Бір қыз бен он алты ақын І бөлім 82. 3К б 94 Бірінші бөлімінде: Бір қыз бен он алты ақын



жүктеу 3.85 Mb.
бет13/13
Дата02.04.2016
өлшемі3.85 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13
: files -> docs -> books
books -> Бағдарламасы бойынша шығарылды Редакция алқасы: Т. Кәкішев, Ө.Әбдиманұлы
docs -> Изучить устройство светооптического микроскопа Усвоить основные показатели микроскопа Усвоить правила работы с микроскопом
docs -> Бабаджаев Радбей Бабаджан Халматов
docs -> Продуктивные качества бычков абердин-ангусской, чёрно-пёстрой пород и их помесей 06. 02. 10 частная зоотехния, технология производства продуктов животноводства
docs -> Сравнительная оценка роста, развития и мясной продуктивности бычков абердин-ангусской, симментальской пород и их помесей в условиях центрального черноземья 06. 02. 10 Частная зоотехния, технология производства продуктов животноводства
docs -> Учебно-методический комплекс дисциплины «биогеография» Для специальности
books -> Хрестоматия ежелгі дәуір әдебиеті ббк 84(0)3 е 33 «Қазақ әдебиетінің тарихы»
books -> Қыраубайқызы бес томдық шығармалар жинағы астана 2008 алма қыраубайқызы екінші том астана
books -> Асылбек Мүтәліпұлы Қыраубайтегі жан-дүние сырлары кіріспе
books -> Деректі көркем әңгімелер мен мақалалар астана 2008 Редакциялық алқа

Өмір деген сол екен
Өмірді көрдім жігіттер..

Ауызбен айтып жеткізсіз.

Жақсылығы да мол екен.

Табиғат - әсем, күні – нұр,

Қызыққа қимас толы екен.

Бала өмірі бал өмір

Жайнап тұрған шоқ екен.

Жігіттік кезің қайнаған,

Шартылдаған ток екен.

Отыз бен алпыс арасы

Салиқалы жол екен.

60-тан кейін ұрпағың

Құдай берсе қол екен.

Арғы жасты не дейін,

Домалаған доп екен.

Ілуде біреу болмаса,

Жүз жасың өмір соңы екен.

Білсе де соны адамдар

Қырғи қабақ көп екен.

Сапырылысқан, жалмаңдап

Тоңмойын да топ екен.

Жандылардың ішінде

Адамның қарны тоқ екен.

Ойына келсе – бүлдіру

Арсыздардың орны екен.

Алға озғанды көре алмас,

Жағаңызға жармасқан,

Сұм адам да сор екен.

Тыныш жүрсең түртпектеп,

Арпалысқан долы екен.

Қызметтері үлкеннің

Кеудесі іскен зор екен.

Қызметің жоғында

Достың жүзі оқ екен.

Ұшсаң дағы шыға алмас

Айналаңыз тор екен.

Еткен еңбек, маңдай тер

Күйбең күнің қор екен.

Зейнеті – бекер, бос әуре

Мәңгілік деген жоқ екен.

Келешек бұлдыр, белгісіз

Қазылған алдың ор екен.

Тынымсыз тірлік жетелеп,

Апарар жері көр екен.

Түбі жоқ терең, тұңғиық

Өмір деген сол екен.

******

МАЗМҰНЫ


Алғы сөз..................................................................................7


І бөлім

Революцияға дейінгі айтыстар


Қарашаш пен Айдос.....................................................12

Жамбыл мен Айкүміс.....................................................21

Біржан мен Сара.........................................................24

Әсет пен Ырысжан............................................................55

Ырысты мен он алты ақын................................................73

Кеншімбай мен Ақсұлу.......................................................84

Молда Мұса мен Манат.............................................102

Мәнсүр мен Дәме.................................................................116

Омарқұл мен Тәбия..........................................................140

Нұрила мен Жетісу ақындарының

айтысы және Жамбылдың төрелігі.................................176




Совет дәуіріндегі айтыстар


Саяділ мен Майса...........................................................194

Ақілгек пен Меңдібек...................................................211

Назиқа мен Аңсаған.......................................................220

Кенен мен Халима...........................................................227

Манап пен Надежда...........................................................230

Шолпан мен Елеусіз........................................................243

Түсініктеме..................................................................................262


ІІ бөлім


Сыр елінің дүлдүлі.............................................................281

Қызылорда облыстық Мәдениет

басқармасының бастығы Берік Жүсіповтың

«Сырда өткен сөзсайыс» атты кітапқа жазған

«Ақындық өнердің асқар шыңы»

алғы сөзінен үзінді...............................................................284


Мүтәліп пен Манап......................................................285

Мүтәліп пен Қали.........................................................300

Мүтәліп пен Әбілхан....................................................308

Қазақ ССР-і Мәдениет министрі

Жексенбек Еркінбеков жолдастың

ақындардың республикалық Екінші

айтысын ашардағы сөзінен үзінді......................................327



Филология ғылымдарының докторы

Мырзабек Дүйсеновтың «Жазушы»

баспасынан шыққан «Жыр шашу»

(1982) кітабына алғы сөзінен үзінді...................................329



Мүтәліп пен Қалдыбек.................................................329

Мүтәліп Қыраубаевтың

Төлебаев Сақтағанның хатына



жазған термесі......................................................................339

«Асылбек, Жақыпбек - екі бала!» термесі.........................348

Өсиет.....................................................................................349

Өмір туралы..........................................................................352

Толғау...................................................................................354

Асылбек Қыраубаевтың термелері................................360

Әкеме арнау..........................................................................361

Құдайға ет құлшылық.........................................................363

Қазақтың қазақтығы тілінде тұр.........................................364

Қазақтың қазақтығы тілінде тұр (ІІ терме).......................367

Тілім-тілім болған тілім-ай!................................................369

Жақсы мен жаман................................................................371

Дүние мен адам....................................................................372

Ғанибет.................................................................................373

Өмір деген сол екен.............................................................374




1 С. Мұқанов. «Айтыстар туралы» / «Айтыс» 1-том,
1965. – 9-бет.

2 М. Әуезов. «Айтыс өлеңдер» / «Айтыс» І-том, 1964. – 36-бет.

3 Елім болсаң – дұшпан болмай, дос болсаң деген мағынада.

4 Әуірі – көңілдің құмары, желігі.

5 Арсы – жеті қат көк, аспан.

6 Жамбыл алып қашқан сүйген қызы Бұрымды Сарыбай би төркініне қайтарып берген.

7 Дітіңді – ойыңды, мақсатыңды.

8 «Қиссасұл Әнбия» – XIV ғасырда жазылған түрлі әңгіме-өлеңдердің жинағы. 1859-1915 жылдар арасында кітап болып басылған.

9 Дөрбілжің – қалмақ (моңғол) тілінде төрт бұрышты нәрсені айтады. Бұл жерде семіздікті айтқаны.

10 Тойкі қажы – Тарбағатай қазағы.

11 Аят (арабша) – өлең. Құранның ең шағын бөліктері.

12 Хадис – Мұхаммед пен оның ізбасарлары жайындағы әңгімелер. Алты негізгі және көптеген қосымша хадис-жинақтар бар.

13 Желқом – жауыр атқа салынатын тоқым.

14 Санат — сенат, сенатор.

15 Көмес – көмескі

16 Қайғы жеу, ортақтасу

18 Нығмет – жеміс

19 Жұда – жұтаң

20 Көрінбей, мақұл көрмей жүрме деген мағынада

21 Арабша қай жіктегі, қай бағыттағы адамсың деген ұғымда.

22 Рас-раббы – жаратушының бар екеніне шек келтірмеу (арабша).

23 Пасылы – маусымы.

24 Сейіс – бапкер.

25 Ансан – рас, шын.

26 «Әміре-Ұрлықа» – Шығыстың ғашықтық дастаны.

27 Тіз тізе.

28 Мәлел – ренжу

29 Революцияға дейін бұл сөзді қазақ аулында сайлау мағынасында да қолданған.

30 Мұсылман дініндегілердің Құдайға құлшылық етуге баратын дін орталығы, Аравия жеріндегі қалалар.

31 Жер, су аттары

33 Сиыр, барыс – жыл аттары

34 Дұқтариша – патша қызының аты.

35 Көрбан – зират күзетуші адам.

36 Нау – деп жемістің пісіп тұрған маусымды уағын айтады.

37 Уаяна – парсы сөзі, тағы да деген мағынада.

38 Ділім – парсы сөзі, қуат деген мағынада

39 Түлкінің бір ішегі деген сөз, қазақ ұғымында тазыға алдырмайтын өте жүйрік қу түлкіні айтады. Ондай түлкіде ұлтабар, қарынсыз тұтасқан бір ішек қана болады-мыс.

40 Парсыша, мақтан етпе деген сөз.

41 Лақабы – атағы

42 Сәдеп – ұлудың қауашығы

43 Нәпақа – несібе

44 Мұқам – қылық.

45 Несіне мақтанасың деген мағынада (жергілікті сөз ерекшелігі).

46 Көтеріп – көтере сатып.

47 Керіз – бірінен біріне тесіп су ағызатын құдық.

48 Дызақ – жердің аты.

49 Аққа – хаққа

50 Қызыр, қыдыр – Діни кітаптардағы Ілияс пайғамбардың қосымша аты. Қазақ ұғымында қысылғанда көмекке келетін әулие.

51 Жұрттың – елдің.

52 Пәкиза – таза.

53 Бейқадір – қадірсіз

54 Пәруана – көбелек

55 Қалбағай – шаруаға қолайсыз, ыстық пен суыққа шыдамсыз, өзі бақырауық түйе.

56 Құтбан намазы.

57 Апай-топай деген сөз.

58 Үпілмәлік – дәрі шөп.

59 Ынсайың – ыңғайың.

60 Пір – әулие, қасиетті адам (арабша).

61 Құрсант – ырза

62 Ибадат – құрмет

63 Тірнектей – тырнақтай.

64 Бадал – (парсы тілінде) адамгершілік.

65 Рабат құт-береке

66 Нәубет – кезек

67 Орал облысының Жәнібек ауданындағы совхоз ор-талығы.

68 Орал облысындағы шаруашылықтың аты

69 Жамбыл Жабаев. Екі томдық шығармалар жинағы. – А., 1982.


70 Е. Ысмайылов. «Біржан салдың ақындығы» // Кітапта: «Біржан сал Қожағұлұлы». А., 1967.

71 С. Қайнарбаев. «Сара Тастанбекқызының өмірбаяны мен творчествосы». – А., 1976; I. Омаров. «Ақын Сараның әдебиеттегі үлесі» // «Жұлдыз», 1959. – № 7; Т. Қалилаханов «Сара туралы соны деректер» // «Жұлдыз», 1958. – № 5.

72 С. Мұқанов «Айтыстар туралы» / «Айтыс». І том,

А„ 1965.


73 Кітапта: Қазақ фольклоры мен әдебиет шығармалары-ның текстологиялық зерттелуі. – А.: Ғылым, 1983.

74 «Айтыс» 1-том, 1965 жыл, 546-бет.

75 Ә. Найманбаев. Өлеңдері мен поэмалары. – А.,
1968.

76 Б. Нұржекеев. «Әсетті көрген ақсақал» // Қазақ
әдебиеті» газеті, 25 март 1983 жыл.

77 «Ер Шеризат». ҚазССР ҒА сирек қолжазбалар
қоры, папка № 1628.

78 М.О. Әуезов. «Айтыс өлеңдер» / «Айтыс». – А., 1964.

79 «Айтыс». 2-том. – А., 1965. – 638-бет.

80 Р. Бердібаев. «Мұсабек Байзақов» – қазақ әдебиетінің тарихы. 2-том, 2-кітап. – А., 1965. – 120-135 беттер; Ә. Оспанұлы. «Қаратау атырабының ақындары». – А., 1983. – 124-161 беттер.

81 Қазақ совет энциклопедиясы, 7-том, 447-бет; М.Рустемов. «Нартай» (деректі повесть). – А., 1983.

82 «Айтыс» 1-том. – А., 1964; «Айтыс». 2-том. – А., 1965.

83 Нартай Бекежанов. «Өсиет» А., 1982.

84 «Ақын-жыраулар». – А., 1979, 78-бет.

85 «Ақын-жыраулар». – А., 1979, 92-93-беттер.

86 Сонда. 21-бет; Ж.Жабаев. Екі томдық шығармалар жинағы. 1982. – 325-328 беттер.

87 Мақыш Райымбеков – Ұлы жүздің шапырашты, екей руынан. Жамбыл айналасындағы ақын, балуан, совет қызметкері. 1931 жылы 65 жасында қайтыс болған. Қараңыз: Н. Қапалбеков. «Мақыш кім?» // «Жұлдыз». 1983. – № 7.

88 «Большевиктік жол» 24 ноябрь, 1943 жыл, № 238.

89 К. Әзірбаев. «Өлеңдер жинағы» (1947), «Өлеңдері мен Дастандары» (1952), (1961), Шығармалар жинағы (1967), «Аңыздар сыры» (1969).



1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет