Љазаљстанныў ежелгі тарихы љазаљстанныў Кине жшне ежелгі тарихы



жүктеу 1.76 Mb.
бет1/5
Дата05.04.2016
өлшемі1.76 Mb.
  1   2   3   4   5
: downloads -> ekzameny
ekzameny -> «Филология: Қазақ филологиясы. Қазақ тіл білімі», «Қазақ тілі мен әдебиеті: Қазақ тілі» траекториялары бойынша магистратураға түсушілерге арналған бағдарлама
ekzameny -> Оқужылына 6М060800 Экология мамандығына түсуге арналған бағдарлама
ekzameny -> Бағдарламасы Пәндер атауы және олардың негізгі бөлімдері Механика
ekzameny -> Бағдарламасы «Инженерлік графика және дизайн»
ekzameny -> Сұрақтардың тақырыптары Сызықтық автоматты басқару жүйесінің теориясы
ekzameny -> 6М060700- биология мамандығы бойынша магистрлік білім беру бағдарламасының мазмұны
ekzameny -> Коммуникация в структуре человеческой цивилизации. Политическая коммуникация как общение больших социальных групп
ekzameny -> Бағдарламасы Бейорганикалық химия
ekzameny -> Бағдарламасы 6М050800 «есеп және аудит» мамандығы астана 2014
ekzameny -> 6D020300-Тарих мамандығы бойынша PhD докторантураға түсуге арналған емтиханының мақсаты үміткердің кәсіби білімінің тереңдігін және дербес ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізуге дайындығының деңгейін анықтау



љАЗАљСТАННЫў ЕЖЕЛГІ ТАРИХЫ
љАЗАљСТАННЫў КиНЕ ЖШНЕ ЕЖЕЛГІ ТАРИХЫ
1.1. Тасасыры. Палеолит дЩуірі (ерте тасасыры). "Тарих›а дейінгі" ±“ымныЈ “ылым“а енгізілуі. АдамныЈ пайда болуы (антропогенез). Африка жЩне Азия территорияларында“ы негізгі антропологиялы› жаЈалы›тар (олдувей ескерткіштері, синантроп адамы). љаза›стан палеолитініЈ зерттелу тарихы. Ежелгі адамдардыЈ љаза›стан террриториясын ›оныстану уа›ыты. Х.Алпысбаев жетекшілігімен ОЈтЇстік љаза›станда“ы љаратауда ашыл“ан ежелгі палеолиттік т±ра›тар (атауы, хронологиясы). Тйменгі палеолит ескерткіштерініЈ табылуы. А.Г.МедоевтыЈ Батыс љаза›стан мен Бал›аштыЈ СолтЇстік жа“алауына жЇргізген ж±мысыныЈ маЈызы. Орталы› љаза›станда жЇргізілген зерттеулер жЩне Ж.Тайма“амбетовтыЈ басшылы“ымен зерттеген экспедиция нЩтижелері. Ерте тас “асыры т±ра›тарыныЈ еЈ кйне ескерткіштерініЈ табыл“ан жері.

Мезолит (орта тасасыры). ДЩуір ерекшеліктері. љаза›станда“ы мезолит дЩуірініЈ ескерткіштері. Таби“ат жа“дайлары мен еЈбек ›±ралдарыныЈ Щсерінен шаруашылы›та болатын йзгерістердіЈ археологиялы› деректермен дЩлелденуі. Сада› пен жебеніЈ пайда болуы. Тас еЈбек ›±ралдары: микролиттер мен макролиттер. Тобыл, Н±ра, Ертіс йзендері жа“алауларынан табыл“ан мезолиттік археологиялы› ескерткіштер.

Неолит (жаЈа тасасыры). «Неолит революциясы». Дайынды иемденуден йнім йЈдіруші шаруашылы› тЇрлерініЈ ›алыптасуы. Мал шаруашылы“ы мен егіншіліктіЈ пайда болуы. љаза›станда“ы неолит т±ра›тары. љара ЇЈгір т±ра“ы. Батыс љаза›стан территориясында“ы Келтеминар мЩдениеті. Орталы› љаза›станда“ы Атбасар мЩдениеті. Тор“ай жырасында“ы Ма›анжар мЩдениеті. Энеолит. Ботай мЩдениеті. (В.Ф.ЗайберттіЈ зерттеулері). АЈшылы›.

Неолит дЩуірінде тас йЈдеу технологиясыныЈ дамуы. Ежелгі адамдар тасты Їшкірлеуді, кесуді, тесуді Їйренуі. Рулы› ›±рылыстыЈ тууы. Матриархатты› рулы› ›о“амныЈ дамуы. Ер адамдар ЇстемдігініЈ артуы, матриархат орнына патриархаттыЈ келуі. Неолит йнерініЈ кйптЇрлілігі: саз балшы› ыдыстарда“ы йрнектер, жартаста“ы суреттер.



љола дЩуірі (б.з.б. Х®ІІІІІІ ““.). ДЩуір ерекшеліктері. љаза›стан тайпаларыныЈ шаруашылы“ы мен т±рмысында“ы йзгерістер. Металлургия мен мал шаруашылы“ыныЈ дамуы. Малды ба“ып йсіру, жайылымды› жерлерді пайдалану, кйшпелі мал йсірушілікке ауысу. МЇлік теЈсіздігі, жеке отбасыныЈ пайда болуы, тайпалык Їстем топтыЈ бйлініп шы“уы. љаза›станда“ы ›ола дЩуірініЈ хронологиялы› шеЈбері, кезеЈдерге бйлінуі жЩне мЩдениеттері. Андронов мЩдениеті ал“аш табыл“ан жері таралу айма›тары. Орталы› љаза›станда“ы Андронов мЩдениетініЈ даму кезеЈдері Бе“азы-ДЩндібай мЩдениеті. К.В.СальниковтіЈ кезеЈдерге бйлуі. Археологиялы› ескерткіштер, тас›а салын“ан суреттер (петроглифтер). Тасты б±ла›, Атасу, Таутары, ТаЈбалытас, ежелгі ›алашы› Ар›айым т.б. љола дЩуірінде љаза›стан жерінде ймір сЇрген адамдардыЈ ›о“амды› ›±рылысы.

Керамика. љола ›орыту йндірісініЈ жо“ары дЩрежесі. љолйнершілер маманды“ыныЈ бйлінуі. Дін. Жерлеу салты.


1.2. љаза›стан территориясында“ы тайпалы› ода›тар жЩне ерте мемлекеттік ›±рылымдар

Сатар (б.з.б. ®ІІ-ІІІ ““.). Ерте темір дЩуірі. Кйшпелі мал шаруашылы“ына жаппай кйшу. Еуразия кеЈістігінде са›-скиф ›ауымдасты“ыныЈ орналасуы. љаза›стан территориясында“ы са›тар мен савроматтар. Са›тардыЈ тайпалы› ода›тарына ›атысты жазба мЩліметтер: «Тарих атасы» Геродот, Страбон, Ксенофонт, Птоломей, Ахаменидтік (ежелгі парсы) сына жазбалар. Са›тардыЈ тарихын о›ып Їйренудегі ежелгі иранды›тардыЈ ›асиетті кітабы «Авеста». Са› ода“ында“ы тайпалар жЩне олардыЈ орналасу ареалы: тиграхауда, парадарая са›тары, массагеттер, Батыс љаза›стан айма“ын мекендеген сармат-савроматтар.

Са›тардыЈ тарихын зерттеудегі археологиялы› ескерткіштер. Бесшатыр, Тасмола мЩдениеттері, Шілікті обалары. «Алтын адам» табыл“ан Есік ›ор“аны жЩне оны зерттеуге Їлес ›ос›ан “алымдар. З.СамашевтіЈ басшылы“ымен жЇргізілген экспедицияныЈ нЩтижелері (Берел ›ор“аны). Са›тардыЈ этномЩдени ареалы. Са›тар йнеріне тЩн аЈ стилі, петроглифтер Б.з.д. 1-ші мыЈжылды›тыЈ ортасында са›тар территориясынан йткен керуен жолы жЩне оныЈ байланыстыр“ан айма›тары. Са›тардыЈ саяси тарихы. Кйрші мемлекеттермен ›арым-›атынасы. Ассирия, Мидия, Парфия, Иранмен байланысы. Парсы патшалары Дарий, Кирмен со“ыстары. Александр МакедонскийдіЈ са› жеріне жоры›тары.

±ндар жЩне Їйсіндер. Ежелгі ›ытай тіліндегі тарихи еЈбектер «Ши цзы», «Хоуханьшу». ’±ндар мен ЇйсіндердіЈ тегі туралы мЩселе. ’±ндардыЈ саяси тарихы. Шаруашылы“ы. љо“амды› ›±рылысы. Шскер йнері. МЩдениеті.

®йсіндердіЈ орналасан жері. Шы“у тегі туралы жазба мЩліметтер. ®йсін мемлекетініЈ ›±рылуы жЩне территориялы› айма“ы. ®йсін мемлекетініЈ ›о“амды›-саяси ›±рылысы, жо“ар“ы билеушісініЈ титулы. ®йсін мемлекетініЈ астанасы. Т±рмысы. МЩдениеті. ®йсіндердіЈ “±н, ›аЈлы жЩне ›ытайлармен ара-›атынасы. ®ш бйлікке бйлінуі.

љаЈлылар. љаЈлылар туралы деректер. «Кангюй» терминініЈ тарихи деректерде ал“аш айтылуы. љаЈлылардыЈ орналас›ан территориялы› айма“ы. љаЈлы мемлекетініЈ ›±рылуы, орталы“ы, ›о“амды›-саяси, Щлеуметтік ›±рылымы. Саяси тарихы. љалалары мен ›оныстары. Шаруашылы“ы. љолйнері. МЩдениеті. Сауда. Бас›а елдермен ›арым-›атынасы.
1.3. љаза›стан территориясында“ы ертеорта“асырлы› мемлекеттер

(®І-ХІІ ““. тЇрік кезеЈі)

ТЇрікаанаты (552-603 жж.). Еуразияда“ы т±Ј“ыш кйшпелі империя. ТЇркілердіЈ шы“у тегі туралы деректер мен зерттеулер. ІІІ-® ““. Орталы› Азияда“ы саяси жа“дай. ТЇркі а›сЇйектерін ›±ра“ан Ашин руы. «ТЇркі» этнонимі. СолтЇстіктегі «Жыл›ылар патшалы“ы». ТЇркілердіЈ Алтай“а ›оныстануы. ТЇрік ›а“анатыныЈ ймір сЇрген жылдары. ТЇркілер Жужань империясыныЈ ›±рамында. Б±мын ›а“ан жЩне ТЇркі ›а“анатыныЈ ›±рылуы. Батыс Вэй патшалы“ымен жасырын ода›тасты›. Анахуань“а ›арсы кЇрес. Шы“ыс саясаты.

®ІІ “. М±›ан ›а“анныЈ т±сында ТЇрік ›а“анатыныЈ кЇшеюі. ЕстемістіЈ батыс›а жоры›тары. ТЇрік ›а“анатыныЈ Орталы› Азияда саяси Їстемдікке жетуі. Таспар ›а“ан т±сында“ы ›а“анаттыЈ кЇшеюі. Византиямен, Иранмен жЩне љытаймен ›атынасы. 582-603 жылдар аралы“ында“ы ж±т, билік Їшін ›ыр›ыс. ®І “асырдыЈ соЈында ›ытайлы›тардан жеЈіліс табуы. ља“анаттыЈ Щлсіреуі, Батыс жЩне Шы“ыс болып екіге бйлінуі.



Батыс тЇркіаанаты (603-704 жж.). Территориясы, тайпалары. Саяси тарихы. Жегуй жЩне ТЇн-Жаб“ы ›а“андар т±сында ›а“анаттыЈ кЇшеюі. Ішкі ›±рылымы: «он о› б±д±н». Батыс ТЇрік ›а“анатыныЈ астанасы. Со“дылы›тар Батыс ТЇркі ›а“анаты ймірінде. Дулу жЩне нушиби тайпалары арасында“ы кЇрес. љытай шап›ыншылы“ыныЈ Батыс-ТЇрік ›а“анатыныЈ ›±лауына Щсері. Батыс ТЇрік ›а“анатында“ы да“дарыс жЩне оныЈ ыдырауы. ШулеттердіЈ ауысуы.

ТЇргешаанаты (704-756 жж.). ТЇргеш ›а“анатыныЈ ›±рылуы. ®ш-Елік ›а“ан жЩне тЇргештердіЈ Батыс ТЇрік мемлекеттігін ›айта ›алпына келтіруі. Суяб ›аласы ›а“анаттыЈ саяси орталы“ы. Ішкі ›±рылымы: ›ара жЩне сары тЇргештер, т±ты›тар“а бйлінуі. ља“анаттыЈ Са›ал т±сында“ы ны“аюы, оныЈ жЇргізген шаралары. Шы“ыс тЇркілерініЈ тЇргеш мемлекетіне басып кіруі, ›а“анаттыЈ уа›ытша ›±лдырауы. љапа“анныЈ батыс›а жоры“ы туралы Орхон жазбаларыныЈ мЩліметтері. С±лу (С±л±›) ›а“анныЈ билік ›±р“ан кездегі ТЇргеш ›а“анаты. ТЇргештердіЈ Орта Азияда“ы ТаЈ Щулетімен, арабтармен кЇресі. Арабтар ОЈтЇстік љаза›станда. љытай шап›ыншылы“ы. 751 ж. «Атлах шай›асы». Сары жЩне ›ара тЇргештер арасында“ы кЇрес. ља“антта“ы саяси да“дарыс. ТЇргеш ›а“анатыныЈ ›±лауы.

љарл±› мемлекеті (756-940 жж.). љарл±› тайпаларыныЈ шы“у тегі туралы жазба деректер. љарлы›тардыЈ 746 жылы Алтай жЩне Тарба“атайдан Жетісу“а орналасуы. љарл±› мемлекетініЈ ›±рылуы, оныЈ сырт›ы саясаты. љарл±› бірлестігініЈ ›±рамына енген тайпалар. љарл±›тар мен о“ыздар. °й“ыр ›а“анатымен кЇрес. љарл±› билеушілерініЈ ›а“ан лауазымен ›абылдауы. Саманилерге ›арсы кЇрес. Испиджаб, Тараз ›алаларын алуы. љарл±›тардыЈ м±сылман дінін ›абылдауы. љарл±›тар мен ›арахандар Щулеті. љарл±›тардыЈ шаруашылы“ы, сауда-сатты› ›атынастары. љалалар жЩне Жібек жолы.

љарахан мемлекеті (942-1210 жж.). «љарахандар Щулеті» туралы “ылыми кйз›арастар. ШулеттіЈ этникалы› негізін сал“ан я“ма, шігіл тайпалары. Сат±› Бо“рахан – љарахандар ЩулетініЈ негізін салушы. Территориялы› айма“ы. љарахандар мемлекетініЈ астаналары љаш“ар жЩне Баласа“±н ›алаларыныЈ мемлекет тарихында“ы орны. љараханды›тардыЈ саяси билігініЈ МЩуереннахр“а таралуы. Селж±›тармен, хорезмшахтармен, ›ыпша›тармен саяси байланыстары. ®кімет ›±рылысыныЈ иерархиялы› жЇйесі. љарахан мемлекетінде М±са ханныЈ т±сында исламды мемлекеттік дін етіп жариялануы.

љарахан мемлекетініЈ ішкі ›±рылымы. Жер иеленудіЈ сойыр“ал, уакф (вакф), коммендация тЇрлері. Салы› жЇйесі. И›та. МемлекеттіЈ Батыс жЩне Шы“ыс ›а“анаттар“а бйлінуі. ља“анатта“ы да“дарыс. Салж±›тардыЈ кйтерілуі. љара›ытай шап›ыншылы“ы. љарахандар мемлекетініЈ ›±лауы



љима› ›аанаты (ІХ “. соЈы ХІ “. басы). љима› тайпалары туралы араб-парсы тарихшыларыныЈ мЩліметтері. љима›тардыЈ шы“у тегі, орналасуы, этникалы› ›±рамы. љима› мемлекетініЈ ›±рылуы. љима›-›ыпша› тайпаларыныЈ конфедерациясы. ља“анаттыЈ сырт›ы саяси жа“дайы. љо“амды› ›±рылысы, шаруашылы“ы, ›алалары. Кйрші тайпалардыЈ бас›ыншылы“ы, ›а“анаттыЈ Щлсіреуі. љыпша›тардыЈ Щскери а›сЇйектерініЈ кЇшеюі. ља“анаттыЈ ›±лауы.

Оыз мемлекеті (ІХ “. соЈы ХІ “. басы). О“ыз тайпалары туралы жазба деректер. М.љаш“ари о“ыздар жйнінде. О“ыздардыЈ печенег тайпаларын Сырдария аЈ“арынан, Арал жа“алауларынан ы“ыстыруы. О“ыз мемлекетініЈ ›±рылуы. Янгикент ›аласы мемлекеттіЈ астанасы. љо“амды›-саяси ›±рылысы. О“ыздардыЈ тайпалы› ›±рамы жЩне екі фратрия“а бйлінуі (б±зы›тар жЩне ±шы›тар). О“ыз-›ыпша› ›атынастары. О“ыз тайпаларыныЈ шаруашылы“ы, Щдет-“±рыптары, наным-сенімдері. «Кітаби љор›ыт». Селж±›тармен кЇрес жЩне йзара ›ыр›ысудыЈ кЇшеюі. О“ыз мемлекетініЈ ›±лдырауы мен ›±лауы.

љыпшахандыы (ХІ “. басы 1224 ж.). љима› мемлекетініЈ м±рагерлері љыпша› тайпалары туралы араб-парсы, ›ытай, европалы› (комондар), орыс деректерініЈ мЩліметтері. О“ыздарды Сырдариядан ы“ыстыру. ХІ “. ›ыпша›тардыЈ орналасуы, олардыЈ батыс›а жЩне оЈтЇстікке жылжуы. «Дешті љыпша›» термині. љыпша› ханды“ыныЈ ›±рылуы (ХІ-ХІІІ ““). Шы“ыс Дешті-љыпша› хандарыныЈ шы››ан Щулеті. љыпша›тардыЈ тайпалы› ›±рамы жЩне иерархиясы. љыпша› ханды“ы мен Хорезм мемлекеті арасында“ы байланыстар. МемлекеттіЈ екі бірлестікке бйлінуі. Рулы›-тайпалы› ›±рамы. љыпша›тардыЈ ›аза› жЩне бас›а тЇркі халы›тарыныЈ ›алыптасуында“ы рйлі. љыпша›тардыЈ шаруашылы“ы, Щлеуметтік жЩне мемлекеттік ›±рылысы. Шаруашылы“ы. Тілі. МЩдениеті. Мон“ол шап›ыншылы“ы. љыпша› ханды“ыныЈ ›±лауы. . Шл-ІдірісидіЈ «Кіші картасы» («љыпша› даласы» туралы мЩліметтер).

љараытай мемлекеті (1128-1213 жж.). Шы“ыс љарахан ›а“анатын ›ара›ытайлардыЈ басып алуы. ЕлЇй Дашы. љара›ытайлардыЈ саяси ы›палыныЈ МЩуереннахр“а тарауы. љо“амды› ›±рылысы жЩне шаруашылы“ы. љара›ытай мемлекетініЈ ›±лауы.

Найман, керей ±лыстары (Х-ХІІІ ““.). Найман, керей тайпалы› ода›тары жйніндегі деректер. «МоЈ“олдардыЈ ›±пия шежіресі». љытай дерегі – «Юань-Ши». Рашид ад-ДинніЈ «Жылнамалар Жина“ы» - ХІ® “асыр“а дейінгі тЇркі моЈ“ол халы›тарыныЈ жазба тЇрінде жЩне жадта са›тал“ан тарих айту дЩстЇрлерініЈ кйрінісі. Найман, керейлердіЈ бастап›ы орналас›ан жері, олардыЈ тегі мен тілі жйніндегі тарихнамалы› мЩселе. Х “. Керей мемлекетініЈ ›±рылуы. Найман тайпалы› ода“ыныЈ ›алаптасуы.

Найман, керейлердіЈ т±рмысы, шаруашылы“ы, ертефеодалды› мемлекеттік ›±рылымы. Кйрші халы›тармен йзара ›атынастары. Саяси тарихы. ШыЈ“ыс хан баста“ан мо“ол мемлекетініЈ ›±рылуы жЩне б±л жа“дайдыЈ найман, керейлердіЈ та“дырына ы›палы.



1.4. ®І-ХІІ ““. ТЇркі халы›тарыныЈ мЩдениеті.
ТЇркі дЩуіріндегі љаза›станды мекендеген халы›тар туралы жазба, археологиялы› жЩне этнографиялы› деректер. Феодалды› ›атынастардыЈ ›алыптасуы, дамуы. љоныстар мен ›алалардыЈ йсуі. ОЈтЇстік љаза›стан мен Жетісуда“ы ›ала мЩдениеті дамы“ан айма›тар: Сыр бойы, Шу жЩне Талас йЈірі, ЖетісудыЈ солтЇстік-шы“ысы. љала мЩдениетініЈ дамуында“ы тЇркі-со“дылы› синтез. Б.з.б. ІІ “. ›алыптас›ан °лы Жібек жолыныЈ сауданыЈ кЇре тамыры ретіндегі ›ызметі. °лы Жібек жолыныЈ ›аза› жеріндегі тарма›тары. љалалар - саяси ймір, сауда, ›олйнер жЩне мЩдениет орталы“ы. љалалар“а сипаттама. Материалды› мЩдениеті.

®І-ХІІІ “. басы аралы“ында“ы тЇркі халы›тарыныЈ рухани мЩдениеті. Наным-сенімдері, Щдет-“±рыптары. ТЩЈірге сену, оныЈ кйріністері. ТЇркілердіЈ басты ›±дайы. ТЇркілердіЈ отбасы, бала ›ам›оршысы жЩне Щйелдік бастау ›±дайы.

ТЇркі жазуыныЈ пайда болуы жЩне оныЈ маЈызы. ТЇркі жазуыныЈ ескерткіштері, оныЈ таралу айма“ы, зерттелуі. ТЇрік Щдеби "КЇлтегін" ескерткішініЈ авторы. ТЇркі сына жазбасыныЈ о›ылуы жЩне жары››а шы“уы. Ежелгі тЇркі алфавитініЈ белгілері. Кйпшілікке танымал тЇркі жазба ескерткіштерініЈ орналас›ан жері. Тоныкйк, КЇлтегін жЩне Білге ›а“ан ›±рметіне ›ойыл“ан ›±лпытастар, олар“а сипаттама.

Ислам дінініЈ тЇркі халы›тарыныЈ йміріне ене басталуы. ТЇркі елдерініЈ араб халифатымен байланысыныЈ артуы. Ислам мЩдениеті жЩне оныЈ негізі бол“ан љ±ран КЩрім мен ХадистердіЈ тЇркі халы›тарыныЈ йміріне тигізген ы›палы.

ІХ-ХІІ ““ тЇркістанды› “алымдар мен ойшылдар: Аристотельден кейінгі Шы“ыста“ы екінші ±стаз Шл-ФарабидіЈ ймір сЇрген жылдары.

Орта “асырлы› а›ын жЩне исламды таратушы, ЯссауидыЈ ±стазы. љожа Ахмет Яссауи, СЇлейман Ба›ыр“али жЩне т.б. олардыЈ ›алдыр“ан м±ралараныЈ маЈызы мен орта“асырлы› мЩдениетте алар орны.

ЖЇсіп Баласа“±нныЈ «љ±тты білік» еЈбегі, Махм±д љаш“аридіЈ «Диуани 뱓ат ат-тЇрік» еЈбегі, итміс ›ажыныЈ «ШыЈ“ыс-намэ» еЈбегі. «Кодекс Куманикус», «А›са› ›±лан». «Тоныкйк», «КЇлтегін» ескерткіштеріне сипаттама. XIII “. Кет᱓а, XIY-XY ““. Сыпыра жыраулар.
љАЗАљСТАН ОРТА’АСЫРЛАРДА
2.1. љаза›стан мон“ол шап›ыншылы“ы дЩуірінде (ХІІІ “.)

Алтын Орда (1243 Х® “. ортасы). Мон“ол тайпалары жйніндегі жазба дерек мЩліметі, олардыЈ тЇрлері. ШыЈ“ыс ханныЈ Мон“ол мемлекетін ›±руы, оныЈ саяси-Щкімшілік ›±рылымы. ШыЈ“ыс ханныЈ «°лы Жаса“ында“ы» «Жаса›» жЩне «Білік». ШыЈ“ыс ханныЈ билік ›±р“ан жылдары. Ал“аш›ы жаулап алу со“ыстары. ШыЈ“ыс ханныЈ Шы“ыс ТЇркістан мен Жетісуды басып алуы. Мон“ол Щскері жЩне ХоремшахтыЈ армиясы љаза›стан жерінде ал“аш кездесуі. 1218 ж. «Отырар о›и“асыныЈ» ШыЈ“ысханныЈ МЩуереннахр“а жоры“ын жеделдетуі. Хорезм шах мемлекетін тал›андау Орта АзияныныЈ жаулануы. Дешті љыпша›ты ба“ындыру. љаза›стан территориясы ШыЈ“ысхан империясыныЈ ›±рамына енуі. Мон“олдардыЈ жаулап ал“ан елдерді ±лыстар“а бйлуі, ол ±лыстардыЈ территориясы, этникалы› ›±рамы. љаза› жерлері мон“ол хандары ›±р“ан ±лыстар ›±рамында. Жошы, Ша“атай,®гедей ±лыстарыныЈ территориялы› айма“ы.

Жошы °лысы, оныЈ ішкі Щкімшілік ›±рылымы. °лы› °лысыныЈ Мон“ол империясынан бйлінуі. °лы› ±лысында жо“ары Щскери ›олбасшыныЈ міндеті. МоЈ“ол Щскерін ±стау Їшін жиналатын «Та“ар» салы“ы. Жошы ханныЈ ›айтыс болуы жЩне оныЈ м±рагері. 1235 ж. мон“олдардыЈ Шы“ыс Еуропа“а жоры“ы туралы шешiмініЈ ›абылдануы. БатыйдыЈ Б±л“ар, Орыс, солтЇстік Кавказ елдерін ба“ындыруы. Шы“ыс Еуропа“а шабуылы.

Алтын ОрданыЈ ›±рылуы (1243). Алтын ОрданыЈ МоЈ“ол империясынан о›шаулануы. Алтын ОрданыЈ территориясы, ›±рамында“ы халы›тардыЈ этникалы› жЩне бас›а ерекшеліктері. Шаруашылы“ы, оныЈ тЇрлері, діні, тілі, мЩдениеті. Саяси ›±рылымы. Ханды› билік. Бас›ару жЇйесі. Алтын Орда тарихында“ы 1312 жыл. 1321 жыл“ы избек ханныЈ жЇргізген а›ша реформасы. М±рагерлік жол. Алтын Ордада“ы салы› жЇйесі. ШскерініЈ ›±рылымы. XII-XIV ““. мемлекет ›±руда“ы еЈ басты т±ра›ты бйлу принципi.

избек жЩне ЖЩнібек хандар т±сында Алтын ОрданыЈ кЇшеюі. ХІ® “. 60-70 жж. «дЇрбелеЈ кезеЈ». Куликова шай›асы. То›тамыс хан (1380-1395) т±сында“ы Алтын Орда. Билік Їшін ішкі ›ыр›ыстар. То›тамыс хан мен Шмір Темір Щскерлері арасында“ы шай›астар (1395). Алтын ОрданыЈ ыдырауы. љазан, љырым, Аштархан, Шбілхайыр ханды›тарыныЈ, Но“ай ОрдасыныЈ бйлініп шы“уы.


2.2. ХІ® –Х® ““. мон“ол шап›ыншылы“ынан кейінгі љаза›стан территориясында“ы орта“асырлы› мемлекеттер.
Орда Ежен ±лысын ›±ра“ан А› Орда жЩне Кйк Орда мемлекеттері. Орда Ежен ±лысы, территориясы мен тайпалы› ›±рамы. °лыстыЈ ал“аш›ы саяси орталы“ы. Саяси орталы›тыЈ Сыр бойына ауыстырылуы, оныЈ себептері, салдары жЩне маЈызы. Сы“ана› – астана. Сасы Б±›а, Ерзен хандар саясаты. А› ОрданыЈ Алтын Ордамен ›атынасы. МЇбЩрЩк хан «бЇлігі». Шымтай хан (1344-1361). Алтын Ордада“ы «дЇрбелеЈ кезеЈ» жЩне А› Орда. °рыс ханныЈ т±сында А› ОрданыЈ Алтын Ордадан тЩуелсіз ханды› болып жариялануы. А› ОрданыЈ Алтын Орда ›±рамына енуі. Бара› хан (1423-24-1428) т±сында“ы А› Орда. А› ОрданыЈ кЇйреуі. А› Орда тарихыныЈ љаза›стан тарихында алатын орны.

Кйшпелi избек мемлекетi (1428-1468 жж.) немесе Шбіл›айыр ханды“ы. Территориясы жЩне этникалы› ›±рамы. Шбіл›айырдыЈ Орта Азия“а со“ыс жоры›тары. Сырдария бойында“ы ›алалар Їшін кЇрес. Шбіл›айырдыЈ ойраттардан жеЈілуі (1457 ж.). XV “. ортасында Шбіл›айыр (“Кйшпелі йзбек”) ханды“ында“ы саяси жа“дайдыЈ шиеленісуі. ЖЩнібек пен Керей с±лтандардыЈ кйшіп кетуі (1459 ж.) Ханды›тыЈ ыдырауы.

Ноай Ордасы (МаЈ“ыт Їйі) ХІ® “. Х® “. ЕдігеніЈ Но“ай ОрдасыныЈ негізін салуы. Но“ай ОрдасыныЈ территориясы жЩне ірі тайпасы. Но“ай ОрдасыныЈ орталы“ы. Но“ай Ордасын билеушілер. XIV-XV ““. Но“ай Ордасында“ы «љырымныЈ ›ыры› батыры» эпосты› жыры. °лыс билеушісі. Но“ай ОрдасыныЈ кйрші мемлекеттермен, љаза› ханды“ымен ›арым-›атынасы. Но“ай ОрдасыныЈ ыдырауы.

Моолстан мемлекеті (ХІ® “. ортасы Х®І “. басы). Ша“атай ±лысыныЈ солтЇстік-шы“ыс бйлігініЈ ерекшеліктері. 1348 ж. Мо“олстан мемлекетініЈ ›±рылуы. Дулат тайпаларыныЈ Мо“олстанныЈ саяси ймiрiндегі рйлі. То“ылы›-Темір ханныЈ сырт›ы саясаты, Мауреннахрды жаулауы. Алмалы› ›аласы Мо“олстанныЈ астанасы. Мо“олстанныЈ ›о“амды›-саяси ›±рылымы. Хан кеЈесі (мЩжіліс). Шмір Темір жЩне Мо“олстан. ХІ® соЈы – Х® “ басында“ы Мо“олстан. М±хаммед ханныЈ т±сында Шмір Темірден тЩуелсіздік алуы. УЩйіс, Есен-Б±“ы хандар саясаты. Жергілікті тЇркі тайпалары жЩне хандар билігі. ЖЇніс хан т±сында“ы Мо“олстан. Х® “ соЈында“ы ыдырау процестері. С±лтан Махм±т жЩне С±лтан Ахмет хандар саясаты. Мо“олстанныЈ ыдырауы. Мо“олстанныЈ ›аза› ханды“ы мен ›аза› хал›ыныЈ ›алыптасуына ы›палы.

Шмір Темір жорытары. Шмір ТемірдіЈ ймірі мен ›ызметі жйніндегі деректер мен зерттеулер. ХІ® “ ортасында“ы МауреннахрдыЈ ішкі саяси жа“дайы. Шмір ТемірдіЈ билікке келуі (1370-1405), оны ›олда“ан саяси кЇштер мен топтар. Шмір ТемірдіЈ Мауреннахрда бір орталы››а ба“ын“ан мемлекет ›±ру саясаты. Мо“олстан, Хорезм, Индия“а жоры›тары. А› Ордамен кЇрес. Алтын Орда ханы То›тамыс Щскерімен (1391, 1395), тЇрік с±лтаны Баязид Щскерімен Анкара тЇбіндегі (1402) шай›астары, олардыЈ тЇркі халы›тары Їшін трагедиялы› зардаптары. Шмір ТемірдіЈ ›айтыс болуы. Шмір ТемірдіЈ ТЇркістан тарихында алатын орны. М±хаммед Шайбани ханныЈ Орта Азияны жаулап алуы. Орта Азияда“ы Шайбанилер ЩулетініЈ билігі. Шмір Темір жЩне оныЈ м±рагері т±сында“ы мЩдениет. љожа Ахмет Яссауи кесенесініЈ салынуы. љала мЩдениеті. °л±›бек мырза. Захараддин Бабыр. Шлішер Науаи жЩне тЇркі тіліндегі ЩдебиеттіЈ дамуы. Шмір ТемірдіЈ љожа Ахмет Иассауи кесенесін салдыруы. Х®І “асырда исламныЈ таралуына ›атты кйЈіл бйлген хандар. Жошы хан кесенесі.

Сібір хандыы (Х® “. соЈы Х®І “.). Сібір ханды“ыныЈ ›±рылуы, оныЈ ішкі жЩне сырт›ы саяси тарихы. Территориясы, этникалы› ›±рамы, шаруашылы“ы. Сібір ханды“ыныЈ ›±лауы.


    1. љаза› хал›ыныЈ ›алыптасуыныЈ ая›талуы.

Этногенез мЩселесі. Этникалы› процесс туралы тЇсінік. Этникалы› процеске ›ажет негізгі шарттар: территория, экономика, тіл жЩне мЩдениет орта›ты“ы. "љаза›" атауыныЈ ал“аш жазба деректерде ›олданылуы. љаза›стан территориясында“ы этникалы› процестіЈ кезеЈдері. Са›-Їйсін дЩуіріндегі этникалы› процестер. МЩдениеттегі орта› негіздердіЈ ›алыптасуы. ТЇркі ›а“анаттары дЩуіріндегі этникалы› процестер. МЩдениеттегі орта› негіздердіЈ одан ны“ая тЇсуі. изін-йзі тану процесі. љыпша› дЩуіріндегі этникалы› процестер. Саяси-территориялы› ±“ым жЩне оныЈ этно-генетикалы› процесте алар орны.

Алтын Орда, А› Орда, Мо“олстан жЩне Шбілхайыр ханды“ы т±сында“ы этникалы› процестер. М±хаммед Хайдар Дулати ›аза› хал›ыныЈ ›алыптасуы жЩне Керей мен ЖЩнібек хандар ±лысына ›аза› этнонимініЈ орны“уы жйнінде. Дешті љыпша› тайпаларына ›аза› этнонимініЈ таралуы. Х®-Х®І ““. ±за› “асырлар“а созыл“ан ›аза› хал›ыныЈ жЩне оныЈ этникалы› территориясыныЈ ›алыптасуыныЈ ая›талуы.


2.4. Х®-Х®ІІІ ““. љаза› ханды“ы

љазахандыыныЈ ›±рылуы (1465-66 жж.). љаза› ханды“ы ›±рылуы туралы жйніндегі жазба деректер, тарихи аЈыз-ЩЈгімелер. М.Дулати “Тарихи Рашиди”. љаза› ханды“ыныЈ ›±рылуыныЈ ал“ышарттары. љаза› ханды“ыныЈ ал“аш›ы ›±рыл“ан жері. ЖЩнібек, Керей хандармен бірігіп кйшкен ру-тайпалардыЈ ал“аш›ы атауы. Х® “ ортасында“ы Шбілхайыр °лысы жЩне оныЈ Мо“олстанмен ара-›атынасы. Керей мен ЖЩнібек хандардыЈ Шу бойына кйшіп келуі. љаза› ханды“ыныЈ ›±рылуы, оныЈ кЇшейе бастауы. Есен-Б±“ы ханныЈ ›айтыс болуы. ЖЇніс хан. Шбілхайыр ханныЈ љаза› ханды“ына жоры“ы. љаза› ханды“ыныЈ Дешті љыпша› Їшін кЇресі. ЖЩнібек хан. Дешті љыпша›та љаза› хандары билігініЈ орнауы. љаза› ханды“ыныЈ ›±рылуыныЈ тарихи маЈызы. Сыр бойы. Тарихи-географиялы› сипаттама. Сыр бойы – дЩстЇрлі йркениет оша“ы. Сыр бойы ›алаларыныЈ ›аза› ›о“амыныЈ саяси-Щкімшілік, экономикалы›, Щскери-стратегиялы› жЩне діни-мЩдени йміріндегі орны. Сыр бойыныЈ ›ыс›ы жайылым мен ›ыстау ретіндегі маЈызы. љаза› ханды“ыныЈ Сыр бойы Їшін кЇресініЈ басталуы, оныЈ кезеЈдері. Б±рынды› хан. Х® “. 90-шы жж. шиеліністі жа“дайлар жЩне 1495/96 жж. келісімдер.

љасым ханныЈ (1511-1523 жж.) т±сында љаза› ханды“ыныЈ кЇш-›уатыныЈ артуы. Сыр бойы Їшін жЇрген кЇреске ›атысуы. М±хаммед Шайбани Орта Азия жерiнде мемлекеттiЈ негiзiн ›алап, XV “. бас кезiнде ал“аш›ы ›аза› хандарымен Сырдария маЈында“ы ›алалар Їшiн ±за› уа›ыт кЇрес жЇргiзуі. љаза› хал›ы саныныЈ 1 млн. адам“а жетуі. Шайбани хан“а ›арсы кЇрес. љасым хан т±сында Сыр бойы мен ЖетісудыЈ љаза› ханды“ына йтуі, оныЈ маЈызы. Х®І “. басында“ы Мо“ол жЩне Мауреннахр билеушілерімен арада“ы ›атынас. Еділ мен Жайы› арала“ыныЈ љаза› ханды“ына йтуі. Орыс мемлекетімен ›арым-›атынасты орнату. Третьяк Чебуков бас›ар“ан орыс елшілігі. љасым ханныЈ «љас›а жолы». ОныЈ ›ызметі туралы мЩліметтер. Степанов бас›ар“ан орыс елшілігініЈ ТЩуекел хан“а келуі.

Х®І-Х®ІІІ ““. 30-шы жылдары аралыындаы љазахандыы. љаза› ханды“ыныЈ љасым хан билігінен кейінгі саяси жа“дайы. Мамаш хан (1518-1523). Тахир хан билігі (1523-1533). Ханды›тыЈ ішкі жЩне сырт›ы саяси жа“дайы. Б±йдаш хан (1533-1534). Мауреннахр жЩне Мо“олстанмен ара-›атынасы. Мо“олстан ханы Абд ар-Рашид ЩскерініЈ 1537 жыл“ы љаза› ханды“ына жоры“ы. Б±йдаш хан ЩскерініЈ жеЈіліске ±шырауы. Ха›назар хан (1538-1580). љаза› ханды“ыныЈ ›айта йрлеуі. Мауреннахрмен жЩне Но“ай ордасымен арада“ы ›атынас. Орыс патшалы“ымен байланыстыЈ ›алыптаса бастауы. 1574 ж. 30 мамырда“ы а“айынды Страгоновтар“а берілген Иван ГрозныйдыЈ грамотасыныЈ мЩні. Ха›назар ханныЈ йлімі.


  1   2   3   4   5


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет