Қазақстан Республикасының химия өнеркәсібін дамыту жөніндегі 2010 2014 жылдарға арналған бағдарламаны бекіту туралы



жүктеу 0.96 Mb.
бет2/5
Дата25.04.2016
өлшемі0.96 Mb.
1   2   3   4   5
: files
files -> Шығыс Қазақстан облысындағы мұрағат ісі дамуының 2013 жылдың негізгі бағыттарын орындау туралы есеп
files -> Анықтама-ұсыныс үлгісі оқу орнының бланкісінде басылады. Шығу n күні 20 ж
files -> «Шалғайдағы ауылдық елді мекендерде тұратын балаларды жалпы білім беру ұйымдарына және үйлеріне кері тегін тасымалдауды ұсыну үшін құжаттар қабылдау» мемлекеттік қызмет стандарты
files -> «Наркологиялық ұйымнан анықтама беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты Жалпы ережелер «Наркологиялық ұйымнан анықтама беру»
files -> Регламенті Жалпы ережелер 1 «Мұрағаттық анықтама беру»
files -> «бекітемін» Шығыс Қазақстан облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының басшысы А. Шаймарданов
files -> «бекітемін» Шығыс Қазақстан облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының бастығы А. Шаймарданов
files -> Шығыс Қазақстан облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының 2012 жылға арналған операциялық жоспары
files -> Тарбағатай ауданының ішкі саясат бөлімі 2011 жылдың 6 айында атқарылған жұмыс қорытындысы туралы І. АҚпараттық насихат жұмыстары

2. Күшті және нашар жақтарын талдау, осы сала үшін мүмкіндіктер мен қауіп-қатерлер

      Республикада химия өнеркәсібін дамыту үшін барлық қажетті алғышарттар бар. Сонымен қатар, отандық химия өнеркәсібінің дамуына теріс әсер ететін бірнеше факторлар бар.



Күшті жақтары

Нашар жақтары

Бай табиғи ресурстар;
Тұрақты макроэкономикалық орта;
Химия өнімдерінің дәстүрлі түрлерін өндірудің қолда бар тәжірибесі;
Химия кешеніне шетелдік инвесторларды тарту үшін елдегі қолайлы саяси жағдай;
Химия ғылымы саласындағы отандық ғылыми мектептердің болуы;
Химия мамандықтары бойынша кадрлар даярлайтын ЖОО жеткілікті саны;

Минералды шикізаттарды өңдеудің таяздығы;
Кәсіпорындардың өндірістік қуаттарының төмен жұмыс бастылығы;
Жабдықтардың табиғи тозу және технологиялардың артта қалғандығының жоғары деңгейі;
Шығарылатын өнімдердің тар шеңберлі номенклатурасы;
Қосылған құны жоғары жоғары технологиялық өнімдерді өндірудегі жеткіліксіз үлесі;
Саладағы инновациялық белсенділіктің төмен деңгейі;
Ішкі нарықтың жеткіліксіз сыйымдылығы.
Білікті кадрларды қысқарту және тапшылығы, салаға жастардың болмашы келуі.

Мүмкіндіктер
Жоғары технологиялық, оның ішінде қосылған құны жоғары өнімдердің жаңа түрлерін ұйымдастыру үшін химия кешенінің қолданыстағы қуаттарын пайдалану мүмкіндіктері;
сұрыпты шикізаттар мен қалдықтарды өндіріске тарту;
Инновациялық перспективті жобаларды іске асыру, тиімділігі жоғары отандық және шетелдік жобаларды ендіру есебінен химиялық кешеннің инновациялық дамуы;
Екі ірі әлеуетті өткізу нарығына, Ресей мен Қытай жағырапиялық тұрғыдан жақын орналасуы;
Ішкі нарықтың отандық өндірістің ірі токнажды химиялық өнімдерімен толу мүмкіндігі;
Химия өнеркәсібі кәсіпорындарында ресурс және энергия үнемдейтін технологияларды енгізу;
Салаға мемлекеттік даму институттарының қаржы ресурстарын тарту және химия өнеркәсібіндегі жобаларды іске асыру үшін басқа да қаржылық құрылымдардың қаражаттарын тарту;
Жұмыс істеп тұрған және жаңа өндірістік кәсіпорындар үшін технологиялық мамандықтар бойынша мамандар даярлау;

Қауіптер
Жекелеген салалық сегменттердегі экспорттық тауашаларды жоғалтып алу қаупі;
Бірқатар шетелдерде химиялық өнімдерді өндіру мен айналымын бақылау саласындағы экологиялық заңнаманың қатаңдауы; Бәсекелестердің жоғары технологиялық жарақтануы, шығаратын өнімдерінің аса жоғары сапасы, жаңа өткізу нарықтарын жаулап алу мақсатында жетекші шетелдік компаниялардың жолға қойылған маркетингтік жүйесі; Ғылыми-техникалық саладағы материалдық-техникалық базаның ескіруі;
Химия өнеркәсібіне кадрлардың қажеттілігін болжаудың ғылыми негізделген жүйесінің болмауы;
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

      Моральдық тұрғыда ескірген жабдықтар мен технологиялар (өткен ғасырдың 70-80 жылдары жасалған технологиялар іс жүзінде барлық қазақстандық кәсіпорындарда қолданылады) қазақстандық кәсіпорындарда минералды және көмірсутек шикізатын өңдеудің тереңдігі мен жинақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік бермейді.
      Химия өнімдерінің көп түрлерінің импорты 100% -ды құрайды, бұл ретте оны Қазақстан Республикасында өндіруді ұйымдастыру үшін ішкі нарық көлемі жеткіліксіз болып табылады. Химия өнімдерінің жекелеген түрлерін ұйымдастырудың (синтетикалық жуғыш заттар, пестицидтер және т.б.) стратегиялық болашағы жоқ, өйткені нарықтағы жоғары бәсекеге байланысты халықаралық брендтерді құруға едәуір инвестиция қажет.
      Ішкі нарық сыйымдылығының жеткіліксіздігі, бұл тұтас қазақстандық тұтыну нарығы сыйымдылығының айтарлықтай жоғары болмауымен, және қарастырылатын салалардың өнімдерінің негізгі тұтынушысы ретінде өңдеуші өнеркәсіптің артта қалуымен байланысты. Кеден Одағына (бұдан әрі - КО) қосылу бір жағынан алғанда әлеуетті өткізу нарығын кеңейтеді, ал екінші жағынан алғанда, Кеден Одағына қатысушы Ресей Федерациясының (бұдан әрі - РФ) өзінің қуатты химия өнеркәсібі бар, және Қазақстан сияқты өңдеуші өнеркәсіпті дамытудың әлемдік деңгеймен салыстырғанда біршама төмендігімен ерекшеленеді. Өндірілген химия өнімдерінің басым бөлігін РФ экспорттайды, яғни Қазақстан Республикасы үшін әлеуетті бәсекелес болып табылады.
      Экспорт үшін техникалық және сауда кедергілері Қазақстанның осы уақытқа дейін Дүниежүзілік сауда ұйымына (бұдан әрі - ДСҰ) мүше болмауымен байланысты, осының нәтижесінде халықаралық саудаға қатысу рейтингі төмен (WEF деректері бойынша, әлемде 93 орын).
      Қазақстан Республикасының ДСҰ енуі позитивтілігімен қатар отандық химия енеркәсібінің дамуына келеңсіз ықпалын тигізеді.
      ДСҰ кіргенге дейін Қазақстаннның саланың қалыптасу кезеңінде жеңілдікті жағдайлар жасауға, ДСҰ кіргеннен кейін - экспорт үшін сауда кедергілерін алып тастауға мүмкіндігі болады.
      ДСҰ жарғысына сәйкес, Қазақстан Республикасы осы ұйымға кіргеннен кейін химия саласын мемлекеттік қолдау мынадай түрлерде ғана болуы мүмкін:
      ғылыми-зерттеу және тәжірбиелік конструкторлық жұмыстар (бұдан әрі - ҒЗТКЖ) жүргізу;
      персоналды оқыту;
      әкімшілік кедергілерді азайту;
      экспортты маркетинг, кеңес беру, сауда өкілеттіктері және т.б. арқылы қолдау;
      еркін экономикалық аймақтарды дамыту;
      мемлекеттік сатып алулар.

3. Химия өнеркәсібін дамытудың негізгі проблемалары, үрдістері және алғышарттары

      Өндіріс орындарының ескіру деңгейі жоғары (43-80) және олардың жаңартылу деңгейінің төмендігі (2%);


      ішкі нарықтың сұранысының төмендігі;
      отандық химия өнімдерінің бәсекеге қабілетсіздігі және өнім түрлерінің аздығы;
      саланың үдемелі белсендік деңгейінің төмендігі;
      химия өнеркәсібі салаларына технология трансфертін тартудың қалыптасқан жүйесінің болмауы;
      өнеркәсіпті дамыту үшін өндіріс орындарының өз қаражатының жетіспеушілігі;
      жаңа және істеп тұрған өндіріс орындарына қажет мамандарға деген сұранысты анықтаудың ғылыми негізделген жүйесінің болмауы;
      жоғары көлік шығындары;
      отандық химия өнімдердің әлемдік нарықтағы танылу деңгейінің төмендігі;
      химиялық өнімдерді өндіру мен айналымы жайлы технологиялық реттеу нормативті базаның аздығы.
      Қазақстан Республикасында өндіруі едәуір бәсекеге қабілеттілікке ие өнім түрлерін анықтау
      2009 жылы жүргізілген маркетингтік зерттеулерге сәйкес, Қазақстан Республикасы жағдайында таяудағы бес жылда химия өнімдерін өндіру төмендегі бағыттар бойынша барынша тиімді болып қалады:
      1) Бейорганикалық химия өнімдерін өндіруді дамыту:
      Тыңайтқыштар:
      фосфорлы тыңайтқыштар;
      азотты тыңайтқыштар;
      калийлі тыңайтқыштар;
      азотты-фосфорлы, кешенді тыңайтқыштар;
      Күкірт қышқылы;
      Хлор - сілтілі өнімдер:
      каустикалық сода;
      хлор;
      тұз қышқылы;
      натрий гипохлориті;
      Хром қосындылары;
      Кальциленген сода.
      Минералды тыңайтқыштар
      Азотты, калийлі және фосфорлы тыңайтқыштар ауыл шаруашылығы өнімдерінің өнімділігін арттыру үшін қолданылады. Азотты тыңайтқыштар табиғи және ілеспе газдар негізінде, азот қышқылын бөліп алу арқылы өндіріледі. Фосфатты тыңайтқыштар күкірт қышқылын бөліп алу арқылы фосфорит негізінде өндіріледі. Калийлі тыңайтқыштар калий негізінде дайындалады. Қазіргі кезде өсімдіктерге пайдалы заттардың барлық түрі қажет болғандықтан, құрамында барлық негізгі үш компоненті және қажетті микроэлементтері бар кешенді тыңайтқыштарды қолдану үрдісі байқалады.
      Минералды тыңайтқыштар қолдану көлемін арттыру үшін мемлекет тарапынан отандық ауылшаруашылық өнім өндірушілерге жәрдем беру бағдарламасы жасалынды, ол өз кезегінде ойдағыдай іске асып, жыл сайын артып келеді. Мысалы, 2010 жылы 1 тонна тыңайтқыш бағасына жәрдем көлемі 2009 жылдағы 40%-дың орнына 50% -ды құрады. Аталған мемлекеттік бағдарлама өз оң нәтижелерін беруде. Тек 2009 жылдың өзінде ауылшаруашылық өнім өндірушілер сатып алған минералды тыңайтқыштар көлемі 2 есеге артып, 450 мың тоннаны құрады.
      Фосфорлы тыңайтқыштар
      Қазақстан Республикасында Жамбыл және ішінара Оңтүстік Қазақстан облыстарында орналасқан, негізінен Қаратау бассейнінің жер қойнауында шоғырланған фосфорит кенінің орасан зор қоры бар.
      Бұл жерде кен бойынша 5,0 млрд. тонна және бестотықты фосфордың (Р205) 1,2 млрд. тоннаға жуық мөлшерде теңгерімдік қоры есепке алынған 50 фосфорит кенорны анықталды.
      Қазақстан Республикасында құрамында фосфор бар қосындылардың негізгі өндірушісі «Қазфосфат» ЖШС болып табылады. Компания қызметі фосфорит кендерін геологиялық барлау, өндіру және қайта өңдеу жұмыстарын жүргізуге, сары фосфор мен оның қосалқыларын, фосфорлы минералды тыңайтқыштар мен жемдік фосфаттар өндіру мен сатуға, минералдық шикізаттар негізінде өнеркәсіптік өнім шығаруға шоғырланған.
      «Казфосфат» ЖШС өнімдері Шығыс және Батыс Еуропа, Тәуелсіз мемлекеттер достастығы (бұдан әрі - ТМД), Қытай нарықтарына, сондай-ақ ішкі нарыққа жеткізіледі.

Құрамында фосфоры бар қосындылардың өндірісі, экспорты, импорты, мың тонна.

Атауы

Экспорт

Импорт

Өндіріс

2008 ж.

2009 ж.

2008 ж.

2009 ж.

2008 ж.

2009 ж.

Ортофосфор қышқылы (фосфор) және полифосфор қышқылы

7,7

5,7

0,2

0,4

79,0

43,9

Фосфорлық тыңайтқыштар

-

-

10,9

8,1

59,3

45,1

      Қазіргі кезде ТМД аумағында термикалық фосфор қышқылы тек қана Қазақстанда өндірілуде, ТМД басқа елдерінде термикалық фосфор қышқылының өндірісі экстаркциялық әдіспен жүзеге асырылады.
      Табиғи фосфаттар суперфосфат, аммофос секілді минералдық тыңайтқыштарды өндіруде қолданылады.
      Қазіргі таңда «Қазфосфат» ЖШС 2 млн. тоннаға дейін құрамы 30% Р2О5 кем емес тауарлық жоғарғы сапалы фосфоритті концентрат алатын кен байыту фабрикасын (бұдан әрі - КБФ) «Самұрық - Қазына» ҰӘҚ» АҚ - мен бірлесіп қайта қалпына келтіруді жоспарлауда. 1990 жылдың басында тоқтатып қойған Қаратаудағы «Қазфосфат» ЖШС филиалы Жаңатас кен орнының суспензионды және ұнтақтағыш-үгіту фабрикасының өнеркәсіптік алаңы жобаны іске асыру алаңы болып табылады.
      «Қазфосфат» ЖШС КБФ базасында минералды тыңайтқыштар өндіруге қажет, қуаттылығы 650 мың тонна күкірт қышқылын өндіретін цех салу жоспарлануда.
      Өнеркәсіптік алаңға қажетті жер телімдері иеленуші- «Қазфосфат» ЖШС-не бекітілген, ол жерде теміржол және автомобиль жолдары; электр, су, жылу және басқа да қажетті инженерлік коммуникациялар бар.
      «Қазфосфат» ЖШС филиалдарында жобаларды іске асыруға қажетті тиісті мамандандандырылған негізгі техникалық қызметшілер бар. Сондай-ақ, М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті, М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, Тараз мемлекеттік университеті, Жаңатас көпбейінді колледжі, № 2 және № 5 кәсіптік лицейлерімен жобаны іске асырған кезде қажет болатын мамандарды дайындайтын келісімге отырды.
      Азотты тыңайтқыштар
      Қазақстан Республикасында табиғи және ілеспе газдың ірі кен орындары бар, олар азот пен одан әрі қарай азоттық тыңайтқыштар алу үшін шикізат болып табылады.
      Қазақстан Республикасындағы химия өнеркәсібі үшін табиғи газдың (метан) болуы құрамында азот бар тыңайтқыштарды өндірудің кез-келген жобаларының базисі болып табылады. Негізгі ресурстар Қарашығанақ, Теңіз және Қашаған ірі кен орындары болып табылады.
      Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылық министрлігі деректері бойынша, мемлекетті азық-түлік қауіпсіздігімен қамтамасыз ету үшін, топырақ құнарлығы мен топырақ қоректендіргіш қорды сақтауға егістік жерлердің азотты минералды тыңайтқыштарға деген қажеттілігі жылына 1530 мың тоннаны құрайды.
      Қазақстанда азоттық тыңайтқыштардың негізгі өндірушісі «ҚазАзот» ЖШС болып табылады. Аталған компанияның шығаратын өнімдерінің номенклатурасында: синтетикалық сұйық аммиак, әлсіз азот қышқылы, аммиакты селитрасы өнімдері бар. Өнеркәсіптің қазіргі өнімділік қуаттылығы айына тек 17 мың тонна аммиакты селитра шығара алады. Негізгі қордың моральды ескіріп тозуынан табиғи газдың шығыны америкалық және батыс европалық кәсіпорындарымен бір өнімге есептеп салыстырғанда 30—40% жоғары. Екі жыл бұрын мәлім етілген жаңа кешен құрылысы және жұмыс істеп тұрған кешенді қалпына келтіру жұмыстары әлі басталған жоқ.
      Төменгі кестеде Қазақстан Республикасында азотты тыңайтқыштар өндіру және қолданудың жалпы мәліметтері келтірілген (мың тонна).



2006 ж.

2007 ж.

2008 ж.

2009 ж.

Өндіріс

54,1

221,8

204,8

205,4

Импорт

250,5

246,4

246,7

207,7

Ішкі қолданыс

250,7

284,5

291,3

330,1

Экспорт

37,6

198,2

155,5

83,1

      Аммиакты пайдаланудың негізгі бағыты басым азоттық (карбамид, нитрат және аммоний сульфаты) және фосфатты (аммофоса, диаммофос) - минералды тыңайтқыштар өндірісі болып табылады. Республикада өндірілетін техникалық сұйық аммиактың біраз бөлігі азотты минералды тыңайтқыштарға өңделеді.
      Азот қышқылы көптеген құрамында азот бар заттарды алу үшін бастапқы өнімдердің бірі болып табылады.
      Республикамызда азот қышқылының өндірісі тек «ҚазАзот» ЖШС-де ғана шоғырланған, олар оны өздерінің мұқтаждықтары үшін өндіреді.
      Қазақстан Республикасында қазіргі кезде түйіршіктелген карбамид өндірілмейді.
      2014 жылға дейін Маңғыстау облысында «Каспий Азот» ЖШС Аммиакты-карбамидті кешеннің (бұдан әрі - АКК) қүрылысы жоспарлануда. Жоба қуаттылығы - 850 мың тонна түйіршіктелген карбамид және 527 мың тонна аммиак, оның ішінде 476 мың тонна аммиак түйішіктелген карбамид өндірісіне шикізат ретінде, 51 мың тонна тауарлы аммиак сатуға жіберіледі.
      Минералды тыңайтқыштардың басқа түрімен салыстырғанда карбамид нығыздалмайды, 100% сусымалы, ылғал жұтпайтын қасиетке ие.
      АКК орналасу орнын таңдау өнеркәсіпке шикізаттың негізгі екі түрін жеткізу мүмкіндігімен негізделген - табиғи газ құбырын тарту және көл суын жеткізу жүйесі құбырын салу, сондай-ақ, табиғи теміржол және автомобильді жолдарды тарту ыңғайлылығы.
      «Ақтау теңіз порты» арнайы экономикалық аймағына қатысушы ретінде алынған рұқсат салық және кедендік жеңілдіктер, арнайы артықшылықтар береді.
      Калийлі тыңайтқыштар
      Калий түздары хлорлы және сульфатты калийлі тыңайтқыштарды өндіруге қажетті маңызды шикізат болып табылады.
      Қазақстан Республикасының калий тұздарының мемлекеттік теңгерімімен төрт кен орны есепке алынған: Ақтөбе облысысында орналасқан Жылан, Атырау облысында орналасқан Індер және № 99 кен орындары, Батыс Қазақстан облысында - Сәтімола кен орны.
      Қазіргі уақытта, Қазақстанда калийлі тыңайтқыштар өндірісі жоқ. Бірақ, тыңайтқыштың осы түріне деген сұраныстардың көпшілігін ескере отырып, шағын кәсіпорындар Беларусь Республикасынан (бұдан әрі - БР) әкелінетін селвинитті көлемі 500 тонна калийлік тыңайтқыштарға дейін қайта өңдеумен айналысатын азынаулақ өндірісті жақсартты.
      Калийлі тыңайтқыштарға деген сұраныс ішкі нарықтарда да, әлемдік нарықта да жыл сайын өсіп келеді; осыған байланысты калийлі, сондай-ақ оның негізінде кешенді тыңайтқыштар өндірісі үлкен қызығушылық тудырады.
      «Батыс Калий» АҚ «Батыс» ӘКҚ» ҰК» АҚ-мен бірлесіп, геологиялық барлау жұмыстарының жобасын жасау үшін қажетті, кен орнын ары қарай барлауға геофизикалық жұмыстар жүргізу жоспарлауда. («Жилянск» және «Челкар» калийлі тұздар кен орындары жер қойнауын қолдану қүқығы)
      Ақтөбе облысы, Ақтөбе ауданында орналасқан Жилянск кен орнында геолого-түсіру, барлау және іздеу жұмыстары жүргізілді.
      Батыс Қазақстан облысындағы Челкар кен орны аз зерттелінген. Жилянск кен орнындағы калийлі тұздың жобаланған қоры 500-600 млн. тонна шикі кен деп бағаланады.
      Келтірілген геологиялық барлау жұмыстарын жүргізу қазақстандық  және тау-кен өндірісі саласында беделі бар ЕRCОSРLАN консалтингтік компанияларын тарту арқылы жүргізу жоспарланған.
      2010-2011 жылдарға геологиялық барлауды аяқтаудың физикалық көлем жұмыстары қарастырылған, ол аяқталғаннан кейін «Жилянск» және «Челкар» кен орны құрылымын игерудің мақсатқа сәйкестілігінің ТЭН жасалатын болады.
       Аммофос (моноаммонийфосфат, диаммонийфосфат), кешенді тыңайткыштар
      Моноаммонийфосфат (бұдан әрі - МАФ) және диаммонийфосфат (бұдан әрі - ДАФ) аммиак және фосфор қышқылынан өндіріледі.
      Қазақстан Республикасында «Қазфосфат» ЖШС аммофос өндіретін жалғыз кәсіпорын болып табылады. Зауыт қуаттылығы - жылына 360 мың тонна.
      Елімізде фосфорлы тыңайтқыштарға деген сұранысты құрамында 44%-дан 48%-ға дейін Р205 бар қос суперфосфат қанағаттандырады. Ол ұнтақталған және ұнтақталмаған күйде шығарылды, сондай-ақ қоспалардағы тыңайтқыш ретінде қолданылады (калийлі және азотты тыңайтқыштармен).
      Ішкі нарықтың аммофосқа деген сұранысы және қажетті шикізаттың болуы МАФ, ДАФ шығаратын ірі жобаларды іске асыруға түрткі болды.
      Ақтөбе фосфоритті бассейнінде құрамында 7-12 % Р205 бар (900 млн. тонна) фосфориттер 10 млрд тоннаға дейін фосфориттер шоғырланған, оның ішінде аммофосты өнеркәсіптік игеруге дайындалғаны (Шилісай кен орны) - 1160 млн тонна руда немесе 110,37 млн тонна Р205.
      Осы кезеңде Шилісай кен орнында «Сұңқар Ресурсы» ЖШС қуаттылығы 880 мың тонна МАФ, ДАФ өндіретін зауыт құрылысын ұйымдастырудың жобалау жұмыстары жүргізілуде. Жоба Ақтөбе облысы, Мұғалжар ауданында іске асатын болады.
      Қосымша инвестициялар қолдағы инфрақұрылымдарды жақсартуға қажет.
      Оңтүстік Қазақстан облысындағы Созақ ауданында орналасқан Қаратау бассейніндегі Үшбас және Герес кен орындарын игеру аммофос өндіру үшін тиімді болып табылады. Кеннің негізгі бөлігін ашық әдіспен алу мүмкіндігі жобаның таулы бөлігіне кететін шығындарды азайтып, осы кен орнының негізгі артықшылығын көрсетеді. Жоба қуаттылығы 1 млн. тоннаға дейін.
      «Минералды-Химиялық Компания «Еврохим» ААҚ (бұдан әрі - «Еврохим» МХК» ААҚ) 2016 жылға дейін Жамбыл облысындағы Гиммельфарбск және Көк-Жон (Аралтөбе және Кесіктөбе учаскелері) фосфор кен орындарын игеру үшін 300 млрд теңге жұмсау жоспарлауда. Атап айтқанда, жылына 5-6 миллион тонн фосфоритті кен алатын бір жер асты және екі ашық кенорнын салу және және жалпы көлемі жылына 1,4 млрд тонна МАФ/ДАФ, азотты және кешенді минералды тыңайтқыштар шығаратын өңдеуші химиялық кешен салу.
      Гиммельфарбск және Көк-Жон фосфорит кенорындарын игеру кезінде жобаланған өндіріс орындарының жанында мамандарды орналастыруға қажетті бос үйлер мен әлеуметтік бағыттағы нысандардың болуы да оң әсер етеді. (кен орындары Жамбыл облысындағы Жаңатас кеншілер қаласының жанында орналасқан).

Күкірт қышқылы

      Әлемдік күкірт өнеркәсібі әлі күнге дейін екі сектордан тұрады: дискрециялық (табиғи күкірт пен кольчедандарды өндіру) және дискрециялық емес (күкіртті қалпына келтіру және қосалқы күкірт қышқылын алу). Күкірттің жалпы өнідірісінің көлеміндегі дискрециялық бөліктің үлесі кемінде 10% құрайды. Оттекті ортада әдетте күйдіріліп босатылатын күкірттен металдарды алу кезінде күкірт диоксиді құралады. Сульфидті кендерден басқа сульфат түрінде де көптеген күкірт кездеседі, мысалы, кальций сульфаты (гипс), барий сульфаты) (барит). Қазақстанда күкірт қышқылын өндіру үшін шикізат Жезқазған және Балқаш мыс балқыту зауыттарының («Қазақмыс» АҚ), Өскемен және Шымкент қорғасын-мырыш комбинаттарының («Қазмырыш» АҚ) қалдық газдары болып табылады. Күкірт қышқылын бағасына оның тұтынушыға дейін жеткізетін тасымал шығындары барынша әсер етеді.


      Қазіргі кезде Қазақстандағы күкірт қышқылының өндірісі жылына шамамен 1 млн. тоннаны құрайды және уран кендерін жерасты сілтілеу үшін тыңайтқыштар мен басқа да өнімдерді өндіру үшін жылына 1 млн. тоннадан астам тұтынылады.
      Қазіргі таңда, мұнайды өңдеу және алу кезінде өндіріс қалдығы болып пайда болатын күкіртті, өндіріс технологиясында пайдалану арқылы күкірт қышқылын өндірудің бірқатар жобалары талқылануда.
      Мемлекеттік теңгерімі тарапынан Батыс Қазақстанда орналасқан Батыс Қазақстан облысы, Ақтөбе, Атырау және Маңғыстау облыстарынның аумағындағы 28 мұнай-газ-конденсатты, газ конденсатты және газ-мұнай кен орындары күкірт қоры есепке алынған.
      «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық компаниясы» АҚ (бұдан әрі - «Қазатөменөркәсіп» АҚ) Қазақстан Республикасында күкірт қышқылының бірден-бір негізгі тұтынушысы болып табылады, себебі олар қазіргі кезде уран көндерінде жерасты сілтілеу әдісін қолданады.
      «Қазатөменөркәсіп» АҚ уран алуды көбейту бағдарламасы бойынша, 2015 жылы 2006 жылмен салыстырғанда компания кәсіпорындарында күкірт қышқылын тұтыну 4 есеге дейін артады деп жоспарланады.
      Сондықтан, «Қазатөменөркәсіп» АҚ өзінің артып келе жатқан сұранысын қанағаттандыру үшін Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданында қуаттылығы жылына 500 мың тонна күкірт қышқылын шығаратын зауыт салуды жоспарлауда.
      Сондай-ақ, «Қазатомөнеркәсіп» АҚ «Біріккен химиялық компания» ЖШС-мен бірлесіп «Өндірістік қуаттылығы жылына 180 мың тонна күкірт қышқылы зауытын жандандыру» бағдарламасын пысықтауда («Қазатөмөнөркәсіп күкірт қышқылы зауыты біріккен кәсіпорны»). Күкірт қышқылын өндіретін жаңа қондырғыны жұмыс істеп тұрған күкірт қышқылын өндіретін алаңда орналастыру болжанады. «Степногорск тау-химиялық кешені» ЖШС-інде жобаны іске асыруға қажетті инфрақұрылымдар бар.
      Елімізде күкірт қышқылын тұтынудың жалпы көлемінің 1/4 бөлігі фосфорлы тыңайтқыштар өндірісіне келеді. Болашақта Жамбыл, Ақтөбе, Оңтүстік Қазақстан облыстарындағы фосфорлы, азот-фосфорлы және кешенді тыңайтқыштар өндіру жобаларына кеннің қышқылға 1:3 қатынасында күкірт қышқылы қажет.
      Фосфорлы концентрат алу көлемі ұлғаюына байланысты «Қазфосфат» ЖШС қуаттылығы 650-мың тонна күкірт қышқылы цехын салу жоспарлауда.
      Ақтөбе облысында «Қуаттылығы 880 мың тонна МАФ/ДАФ шығаратын зауыт салу» жобасы бойынша қуаттылығы 1 млн. тонна цех салу жоспарлануда.
      «Еврохим» МХК» ААҚ жобасы бойынша Жамбыл облысында аммофос жяне кешенді минералды тыңайтқыштар шығару үшін 500 мың тонна күкірт қышқылы қажет.


1   2   3   4   5


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет