Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Семей мемлекеттік педагогикалық институты



жүктеу 2.18 Mb.
бет2/11
Дата25.04.2016
өлшемі2.18 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
: ebook -> umkd
umkd -> Семей мемлекеттік педагогикалық институты
umkd -> 5 в 020500 «Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі»
umkd -> «Баспа қызметіндегі компьютерлік технологиялар»
umkd -> Гуманитарлық-заң, аграрлық факультетінің мамандықтарына арналған
umkd -> 5B050400 «Журналистика» мамандығына арналған
umkd -> Әдебиет (араб тілінде «адаб» үлгілі сөз) тыңдарман, оқырманның ақылына, сезіміне, көңіліне бірдей әсер беретін дарынды сөз зергерлерінің жан қоштауынан туған көрнек өнері
umkd -> 5В020500 «Филология: қазақ тілі» мамандығына арналған ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиеті пәнінің
umkd -> «Өлкетану тарихы және мәдениеті»
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі шәКӘрім атындағы семей мемлекеттік
umkd -> 5 в 011700 : -«Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығына арналған
Баға қою саясаты. Студенттердің білімін бағалау – тапсырмаларды орындау және есепке алу
арнайы шкала бойынша қойылады. Барлық тапсырмалар уақытында орындалуы тиіс. Берілген талаптарды орындаған студент сессияға жіберіледі.
Рейтинг шкала

№ р/н

Көрсеткіштер

Саны

Ұпай саны

Ұпайлар

1
Лекцияға қатысу










2

Зертханалық сабақтарға қатысу, тапсыру, орындау

7

4

28

3

Тапсымаларды орындау және тапсыру:

СОӨЖ


СӨЖ

4

5



4

4



16

20






Барлығы:

16




64


Білімді бағалау шкаласы.


Баға

Орташа ұпай

Проценті (%)

Баға мазмұны

А

4,0

95-100

Өте жақсы

А-

3,67

90-94

В+

3,33

85-89

Жақсы

В

3,0

80-84

В-

2,67

75-79

С+

2,33

70-74

Қанағаттанарлық

С

2,0

65-69

С-

1,67

60-64

Д+

1,33

55-59

Д

1,0

50-54

F

0

0-49

Қанағаттанарлықсыз

Аттестация 1-30 балл

} – 60 балл (60 %)

Аттестация 2-30 балл


АТТЕСТАЦИЯЛЫҚ БАҒАНЫҢ КӨРСЕТКІШІ (0-30 БАЛЛ)


Аттестация

0-14

15-22

23-26

27-30

Баға

қанағаттанарлықсыз

Қанағаттанарлық

жақсы

өте жақсы

ЕМТИХАН БАҒАСЫНЫҢ КӨРСЕТКІШІ (0-40 БАЛЛ) Емтихан – 40 балл (40 %)




Балл

0-19

20-29

30-36

37-40

Баға

қанағаттанарлықсыз

қанағаттанарлық

жақсы

өте жақсы


Студенттің білімінің емтихандық бағасын анықтау.

қорытынды бағаға кіреді:



  • қорытынды межелік бақылау – 60 %;

  • емтихан - 40 %.




  1. Студенттер білімін бақылау

Бақылау жұмысын студенттер 4ші аптада, жазба жұмыстарды апта сайын, аптаның кез-келген күні тапсыру керек.





  1. Оқу үрдісі графигі

Оқу үрдісі графигі институттың порталында көрсетіледі, дистанттық кеңестер оқу үрдісінің әр аптаның жұма күнінде жүргізіледі.


  1. Глоссарий


Табиғат — органикалық (тірі) және органикалық емес (өлі) дүниелері бар бүкіл әлем.

Ақыл-ой тәрбиесінің негізгі міндеті —балаларға өлі табиғат туралы, өсімдіктер, жануарлар және балалардың сезіммен қабылдай алатын объектілері мен құбылыстарының арасындағы қарапайым байланыстар жөнінде білім беру.

Ақыл-ой тәрбиесінің ажырамайтын бөлігі—сенсорлық мәдениет. Ол анализаторды (талдауларды) жетілдіруге, балаларда сезімдік тәжірибе жинақталуына бағытталған, ол келесі талдаулардың, табиғаттанудағы қарапайым ұғымдарды қалыптастырудың негізі болып саналады.

Балалардың білімді меңгеруі — олардың танымдық қабілеттерінің, сенсорлық аппаратының, логикалық ойлауының, зейінінің, тілінің, байқағыштығының, білуге құмарлығының дамуымен тығыз байланысты болуы тиіс.

Ландшафт — өзінің құрылымына қарай басқа учаскелерден айырмасы бар, табиғи шекарасы шектеулі, шамамен онша үлкен емес жер учаскесі.

Ауа райы — атмосфераның сол жердегі төменгі қабатының белгілі бір уакыт ішіндегі физикалық жағдайы

Сезімдік қабылдау —-табиғат жөніндегі бүкіл білімнің алғашқы көзі, ал санадағы шындықтың дұрыс сәулесі осы қабылдаумен байланысты сөздердің көмегімен ғана болатынын әр уақыт есте ұстау керек.

Түсінік — мидың анализдік-синтездік іс-әрекетінің нәтижесі. Олар табиғаттағы заттар мен құбылыстардың әр түрлі сапалары мен қасиеттерін бірнеше рет сезініп қабылдау, олардың ішінен айтарлықтай белгілерді және ол белгілердің сөзбен берілуін ажырата отырып, оларды басқалармен салыстыру нәтижесінде жасалады.

Сабақтар - балаларды табиғатпен таныстырудағы негізгі форма. Сабақтар программаға сәйкес, күні бұрын белгіленген жоспар бойынша белгілі бір сағатта өтіледі.

Экскурсия — балалар табиғи жағдайларда: орманда, көгалда, бақшада, су қоймасында т.б. табиғатпен танысатын сабақ.

Бақылау — мақсатқа бағытталған қабылдау, сезім мен тиімділіктің бірлігі көрінетін танымдық күрделі процесс

Эксперимент немесе тәжірибе — арнайы жасалған жағдайларда ұйымдастырылған бақылаудың ерекще түрі.

Еңбек — балалар бақшасында тәрбиелік-білімдік жұмыстың методы ретінде маңызды орын алады.

Ойын — тек көңіл көтеру ғана емес, сондай-ак оның көмегі арқылы жас балаларға қоршаған өмірді таныстыратын да тәсіл болып саналады.

Дидактикалық ойындар. Бұл ойындарда табиғаттың табиғи заттары (овощтар, жемістер, гүлдер, тастар, тұқымдар, кепкен ұрықтар), өсімдіктер мен хайуанаттардың суреттері бейнеленген картинкалар, үстелде ойналатын ойындар мен әр қилы ойыншықтар пайдаланылады.

Әңгіме тәрбиешінің сұрақтарынан және оған балалардың қайтарған жауаптарынан тұрады.

Балалар бақшасының жер учаскесі, әсіресе қалалық жағдайларда, бұл — ойындардың, серуендер мен сабақтардың орны.

Ағаштар — ұшар басына дейін бұтақтана өсетін, діңі қатты көп жылдық өсімдіктер.

Бұталар — бірнеше қатты сабақтары бар көп жылдық өсімдіктер

Гүлдер егілетін үйме топырақтардың (клумба) көлемін әр түрлі етіп (дөңгелек, ұш бұрышты, жұлдызша) жасауға болады, бірақ көлемі баланың қолы олардын, ортасына дейін жететіндей, яғни диаметрі 70 см-ден артық болмауы тиіс.

Шағын гүл жүйектері (рабатка) — тік бұрыштанып, жіңішкелеу келген ұзынша гүл тізбектері — құрылыс маңындағы ойын алаңдарындағы жолдардың бойына орналастырылады. Рабатканың ені 50—80 см, ұзындығы — 2 м және одан да ұзын болады.

Гүлді-сәндік өсімдіктер. Бір жылдық, екі жылдык және көп жылдық гүлді-сәндік өсімдіктер болады

Үй жауарлары- адамға пайда келтіріп, үй шаруашылығында тіршілік ететін және өсіп-өнетін жануарларды үй жануарлары дейді

Жабайы аңдарабиғи жағдайларда тіршілік етіп, азық пен баспананы адамға тәуелсіз өздері табатын жануарларды жабайы жануарлар дейді

Күздің басталуы мен аяқталуы - күн мен түннің күзгі теңелу (21-23 сентябрь) күні күздің астрономиялық басталуы болып есептеледі. Күннің қысқы тоқырау күндерінің бірі — 22 декабрь күздің соңы деп саналады

Жапырақтармен ұйымдастырылатын ойындар -тәрбиеші жапырақ түскен уақытта серуенде жүріп түстерінің атын (қызыл, сары) ажыратып, көлемін анықтауға (үлкен, кішкене) жаттықтыру үшін балаларға жапырақтармен ойын өткізеді.

Еңбек дағдыларына тәрбиелеу - балабақшаның сәбилер тобындағы табиғат мүйісінде мөңке, тұқы немесе алтын балық салынған аквариум және тез өсіп, ұзак гүлдейтін, жапырағы қалың бөлме өсімдіктерінің (фикус, бальзамин, қазтамақ) бірнешеуі болуы керек.

Ауа райын бақылау - күнделікті серуен кездерінде балалардың назарын ауа райының қандай күйде екеніне (жылы ма, әлде суық па, желді ме, әлде тымық па, аспанның түсі қандай, жауын-шашынды ма, болса қандай жауын-шашын екеніне) аударып отыру керек.

Ағаштарды бақылау. Күзде ағаштардың әдемілігіне балалардың назарын аударып, өздері білетін ағашты (қайыңды, үйеңкіні немесс басқасын) қарап көру, бұл ағаштың жапырақтары жазда қандай түстес болғанын, қазір қандай түске өткенін сұрау керек. Жапырақтардың қайдан және қайда түсетінін, реңі қандай екенін балалардан сұрау керек

Гүлзарды аралап көру. Гүлдер өскен клумбалаларды аралау кезінде тәрбиеші олардың кейбіреулерін (георгина, қырмызы гүл, флокс) атап, қиып алады, балалармен бірге гүлдің пішінін (оның неге ұксайтынын), түсін қарап, балаларға гүлді иіскетеді. Осыдан кейін клумбадан қандай да бір гүлді іздеп табуды және гүл шоғын жасауды ұсынады. Балалар басқа өсімдіктердің ішінен осы өсімдіктерді айыра білуі тиіс.

Бақшаны аралап көру және түсім жинау. Балалардың овощтар жайындағы түсініктерін кеңейту үшін бақшаға экскурсия жүргізіледі. Тәрбиеші жүйектерді аралап көруді ұсынады.


14.Дәрістер

1дәріс.



Тақырыбы:Кіріспе

Дәрістің мақсаты: Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғ а т п е н т а н ы с т ы р удың маңызждылығымен танысу

Негізгі қарастырылатын сұрақтар, олардың қысқаша мазмұны:

1.Табиғат, оның адамдар өміріндегі маңызы.

2.Балаларды табиғатпен таныстырудың маңызы

3.Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғ а т п е н т а н ы с т ы р у.

4.Балаларды табиғатпен таныстырудың тәрбиелік-білімдік міндеттері.

5.Тәрбиешіге қойылатын талаптар.



Табиғат, оның адамдар өміріндегі маңызы. Табиғат — органикалық (тірі) және органикалық емес (өлі) дүниелері бар бүкіл әлем. Бүкіл өмірлік процестер Жердің жоғарғы қабатында — б и о с ф е р а д а болып жатады, оның құрамды бөліктері тірі организмдер — өсімдіктер мен жануарлар дүниесі және адам.

Тірі табиғат денелерінің өлі табиғаттан негізгі айырмашылығы — заттардың алмасу процесінде тірі дененің өсуі, дамуы, көбеюі болып табылады. Әлі дене сыртқы ортаның өзара әсерінен өздігінен қайта жаңармайды, бұзылады да, өлі материяның басқа бір түріне ауысып отырады.

Организмнің орта жағдайларына икемделуі — табиғаттың мезгілдік құбылыстарынан, жануарлар мен өсімдіктердің мүше құрылыстарынан, сондай-ақ қозғалудың әр түрлі тәсілдерінен, қоректенулерінен, жапуарлардың қылықтарынан, өсімдіктердің жарықты, дымқылды, ауаны, температураны түрліше қажет етулерінен көрінеді.

Ш и п а л ы табиғат. Ол адамды сауықтыруда үлкен роль атқарады: жасыл өсімдіктер ауадағы көмір қышқыл газын өз бойьша сіңіреді де оттегін бөліп шығарады. Ормандардың ауасы ірі өндірістік қалалардың ауасынан 200 есе таза екендігі анықталған.

Форманың бояу мен дыбыстың әдемілігін және үйлесімділігін қабылдау, табиғатта болып жатқан құбылыстарды бақылау қуаныш сезіміне бөлеп, зор қанағат береді.

Табиғат б а ғ а л ы ө н е р т у ы н д ы л а р ы н жасауда үлкен роль атқарады. Ақындар, жазушылар, суретшілер, музыканттар өз шығармаларын оны суреттеуге және жырлауға арнайды.

Табиғат — т а н ы м н ы ң қуатты қ а й н а р б ұ л а ғ ы. Оның күрделі органнзмдерін зерттеп білу — техникаға, өнертапқыштар мен жаңашылдарға құралдар жасауға тетік болып танылады. Адамдар өмірінде табиғаттың маңызы зор және сан алуан. Табиғат — адамның м а т е р и а л д ы қ ж ә н е м ә д е н и е т і л і к те р і н і ң қ а й н а р к ө з і.

2.Балаларды табиғатпен таныстырудың маңызы. Балалар әрқашан да және барлық жерде табиғатпен қандай да болсын белгілі бір қарым-қатынаста болады. Жасыл ормандар мен жайылымдар, әдемі гүлдер, көбелектер, қоңыздар, құстар, аңдар, көшпелі бұлттар, жапалақтап жауған қар, бұлақтар, тіпті жазғы жаңбырдан кейінгі шалшықтар — соның бәрі балалардың көңілін аударады, қуантады, олардың жетілуіне мол азық береді.

Орманда, көгалда, өзеннің немесе көлдің жағасында ойнау, саңырауқұлақтар, жидектер, гүлдер теру, жануарлар мен өсімдіктерді күту және бақылау балаларға шексіз қуаныш әкеледі. Адам бала кезінде шомылған өзенін, ала көбелекті қуалап, гүл терген көгалын еске алып, өмір бойы есінде сақтайды. Табиғатка үңіле қараудан, балалар ойнайтын орындарға күштарлықтан өз өлкесіне, туған табиғатына, Отанына деген сүйіспеншілігі пайда болып, жетіле түседі, патриоттық сезімге тәрбиеленеді.

Гүлдер мен жемістердің түрі, пішіні, иісі, құстардың сайрауы, бұлақтардың сылдыры, судың шалпылы, шөптің сыбдыры, құрғақ жапырақтардың судырлауы, қардың аяқ басқан сайын сықырлауы — осының бәрі балалардың табиғатты сезінуіке мүмкіндік береді және олардың эстетикалық сезімін, сенсорлық тәрбиесін дамытудағы бай материал қызметін атқарады.

Табиғатты шын мәнінде қандай болса, сол қалпында көріп, еститін бала кездегі ептілік — балалардың оған деген қызығушылығын арттырады, білімін кеңейтеді, мінез-құлқын, ынта-ықыласын қалыптастыруға ықпал етеді. Бүған көптеген табиғат зерттеуші-ғалымдар-дың (Қ. А. Тимирязевтің, И. В. Мичуриннің), жазушылардың, суретшілер мен композиторлардың (А. Пушкиннің, М. Пришвиннің, И. Левитанның, П. Чайковскийдің т. б.) өмірбаяндары біздің көзімізді жеткізеді.



3.Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғ а т п е н т а н ы с т ы р у.

Балаларда шындықты дұрыс көрсететін білімдердің болмауы — оларда жоққа сенушілік пайда болуына әкеліп соқтырады. Балалардың жануарларға деген қатігездігінің, бақаларды, кірпілерді, пайдалы насекомдарды т. б. қырып, өлтіруінің себебі олардың жануарлар жөніндегі теріс түсініктерінен болады. Бұл тек табиғатқа ғана зиян келтірмей, балалардың психикасына да теріс әсер етеді, оларды қатігездендіріп жібереді. Ұялап қалған теріс түсініктерді түзеу жаңа, дұрыс түсініктерді сіңіруден анағұрлым қиын. Міне, сондықтан да балалардың мектеп жасына дейінгі кездің өзінде-ақ табиғат жөнінде дұрыс мәлімет алуы өте маңызды.

Табиғат құбылыстарын балалардың дұрыс қабылдауы үшін, олардың табиғатты қабылдау процесін бағыттау қажет. Балаларды табиғатқа жақындастырмайынша және оны балалар бақшасының оқу-тәрбие жұмысына кеңінен пайдаланбайынша, мектеп жасына дейінгілерді ақыл-ой, эстетикалық, адамгершілік, еңбек және дене тәрбиесі жағынан жан-жақты жетілдіру міндеттерін шешуге болмайды.

4.Балаларды табиғатпен таныстырудың тәрбиелік-білімдік міндеттері. «Балалар бақшасындағы тәрбие бағдарламасына» сәйкес балаларды табиғатпен таныстыру процесінде өзара тығыз байланысты білімдік және тәрбиелік міндеттер жүзеге асырылады.

Ақыл-ой тәрбиесінің негізгі міндеті —балаларға өлі табиғат туралы, өсімдіктер, жануарлар және балалардың сезіммен қабылдай алатын объектілері мен құбылыстарының арасындағы қарапайым байланыстар жөнінде білім беру.

Ақыл-ой тәрбиесінің ажырамайтын бөлігі—сенсорлық мәдениет. Ол анализаторды (талдауларды) жетілдіруге, балаларда сезімдік тәжірибе жинақталуына бағытталған, ол келесі талдаулардың, табиғаттанудағы қарапайым ұғымдарды қалыптастырудың негізі болып саналады.

Балалардың білімді меңгеруі — олардың танымдық қабілеттерінің, сенсорлық аппаратының, логикалық ойлауының, зейінінің, тілінің, байқағыштығының, білуге құмарлығының дамуымен тығыз байланысты болуы тиіс.

Ойды дамыту және материалистік дүниетанымдылықтың негізін қалыптастыру үшін балаларды табиғаттағы заттармен және құбылыстармен таныстыру, байқаған құбылыстарына түсініктер іздестіруге үйрету және олардың арасындағы байланыстылық пен өзара катынастарды жете түсінуге балаларды баулу. Ақыл-ой табиғат құбылыстарының арасындағы өзара себеп-салдарлық қатынасты түсіну процесінде жетіледі.

Бақылауға, яғни табиғат құбылыстарына белгілі бір мақсатпен қарауға үйрете отырып, біз балалардың жалпы ақыл-ойының жетілуімен тығыз байланысты болатын және «балалардың оқуға дайындығының» елеулі шарты болып табылатын зейінін дамытамыз.

Табиғатқа деген ынта-ықыласты да тәрбиелеу қажет. Тәрбиеші жануарлар мен өсімдіктердің сыртқы түріне, қимылына, қылықтарына балалардың назарын аударып, қалай бақылау керектігін көрсете отырып, балалардың табиғат жөніндегі білімін ғана емес, жануарларға деген көзқарастарын да қалыптастырады. Тек әрқашан да баланың жасын ескеру қажет және оның көңілін сол заттың немесе құбылыстың несі қызықтыратынын да білу керек.

5.Тәрбиешіге қойылатын талаптар. Мектеп жасына дейінгі балалар мекемелерінін, педагогынан, балаларды табиғатпен таныстыру үшін, табиғат жөніндегі әр түрлі ғылымдар саласынан білімніқ мол қоры болуы, оның даму заңдылықтарын түсіну, табиғаттағы заттар мен болып жаткан құбылыстардың арасындағы өзара байланысты материалистік диалектика тұрғысынан дұрыс түсіндіре білу талап етіледі. Әсіресе өзі тұратын жердің табиғатымен танысу маңызды: мерзімдік өзгерістерді бақылап отыру, календарь жасау, көбірек таралған есімдіктер мен жануарларды анықтап, тануды үйрену, оларды қайдан кездестіруге болатынын білу.

Балаларды табиғатқа белсенділікпен және ұқыпты түрде қарауға тәрбиелеу балалар бақшасындағы жануарлар мен өсімдіктерді күтуге көмектеседі. Тәрбиешіден тірі табиғат мүйісін ұйымдастыра білу, өсімдіктер мен жануарлар табиғатта қалай өмір сүрген болса, соған ұқсас жағдайларды жасау талап етіледі. Мұнан басқа оның балалар бақшасы учаскесі мен тірі табиғат мүйісіндегі өсімдіктерді өсіруге агротехникалық әдістерін және жануарларды бағып-күтуді меңгеру керек.

Тәрбиешінің өз үлгісі балаларды еңбек дағдыларына тәрбиелеуде шешуші ықпал етеді. Балаларда табиғат туралы білім мен эстетикалық сезімнің қалыптасу процесінде тәрбиешінің өзінің де табиғаттың сұлулығын тануға және оған сүйсінуге деген ынтасы мен іскерлігінің зор мәні бар. Табиғатты сүйетін тәрбиеші қажетті білімдер мен ше-берліктерді, сондай-ақ жұмыстың негізгі әдістерін меңгере отырып, табиғатты баланың жан-жақты жетілуіндегі кұдіретті фактор ете алады.

Бақылау сұрақтары.

1. Табиғат дегеніміз не?

2. Табиғаттың адамдар өміріндегі маңызы қандай?

3. Балалар тәрбиесіне табиғат қандай ықпал етеді?

4. Балаларды табиғатпен таныстыруды неліктен мектеп жасына дейінгі балалардан бастау керек?

5. Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыру кезінде қандай міндеттер (ақыл-ой, адамгершілік, дене және эстетикалық тәрбиеде) жүзеге асырылады?

6. Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыруда тәрбиеші нені білуі, не нәрсеге шеберленуі керек?
Негізгі әдебиеттер:

1.Веретеникова.с.А. Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатпен таныстыру. «мектеп»1983

2.Горощенко В.П.,Степанов И.А. Методика преподавания природоведения . М.,Просвещение, 1984.

3.Пакулова В.М., Кузнецова В.П. Методика преподавания природоведения. М. Дрсвещение, 1980.

4. Аймағанбетова.К.А.Дүниетануды оқытудың теориялық негіздері.Алматы,2000ж

5. Горощенко В.П. Табиғаттануды оқыту методикасы. Алматы1985ж


2 дәріс

Тақырыбы: Жергілікті өлкенің (қаланың, ауданның) табиғаты.Табиғатты қорғау.

Дәрістің мақсаты: Жергілікті өлкенің (қаланың, ауданның) табиғаты, табиғатты қорғау жолдарымен танысу

Негізгі қарастырылатын сұрақтар, олардың қысқаша мазмұны:

1.Табиғатты қорғау

2.Демалу және емдеу орындарын қорғау.

3.Табиғаттың әдетгегі көріністерін, сирек кездесетін және көрікті объектілерін қорғау.



Жерді және жер қойнауын қорғау. Жер — халықтың мол дәулеті. Барлық жер, әсіресе егістік жер, ауыл шаруашылығындағы негізгі өндіріс құралы есебінде қорғауға жатады.

Колхоздар, жерді басқа да пайдаланушылар сияқты, жерді тиімді пайдалануға, оған ұқыптылықпен қарауға, оның құнарлылығын арттыруға міндетті.

Колхоздарға, совхоздарға және басқа да ұйымдарға агротехникалық шараларды жақсы пайдалану, тыңайтқыштарды дұрыс салу мақсаттарында өздеріне бекітіліп берген жер топырағының ерекшеліктерін білулері қажет.

Жер қойнауы халық шаруашылығын минералдық шикізатпен және отынмен қамтамасыз етудің қайнар көзі болып табылады. Пайдалы қазбаларды тиімді пайдалану, оларды өндірудің ғылыми-техникалық ережелерін қатаң сақтау қажет.



Суды және атмосфералық ауаны қорғау. «Сулы жер — нулы жер», «Су бар жерде кекөніс бар» деген қанатты сөздер бар: Су мен атмосфералық ауа — жер бетіндегі тіршіліктің шарттары. Жер бетіндегі және жер астындағы сулар мен ауаның бәрі құрып кетуден, бітеліп қалудан және ластанудан қорғауға алынады.

Өнеркәсіп кәсіпорындарының тазартылмаған суды су қоймаларына ағызып жіберуіне рұқсат етілмейді. Су тазалайтын құрылыстарды орнатуға миллиондаған сом қаржы бөлінеді. Ауаның ластануымен күресу мақсатында зиянды газдарды т. б. сүзіп алу үшін арнайы қондырғылар орнатылуда.



Өсімдіктер дүниесін қорғау. «Орманды кім кессе, ол орынды сол құрғатады, ол жерден бұлтты да қуады, өзіне құшак-құшақ қайғы әзірлейді», «Орман көп болса,— бүлдірме, аз болса,— сақта, ал жоқ болса,— отырғыз», «Орман-тоғай — бүкіл өлкенің көркі», «Өсімдік — жердің сәні»,— дейді халык. даналығында.

Орманның экологиялық маңызы өте зор. Ол табиғат комплексінің құрамды бөлігі бола тұрып, биосферадағы табиғи процестерді реттейді, ауа райы мен өзендердің тасуына ықпал етеді, топырақты эрозиядан (жер қыртысының бүлінуінен) алдын ала сақтайды. Орман көптеген жыртқыштардың, құстардың және тағы басқа жануарлардың тіршілік ететін және тамақтанатын жері және адамның эстетикалық қажетін қанағаттандыратын, демалатын орыны болып табылады.

Ормандарды сақтауға және қалпына келтіруге ерекше көңіл бөлінеді. Өнеркәсіп үшін тек қана қалын. орманды аудандарда ғана рұқсат етілетін болды. Егін қорғайтын орман алқаптарындағы, сондай-ақ өзендер мен көлдердің жағаларындағы ағаштарды кесіп алуға тыйым салынған. Ормандарда және парктерде өрт қауіпсіздігі ережелерін қатаң сақтау барлық кәсіпорындар мен азаматтардан талап етіледі. Ормандарда орман бүлдірушісін (гусеницаны) жоятын «орман санитарларын»— құмырсқаларды есепке алу және оларды таратып, жерсіндіру жөнінде зор жұмыстар жүргізіліп жатыр.



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет