Дәріс кіріспе. Балық шаруашылықтары туралы түсінік Кіріспе. Балық шаруашылығы туралы түсінік



жүктеу 1.7 Mb.
бет7/8
Дата25.04.2016
өлшемі1.7 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8
: ebook -> umkd
umkd -> Семей мемлекеттік педагогикалық институты
umkd -> 5 в 020500 «Бастауыш оқытудың педагогикасы мен әдістемесі»
umkd -> «Баспа қызметіндегі компьютерлік технологиялар»
umkd -> Гуманитарлық-заң, аграрлық факультетінің мамандықтарына арналған
umkd -> 5B050400 «Журналистика» мамандығына арналған
umkd -> Әдебиет (араб тілінде «адаб» үлгілі сөз) тыңдарман, оқырманның ақылына, сезіміне, көңіліне бірдей әсер беретін дарынды сөз зергерлерінің жан қоштауынан туған көрнек өнері
umkd -> 5В020500 «Филология: қазақ тілі» мамандығына арналған ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиеті пәнінің
umkd -> «Өлкетану тарихы және мәдениеті»
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі шәКӘрім атындағы семей мемлекеттік
umkd -> 5 в 011700 : -«Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығына арналған

Дәріс 14. Бал арасы әулетінің көбею биологиясы мен көбейту биотехнологиясы
Баларасы әулетін көбейту биотехнологиясы

  1. Әулеті және биологиясы

  2. Бал ара әулеті және оның көбейту биотехнологиясы

Ара әулеті бүтін бір биологиялық жүйе және шаруашылық бірлік болып табылады.Бал ара әулеті мүшелері болады.Олар : 1аналық ара,мыңдаған,жүздеген аталық аралар,бірнеше,мыңдаған жұмысшы аралар .Ара әулеті жыл маусымына байланысты өзгеріп отырады. Ол экологиялық жағдайдасыртқы температурасы орташа азықтың болуына байланысты. Ара әулеті бір қалыпты клиникалық жағдайда көктем жаз маусымында тез қарқынды көбейеді. Суық түсе көбею бәсеңдейді, активті кезең көктемде басталады. Әулетті ұрпақ пайда болады.

Аналық ара: қалыпты жағдайда жақсы ара әулеті толық 1 ғ2ана жыныс мүшесі жетілген ұрпақ беруге қаблетті аналық ара. Сырт пішіні жағдайын анықтайды, қанаты (құрсағының жартысын жабады) қарап анықтайды.

Көбею кезінде 180мг кетеді екен. Қыста жұмыртқа шашатын кезде 150мг кішірейіп қалады. Аналық араларды ара сүтімен қоректендіріп отырады. 5 жыл өмір сүреді (бірақ 2-ақ жыл ұстайды).

Ара әудетінде ұрпақ бермесе немесе ұзақ уақыт аналық ара жоғалып кетсе –әулеті жойылып кету қаупі туады.

Жұмысшы аралар аналық аралар өсіру қаблетіне ие. Зерттеулерге қарағанда аналық араның жағдайын, денсеулығын әулет мүшелеріне хабардар етіп отырады. Аналық ара үйір салғанда, ұшып кетсе ұрпақ бермесе.

Үйір салғаннан кейін жұмыртқа салады аналық ара жаңа үйірмен бірге ұшып шығып, жаңа жерге жаңа ара әулеті құрайды. Ал аналық әулетте – жас аналық қалады. Бірнеше аналық жақсы аралар өсіріледі де, нашарын өлтіріп тастайды. Аналық үнемі ұяда болады. Тек шағылысуда ғана шығады. Бір ұяшыққа бір аналық ара. Ол қарайды дайынба жоқ па?

Аналық аралар және жұмысшы аралар

Жұмысшы аралар – ең ұсағы. Олар сан алуан күрделі жұмыс атқарады, тозаң жинайды. Бал ауыз бөліп ұяшық салады. Әулет өміріндегі үрдістерді басқарады. Ара әулетінде ара саны өзгеріп отырады. Қыстан шыққан күйлі әулеттен 15-20 мың әулет болады. Ал жаздың күні 80-100 мың болады. Күзде 30 мыңдай қалады. Күзде пайда болған жұмысшы аралар 9 ай тіршілік етеді. Олар бөлінеді:



  • Ұялық аралар (жас аралар)

  • Жұмысшы аралар шырын, тозаң жинайды.

Аталық - 250 мг қанаттары ұзын, тек шағылысады.
Ара әулетін өсіру биотехнологиясы

Ара әулетінің өсуі жағымды, жағымсыз және 0 болуы мүмкін

Күзде кәрі аталық аралар өледі. Бір жылда ара әулеті бір-бірінен ерекшеленетін 5 өсу кезеңінен өтеді. Бұл кезеңде ара санымен сапасы бо йынша ерекшеленеді.


  1. Қыстамадан шыққан аралардың ауысуы. 15-20 мың жұмысшы аралар ұзақтығы 30-35 күн. Оны омартаға қойып аналық ара қарқынды жұмысқа сала бастайды.

  2. Әулеттің қарқынды өсу кезеңі. Әулетте жас ана аралар пайда болады.сондықтан саны ғана емес сапасы жағынан да өзгереді. Жас аралар қыстан шыққан аралардан 3-4 есе жоғары болады.

  3. Ара әулеті толысып, жқмысшы ара 80-90 мыңға жетіп жұмысқа қосылмаған артық аралар артып кетеді, үйірлену болады.

  4. Ара әулетін қыстамаға дайындау кезеңі. Аралар әлсіреп көптеп өледі. Аналық ара жұмыртқа салуын азайтады. Ірі денесінде дернәсілдік көп ірі жұмысшы аралар пайда болады.

  5. Қыстама кезең. Ара әулеті көбеймейді. Денесінде зат алмасу төмендеп, олар ұяда қысқа шоғырланып топтасуға бейімделеді. Қыстамада температура 0-2ºС болады.

Үйірлену

Бал арасы әулетіне көбейудің 2 түрі тән.

1.Ара әулетінің жекелеген мүшелерінің көбеюі-мүшелерінің санының тұрақтылығын сақтау.

2.Ара әулетінің көбеюі-үйірлену.Тұтас көбею органы ретінде әрекет етеді.Үйірлену нәтижесінде аналық ара әулетінің 1бөлігін жаңа қонысқа әкетеді.Үйірлену бал арасының тұқым қуалайтын қасиеті.Ол ара әулеті табиғатта түр реттейтін сақталуын қамтамасыз етеді. Аналық, бірнеше мың жұмысшы ара және бірнеше жүз аталық ара бөлініп, ұя салып, азық жинайды. Сөйтіп жаңа әулетті қалыптастырады. Бұл – табиғи үйірлену деп аталады.

Үйірлену кезеңі майдың аяғынан бастап 30-40 күнге созылады. Үйірлену кезеңінің басталуы әулеттен шыққан, өсіп-өнуі, тұқымы, ауа райы, азық қоры әсер етеді.

Ара әулетінің табиғи жас аналық араларын өсіруден, сәл кейінірек аталық аралардан басталады. Жоғарыда айтқандай өте көп бос жас жұмысшы аралар пайда болады. Олар ағзасына бал сауытына азық ұорын жинайды жұмыртқаларын 45 пайыз арттырып, күрт тежейді. Арнайы дайындалған ұяшықтарға жас аналық аралар пайда болады. Үйірленер алдында әулеттің ұясындағы дернәсілдер 11,9 пайыз есе артады, ал жай әулетте үйірленбеген бұл ара қатынас 2,4 пайыз есе болады.Үйірленер алдында 7-10 күн әулет ұяшық жасмайды.Шырын жасап өңдемейді.Бұл жағдай т.б жас аналық жойлып ьір ғана сапалы жас аналық ара қалғанша жалғасады.Негізгі аналық араның салмағы күрт азаяды.Жаңа ұяда 5 күн ішінде қайта салмақ жинайды.Әулетте біріншіден соң екінші,үшінші үйірлену болады.Үйірлену күні таңертең ұшуы әлсіз,түске таман үйірленіп 5-10 минутқа созылады.Оған белгі:барлаушы аралардың қоныс тауып келеді.Ұядан ұшып шыққан үйір дыбыс арқылы ұшып жүреді.Ұшып шыққандары үйір ағашқа қонады.Үірдің сыртқы 3 арадан тұратын қабатпен қабталған.



Дәріс 15. Қазақстандағы омарта шаруашылықтары. Бал арасы әулетінің пакеттерін өндіру және пайдалану биотехнологиясы

Қасиетті балдың қадірін ежелгі дәуірдің жұрты да жақсы біліп, түсінгенін тарих дәлелдеп отыр. Суы бал, шөбі нәр дәл Алтай жерде осыдан үш ғасырға жуық уақыт бұрын арадан бал алынған көрінеді. Араның гуліне толы сай ішіндегі омарта басында: «Бұл жерде 1786 жылы Қазақстан мен Сібірдегі ең алғашқы омарташылық кәсібі басталған» деген гранит тасқа қашалып жазылған сөздері бар ескерткіш тақта ашылды.

Қазақстанда омарта шаруашылығы - артта қалып келе жатқан сала. Шаруашылықты өркендетуге қаржы қарастырылмай отыр. Қазіргі күні елімізде барлығы 6 мыңнан астам ғана ара ұясы бар. Мемлекет тарапынан назар аударылмай отырған мәселені бір ғана облыс деңгейінде шешіп, қалпына келтіру оңай емес. Елімізде «Омарта шаруашылығы туралы» Заң бар болғанымен, саланың жұмысын жүйелеуге қауқарсыз болып келеді. Өскеменде осымен қатарынан екінші жыл ұйымдастырылып отырған халықаралық бал фестивалінің көздеген басты мақсаты - омарта шаруашылығының шырайын келтіріп, оны табысты кәсіпке айналдырып отырған елдердің іс-тәжірибесін үйреніп, өз облысымызға, елімізге енгізу, орын алған проблемаларды бірлесе шешу жолдарын қарастыру. Өңірдің табиғи ерекшелігін, әлеуеттік мүмкіндігін ұтымды пайдаланып, саланы өркендету үшін Шығыста екі жылдан бері марал, омарта шаруашылығына қолдау көрсетіліп, облыстық бюджеттен субсидия бөлінуде. Омарташылар даярлауға, ара тұқымын асылдандыруға жағдай жасалуда.

Қазақстанда таяу жылдары бал арасының ұясын 2 миллионға дейін жеткізу жоспарлануда. Осы межеге жету үшін бал араларын асылдандыруға үлкен мән берілуде. Осы фестивальға биыл да келіп қатысып, балдың адам иммунитетін көтеріп, ағзаны сауықтырудағы баға жетпес қасиеті жөнінде дәйекті деректер келтірген Қазақстан тағамтану академиясының академигі Төрегелді Шарманов тұмса табиғатымыздың сан мың алуан гүлі мен тобылғы, шырғанақ, қарақат, тошала, шүйгін шөбінен жиналған Шығыс Қазақстан жерінің балы, Алтайдың балы барлық елдің, жердің балынан асып түсетін теңдесі жоқ шипалы өнім екенін ерекше атап айтып, «облыс басшысының мектеп оқушыларының тамақ мәзіріне 20 грамнан балды енгізіп отыруы халық болып қолдап, бүкіл Қазақстанда жүзеге асырылуы қажет шара» деп бағалады.

Ара тұқымын асылдандыру мақсатында биылғы жылы 3 асыл тұқымды «Орта орыс» арасын өсіруші шаруашылықтар құрылды. Сонымен қатар екі шаруашылық асыл тұқымды ара өсіруші шаруашылық мәртебесін алуға өтініш білдіріп, ғылыми зерттеу институтымен бірлесе жұмыс жүргізуде.


Таяуда Солтүстік Қазақстан облысында шаруа қожалықтары зығыр өсімдігі егілген алқаптарды ұшақпен дәрілетеміз деп омарташылардың 22 миллионнан астам бал арасын қырып алды. Омарташылардың есіл еңбектерін еш еткендер ел-жұртты күні бұрын хабарландырмаған. Ал Шығыс Қазақстан облысында алқаптарға шегірткеге қарсы химиялық дәрі шашудың салдарынан 50 омарташының бал арасының тең жартысы жойылды. Мұнда да омарташылар алдын-ала хабардар етілмеген. Араның бір «отбасы» 125 мың теңгенің әселін жинайды


Ара бағып, бал жинаумен айналысушылар Оңтүстік Қазақстан облысында да көп. Ал бұл жақтағы ара шаруашылығының жағдайы қалай болып жатыр? Бал араларына деген қауіптің алдын-алу мәсе­лесі назарда ұстала ма?
Осыны білу мақсатында біз облыстағы «Әуесқой ерікті омарташылар» қоғамының төрағасы Төрехан Нұрмұхаммедовпен хабарластық. Оның айтуына қарағанда, біздің аймағымызда да аралардың қы­рылып қалу қаупі жоғары. Алдын-ала бейхабар болғандықтан Сарыағаш ауданында шегірткеге қарсы, Мақтаарал ауданында көсек құртына қарсы дәрілеу жұмыстары кезінде омарташылардың араларын қырып алатын кездері болып тұрады. Сондықтан біз бал араларымызға деген қауіп-қатерді әрдайым сезініп, алаңдап отырамыз. Ал арманымыз – осы кәсіптің ел ішінде өркендеуі.
– Қурай, жантақты жерлерден бал жақсы жиналады, – дейді Т. Нұрмұхаммедов. – Бірақ қауіпті болғасын осы күні омарташыларымыз далалы жерге аз шығады. Қазір бұрынғыдай тәртіп жоқ, хабар­ламай-ақ алқаптарға дәрі шашады. Мақтааралдағы омарташымыздың бірінде – 300, екіншісінде 400 бал арасының ұясы болатын. Химикаттарға уланып қырылудан соларда осы күні 60-70 ұядан ғана қалды. Мақтаарал, Сарыағаш аудандарының табиғаты ара бағуға қолайлы болғанымен қауіпті жағы басым.
Бал арасының пайдасын биліктегілер әлі күнге дейін жете түсінбей келеді. Сондықтан ара шаруашылығының етек жаюына жағдай жасалмауда. Балдың бір килосы солтүстік жақта 2,5 мың теңге, бізде одан төменірек. Сонда 1 «фляга» балыңыз 125 мың теңге, оны бір-ақ ұяның арасы жиып береді. Егер жас аралар болса екі «фляга» бал жинайды. Кірісті ең көп кіргізетін кәсіптің бірі осы. Есеп бойынша қазір қол­да бар бал аралары бір жылда бүкіл «Қазақмыс» кәсіпорнының жылдық табысын әкеле алады екен.

Биыл далалы жерлердің өсімдіктері күйіп кеткендіктен омарташылар көбіне тауға жақын жақтарға шықты. Оған қоса көктем суық болып, бал аз өндірілді. Дегенмен облысымызда тұрғындардың бал арасын өсіруге деген ынтасы жоғары. Бір қиыны, бал арасын ұстаушыларды бүгінде кәсіпкерлерге теңеп қойған. Олар салық басқармасына тіркеліп, есеп береді. Ал бұрын бұл кәсіптің иелері әуесқой бал арасын бағушылар ғана болатын.
Оңтүстікте 4 мыңдай омарташы бар
Т.Нұрмұхаммедовтің өзі зейнеткер, бал арасымен шұғылданып келе жатқанына 28 жыл болыпты. Облыстағы омарташылардың басым бө­лігі осы кісінің шәкірттері. Ол бал араларын қалай күтіп-баптауды және олардың тұқымын асылдандыру жолдарын жақсы меңгерген. Бұл ша­руашылықтың проблемалары аз емес. Төкең министрді де, әкімдерді де талай жағалап көріпті. Бірақ әзірге мемлекет тарапынан омарташы­ларға деген қамқорлық сезілмей тұр.
Ол кісі былай дейді: «Біз облыс басшылығынан ара тасымалына кедендік бақылаудың күшейтілуін сұрадық. Себебі Өзбекстанның араларының тұқымы таза емес, әлсіз болады. Сол жақтан кәсіпкерлер көп әкеліп, таратқасын сапасы жоқ ара көбейді. Тұқымы асылдандырылған жас араларды өзіміз өндіріп жатырмыз. Солтүстік облыстардағы омарташылар араның ұрығын бізден әкетуде.
Жылда көктемде жер дауы өршиді. Жергілікті тұрғындар айдаладағы бос жатқан тоғайлар мен далаларға омарташыларды оңайлықпен кіргізбейді. «Менің жерім, мұнда келмеңдер» деп алдарынан шығады. Мемлекеттің жерін жалға алған адамдарға бал арасының еш зияны жоқ. Қайта өсімдіктерді тозаңдандырады. Жергілікті әкімдіктер омарташыларға жер жөнінен көмек берсе дұрыс болар еді. Ол жерді көтеріп әкетпейді, уақытша ғана тұрақтайды.
Жалпы, ара шаруашылығына басшылар оң көзбен қараса, осының дамуына үлес қосса дейміз. Бал өндірісі кеңінен жолға қойылса, мол пайда түседі, жаңадан жұмыс орындары ашылады.
Төлеби ауданындағы Раис деген азаматқа асыл тұқымды ара бердік. Ол арасының ұясын 30-ға жеткізді. Өзімізге сатудан бас тартты. Себебі ол араның пайдасын білді. Бір маусымда 40 «фляга» бал алды. Пұлдағанда ол кемі 1 миллион теңге болады. Мұның алдында әкесінің 100 қойына қарап жүретін. Қазір қойды менсінбейді, араның пайдасы қойдікінен әлдеқайда көп екен деп жүр. Жалпы, бал арасының пайдасын көп адам біліп қалды. Қазір облыста 3-4 мың омарташы бар. Солар әйтеуір кәсібін жасап, күндерін көріп жүр. Ал мемлекеттен қолдау болып жатса шаруа дүркіреп кетер еді. Бізге келіп осы өнерді үйренушілер бар. Кейбіреулер ақыл-кеңес алып тұрады. Кімде кім үйренемін деп ниет етсе, келсін, қоғамымызға мүше болсын. Мекен-жайымыз: Толстой көшесі. №43 үй, телефонымыз: 43-33-15. Ал менің үйімнің телефоны: 57-57-88».
...Шынында, бал арасының пайдасын қазақтан гөрі өзге жұрт жақсы біледі. АҚШ, Канада, Қытай тұрғындары мұнымен қатты айналысады. Оларда бал арасын бағудың технологиясы мен әдіс-тәсілдері қалыптасқан.
Т. Нұрмұхаммедов бал арасының егін алқаптарына да өте көп пайда келтіретінін айтады. Шет елдерде егін алқабының иелері бал арасын бағатындарға қомақты ақы төлеп, екі-үш ұясын егіннің басына бес-алты күн қойғызады екен. Ара тозаңдандырған егін өнімді үш есе артық бе­реді. Ал біздегі шаруа қожалықтарының иелері осыған мән бермей келеді. Кейбіреулері ғана егіні гүлдегенде бал арасын іздейтін көрінеді.
Адамға пайданы шаш-етектен келтіретін ара шаруашылығын қауіп-қатерден сақтап, оның өркендеуін қолға алсақ жаман болмас еді.

С.НАҒАШЫБЕК.



 Таяуда Солтүстік Қазақстан облы­сын­да шаруа қожалықтары зығыр өсімдігі егіл­ген алқаптарды ұшақпен дәрілетеміз деп омарташылардың 22 миллионнан астам бал арасын қырып алды. Омарташылардың есіл ең­бектерін еш еткендер ел-жұртты күні бұрын хабарландырмаған. Ал Шығыс Қазақстан облысында алқаптарға шегірт­ке­ге қарсы химиялық дәрі шашудың салдарынан 50 омарташының бал арасының тең жартысы жойылды. Мұн­да да омарташылар алдын-ала хабардар етілмеген.

Араның бір «отбасы» 125 мың теңгенің балын жинайды

Ара бағып, бал жинаумен айналысушылар Оңтүстік Қа­зақстан облысында да көп. Ал бұл жақтағы ара шаруашы­лығының жағдайы қалай болып жатыр? Бал араларына деген қауіптің алдын-алу мә­се­лесі назарда ұстала ма?

Осыны білу мақсатында біз об­­лыстағы «Әуесқой ерікті омар­ташылар» қоғамының тө­ра­ғасы Төрехан Нұр­мұ­хам­ме­довпен хабар­лас­тық. Оның айтуына қарағанда, біздің ай­ма­ғымызда да аралардың қы­рылып қалу қаупі жоғары. Алдын-ала бейхабар бол­ғандықтан Сарыағаш ауданында ше­гірт­кеге қарсы, Мақтаарал ау­данында көсек құртына қарсы дәрілеу жұ­мыс­тары кезінде омар­­ташы­лардың араларын қыры­п алатын кездері болып тұрады. Сондықтан біз бал ара­­­лары­мызға деген қауіп-қатерді әр­дайым сезініп, алаң­­дап отырамыз. Ал арма­ны­мыз – осы кәсіптің ел ішін­де өркендеуі.

– Қурай, жантақты жер­лер­­ден бал жақсы жиналады, – дейді Т. Нұрмұхаммедов. – Бірақ қауіпті болғасын осы кү­ні омарташыларымыз далалы жерге аз шығады. Қазір бұ­­рын­ғыдай тәртіп жоқ, ха­бар­ламай-ақ алқаптарға дәрі ша­шады. Мақтааралдағы омар­­­та­шымыздың бірінде – 300, екіншісінде 400 бал арасының ұясы болатын. Хими­кат­тарға уланып қырылудан соларда осы күні 60-70 ұядан ғана қалды. Мақтаарал, Сарыағаш аудандарының табиғаты ара бағуға қолайлы бол­ғанымен қауіпті жағы басым.

Бал арасының пайдасын би­ліктегілер әлі күнге дейін же­те түсінбей келеді. Сондықтан ара шаруашылығының етек жаюына жағдай жасалмауда. Балдың бір килосы сол­түстік жақта 2,5 мың теңге, бізде одан төменірек. Сонда 1 «фляга» балыңыз 125 мың теңге, оны бір-ақ ұяның арасы жиып береді. Егер жас аралар болса екі «фляга» бал жинайды. Кірісті ең көп кіргі­зетін кәсіптің бірі осы. Есеп бо­­йын­­ша қазір қол­да бар бал аралары бір жыл­да бүкіл «Қа­зақ­мыс» кәсіпорнының жылдық табысын әкеле алады екен.

Биыл далалы жерлердің өсім­діктері күйіп кеткендіктен омарташылар көбіне тауға жақын жақтарға шықты. Оған қо­са көктем суық болып, бал аз өндірілді. Дегенмен облысымызда тұрғындардың бал арасын өсіруге деген ынтасы жоғары. Бір қиыны, бал арасын ұс­таушыларды бүгінде кәсіп­керлерге теңеп қой­ған. Олар салық басқармасына тіркеліп, есеп береді. Ал бұрын бұл кә­сіптің иелері әуесқой бал ара­сын бағушылар ғана болатын.



Оңтүстікте 4 мыңдай омарташы бар

Т.Нұрмұхаммедовтің өзі зейнеткер, бал арасымен шұ­ғылданып келе жатқанына 28 жыл болыпты. Облыстағы омар­­ташылардың басым бө­лігі осы кісінің шәкірттері. Ол бал араларын қалай күтіп-бап­тауды және олардың тұ­қымын асылдандыру жолдарын жақсы меңгерген. Бұл ша­руа­шы­лықтың проблемалары аз емес. Төкең министрді де, әкім­дерді де талай жағалап көріпті. Бірақ әзірге мемлекет тарапынан омарташы­лар­ға де­ген қамқорлық сезіл­мей тұр.

Ол кісі былай дейді: «Біз облыс басшылығынан ара тасымалына кедендік бақылаудың күшейтілуін сұрадық. Се­бебі Өзбекстанның араларының тұқымы таза емес, әлсіз болады. Сол жақтан кәсіпкер­лер көп әкеліп, таратқасын сапасы жоқ ара көбейді. Тұқымы асылдандырылған жас ара­ларды өзіміз өндіріп жа­тыр­мыз. Солтүстік облыстардағы омарташылар араның ұрығын бізден әкетуде.

Жылда көктемде жер дауы өршиді. Жергілікті тұрғындар айдаладағы бос жатқан тоғайлар мен далаларға омарташыларды оңайлықпен кіргіз­бейді. «Менің жерім, мұнда келмеңдер» деп алдарынан шы­ғады. Мемлекеттің жерін жалға алған адамдарға бал арасының еш зияны жоқ. Қай­та өсімдіктерді тозаңдандырады. Жергілікті әкімдіктер омарташыларға жер жөнінен кө­мек берсе дұрыс болар еді. Ол жерді көтеріп әкетпейді, уақытша ғана тұрақтайды.

Жалпы, ара шаруашылығына басшылар оң көзбен қа­раса, осының дамуына үлес қос­са дейміз. Бал өндірісі ке­ңінен жолға қойылса, мол пай­да түседі, жаңадан жұмыс орындары ашылады.

Төлеби ауданындағы Раис деген азаматқа асыл тұқымды ара бердік. Ол арасының ұясын 30-ға жеткізді. Өзімізге сатудан бас тартты. Себебі ол араның пайдасын білді. Бір маусымда 40 «фляга» бал ал­ды. Пұлдағанда ол кемі 1 миллион теңге болады. Мұның алдында әкесінің 100 қойына қарап жүретін. Қазір қойды мен­­сінбейді, араның пайдасы қойдікінен әлдеқайда көп екен деп жүр. Жалпы, бал арасының пайдасын көп адам біліп қалды. Қазір облыста 3-4 мың омарташы бар. Солар әйтеуір кәсібін жасап, күндерін көріп жүр. Ал мемлекеттен қолдау болып жатса шаруа дүркіреп кетер еді. Бізге келіп осы өнер­ді үйренушілер бар. Кей­біреулер ақыл-кеңес алып тұ­рады. Кімде кім үйренемін деп ниет етсе, келсін, қоғамы­мыз­ға мүше болсын. Мекен-жайымыз: Толстой көшесі. №43 үй, телефонымыз: 43-33-15. Ал менің үйімнің телефоны: 57-57-88».

...Шынында, бал арасының пайдасын қазақтан гөрі өзге жұрт жақсы біледі. АҚШ, Канада, Қытай тұрғындары мұ­ны­мен қатты айналысады. Олар­да бал арасын бағудың технологиясы мен әдіс-тә­сіл­дері қалыптасқан.

Т. Нұрмұхаммедов бал ара­сының егін алқаптарына да өте көп пайда келтіретінін айтады. Шет елдерде егін ал­қабының иелері бал арасын бағатындарға қомақты ақы төлеп, екі-үш ұясын егіннің басына бес-алты күн қойғызады екен. Ара тозаңдандыр­ған егін өнімді үш есе артық бе­реді. Ал біздегі шаруа қожалықтарының иелері осыған мән бермей келеді. Кейбіреу­лері ғана егіні гүлдегенде бал арасын іздейтін көрінеді.



Адамға пайданы шаш-етектен келтіретін ара шаруашылығын қауіп-қатерден сақтап, оның өркендеуін қолға алсақ жаман болмас еді.
 
Шемонайха ауданына қарайтын Убинка елді мекеніндегі Мишениндер отбасының үйі
Аспанда шөкімдей бұлт көрінбейді. Көктегі күннің көзі жердің бетіне шұғыласын аямай төгіп тұр. Құлаққа аралардың ызыңдаған дыбысы алыстан талып жетеді. Аулаға кіре бергенімізде ағаш бояйтын лактың мүңкіген иісі келді мұрынға. Білегін түріп тастап жұмысқа белсене кіріскен ер адам қаз-қатар тізілген ағаш жәшіктерді бояп жүр.

Шемонайха ауданына қарайтын Убинка елді мекеніндегі Мишениндер отбасының үйі бұл.
– Жазғы маусымға қамданып жатқандағы түріміз ғой, – деп бастады әңгімесін отағасы Алексей Мишенин амандық-саулық сұрасқан-нан кейін. – Ара өсірумен айналысқаныма 
9 жылдан асты, биылғы қыстан аман-есен алып шыққан 27 жәшік араларым бар. Тағы да отыз жәшіктей араны сатып алмақпын. Мынау лактап жатқан омарталар соған арналған.
Оның сөзіне қарағанда, «Жұмыспен қам-ту-2020» бағдарламасы арқылы мемлекеттен кепілдікпен алған бір миллион теңге көлемін-дегі несиеге бал араларын сатып алып, ауылды жерде жеке кәсібін өркендетпек. Несиені ол жылына 4,95 пайыздық мөлшерлемемен 5 жыл мерзімге алыпты. Дей тұрғанмен кәсіпкер азамат ісі оңға басып, табыс жақсы түсіп жатса, екі жылдан ұзатпай қарызды өтеп тастауды жөн көріп отыр.


– Ауылда тұрып жұмыс жоқ деген адам-дарды түсінбеймін. Он екі мүшесі сау, тепсе темір үзетін жігіттерге екі қолға бір күрек табылады қазіргі заманда. Оның үстіне мемлекет тарапынан да көрсетілетін қолдау бар. Қарапайым ғана мысал, мен өзім осы бағдарламаның арқасында тиімді несиеге қол жеткізіп, шаруамды дамы-туға мүмкіндік алдым, – деп ағынан жарылған Алексей алдағы жоспарларымен де бөлісті. 


Жиыны алпысқа жуық омартаны өсіріп-бағуға бел буған омарташы жігіт көк құлпыра салысымен араларын жайлауға шығармақшы. Рас, жері шұрайлы, сан алуан өсімдіктер қорына бай Шемонайха өңірі бал арасын өсіруге сұранып-ақ тұр.

Бұған қоса көсіліп жатқан ат шаптырым егістік алқаптар, соның ішінде қарақұмық, күнбағыс сияқты дәнді дақылдар гүлдегенде еңбексүйгіш жәндіктер үшін нағыз «той» басталады. Өнімді шелектеп төгетін де – 
осы кез. Мәселен, жаз жайлы болғанда бір омарта бір маусымда қырық литрден астам бал бере алады десек, алпыс жәшіктен қанша литр өнім алынатындығын есептей беріңіз. Ауылдағы ағайындарға бұл үлкен пайда. Бір ыңғайлысы, шаруа иесі араларды жайлауға шығаруға техника іздеп әуреленбейді екен. Туысқан ағасының жекеменшік тракторына тіркеме іліп алып, желегі жайқалған жерлерді аралап көшіп отырмақ. Сонымен қатар шаруа қожалықтарының басшыларымен келісіп, егістік алқаптарды жағалай жайғаспақшы.

Айтпақшы, Алексейдің негізгі мамандығы – дәнекерлеуші. Ара өсіруді ол аталас ағасынан «жұқтырыпты». Несиеге ара сатып алып, жеке шаруашылықпен айналысу жөніндегі кеңесті де осы ағасы берсе керек. Бүгінде Убинка ауылында тұратын ағасының 170-тей омартасы бар. Дей тұрғанмен біздің кейіпкеріміз өзінің тоғыз жылдық тәжірибесін жетілдіре түсу мақсатымен «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы арқылы үш айлық омарташыларды оқыту курсына жазылып, наурыз айының 15-інен бастап таңдаған кәсібінің қыр-сырын терең-
детіп меңгеруге ден қойыпты. 
Мишениндер отбасы ала жаздай жинаған өнімдерін өткізуді де осы бастан ойластырып жатыр.
– Аудандық жұмыспен қамту орталығы жеке кәсіпкерлерге несие беріп қана қоймай бухгалтерлік, заңгерлік тұрғыдан да көмектер көрсетеміз. Нина Мишенина (Алексейдің жұбайы) жеке кәсіпкерлік ашу жөніндегі құжаттарды салық органдарына тапсырып қойған. Осы құжаттар қалай дайын болады, солай өз өнімдерін мемлекеттік сатып алу арқылы өткізуге мүмкіндік алады. Мәселен, мектептер мен балабақшаларды, басқа да мекемелерді тиімді бағаға сапалы балмен қамтамасыз ететін болады. Тауар міндетті түрде сертификатталып, тіркеуден өтеді, – дейді аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің мамандары.

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2004 жылғы   23 қыркүйектегі № 514 бұйрығында:

 «Бал араларының ауруларын  алдын алу, емдеу және бал аралары қауымының зиянкестерімен күресу жөніндегі ветеринариялық іс-шараларды ұйымдастыру және жүзеге асыру Ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2004 жылғы   23 қыркүйектегі № 514 бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде 3159 болып тіркелген, 2005 жылғы

Бал аралық қауымдарда, пакеттерді, аналықтарды өткізу ветеринариялық-санитариялық инспектор тексеріп қарағаннан кейін жүзеге асырылады. Әр омартаға  «Баларасы шаруашылығы саласындағы нормативтік құқықтық актілерді бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2003 жылғы 27 мамырдағы №297 бұйрығымен бекітілген  (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу Тізілімінде №2374 болып тіркелген) нысан бойынша  ветеринариялық паспорт жүргізіледі.»;


1   2   3   4   5   6   7   8


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет