Бауыржанова А. З., Асенова Б. К., Тері және былғары өнімдерін өңдеу технологиясы Оқу құралы мазмұНЫ



жүктеу 1.35 Mb.
бет2/20
Дата28.04.2016
өлшемі1.35 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

1. Аяқ-киімге арналған былғары


Аяқ-киімге арналған былғары екі негізгі топтан құрылады:

1) аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары;

2) аяқ киімнің жоғарғы бөлігіне арналған былғары.

Бұл топтардың әрбіреуі аяқ киімнің төменгі бөлігін бекіту әдісі бойынша бірнеше түрлерге бөлінеді:

1) Бұрандалау – шегелеу әдісімен бекітілген аяқ-киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары және жеңіл аяқ киім үшін – жіппен тігу (сыздықты және тігісті) және бекітудің желімдеу тәсілі;

2) Ауыр аяқ киімнің жоғарғы бөлігіне арналған былғары – юфть және жеңіл аяқ киім – хромдық былғары.



Аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары. Аяқ киімнің төменгі бөлігінің негізгі бөлшегі – ұлтан және ұлтарақ. Осыған сәйкес аяқ киімдік төмендік былғарылар ұлтандық және ұлтарақтық деп бөлінеді.

Аяқ киімнің төменгі бөлігін бекіту әдісіне байланысты былғарының келесідей түрлері ажыратылады:



Бұрандалау – шегелеу әдісімен бекітілген аяқ-киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары. Мұндай былғары ауыр аяқ киімдер үшін қолданылады, ұлтан мен ұлтарақ және жоғарғы былғары металл бұрандалар немесе ағаш шегелер көмегімен бекітіледі. Бұранда немесе шегені берік ұстап тұру үшін, бұл түрдегі былғары жеткілікті қалың, тығыз және минимальды су өткізгіштікке ие болуы керек. Ірі қара мал (өгіз, бұқа, сиыр терісі) ауыр шикізатынан немесе жылқының сауыр терісінен алынады.

Жіппен тігіліп бекітілген аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары. Мұндай былғары жеңіл аяқ киімдер үшін қолданылады, ұлтан ұлтараққа және аяқ киімнің жоғарғы бөлігіне жіппен тігілу арқылы бекітіледі.

Рантты және тігісті бекітілген былғарылар бар. Біріншісі жеңіл, әдемі және қымбат түрлі аяқ киімдер дайындауда қолданылады, екіншісі де жеңіл аяқ киімдер дайындауға арналған, алайда олар неғұрлым арзан, құрғақ жағдайда киюге арналған маусымдық (жаздық) немесе үйде киетін болады.

Рантты бекітілген аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары ірі қара мал терісінен өңделеді; тігісті аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары - шошқа және түйе терісінен, сонымен қатар теңіз аңдарының терісі мен жылқы хазынан алынады.

Қалыңдығы бойынша аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары алты категорияға бөлінеді:


Категория

Қалыңдық (мм)

1

5,0 артық

2

4,5- 5,0

3

4,0 - 4,5

4

3,5 -4, 0

5

3,0 - 3,5

6

2,5 - 3,0

Аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғары қалыңдығы және ауданы бойынша толықтай иленген болуы керек: біркелкі түс, дақсыз; жақсы бөлінген қол терісі, табан және мойын терілері; таза шелденген бахтарма.

Аяқ киімнің төменгі бөлігіне арналған былғарының барлық типтері ақаулардың болуына және сипаттамасына байланысты 1,2,3 және 4 сұрыптарға бөлінеді.

Аяқ киімнің жоғарғы бөлігіне арналған былғары. Аяқ киімге арналған беттік былғарылар тағайындалуы бойынша төмендегідей бөлінеді:

1) юфть - ауыр аяқ киімдердің жоғары жағына арналған.

2) хромдық былғары - жеңіл аяқ киімдердің жоғары жағына арналған.

Аяқ киімдік юфть. Жоғарыда көрсетілген былғарылардың әрбіреуі шикізат түрлеріне байланысты бөлінеді, мысалы, сиыр терісінен өңделген юфть, жылқы терісінен өңделген юфть немесе шошқа терісінен өңделген юфть. Юфть өңдеу үшін өсімдіктік илегіштер немесе олардың өсімдіктік емес илегіштермен және хромдық тұздармен комбинациясы пайдаланылады. Әдетте, аяқ киімдік юфть бүтін былғары түрінде шығарылады, ал жылқы терісінен өңделетін юфть сауыр теріден өңделеді.

Юфть ауыр аяқ киімнің жоғары бөлігіне арналған бөлшектерді және сандалды (жазғы аяқ киім) дайындауға арналған.

Әдетте, ауыр аяқ киімнің жоғарғы бөлігіне арналған юфть қара түске боялады, кейде табиғи түспен шығарылады, ал сандалға арналған юфть түрлі-түсті немесе табиғи түсті болады.

Хромдық былғары. Жеңіл аяқ киімнің жоғарғы бөлігіне арналған хромдық былғары ұсақ малдардың терілерінен өңделеді, илеу үшін негізі хром тұздарын қолданады.

Шикізат түрлеріне байланысты аяқ киімнің жоғарғы бөлігіне арналған хромдық былғары хромдық бұзау терісі (ауданы 40-90 дм 2 сүт емізетін бұзау терісі, салмағы есепке алынбайды), бұзау терісі (ауданы 60-150 дм, салмағы 10 кг дейін),

Хромдық бығары көбінесе қара, қоңыр және ашық түстерге боялады, кейде олар табиғи түспен де шығарылады.

Хромдық былғары қалыпты иленген және майланған, барлық ауданы бойынша жақсы жазылған, жұмсақ және нығыз, бояуы біркелкі болуы керек. Былғарының бетінде тартылып немесе отырып қалу сияқты ақаулар, дақтар, жазылмаған қыртыстар және жолақтар болмауы керек.



Аяқ киімнің жоғары бөлігіне арналған астарлық былғары. Мұндай былғары әртүрлі малдардың ұсақ терісінен өңделеді, хромдық, өсімдіктік немесе аралас илеу арқылы бүтін тері түрінде шығарылады. Олар боялмаған (табиғи) немесе анилинді бояғыштармен боялған болуы мүмкін, кейде нитроцеллюлозалы жабынды бояғыштармен де боялады. Казеинді жабынды бояғыштарды пайдалануға рұқсат етілмейді, себебі онымен боялған былғары киімді былғайды.

Қалыңдығы бойынша астарлық былғарыларды жұқа, орташа және қалың, ал сұрыпқа – 1,2,3,және 4 сұрыпты деп бөледі.



2. Ер-тұрмандық былғарылар


Ер-тұрмандық былғарылар өте берік, ылғалдану мен кебудің әсеріне, күннің көзіне және төменгі температураға төзімді, сыртқы үйкеліске шыдамды болуы керек.

Қазақ халқы ежелден салт атқа мініп немесе атты арбаға жегіп жүру үшін ер-тұрман, ат әбзелдерін былғарыдан дайындаған, мысалы, келесідей бұйымдарды қолданған: айыл, делбе, желдік, жүген, қамшы, қанжыға, құйысқан, өмілдірік, өре, тұсау, шідер, шілия.

Ер-тұрмандық былғарылар барлық ауданы мен қалыңдығы бойынша толықтай иленген, біркелкі майланған және жақсылап жуылған болуы тиіс. Егер былғары боялған болса, ешқандай дақсыз және аппретурасыз біркелкі түсті, тығыз және ылғалды үйкеліске шыдамды болуы керек.


: ebook -> umm
umm -> Типовая учебная программа по предмету «Музыка» для 1-4 классов уровня начального образования
umm -> -
umm -> Зертханалық ЖҰмыс тақырыбы: «Кестелік процессор ms excel. Мәліметтерді енгізу және редакциялау. Ұяшықтың адресі» Мақсаты
umm -> «Экономикалық теория негіздері» пәні бойынша экономикалық емес мамандықтары үшін
umm -> Ғылымның эмпирикалық деңгейінің негізгі тәсілдері қандай?
umm -> Семинар сабақтары Студенттердің өздік жұмысы
umm -> История взрыва 1
umm -> Асенова Б. К. Ребезов М. Б


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет