс көп 

өндіруге  бейімділігі.  Тыныс  тұңшықпасының  дамуына  бейімділік  дегеніміз  тыныс 

тұңшықпасының дамуын анықтайтын организмде биологиялық кемістіктің болуы. Ондай негізгі 

биологиялық кемістік -  тыныс тұншықпасымен  ауратын адамдардың  бəрінде болатын,  ал сау 

адамдарда  болмайтын бронхтардың  өзгерген  сезімталдығы мен  реактивтілігі. 

Себеп  (экзогендік  спецификалық)  факторлар – индукторлар  тыныс  жолдарының    қабынуын 

тудырады.   

Ауырлата  түсетін  факторлар  индукторлар  əсер  еткен  тыныс    тұншықпасы-ның    даму 

мүмкіншілігін күшейтеді. 

Триггерлер – процесті қозғап жіберетін факторлар, олар өздігінен ТТ-ын тудырмайды, ал ТТ 

бар  болса,  оның  қайталауын  тудырады,  иммунологиялық  жəне  иммунологиялық  емес  

механизмдер арқылы  тыныс жолдарының  жедел  обструкциясының  туындауына түрткі болады. 

Тыныс  тұншықпасы  патогенезінің  негізі – иммундық  (аллергиялық)  жəне  иммундық  емес 

реакциялардың нəтижесі ретінде бронхтар қабырғасының жайылмалы қабынуы. 

Аллергиялық реакциялардың ішіндегі ең маңыздысы -  бірінші типті (реагендік немесе Jg E – 

ортақтасқан)  реакция.  Тағамдық  жəне  дəрілік    аллергияның  патогенезіне  аллергиялық 

реакцияның үшінші типі (иммунокомплексті реакция) араласуы мүмкін. 

Иммундық емес зақымдаушы реакциялар мес клеткаларының бейспецификалық белсенділігін 

тудыруға  қабілетті əртүрлі факторлардың əсерінен бой көрсетеді. Мұндай факторларға салқын 

ауа,  қабынуға қарсы бейстероидтық дəрілер жəне басқалары жатады. 

Иммундық  та,  иммундық  емес  те  реакцияның    нəтижесінде  қабынудың      бірінші  ретті 

клеткаларынан  (мес  клеткалары,  эпителий  клеткалары,  макрофагтар)  жəне    екінші  ретті 

клеткаларынан  (эозинофильдер,  нейтрофильдер,  макрофагтар  жəне  тромбоциттер)  қабыну 

медиаторлары  (гистамин,  простагландиндер,  лейкотриендер,  серотонин  жəне  басқалары) 

бөлінеді.  Қабыну  клеткалары  мен  олардың  медиаторлары  бронх  қабырғасының  қабынуын 

тудырады.  Бронх  қабырғасында    пайда  болған    ерекше  қабыну  процесі  бронхтардың 

гиперреактивтілігі мен бронх обструкциясын тудырады. 

Қабыну  нəтижесінде    қалыптасатын  гиперреактивтілік  бронх  бұтасының  үстеме  жауабы 

болып  табылады,  оның  нəтижесінде  əр  түрлі  эндогендік  жəне  экзогендік  түрткілердің  əсеріне 

жауап  ретінде  бронхтар  өте  жеңіл  жəне  өте  күшті  жиырылатын  болады.  Аталған  түрткілерге  

жататындар:  ацетилхолин,  метахолин,  гистамин,  денеге  түсетін  күш,  салқын  ауа,  химиялық 

заттар жəне басқалар. 

Қабыну процесі бронх обструкциясының 4 типін қалыптастырады: жедел, жеделше (қатқыл), 

созылмалы жəне қайтымсыз.  Обструкцияның  жедел типі əр түрлі  түрткіге (аллергендер, денеге 

түсетін  күш,  салқын  ауа,  булар,  химикаттар,  жылау,  күлу  жəне  басқалары)  болатын  бронхтық  

гиперреактивтілігінің    нəтижесінде  пайда  болады.  Жедел  типті  обструкцияны  бронхоспазм 

тудырады  жəне  оны  қысқа  əсерлі   

2

 – агонистер  көмегі-мен  тоқтатуға  болады.  Обстукцияның 



21 

 

жеделше  түрі  бронхтың  кілегей  қабығының  ісінгені-нен  пайда  болады,  оның  бронхоспазммен 



қоса кездесуі мүмкін,  аллергенмен жанасқаннан   6-24 сағат кейін дамиды жəне кеш тұншықпа 

реакциясына жатады. Ең тиімді емі – глюкокортикоидтармен емдеу. Обструкцияның созылмалы 

түрі ұсақ бронхтардың тұтқұр қақырықпен бітелуінен туындайды. Емге тез көнбейді, оның бетін 

қайыру  үшін    бірнеше  апта  қажет.  Обструкцияның  қайтымсыз  түрі  бронх  қабырғасы  

склерозданғанда    пайда  болады,  қабынуға  қарсы    ем  шамалы  көмектеседі,  көбіне  стериодтық 

төзімділік қалыптасады. 

Бронхтардың  гиперреактивтілігі  мен  бронх  обструкциясы    клиникалық  бронх  обструкциясы  

синдромын    тудырады.  Бұл  синдромның    басты  белгілері – тыныс  алудағы  қолайсыздық 

(дискомфорт), экспираторлы ентігу, тұншықпа ұстамасы, сыртқы тыныс-таудың ұзаруы, сыртқа 

тыныстау кезінде басым  естілетін ысқырықты сырылдар. 



Патоморфологиясы.  Бронх  ішінде  кілегейлі  тығындар  болатындықтан  альвеолалар 

басылмайды, сондықтан өкпелер қампиып үлкейген, кеуде қуысын толық толтырып тұрады, өкпе 

массасы    қалыпты  күйде.  Қою  тұтқыр    қақырық    көп  болады.  Тұншықпа  күйі  (астматикалық 

статус) шегіне жеткен кезде орташа жəне  ұсақ бронхтар тұтқыр қақырық тығынымен бітеледі, 

ол  тығынның  құрамына  кілегейдің,  сарысулық  протеиннің,  қабыну  клеткаларының,  сылынған 

эпителий  клеткаларының  қоспасы  кіреді.  Бронх  бұтасының  бойында  төсеніш  мембрана 

қалыңдағаны, бронх қабыр-ғасының салалы  бұлшық етінің гипертрофиясы, кілегей қабығы асты 

қабат  бездерінің  (бокал  тəрізді  клеткалардың)  гиперплазиясы,  бронх  қабырғасының 

эозинофильдерден,  мес  клеткаларынан  жəне  лимфоциттерден  тұратын  инфиль-трациясы, 

субэпителиальды фиброз анықталады. 



Классификациясы. ДДҰ (1992 ж) тыныс тұншықпасының  төмендегідей  классифика-циясын 

бекітті (ХАК-10): 

J.45. Тыныс тұншықпасы. 

J.45.0. Аллергия басым тұншықпа, оның құрамы: 

Аллергиялық бронхит 

Аллергиялық ринит пен тұншықпа 

Атопиялық тұншықпа 

Экзогендік аллергиялық  тұншықпа 

Пішендік қызба 

J.45.1. Аллергиялық емес тұншықпа 

Идиосинкразиялық тұншықпа 

Эндогендік аллергиялық емес тұншықпа 

J.45.8.  Аралас тұншықпа 

J.45.9.  Анықталмаған тұншықпа 

Тұншықпалы бронхит 

Кеш пайда болған тұншықпа 

J.46. Тұншықпа күйі (астмалық статус) 

Жедел ауыр тұншықпа 

Келтірілген  классификация  клиникада  қолдануға  қолайсыз,  онда  ең  тиімді    ем  қолдануға 

қажет  аурудың  жеке  ерекшеліктері  еске  алынған.  Россия  пульмонологтарының 4-ші  ұлттық  

конгресінің    ұсынысын  жəне  ДДҰ  ұсынған  ауру  ауырытпалығының  классификациясын    ескере  

отырып,  кей  авторлар    практикалық    жұмыста    төмендегідей    классифика-цияны  қолдануды 

ұсынады: 

1. Тыныс тұншықпасының түрі: 

1.1. Экзогендік ТТ (аллергиялық, атопиялық, инфекциялы-аллергиялық, иммунологиялық). 

1.2.  Эндогендік  ТТ  (аллергиялық  емес,  атопиялық  емес,  инфекциялы-аллергиялық  емес

иммунологиялық емес). 

2. Даму барысының ауырлығы (сатылары): 

І  сатысы – кезекпелі  ұстама:  белгілері  апта  ішінде    бір    реттен    сирек    кездеседі,  аурудың 

қайталау  мерзімі  қысқа  (бірнеше  сағаттан  бірнеше  күнге  дейін);  түнгі  белгілері  айына 2 рет 

немесе одан да  сирек,  қайталау  аралықтарында  аурудың белгілері  болмайды, өкпенің қызметі 

қалыпты күйде, ТСТ

1

 (СТЖ)  ≥ 80 % тиісті  мөлшердің,  тəулік ішіндегі тербелісі  20%. 



ІІ сатысы – жеңіл тұрақты тұншықпа:  ауру белгілері  аптасына 1 рет немесе  одан жиі, бірақ 

күнге 1 реттен сирек кездеседі, аурудың қайталауы  науқас адамның белсенділігі мен ұйқысын 



22 

 

бұзады;  түнгі  белгілер   айына 2 реттен жиі    кездеседі;  ТСТ



1

, (СТЖ)  ≥ 80%  тиісті    мөлшердің, 

тəулік ішіндегі тербелісі < 20-30%. 

ІІІ  сатысы – орташа  ауыртпалықты  тұрақты  тұншықпа:  ауру  белгілері  күнде  кездеседі, 

аурудың  қайталауы  науқастың  белсенділігі  мен  ұйқысын  бұзады;  түнгі  белгілер 1 реттен  жиі  

кездеседі;  күнде  қысқа  əсерлі 

2

-агонист  препаттарын  қабылдау  керек;  ТСТ



1

  (СТЖ)  тиісті  

мөлшердің  60%-нен - 80%-не дейін,  тəуліктік тербелісі  >30%. 

ІV сатысы – ауыр тұрақты тұншықпа: белгілері тұрақты, жиі қайталайды, түнгі белгілер жиі 

болады, дене қызметі шектелген. ТСТ

1

 (СТЖ) тиісті мөлшері ≤ 60%, тəуліктік тербелісі >30%. 



1.ТТ-ң даму фазалары:  

Қайталау фазасы 

Тұрақсыз реакция фазасы 

Тұрақты реакция  фазасы – аурудың белгілері: кем дегенде  2 жыл бойы  болмайды. 

Асқынулары: 

Тұншықпа күйі 

Спонтанды пневмоторакс 

Пневмомедиастинум 

Беттолепсия  (жөтел  ұстамасы  кезінде  болатын  мидың  өткінші  гипоксемиясына  байланысты 

қысқа мерзімді естен тану) 

Қазіргі  кезде  ТТ-ң  көрсетілгендерден  басқа  төмендегідей    клиникалық  түрлерін  ажыратады: 

атопиялық  ТТ,  инфекциялық  ТТ,  аспириндік  ТТ,  күш  түсу  ТТ,  кəсіби  ТТ.  Аурудың  əр  түрлі 

варианты бір адамда қоса кездесуі мүмкін. 

Клиникасы.  Тыныс  тұншықпасының  басты    клиникалық  белгісі  қайтымды  обстукцияның  

(бронхоспазм,  бронх  қабырғасының    кілегей  қабығының  ісінуі  жəне  бронх  кілегейінің 

гиперсекрециясы) салдарынан туындайтын  тұншықпа ұстамасы. Тұншықпа ұстамасының даму 

барысында  жаршылар кезеңін, тұншықпа кезеңін жəне қайта даму  кезеңін  ажыратады. 

Жаршылар  кезеңі    кезінде    түшкіру,  мұрыннан  су  ағу,  ұстама  тəрізді  жөтел,  қақырықтың 

қиын  бөлінуі,  жалпы  қозу  күйі,  салқын  тер  бөлу    байқалады.  Жаршылар  кезеңі  бірнеше 

секундтан  бірнеше  күнге    созылады,  бұл  кезеннің  болмауы    да  мүмкін.  Тұншықпа  ұстамасы   

ұстамалы ентігу  жəне тынысты сыртқа шығарудың  қиындауымен  сипатталады.  

Тұншықпа күйіне қоса кеудені қысу сезімі, тынысты сыртқа қиналып шығару, жөтел, ысылдап 

дем алу болады. Қақырық қиын бөлінеді, ысылдаған тыныс алыстан естіледі. 

Науқас  адам  төсекте  ортопноэ  қалпында  болады:  ауру  адам  қолдарын  тіреп,  алға  қарай 

еңкейіп отырады, ауру адамның иықтары аздап көтерілген жəне  орталыққа қарай құрысқан, ауру 

адам қолдарына асылып тұрған сияқты болып көрінеді. Науқастың жалпы күйі ауыр. Беті қуқыл 

тартқан,  ісінген,  бетті  салқын  тер  басқан,  жайылмалы  цианоз  көрінеді.  Адам  жүзінде  үрей 

болады. 

Науқастың    кеуде  торы    демді  барынша    ішке  алған    сияқты  күйде  болады.  Тыныс  алуға 

көмекші тыныс бұлшық еттері қатысады. Көбіне тыныс  баяулаған, тахипноэ де болу мүмкін. 

Ұстама  шегіне  жеткен  кезде  кеуде  үстінде  перкуссиялық  қорап  дыбысы  немесе  қорап 

дыбысының реңі бар өкпе дыбысы анықталады. Өкпелердің шектері  жоғары жəне  төмен қарай 

кеңіген, өкпенің төменгі  шетінің экскурсиясы шектелген. Аускультация кезінде ұзарған сыртқа  

тыныстау,  тыныс  алудың  екі  фазасында  да,  көбіне  сыртқа  тыныстау    фазасында    құрғақ, 

ысылдаған сырылдар естіледі. 

Жүрек – тамыр жүйесі  жағынан жүректің  абсолютті жəне шартты тұйық дыбысының ауданы  

азайған  (өкпенің  қампаюы),  өкпенің  қампаюы  мен  сырылдардың  салдарынан  жүрек  тондары 

айқын  естілмейді,  өкпе  артериясының  үстінде    ІІ  тонның  акценті,  систолалық  артериялық  қан 

қысымының  төмендегені анықталады. 

Ұстаманың  кері  даму  кезеңі  түссіз,  шыны  түріне  ұқсас  қақырық  бөлінуінен,  ұстамалы 

ентігудің азаюынан басталады жəне аурудың  барлық белгілері біртіндеп жойылып кетеді. 



Қосымша тексерулер: аурудың ауырлық дəрежесін анықтау  жəне  жасалған емнің нəтижесіне 

баға беру үшін төмендегідей тексерулер жүргізіледі: 

1) сыртқы тыныс қызметін зерттеу 

2) қан мен қақырықтың жалпы клиникалық анализі 

3) иммунологиялық зерттеулер 

4) рентгенологиялық тексеру 



23 

 

5) бронхоскопия 



6) ЭКГ 

Сыртқы  тыныс  қызметін  зерттегенде  (спирография,  пневмотахография,  пик-флоуметрия), 

тыныс тұншықпасында сыртқы тыныс функциясының обструктивті өзгергені анықталады: бронх 

өткізгіштігін сипаттайтын  көрсеткіштер  мөлшерінің азаюы. ТСТ

1

 азаяды жəне Тиффно индексі 



оның  тиісті  мөлшерінің 75%-нан    төмен  болады.  Бұл  көрсеткіштерден    басқа  ТТ-да  өкпенің 

қалдық  көлемінің  (ӨҚК)  жəне  функциональдық  қалдық  сиымдылықтың  (ФҚС)  көбейгені  жəне 

трахея – бронх  дискинезиясының  белгілері – спирограмманың    құлдилама  тізесінің  жоғарғы 

бөлігінде  кертіктер болуы (Колбет-Висс симптомы) анықталады.  

Пневмотахография бронх өткізгіштігінің бұзылу деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.  ТТ-да 

шеткі обструкция болады, яғни сыртқы тыныстаудың ең жоғарғы жылдамдығы   ТӨТС-ң 50-75% 

деңгейінде (СТМ 50-75%) анықталады. 

ТТ-диагнозын  қою,  оның  ауырлық  дəрежесін  анықтау  үшін  жəне  қолданылған  емнің 

тиімділігін  бағалау  үшін  бронх  өткізгіштігі    көрсеткіштерінің  тəулік  ішіндегі  тербелісін  жəне  

олардың қайтымдылығын анықтау керек. Бұл өзгерістерді ТСТ

1

 СТЖ (сыртқы тыныстаудың ең 



максимальды  жылдамдығы)  мөлшеріне  қарап  бағалауға  болады.  Соңғы  көрсеткішті  пик-

флоуметр аппаратының көмегімен анықтайды. 

Сау  адамдарда  бронх    өткізгіштігі    көрсеткіштерінің  тəулік  ішіндегі  тербелістері  20%-дан 

аспауы керек, ал ТТ-ға болатын тербелістер 20%-дан жоғары болады.  

Бронх  обструкциясының  қайтымдылығын  ингаляциялық  бронходилататорлар  (сальбу-тамол, 

тербуталин, 

ипратропиум 

бромиды) 

қолданған 

сынамалар 

көмегімен 

анықтайды. 

Бронходилататор  ингаляциясынан  кейін  бронх    өткізгіштігі-нің    көрсеткіштері  сынама 

басындағы    мөлшермен    салыстыр-ғанда    кем  дегенде 15%-ға    артса,  ол  бронх    обструкциясы-

ның  қайтымды  екенін    көрсетеді,  яғни  бронх  өткізгіштігінің  бұзылуында    бронхоспазмның  

басым мағынасы  бар  екенін көрсетеді.  

Əр  түрлі    факторлардың  (денеге  күш  түсу,  салқын  ауа,  тітіркендіретін  газдар,  шаңдар, 

ацетилхолин  жəне  басқалары),  əсерінен  болатын  ТСТ

1

  жəне  СТЖ  өзгерістерін  (динамикасын) 



анықтау  тəсілімен ТТ-да болатын бронх гиперреактивтілігінің диагнозын қоюға болады. 

ТТ-да  қанның  жалпы  клиникалық  анализінде  эозино-филия  болуы  мүмкін  (барлық  кезде 

емес). 

Қақырықта  эозинофилдің  көп  мөлшері,  Шарко-Лейден  кристалдары  жəне  Куршман 



спиральдары табылады. 

ТТ-да  қолданылатын  иммунологиялық  зерттеулерге Jg E анықтау,  тері-аллергия  сынамасын 

қою жəне  түрткі аллергиялық  тесті қою жатады. 

Jg E радиоиммуносорбенттік  тестінің  көмегімен  анықтайды.  Сау  адамдағы Jg E мөлшері 

100хБ/мл деңгейіне дейінгі мөлшерде. ТТ-мен ауыратын адамдарда  Jg E көбеюі ауру дамуының 

атопиялық генезін көрсетеді. 

Тері-аллергиялық сынамалар (аппликациялық,  скари-фикациялық жəне аллергенді тері ішіне 

егу  сынамалары)  ауру  себебі    болуы  мүмкін  деген    аллергендермен  аурудың  саябыр  кезінде 

(ремиссия)  қойылады.  Аллергиялық  реакцияның  айқындық  дəрежесін 0 мен 4+  аралығындағы 

баллмен  өлшейді.  Ол  əдетте  тиісті  аллерген    тудырған    клиникалық    симптоматикаға  сəйкес  

болып келеді. 

Түрткі  тестілер  (ингаляциялық,  назальдық)  мүмкін  аллергендермен  аурудың  саябыр  кезінде 

арнайы    мамандандырылған  стационар    жағдайында    үлкен  сақтықпен  іске  асырылады,  себебі 

бұл тестілер тыныс  тұншықпасының ауыр ұстамасын  тудырулары мүмкін . 

Рентгенологиялық    тексерулер.  Ауыр  қайталауларда  жəне    тұншықпа  күйде    өкпелердің  

ауамен  үстем  толу    белгілері  (өкпе  қимылының  шектелуі,  диафрагма  күмбезінің  төмен  тұруы 

жəне    жадағайлануы,  өкпе  алаңдары  ұзындығының  өсуі,  ретростернальдық  жəне 

ретрокардиальдық  кеңіс-тіктердің  кеңуі,  жүректің  тік  қалпы  жəне  басқалар)  жəне  өкпенің  

қосалқы ауруларының белгілері болады. 

Бронхоскопия  бронх  обстуркциясы    синдромының  басқа  себептерін  жоққа  шығару  үшін 

қолданылады. 

ЭКГ.  Өкпе-текті  жүрек  (жедел    немесе    созылмалы)  синдромы    қалып-тасқанда    оң  жақ 

қарынша  мен оң жақ  жүрекшенің  гипертрофия белгілері,  оларға күш түсу белгілері жəне Гис 

будасының оң жақ сабағы бойында өткізгіштіктің бұзылу белгілері табылады. 



24 

 



Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   100


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет