Әдiстемелiк ұсыныстар титулдік парағы



жүктеу 128.71 Kb.
Дата02.05.2016
өлшемі128.71 Kb.
: arm -> upload -> umk
umk -> Әдістемелік нұсқаудың титулдық парағы
umk -> Дәрістердің тірек конспектісі
umk -> Ф со пгу 18. 2/05 Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
umk -> Пән бойынша оқыту бағдарламасының (Syllabus) титулдық парағы
umk -> БАҒдарламасы (Syllabus) pkya 2204 «Кәсіби қазақ тілі»
umk -> Бейнелеу өнерін оқыту әдістемесі» пәні бойынша 5В107000– «Бейнелеу өнері және сызу мамандығының студенттеріне арналған пәнді зерттеу әдістемесі арналған тапсырма
umk -> Лекционный комплекс
umk -> 1 Пәннің мақсаты мен міндеттері, және оқу үрдісінде алатын орны Пәннің мақсаты
umk -> ЖҰмыс бағдарламасы қазақ журналистикасының тарихы 5В050400 «Журналистика» мамандығының студенттеріне арналған Павлодар
umk -> Әдістемелік ұсыныстар мен нұсқаулардың; әдістемелік ұсыныстардың; әдістемелік нұсқаулардың титул парағы


Әдiстемелiк ұсыныстар

титулдік парағы





Нысан

ПМУ ҰС Н 7.18.3/40


Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі


С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті
Металлургия кафедрасы

«Металтану және термиялық өңдеу» пәні бойынша



050709 «Металлургия» мамандығының студенттеріне арналған

пәнді оқыту бойынша


ӘДIСТЕМЕЛIК ҰСЫНЫСТАР

Павлодар


Әдiстемелiк ұсыныстар

бекіту парағы






Нысан

ПМУ ҰС Н 7.18.1/06



БЕКІТЕМІН

ОІЖ проректор

____________Н.Э.Пфейфер

«_____»_______20__ж


Құрастырушы: т.ғ.к., доцент Н.С. Сембаев __________



Металлургия кафедрасы



ӘДIСТЕМЕЛIК ҰСЫНЫСТАР
«Металтану және термиялық өңдеу» пәні бойынша
050709 «Металлургия» мамандығының студенттеріне арналған
20__ж. «_____» ____________ металлургия кафедрасы отырысында ұсынылған хаттама №___
Кафедра меңгерушiсi____________ М.М. Сүйiндiков 20__ж. «___» _________

(қолы)


Металлургия, машина жасау және көлік факультетінің оқу-әдiстемелiк кеңесi қолдады, хаттама №___, «_____» ____________20__ж.
ОӘК төрағасы ______________ Ж.Е. Ахметов 20 __ж. «___» __________

(қолы)
ЖжӘҚБ құпталған

ЖжӘҚБ бастығы _______________ А.А. Варакута, 20 __ж. «___» _________

(қолы)
Университеттің оқу-әдiстемелiк кеңесiде құпталған

20__ж. «____» ____________ хаттама №___,

Кіріспе
«Металтану және термиялық өңдеу» профильді пәнге жатады және металлургия бакалаврын дайындаудағы міндетті компонент болып табылады.

Пәнді оқытудың мақсаты – студенттерде металдар мен қорытпалардың қасиеті және олардың құрамы мен құрылымдарынан байланыстылығын ғылымы білімділікке, қыздыру мен суыту кезіндегі фазалық және құрылымдық түрленудің теориялық негіздерін, сонымен қатар термиялық өңдеу режимдерін меңгеруге үйрету.

Пәнді оқытудың мазмұны – курстық теориялық негізін оқып білу және жоғары кәсіптік білім стандартымен орнатылған квалификациялық сипаттамаларының талабымен сәйкес термиялық өңдеудің тиімді режимдерін тандауға есептерді шешуге тәжірбиелік менгерту қажет.

Пәнді оқып білу үшін физика, химия, кристаллография мен металлография пәндеріне негізделеді.



Пәннің мазмұны

1 дәріс. Кристалдану кезіндегі қорытпалардың құрылымдарының пішінделуі

Қорытпалардағы кристалдану процессі және фазалық түрленулер. Күй диаграммалары. Фазалық түрленудің термодинамикалық негіздері. Кристалдану процессіне әсер ететін факторлар. Модификациялау. Дендриттік және зоналық ликвация.


1 дәріске қысқаша сипаттама
Кристалдану үрдістерінің металдың өзіне және одан алынатын бұйымдардың сапасына тигізер әсері зор. Құю мен кристалдандыру кезінде металдың пішіні, ішкі құрылысы (микро– және макроқұрылымы), сыртқы беті қалыптасады.

Кристалдандыру кезінде жүретін үрдістер алуан түрлі. Шөміштен ағызу және қорамсауытты (қалыпты) толтыру кезінде гидродинамикалық, жылуфизикалық, ал кристалдану кезінде жылукинетикалық, диффузиялық, физика–химиялық, фильтрациялық, деформациялық үрдістер бір–бірімен ұштасып, қабаттасып жүріп жатады.



Кристалдану деген металл бойындағы кристалдық құрылымның қалыптасу үрдісі.

Табиғаттағы заттар үш түрлі агрегаттық күйде болуы мүмкін – қатты, сұйық және газ тәрізді. Қатты заттың көлемі мен пішіні тұрақты болса, сұйықтың көлемі тұрақты болғанымен пішіні тұрақсыз – құйған ыдыстың ішкі қуысына қарай өзгеріп тұрады. Ал, газдың көлемі де, пішіні де тұрақсыз екені мәлім. Кристалды қатты денедегі атомдар белгілі бір геометриялық тәртіппен, кеңістікте тор құрап орналасады. Мұны кристалдық тор деп атайды.

Кристалдану үрдісі екі кезеңнен тұрады – кристалдардың туындауы және өсуі. Осыған байланысты кристалдану үрдісінің екі түрлі көрсеткіші болады. Олар – кристалдардың туындау жылдамдығы және кристалдардың өсу жылдамдығы.

Кристалдану үрдісі екі жолмен жүреді – өздігінен кристалдану (гомогенді) және еріксіз кристалдану (гетерогенді).

Кристалдану кезінде дұрыс геометриялық пішіндегі кристалдар қалыптасуы өте сирек құбылыс. Қатты фазаның негізгі түзілімі дендрит деп аталатын ағаш түріндегі, тармақталған кристалдар.

Сұйықтан қатты күйге өту кезінде болат құрамындағы элементтердің темірде ерігіштігі азаяды. Ең аз ерігіштік көрсететіндер күкірт, оттегі, фосфор, көміртегі, одан кейін кремний, марганец, хром, никель және басқалар. Бұл ликвация деп аталатын химиялық әркелкілік ақауына әкеледі. Ликвацияны аймақтық (макроликвация) және дендриттік(микроликвация) деп екі топқа бөліп қарастырады. Ірі өлшемді болат құймакесектердегі аймақтық химиялық әркелкіліктің (ликвацияның) түрлерін 6 суреттен көруге болады.



Дендриттік ликвацияда қосынды элементтер дендрит осьтерінің арасындағы кеңістіктерге ығысып шығады. Осының салдарынан дендрит осіндегі элементтер мөлшері олардың дендриттер арасындағы мөлшерінен айырықша болып қалыптасады.
2 дәріс. Темір және оның негізіндегі қорытпалар

Темір көміртегілі қорытпалар. Болаттар және олардың технологиялық қасиеті. Болаттардың классификациясы мен маркілері. Қоспаланған болаттардың құрылымдық класстары. Шойындар. Шойынның құрылымы мен қасиеті. Сұр, беріктігі жоғары, соғылымды, арнайы шойындар және оларды алудың тәсілдері.


2 дәріске қысқаша сипаттама

Болат жіктелімі мен маркалауы. Әр түрлі қоспаланған болат маркаларына сәйкес өңдеу түрін қолдану арқылы, механикалық қасиеттерден басқа қасиеттер беруге болады. Мысалы, коррозияға, ыстыққа және тозуға төзімділік, ыстыққа беріктік, магниттік, жылулық және т.б.

Болаттардың технологиялық қасиеттері жақсы, сонымен қатар бағасы онша қымбат емес. Сондықтан болат өнеркәсіптің негізгі конструкциялық материалы болып әзірге қала бермек.



Болат жіктелімі. Болатты химиялық құрамы, атқаратын міндеті, сапасы, оттегісіздену дәрежесі және құрылымы бойынша жіктейді.

Химиялық құрамы бойынша барлық болат екі үлкен топқа бөлінеді:



  1. көміртекті;

  2. қоспаланған.

Сапасы бойынша болат жіктелімі мынадай:

  1. кәдімгі сапалы;

  2. сапалы;

  3. жоғары сапалы;

  4. ерекше жоғары сапалы.

Атқаратын міндегі бойынша болат жіктеледі:

  1. конструкциялық;

  2. құрал-саймандық;

  3. ерекше қасиетті болаттар.

Болатты маркалау. Кәдімгі сапалы көміртекті болатты Ст (сталь) әріптерімен және О-ден 6-ға дейінгі санмен маркалайды (ГОСТ 380-94). Мысалы, Ст3, Ст5.

Сапалы көміртекті болатты екі орынды сандармен маркалайды (ГОСТ 1050-88). Мысалы, 45 маркалы болат. Көміртектің орташа мөлшері 0,45%.

Қоспаланған болатты, оның химиялық құрамын көрсететін, әріптер мен сандар арқылы маркалайды. Әрбір қоспалаушы элемент әріппен белгіленді (ГОСТ 4543-71): азот – А, алюминий – Ю, бор – Р, ванадий – Ф, вольфрам – В, кобальт – К, кремний – С, молибден – М, марганец – Г, мыс – Д, никель – Н, ниобий – Б, титан – Т, хром – Х. Әріптерден соң тұрған сан қоспалаушы элементтің пайыздық мөлшерін көрсетеді. Егер қоспалаушы элемент мөлшері 1-1,5%-дан аз болса, онда сан жазылмайды.

Конструкциялық қоспаланған болат маркасының алдыңғы екі орынды саны көміртектің мөлшерін пайыздың жүздік үлесімен көрсетеді. Мысалы, 20ХНЗА маркалы болатта орташа есеппен 0,20% С, 1% Сr, 3%Ni бар. Марканың соңындаға А әрпі болаттың жоғары сапалы, зиянды элементтер күкірт пен фосфордың әрқайсысының мөлшері 0,025%-дан көп емес екенін көрсетеді.

Құрал-саймандық қоспаланған, болаттарда көміртек мөлшері 1%-дай болғандықтан марканың алдында сан көбінесе жазылмайды. Мысалы, ХВГ маркалы құрал-саймандық болатта көміртек мөлшері орташа есеппен 1%-дай. Кейбір құрал-саймандық қоспаланған болаттың маркасының алдында сан жазылады да. Мысалы, 6ХС маркалы болаттың көміртек мөлшері орташа есеппен 0,6%.

Болат маркаларының көп болуына байланысты, оларды жеке топтарға бөліп, әрбір топты әріппен белгілейді, ал сандар не көміртектің, не басты қоспалаушы элементтің мөлшерін көрсетеді. А әрпімен автоматты, Е – магниттік, Р – тез кескіш, У – көміртекті құрал-саймандық, Ш – шарикподшипниктік, Э – электртехникалық болатты белгілейді. Мысалы, А20 маркасы құрамында 0,20% көміртек бар автоматтық болат, ЕХ3 құрамында 3%Сr бар магниттік болат, Р18 маркасы 18%W бар тез кескіш болат, У8 құрамында 0,8% С бар құрал-саймандық болат, ШХ15 құрамынды 1,5%Cr бар шарикподшипниктік болат, Э3А маркасы 3%Si бар жоғары сапалы электртехникалық болат.



Шойындар. Құрамында 2,14%-дан жоғары көміртек бар көміртекті темір қорытпасын шойын деп атайды. Шойын құрамында 0,5-3,8% Si; 0,5-1,5% Mn; 0,01-0,05% S; 0,10-0,30% P болады.

Көміртек шойында цементит немесе графит түрінде болады. Көміртегі цементит түріндегі шойын сынығының түсі ақшыл болған соң, оны ақ шойын дейді. Көміртегі графит түріндегі шойын сынығының түсі сұрғылт болғандықтан, оны сұр шойын деп атайды.

Графиттің пішіні мен түзілу үрдісіне қарай сұр шойын, соғылмалы шойын(қыздыру және салқындату арқылы термиялық өңдеуден өткен) және беріктігі жоғары шойын болып бөлінеді.

Ақ шойын. Темір-цементит күйі диаграммасы бойынша кристалданып, құрамындағы көміртек темірмен химиялық қосылыс цементит құратын шойынды ақ шойын дейді. Құрылымына байланысты ақ шойын үшке бөлінеді:

1) эвтектикаға дейінгі (2,13-4,3% С);

2) эвтектикалы (4,3% С);

3) эвтектикадан кейінгі (4,3-6,69 С).



Соғылмалы шойын. Шойынның соғылмалы аталымы шартты атау. Шойын морттылығы жоғары материал болған соң, оған соғу үрдісін қолданбайды. Шойынның құйылғыштық қасиеттері жоғары, сол себепті одан бөлшек пен бұйымды негізінен құю әдістері арқылы жасайды.

Соғылмалы шойын деп ақ шойыннан арнайы графиттендіру жұмсартуы арқылы алынатын, ұлпа графитті шойынды айтады.(сурет).




Соғылмалы шойынды ақ шойыннан арнайы графиттендіру арқылы алу7
Сұр шойын. Темір-графит күйі диаграммасы бойынша кристалданып, құрамындағы көміртек негізінен пластинкалы графит түріндегі (8.5,а-суретті қараңыз) шойынды сұр шойын деп атайды. Металдық негізі бойынша сұр шойын үшке бөлінеді:

1) ферритті (Ф + Гпл);

2) феррит-перлитті (Ф + П + Гпл);

3) перлитті (П + Гпл).

Графит шойынның механикалық қасиетін төмендеткенмен, оған пайдалы әсері де бар:

1) кесу құралдарымен өңделуін жақсартады;

2) үйкеліске төзімділігін арттырады;

3) шойынның діріл мен тербелісті басуы ұлғаяды;

4) шойын беткі ақауларының әсері азаяды.

Беріктігі жоғары шойын. Сұр шойынды магний не цериймен модификациялау арқылы графиті шар тәріздес беріктігі жоғары шойын алынады. Беріктігі жоғары шойын алу үшін көбінесе модификатор ретінде магний (0,03-0,07%) пайдаланылады. Магний сұр шойынның кристалдану үрдісінде графиттің бағытты өсуін тежеп, оның шар тәріздес қалыптасуына ықпал етеді.

Ағартылған шойын. Шойын құймасының сырты ақ шойыннан, іші сұр немесе беріктігі жоғары шойыннан тұрады. Ағартылған қабатты шойынның көміртек мөлшері 2,8-3,6% болса, кремний мөлшері төмен – 0,5-0,8%. Ағартылған шойынның беткі қабатының қаттылығы (НВ 9500-10000 МПа) мен тозуға төзімділігі өте жоғары. Сондықтан олардан илемдеу білігін, вагон доңғалағын, диірмен шарларын және т. б. жасайды.

Ағартылған шойынның қасиеттерін жақсарту үшін қоспалаушы элементтерді қосады және термиялық өңдеуді қолданады.



Үйкеліске төзімді шойын. Шойынның үйкеліс коэффициенті аз болу керек. Үйкелісі аз сұр, соғылмалы және беріктігі жоғары шойын маркаларынан подшипник, төлке және т. б. жасалынады.

Үйкеліске төзімді сұр шойынды АЧС (антифрикционный чугун серый) әріптерімен және реттік санмен маркалайды (ГОСТ 1585-85). Үйкеліске төзімді сұр шойын маркалары АЧС-1-АЧС-6. АЧС-1 маркасының химиялық құрамы: 3,2-3,6% С; 1,3-2,0% Si; 0,6-1,2% Mn; 0,15-0,4% P; 0,12%-дан аз S; 0,2-0,5% Cr; 1,5-2,0% Cu.

Үйкеліске төзімді материал ретінде соғылмалы (маркалары АЧК-1, АЧК-2) және беріктігі жоғары шойындар (маркалары АЧВ-1, АЧВ-2) қолданылады.

Қоспаланған шойын. Химиялық құрамы бойынша қоспаланған шойын: хромды, кремнийлі, алюминийлі, марганецті және никельді болып бөлінсе, пайдалану жағдайы бойынша – ыстыққа төзімді, ыстыққа берік, тозуға төзімді, коррозияға төзімді және магнитсіз.

Шойынның ыстыққа төзімділігін кремний, хроммен қоспалау арқылы арттырады. ЧС5, ЧХ16 және т. б. шойындар 700-800oC-ға дейін ыстыққа төзімді.

Ыстыққа берік материал ретінде шар тәріздес графитті қоспаланған шойындар (ЧН19Х3Ш, ЧЮ22Ш, ЧН11Г7Ш) пайдаланылады. Ыстыққа беріктік қасиетін арттыру үшін, шойынды жұмсарту мен босаңдатудан өткереді.

Тозуға төзімді қоспаланған шойындардан ЧХ9Н5, ЧЮ7Х2, ЧГ7Х4, ЧН4Х2 секілді маркаларды атаған жөн.

Кремний мен хроммен қоспаланған шойындар (ЧС13, ЧС15, ЧС17, ЧХ28, ЧХ32 және т. б.) қышқылдарда коррозияға төзімді. ЧН15Д7 шойыны сілтілерде төзімді.
3 дәріс. Термиялық өңдеу

Термиялық өңдеу түрлерінің классификациясы. Термиялық өңдеу кезінде болатты қыздыру. Межелік нүктелер. Бақыланатын атмосферада болатты қыздыру. Термиялық өңдегендегі бұйымды суытудың ерекшеліктері. Бұйымды суыту температураларының барлық диапазондарында өгеріске ұшырамайтын орталар. Суытылатын бұйымның бетінде қайнайтындықтан агрегаттық күге өзгеріске ұшырайтын орталар.


4 дәріс. Бірінші текті жасыту

Гомогенді жасыту. Тепе-теңдіксіз кристалдану. Гомогенді жасыту кезіндегі негізгі құрылымдық өзгерістер. Қайта кристалдану және қайта кристалдануға дейінгі жасыту. Қайта кристалдануға дейінгі жасытқандағы құрылымы мен қасиетінің өзгеруі. Қайту мен қайта кристалдану процесстерінің механизмі. Қайта кристалданудың бастапқы және соңғы температуралары. Қайта кристалданудың текстурасы. Күйдірілген металдың анизотропиялық қасиетті және түрінің түйіршікті құрылымдар. Қалдық кернеулерді жоюға арналған жасыту. Қалдық кернеулердің пайда болуы мен рөлі. Кернеуді жоятын жасытудың режимі. Қалдық кернеулерді азайтудың қосымша тәсілдері.


5 дәріс. Қыздыру кезіндегі ауестениттің түзілуі және суытқанда аустениттің түрленуі

Қатты күйіндегі фазалық түрленудің жалпы заңдылығы. Фазалық түрленудің термодинамикасы. Гомогенді және гетерогенді фазалардың түзілуі. Фазалық түрленудің кинетикасы. Қыздыру кезіндегі аустениттің түзілуі. Аустениттенудің механизмі мен кенетикасы. Аустениттік түйірдің өлшемі. Құрылымдық түпнегізділік және аустениттің аса қайта кристалдануы. Перлиттің түрленуі. Эвтектоидқа дейінгі және кейінгі болаттардағы аустениттің түрленуі.


6 дәріс. Екінші текті жасыту

Эвтектоидқа дейінгі және кейінгі болаттарды екінші реттік жасытудың түрлілігі. Шойындарды екінші реттік жасытудың түрлері. Графиттеу процессі. Түсті металдарды екінші реттік жасытудың түрлері.


7 дәріс. Аустениттің мартенситке түрленуі және аустениттің бейнитке түрленуі

Түрленудің ерекшеліктері мен термодинамикасы. Мартенситтік түрленудің кристаллогеометриясы. Мартенситтік түрленудің кинетикасы. Мартенситтің құрылымы мен субқұрылымы. Мартенситтің морфологиялық типі. Түрленудің механизмі мен кинетикасы. Жоғары және төменгі бейнит.


8 дәріс. Болатты шынықтыру

Полиморфсыз түрленетін шынықтырудың негізгі параметрлері. Аса суытылғын ерітіндінің ыдырау кинетикасы. Суытудың межелік жылдамдығы. Шынықтырылғыштығы мен шынықтырылу тереңдігі. Полиморфсыз түрленетін шынықтырудан кейінгі қасиетінің түрленуі. Полиморфты түрленетін шынықтырудың режимі. Шынықтырудан бекемдеу және оның табиғаты. Мартенситке шындап қасиетін өзгерту. Шындаудың түрлері.


9 дәріс. Ескіру және босату

Қатты ерітіндінің ыдырау термодинамикасы. Ескіру барысындағы құрылымдық өзгеріс. Бөлінділердің кеңістіктік таралуы және пішіндерінің типтері. Толассыз және толасты ыдырау. Ескіру кезіндегі бөлінудің кезектілігі мен кинетикасы. Ескіру кезіндегі қасиеттік өзгеруі. Ескірудегі бекемделуі мен беріксізденудің табиғаты. Ескіру кезіндегі қорытпа құрамы әсері.

Статикалық және динамикалық ескіру. Босату. Босатқандағы негізгі түрленулер. Төменгі орташа және жоғарғы босату. Босатудың режимін тандау және қызметі. Босату морттығы.
10 дәріс. Термомеханикалық өңдеу

Термомеханикалық өңдеудің түрлері. Термомеханикалық өңдеу кезіндегі беріктенудің табиғаты. Ыстық деформация процесстеріндегі құрылымдық және соңындағы өзгерістер.

Төменгі температуралары ТМӨ, жоғары температуралары ТМӨ. Термомеханикалық өңдеу режимін таңдау және қызметі.
11 дәріс. Химия – термиялық өңдеу

Химия – термиялық өңдеу кезіндегі түзілетін процесстердің жалпы заңдылығы. Бірфазалы және көпфазалы диффузиялық зоналар, олардың түзілуі. Қанықтыру түрлері. Қанықтыру режимін тандау және қызметі. Қанықтырған соң термиялық өңдеу.


Әдебиет


  1. Сүлеймен Е.Б. Материалтану. Оқулық. – Павлодар: С. Торайғыров атындағы

Павлодар мемлекеттік университетінің ғылыми баспа орталығы 2006. – 261 б.

  1. Гуляев А.П. Металловедение, уебник, 6-е издание, перерап. и доп.-М.: Металлургия,

1986, 541 с.

  1. Лахтин Ю.М. Металловедение и термическая обработка металлов. Учебник, 3-е из-

дания, перерап. и доп.-М.: Металлургия, 1986, 360 с.

  1. Новиков И.И. Теория термической обработки металлов. Учебник, 4-е издание, пер-

рап. и доп.-М.: Металлургия, 1986, 476 с.

  1. Натапов Б.С. Термическая обработка металлов. Учебное пособие – К.: Виша школа,

1980, 283 с.

  1. Блантер М.Е. Теория термической обработки металлов. Учебник М.:Металлургия,

1984, 327 с.

  1. Термическая обработка в машиностроении. Справочник под ред. Ю.М. Лахтина,

А.Г. Рахштада – М.: Машиностроение, 1980, 784 с.

  1. Колачев Б.А., Ливанов Б.А., Елаин В.И. Металловедение и термическая обработка

цветных металлов и сплавов. Учебное пособие, 2-е издание, исправл.доп.-М.: Металлургия, 1981, 414 с.

  1. Курдюмов Г.В., Утевский Л.М., Энтин Р.И. Превращения в железе и стали.- М.:

Наука, 1977, 238 с.

  1. Бернштейн М.Л., Займовский, Капуткина Л.М. Термомеханическая обработка стали

– М.: Металлургия, 1983, 489 с.

  1. Узлов И.Г., Савенко В.Я., Поляков С.Н., Термическая обработка проката – К. Тех-

ника, 1981, 159 с.

  1. Металловедение и термическая обработка металлов. Справочник под

ред. М.Л Бернштейна, А.Г. Рахштадта, 3-е издание, перераб. и доп.- М.: Металлургия, 1983, т. 2, 368 с.

  1. Паисов И.В. Пособие к лабораторным занятиям по металловедению и термической

обработке стали и сплавов – М.: Металлургия, 1968, 195 с.

  1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Металлургия / Жалпы редакциясын басқарған

э.ғ.д., профессор Е.Арын. – Павлодар: С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2002. – 65 б.

15. Сүлейменов Е.Б., Сүлейменов Т.Ж. Материалтану сөз тізбегінің орысша-қазақша сөздігі. – Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1993. – 19 б.



  1. Сүлеймен Е.Б. Металтану сөз тіркесінің орысша-қазақша сөздігі. – Павлодар: С.

Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің ғылыми баспа орталығы, 2005. – 35 б.





©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет