Екінші шетел тілін оқытудың мақсаттары: прагматикалық және педагокикалық аспектілері



жүктеу 0.78 Mb.
бет4/5
Дата01.05.2016
өлшемі0.78 Mb.
1   2   3   4   5
: CDO -> OBSOJ -> Til
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> 1 обсөж тақырып: Әдеби тілдің жалпыхалықтық тілмен арақатынасы
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû Áiëiì æ¸íå ¹ûëûì ìèíèñòðëiãi “Ñûðäàðèÿ” óíèâåðñèòåòi
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау
OBSOJ -> «Мәдениеттану» пәнінен СӨЖ сабақтарының
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау
Til -> ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû Áiëiì æ¸íå ¹ûëûì ìèíèñòðëiãi “Ñûðäàðèÿ” óíèâåðñèòåòi «Филология және психология»

Сабақ 9


1. Сабақтың такырыбы Екінші шетел тілінде ауызша қарым-қатынас жасауға үйрету

2. Сабақтың жоспары:

1 Тіл материалы.

2. .Ауызша қарым -қатынас жасау.

3. Сөздердің мағынасын болжау.

З.Теориялык мәліметтер:

Белгілі бір ойды, мазмұнды айтып жеткізу үшін сөйлеушінің қолданған тіл материалы мен окушылар меңгерген тіл материалының арасьндағы алшактық. Тіл материалын таңдауда,оны колдануда сөйлеуші оқушының меңгерген тіл материалын ескермейді.Ол өзі айтып жеткізгісі келген мазмұнды неғұрлым жан-жакты ашатын тіл материалын қолданады. Сондықтан сөйлеуші колданған кейбір лексикалык және грамматикалық материал окушыға таныс емес болуы мүмкін.Тындап отырған мәтінде кездескен таныс емес сөздер, окылмаған грамматикалық құбылыстар оқушыға тындаған мәтінінің мазм ұнын түсінуді қиынндатады. Бұл қиындыкты жеңудің жолы —оқушылардың пассивтік және потенциалдык сөздік қорын байыту. Бұл жолда мынаны естен шығармаған жөн

Белгілі бір ойды, мазмұнды айтып жеткізу үшін сөйлеушінің колданған тіл материалы мен окушылар меңгерген тіл материалының арасьндағы алшақтык. Тіл материалын тандауда, оны қолдануда сейлеуші окушының менгерген тіл материалын ескермейді. Ол езі айтып жеткізгісі келген мазмүнды неғүрлым жан-жакты ашатын тіл материалын колданады. Сондыктан сейлеуші колданған кейбір лексикалық және грамматикалық материал окушыға таныс емес болуы мүмкін. Тындап отырган мәтінде кездескен таныс емес сөздер, окылмаған грамматикалык күбылыстар окушыға тыңдаған мәтінінің мазмұнын түсінуді киындатады. Бүл киындықты жепудің жолы — окушылардың пассивтік және потенциалдық сөздік корын байыту. Бүл жолда мынаны естен шығармаған жен. Мәтінде таныс емес сөздер шамадан тыс көпдеген жалған әсер жиі кездесіп отырады. Оған себеп — жеке айтылғанда аудитор (тьшдаушы) сөздерді оп-оңай танығанмен, дәл сол сөздерді түтас сөз қүрамында кездестіргенде, сол аудитор тани алмай калады. Сондыктан таныс сөздердің өзі таныс емес сөз болып керінеді де, окушыға тыңдаған мәгіннщ мазмүнын түсінуді қиындатады. Қиындықты жеңу үшін окушылырдың пассивтік және потенциалдық сездік қорын байытумен қатар мәтінде кездесетін таныс емес сездердің мағынасын болжауға үсак текстерде өткен лексиканы тануға дағдыландыратын жаттығуларды орындау қажет, сондыктан окушыларды кейбір таныс емес сездері бар мәтіннің мазмүнын түсінуге де дағдыландыру керек.

2. Әр адамның дыбыстарды айту ерекшеліктері мен интонациялык ерекшеліктері болуы заңды күбылыс. Олай болса, неміс тілі мүғалімінін де өз ерекшеліктері мен интонациясы бар. Оқушылар мүғалімнің сөйлеу ерекшеліктеріне әбден дағдыланып алады да, баска адам айткан сөзді түсінбеуі мүмкін. Осыған байланысты шетел тілі муғалімдері мен методистері ,мынадай сүрак қояды: неге алты жыл бойы шетел тілін оқыған оқушы мүғалімнің койған сүрактарын тусінеді де, дәл сол сүрактарды шетелдік адам койса, түсінбейді? Бүл жерде сөйлеушінің дауыс ерекшеліктері де түсінуге ыкпал етеді. Мысалы, ер адамнын жүмсак коңыр даусын тусіну жеңілірек те, әйел адамның дауысы, әсіресе жіңішке, ащы дауысты түсіну қиындық келтіреді. Бұл қиындыкты жеңудін жолы — сабақта техникалық күралдарды, әсіресе магнитофонды жиі колдану. Магнитофонға ер адамның да, әйел адамнын да, баланың да сөзін жазып алып, оны окушыларға тындату керек. Сонда әр түрлі тембрлі дауыстарды тыңдап, дағдыланған окушы өз муғалімінен баска сөйлеушілердін де сезін тыңдап-түсіне алады.

3. Әдетте мүғалім сабакта французша сөйлегенде, өте баяу ырғакпен сөйлейді. Мүндағы мақсат — мүғалімнің французша айтқанын барлык окушылар түсінсін дегендік, баяу сөйлесе, окушьшың түсінуіне жеңіл болады деп ойлағандык. Оқушылар осындай баяу сөзге дағдыланады да, одан тезірек сөйлегенде, түсінбей калады. Окушылар үшін мүндай жағдайда калыпты ырғакпен айтылған сөз тым тез көрінеді де, ілесе алмай қалады. Сонын салдарынан олар калыпты ырғакпен айтылған сөзді түсіне алмайды.

Осы қиындыкка байланысты шетел тілі мұғалім дер м ен методистері окушыларға мазмұнын дұрыс түсінуүшінмәтіндінешерет тыңдатукерекдегенмәселенікойып,соны шешуге күшжұмсапжүр. Бүл салада методистер мынандайкорытындыға келді. Тыңдағанм әтінінің мазмұнынтүсіну үшіноны оқушыларғабір-ақреттыңдатукерек. Ал сол түсінген мазм үнды қайталап айтып беру керек болған жағдайда оны екшші рет тыңдатуға болады.Олай болса, шетел тілін оқыта бастағаннан ак мүғалім өз сөзін қайталамауға тырысуы тиіс,сөйтіп оқушыларды бір айтканнан түсінуге дағдыландыру керек.

5.Жалпыға ортақ келесі қиындық мынада:егер тыңдаушы сөйлеушінің бет-әлпетін көріп, оңың сөйлеу органдарының кимыл-қозғалысын байқап отырса, онда ол өзі тындап отырған сөзді жеңіл түсінеді. Мысалы, үлкен аудиторияда соңғы қатарда отырған адам лекцияны (баяндаманы)нашар түсінуініңсебебі оның нашар естуіне байланысты емес, онын лекторды (баяндамашыны) нашар көруіне байланысты.

Нағыз коммуникация барысында аудитор сөйлеушіні көреалмайтын жағдайлар кездесуі ғажап емес.Мысалы,сөйлеуші көрші бөлмеде болуы мүмкін. Сондай-ақ телефонмен сейлескенде де тыңдаушы сөйлеушіні көреалмайды. Радио хабарларды тыңдағанда да дикторды көріп,оның бет-әлпетін, сөйлеу органдарының кимыл-қозғалысын бақылау мүмкін емес. Бұл жағдайлар тыңдап отырған сөзді түсінуді ауырлатып, көп қиындыктар келтіреді.Аталған қиындыкты жеңу үшін мұғалім сабакта магнитофонды жиі қолдануғ тиіс.Магнитофонға жазылған мәтіндерді тындауға дағдылану нәтижесіиде окушылар сөйлеушіні көрмей,оның сөзін тусінуге үйренеді.

Сондықтан аудитивтік іскерліктер мен дағдыларды дамытуда магнитофонның қызметі ерекше.

6. Жалпыға ортақ киындыктардың келесі түрі аудитивтік мәтіннің үзақтығына байланысты.Ұзақ уакыт тек баска адамның сөзін тындағанда, тыңдаушы шаршап,жалығады,сондықтан тындағанын түсіне алмайды. Сөйтіп, методикада аудитивтік мәтіннің ұзактығы, оның көлемі кандай болу керектігін анықтап алу кажеттігі туады. Бұл мәселеге байланысты Н. В. Елухина шетел тілін окытудың алғашкы сатысында тындайтын мәтіннің ұзақтығы 1,5—2 минуттан аспауы керек. Ол бірте-бірте артып, шетел тілін оқытудың акырыңда 3-5 минутқа дейін жетуі керек деген пікір айтса, Н.Н. Пруссаков аудио мәтіннің ұзақтығы окытудың алғашкы сатысының өзінде-ак 3 минуттан кем болмау керек деген пікірді колдайды. Бүл екі пікірдің қайсысы дұрыс екенін айту қиын.өйткені ешқайсысы тәжірибе аркылы тексерілмеген.Дегенмен оқушылардың алғашкы сатыда тез шаршайтынын ескере отырып, 1,5—2 минут ұзактық дүрыс деуге болады. Одан артық болса, оқушылар шаршайды да, тыңдай алмайды, түсінбейді.



4.Бақылау сұрақтары:

1. Екінші шетел тілшде ауызша карым-катынас жасау максаттары неде?

2. Екінші шетел тілінде ауызша қарым-қатынас жасаудың қиындығы неде?

3. Тіл материалына не жатады?



5.Студенттің үй тапсырмасы:

І Тіл материалы.

2. Ауызша қарым-қатынас жасау.

3. Сөздердің мағынасын болжау.



б.Студенттің аудиторияда орындайтын тапсырмасы:

І.Екінші шетел тілінде ауызша қарым-қатынас жасау мақсаттары

неде?

2.Екінші шетел тілінде ауызша карым -қатынас жасаудың қиындығы



неде?

3. Тіл материалына не жатады?



7.Әдебиеттер тізімі:

а ) н е г і з г і :

1. ИльинаТ.А.Поцагогика. Педагопык институтгардыңсіудентЕрінеарналғаноқу кұралы. Алматы , Мектеп 1977

2. Аб д и гал и св С Нем і с ті л і н о к ьгту д ы ц н егі зд ер і, Ал м аты 19 9 2

3. Гал ьсю ваНДСовременнаяметод икаобу ченич иносграннымязыкам, Москю 2 0 0 0

4. 3 и мн яяИАПси х оло гич оскиеаспемыо буч шияго ю рен и юнаи но сіранно мязыщ Москва 19 85

5. ИвановаАМ Обу чсниеписьменно й речи нафранцузскэмязыю, Мосжваі 9 8 1

6. Об ивямего д и као бу ч ен и яи н о сіран н ым языкам всред ней ііію л & По д о едакцией А.А. Мирол юбова, И.В.Рахманова, В.С.Цеглин Москва, Пр о свещен и е 1 96 7

7. ГезН.И. Мегодикюбученияиносіраннымязыкамвсредней шюл^Мосжші 98 2

б ^о с ы м ш а

1 ЩербаЛ.В. Языковаясисгемаи р еч еваяд еягезі ьностк Ленинград 19 7 4

2. Кол «ер ЯМ, УсгановаЕС, ЕналиеваГМ Пракгич ескаямего дика обученияино стр ан н о м у язы ку , М о сква 2 0 0 0 З.МоппегіА-Віепүепиеп Ғгапс&Мёіһо<Іа1еігап$аів,Рагі8І 991 4.РоговаГ.В.Содержгниеобученияиносіранномуяиіу вшмэле Иносіраннькязыки в школе,1974 №3


Сабақ 10

1. Сабактың тақырыбы: Екінші шетел тілінде тыңдап түсінуге ,сөйлеуге үйрету ерекшеліктері

2. Сабақтың жоспары:

1. Екінші шетел тілінде тыңдап түсіну.

2.Сейлеуге үйрету ерекшеліктері

3. Қалыптасқан бейнені эталонмен салыстыру.

3. Теориялық мәліметтер:

Ауызша сөз негізгі екі сыңардан тұрады: оның бірі ауызша айтылған сөзді тыңдап - түсіну ( орысша - аудирование, французша - audition) , екіншісі –сөйлеу. Ауызша сөздің бұл екі компоненті бір— бірімен тығыз байланыстылығы сондай, кейбір методисттер бір -бірінен ажыратпайды. Олардың көзкарасы бойынша, ауызша сөзді игеру үіпін сөйлей білсе жеткілікті. Ал ауызша айтылған сөзді тындап-түсіну — сөйлеудің серігі. Сөйлей білген адамға тыңдап-түсінуге арнайы дағдыланудың қажеті жоқ. Ол дағдылар ез-өзінен қалыптасады. Басты дағды — сөйлеу дағдысы. Олай болса, бір тілде сөйлей білген адам сол тілде айтылған ауызша сөзді тындап-түсіне алады. Міне, көпшілік методистердің пікірі бойыиша, тыңдап-түсіну дағдыларынын күні бүгінге дейін тиісті мелшерде дамытылмай келуінің бір себебі осында.

Мүндай көзқарастың қате екенін психологиялық зерттеулер де, шетел тіддерін окыту теориясы мен практикасы да дәлелдеп беріп отыр.Психологиялық зерттеулер бұл екі әрекет (тыңдап-түсіну жәие сейлеу) бір-бірімен тығыз байлаиысты болғанмен, олардың әрқайсысы мүлде баска іскерліктер негізінде қалыптасатынын көрсетіп берді. Сөйлеуші де тыңдаушы да тілді қолдана отырып, қатынас жасайды. Бірақ олардың әрқайсысы тілді әр -түрлі жолмен қолданады. Сөйлеу үстінде адам белгілі бір ойдан шығады, яғни әуелі сейлеушінің санасында белгілі бір ой туады да, ол сол ойды басқаларға жеткізу үшін тілдік форманы пайдаланады. Демек сөйлеу процесінде сөздің мазмүны алдын-ала берілген , сол мазмұнды сөйлеуші тілдік форма аркылы өзгелерге жеткізеді. Сөйлеуші белгілі мазмұннан шығарып, оны тілдің әр түрлі элементтерін колдану арқылы баскаларға жеткізеді. Іс-әрекет бағыты: мазмұнынан тілдік формаға қарай. Тыңдау процесінде іс-әрекет бағыты мүлде басқа. Мұнда тындаушыға әуелі берілген тілдік форма. Соны қабылдау аркылы тыңдаушы тілдік формада кодталған мазмұнды ашады. Мұндағы іс-әрекет бағыты: тілдік формадан мазмұнға қарай. Ауызша сөздің бүл екі компонентін бір-бірінен ажыратудың манызы өте зор. Бүлар сөз әрекетінің әр түрлі фармаларына жатады: сөйлеу экспрессивтік формаға жатса, тыңдау импрессивтік формаға жатады. Бүлардың әркайсын әр түрлі жолмен окытып, үйрету керек. Ауызша айтылған сөзді қабылдау мен түсіну өте күрделі психикалык әрекет екені белгілі. Қабылдау мәселелерімен шұғылданып жүрген еліміздін психологтары екі процесін ажырату қажеттігін атап көрсетеді. а) бейнені қалыптастыру процесі, яғни объектінің маңызды даралау белгілерін (дифференциальные признаки) және олардың өзара байланысын аныктап атап көрсетеді :ажырату және тану механизмдері, ажырату барысында мынадай процестер болады:

І.Есте бейнесі қалыптаспаған объектіні қабылдағанда,адам оның бейнелері қалыптаскан объектілерден өзгеше екенін ұғынады. Мысалы, таныс емес сөздіестігенде,онын өзіміз білетін сөздерден өзгешеекенін аңғарамыз.

2. Бұл объектінін даралау ерекшеліктері бейнелері есте калыптасқан баска объектілермен салыстыру арқылы немесе сол белгілердітану аркылы аңықталады.Мысалы,((1) дыбысы таныс болмаса, оны өзімізге таныс (І)дыбысымен салыстыру арқылы (сі)дыбысының даралау белгісін (ұяңдығын)анықтаймыз. Ал француз тілінің фонемалары бізге таныс болып, француз тілінін дегенсөзі таныс болмаса, онын даралау белгілерін — фонемаларын танимыз.

3. Даралау белгілернің өзара қарым қатынасы анықталады.Мысалы, бір сөздің бейнесін қалыптастыру үшін оның барлық даралау белгілерін анықтау мен қатар, сол белгілерінің тіркесу ретінде анықтау керек. Тану процесі объектінің есте калыптаскан бейнесіне сүйенеді, Жалпы алғанда ауызша сөзді қабылдау тұрған бейнемен салыстыруға және оларға мән беруге саяды. Қабылдау единицасы жеке сөздермен тікелей байланысты.Алжеке сөздерді қабылдау үшін оқушылардың санасында фонематикалық есту қабілетін калыптастыру керек. Фонематикалык, есту кабілеті дегеніміз — сөздег ідыбыстарды ажырату және оларды тиісті фонемалармен ұштастыру. Ал кабылдау единицасындағы фразаны оған кіретін сөздерді талдап, сосын оларды жинактау арқылы емес, информативтік белгілерді тану арқылы түсінеміз. Фразаны түсіну үшін ең басты информативтік белгі интонация. Сондықтан окушылардың санасында фонем атикалық есту қабілеті мен катар интонациялық есту кабілетін де қалыптастыру керек. Интонациялык есту кабілеті сөйлемдердің коммуникативтік типтерін (хабарлы,сұрау-лы,лепті,бұйрықты сөйлем) ажыратуға,фраза бөлшектерінің байланысын анықтауға, сөйтіп оның м азм ұнын түсінуге көмектеседі.

Тыңдап-түсіну қысқа мерзімдік және ұзак мерзімдік еске (кратковременная и долговрем енная память)байланысты. Қысқа мерзімдік еске келіп түскен хабарды қабы лдаудың барлық сатыларында сақтап, оны ұзак мерзімдік еске жөнелтеді.

Ұзақ мерзімдік ес сөздердің, сөз тіркестерінің синтаксистік кұрылымдардың есту (артикуляторлық бейнелерің және олардың бір-бірімен тіркесу ережелерімен схемаларын сактайды.Соның нәтижесінде сөйлемнің фразалық күрылымы мен коммуникативтік типін ажыратуға мүмкіндік. туады.

Тыңдап-түсіну сөз әрекетінің басқа түрлері мен тығыз байланысты. Тыңдап-түсінуде,сөйлеуде сөз әрекетінің ауыз екі түріне жатады.Ауызша сөзді қабылдай отырып, тыңдаушы моторлы анализатордың көмегімен Тіл (дайыңдык) жаттығуларының мақсаты - мәтінді тындаудын алдында лингвистикалық және психологиялық қиындықтарды алдын ала жою. Сонда ғана оқушылар тыңдау барысында назарын мәтіннін. мазмұнына аударады.

Тіл жаттығуларынорындау нәтижесінде мына төмендегі іскерліктер қалыптастырылады:

а) тыңдап отырған хабардағы таныс емес кұбылыстарды анықтау, оларды бір-бірінен ажырату және түсіну іскерлігі;

ә) дыбыстық бейнелерді мағынамен ұштастыру іскерлігі;

б) сөз жасау тәсілдеріне сүйене отырып, таныс емес сөздің мағынасын анықтау іскерлігі;

в) түрлі лексикалық единицалар мен грамматикалық құрылымдардың контекстегі мағыналарын анықтау іскерлігі;

г) синоним, антоним құбылыстарын танып, олардың мағыналарын ашу іскерлігі.

Айтылған іскерліктерді дамытумен қатар тіл жаттығуларын орындау нәтижесінде оқушылардың есту кабілеті мен кыска мерзімдік есі дамытылады.

Осы аталған іскерліктер мен кабілеттерді дамыту. оларды жетілдіру үшін мымадай тіл жаттығуларын орындаған жөн:

1. Есту қабілетін жетілдіруге арналған тіл жаттығулары:

а) бірнеше жұп сөздерді тыңдап оларды қайталаңдар

ә) берілген интонацияны сактай отырып, синтагмалар мен фразаларды

кайталаңдар:

б) берілген қос сөйлемдерді қайталаңдар,егер сөйлемдер бірдей болса,графикалық кілтте ( + ) таңбасын қойыңдар, ал сөйлемдер әр үрлі болса, онда ( —) таңбасын қойындар.

2. Алдын-ала болжаулау қабілетін жетілдіру үшін мынадай тіл жаттығуларын орындаған жөн.

а) бірқатар сын есімдерді (етістіктерді) тындандар да, олармен жиі тіркесетін зат есімдерді атаңдар;

ә) өздеріңе таныс элементтерден қүралған сөздерді тындап, оларды қазақ тідіне аударыңдар;

б) бірқатар сөз штамптарын тыңдап, олардын қандай жағдайда қолданылатын француз тілінде немесе қазақ тілінде атандар:

в) мұғалім айтып түрған мәтінді (пластинкадан) тыңдандар, сол мәтіннің жазбаша нүсқасындағы қалып койған сөздерді толықтырыңдар.

3. Окушылардың қысқа мерзімдік есін жегілдіруге арналған тіл жаттығулары:

а) бір топ жекелеген сөздерді тындап, солардың ішінде белгілі бір тақырыпқа байланысты сөздерді кайталап айтыңдар;

ә) екі-үш кыска фразаларды тындап, оларды бір сейлем етіп біріктіріңдер;

в)графикалық кілттен таяныш сөздерді қарап шығып,тьңдауға арналған мәтін қандай такырыпка арналғанын анықтаңдар, сосын мәтіннін үзіндісін тыңдап, өздеріңді тексеріңдер.

5. Сөздердің мағынасын анықтауға арналған жаттығулар: а) сөйлем дердітындап, олардыңішінде іс-әрекет иесін(қимыл атауын) аныктаңдар;

ә)сөйлемде анатілінде аталғансөзге мағынасы сәйкес келетінсөзді табыңдар т. б.

Осындай тіл жаттығуларын орындау арқылы лингвистикалық және психологиялык киындықтарды жойған соң сөз жаттығуларын орындауға көшуге болады. Сөз жаттығулары дегеніміз тіл аркылы карым -қатынас жасаудың шынайы шарттарына жакын жағдайда қабылданатын ауызша мәтіндер. Мұндай мәтіндер белгілі талаптарға сай болуы керек.

])тындауға арналган мәтіннің мазмұнының тәрбиелік мәні болуға тиіс және оның мазмұны оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес келуі керек;

2)мәтінніңмазмүнындатыңдаушыларүшін қызықты мәселе болуы керек;

3)мәтінніңберік логикасы болуы шарт және олжаттыктырушы тілмен баяндалуға тиіс;

4)мәтінде ауызша сөздің әр түрі болғаны жөн диалог, монолог, сондай-ақ диалог-монолог аралас келген жөн;

5) м әтін бірінші жақта баяндалмағаны жөн;

6)тындап-түсінуге арналғанм әтіндердің көлемімен төменгі кластарда 1 —1,5 минут,ортаңғы кластарда2—2,5минут,жоғарғы кластардаЗ—4минуттен аспауы керек.

Сөз жаттығулары ауызша сөздікабылдап,оны түсінуқабілетіндамытады, оларды жетілдіреді. Бүлжаттығуларды орындау нәтижесінде окушылар мынадай іскерліктерді м еңгереді:

а) хабардың ақпаратқа ең қанык жерлерін анықтау; ә) мәтіндеңгейінде болжалдауарқылы кейбіртусініксіз жерлердітолык

түсіну кабілеті;

Ауызша сөздің, соның ішінде сөйлеудің екітүрі бар:монолог түрінде сөйлеужәне диалог түрінде сөйлеу. Оқушылар ауызша сөздің осы екі түрінде тыңдап-түсінуге тиіс.Сондықтан тыңдап-түсінуге үйрететін сөз жаттығуларының екі түрін ажыратканжен:диалогты тыңдап-түсінуге үйрететін сөз жаттығулары және монологты тыңдап-түсінуге үйрететін сөз жаттығулары. І.Диалогты тыңдап-түсінуге үйрететін жаттығулар мыналар:

а) диалогты тындандар. соған ұқсас сол такырыпка диалог күрьіндар;

ә) диалогтын басын тындап, әріп тестердің бірінің репликасын кеңейтіп, толықтырындар;


а) хабардың акпаратка ең қанық жерлерін аныктау; ә) мәтін деңгейінде болжалдау аркылы кейбір түсініксіз жерлерді толық түсіну кабілеті;

б) мәтінді коммуникация жағдайымен ұштастыра білу;

Ауызша сөздің, соның ішінде сөйлеудің екі түрі бар: монолог түрінде сөйлеу және диалог түрінде сөйлеу. Оқушылар ауызша сөздің осы екі түрін де тындап-түсінуге тиіс. Сондықтан тыңдап-түсінуге үйрететін сөз жаттығу-ларының екі түрін ажыраткан жөн: диалопы тыңдап-түсінуге үйрететін свз жаттығулары және монологты тыңдап-түсінуге үйрететін сөз жаттығулары.

І.Диалогты тыңдап-түсінуге үйрететін жаттығулар мыналар:

а) диалогты тыцдаңдар. соған үксас сол такырыпка диалог күрыңдар; ә) диалогтың басын тыңдап, әріптестердің бірінің соңғы

репликасын кеңейтіп, толықтырыңдар;

б) магнитофонга жазылған диалогты тыңдап, кейіпкерлердің әңгімесін қайталап айтып беріңдер;

в) күйтабакқа жазшю диалогтщдаңднр да, онын мазмүнын монолог турінде айтып беріңдер (кейіпкерлердің біріне мінездеме беріңдер, диалогка тақырып табындар да, оны түсіндіріңдер) т.б.

2. Монологқа немесе полилогқа қатынасы арқылы диалоггы тыңдап-түсінуге үйрететін жаттығулар: а) таспага жазылған сұрақтарды тыңдаңдар да, үзілісте сол сүрактарға болымды (болымсыз) түрде жауап беріңдер:

ә) диалогтың басын тыңцаңдар, оны жалғастырып окушылардың бірімен әңгімелесіңдер;

б) диалогты тыңдандар, оны кеңейтіңдер;

в) диалогты тыңдаңдар, сөз болып отырған мәселеге байланысты өз пікірлеріңді, айтыңдар,



7. Әдебиеттер тізімі:

а ) н е г і з г і :

1. Ил шнаТ.А.Педагогика.Педагопық инсгатутіардың пудш іфінгирніинимоіі У к ру а л ы . А л м а т ы , М е к т с п I ') 7 /

2. Аб д и гал и евС Немістіл ін о қ ыту д ын н сііід ср і. Л п міш.і I У « і

3. Гал ьсковаНДСофеменнаямегодикаобу ченич инострші м мм км.імм), МпіШ 2 0 0 0

4. ЗимняиИАПсххологачвакиеаэіекіыобучениягоюраіиі()ііііиііоі.-ірііімнмК№іт Москва 1985

5. ИваиоваАМОбу чениеиисьменной речи нафранцу чсм> м яіі.ім-, МімммІ ЧН I

6. Об шаямего д и као бу чен ияи но сіран ным языкамвсрсд и сй шіо л г. I Іо д о іу(ямі и ий А.А. Миролюбона,И.В.Рахманова, В.С.Цетлин Москін ПросіиіиііисІ Чй /

7. ГезН. И. Мегодикаобучшияиносфаннымжыіамвфц/иісй ііім>л сМіимиІ 4% I

б ^о с ы м ш а

1 ІДфбаЛ.В. Языковаясистемаи речсваядсяк-л ыюсіп ііиіимі|іціі 19 7 4

2. Колкф ЯМ, УсіиношЕС, Енал иеваі М Иріікіи чіхмікмічилиж о б у ч ен и я и н о стр ан н о м у ячм ку , М и с кіш ; 0 IIII 3 МоппегіА. Віепуоіиеп Ғгаіое.Мсіһ()(1с<иГпііңиіи, І'иІвІ Ч'І | 4. РоготІ".В. Содфжаииеобучиіияиііосірліпомү мііій' ііімніі> Иносіранпыеязыки в школе,1974 №3



Сабақ 12

1Сабақтың тақырыбы Екінші шетел тілінде жазбаша қарым-қатынас жасауға үйрету.
2.Сабактын жоспары:

І.Диалог сөз.

2.Монолог сөз.

3. Ж азбаша карым -катынас.

4 Теориялык мәліметтер:

4.Теориялык мәліметтер:

Сөз жаттығуларыньщ екі түрі бар: дайындалған монолог сөзге үйрететін жаттығулар және дайындалмаған монолог сөзге үйрететін жаттытулар. Дайындалған сөзді айтуда окушылар еске, түрлі ассоциацияларға, ережелерге және баска көптеген формальды таяныштарға сүйенеді. Сөздің бүл түрінде материал да, сөздің мазмүны да алдын-ала беріледі, сондықтан мүнда пайымдау аз. Дайындалмаған сөздің негізгі белгілері мыналар: сөздің тіл жағынан дүрыстығы; сөздің материалы мен мазмұнының алдын ала берілмегендігі; өз бағасын айтуы; сөздің ситуативтік-контекстік сипаты; сез механизмдерінің жоғары сатыда дамуы; қалыпты ырғак т. б. Дайындалмаған сөздің түракты белгілеріне пайымдау мен алдын ала дайындықтың жоктығы және материалдың алдын ала берілмегендігі жатады.

Дайындалған сезді дамыту кезендері мыналар:

1. Үлгі мәтінді өзгерту.

2. Өз бетімен сөз тудыру:

а) сез таяныштарының кемегімен (таяныш сездер, жоспар, тақырыптар т. б.);

0) ақпарат кезіне (сурет, оқулык кинофильмдер, телехабарлар т. б.) сүйене отырып;

б) еткен тақырыпқа сүйене отырып сөз тудыру.

Дайындалған монолог сөзге үйрету үшін мынадай жаттығулар орындалады:

а) жүйелі сезді кейбір өзгерістер енгізе отырып, қайта айтып беру (сездің басыи немесе аяғын өзгерту, жаңа кейіпкер енгізу, сөздің композициясын өзгерту аркылы);

ә) таяныш сөздерге, жоспарға сүйеніп әңгіме кұру, ана тілінде кысқаша етіп айтылған тақьірыпка әңгіме күру;

б) сурет немесе суреттер сериясын (карикатураларды, дыбыссыз фильмді) бейнелеу;

в) берілген сөздерді, сөз тіркестері мен клишелерді қолданып, окиғаларды кайта айтып беру;

г) неміс тілінде такырыпты (реалияларды) түсіндіру:

ғ) тындаған әңгіменің (радиохабардың, баяндаманың, сөздін) тақырыбын аныктау, оны кысқаша түрде дәлелдеу;

д) хабардың мағыналык үзінділерін аныктап, оларға такырып таңдау;

е) мәтіннің мазмүнын айтып беру (мәтінге жакын, резюме түрінде, реферат түрінде);

ж) тындаған хабарды немесе окыған әңгімені кысқартып, хабарды бірер сөйлеммен қайта айтып беру,

з) тындаған әңгімеге жоспар күру;

и) диалогтарды моиолог түрінде кайта айтып беру. Дайындалмаған сезді дамыту барысындағы кезеңдер:

1) ақпарат көзіне (сурет, фильм т. б.) сүйене отырып, дайындалмаған сөзді дамыту:

Осындай жіп ты іуларды орындау нәтижесінде окушыларды м онолог түрінде алды н ала дайындалып сөйлеуте және алдын ала дайындыксыз сөйлсуіе үйретеді. Монологка үйрететінжаттығуретінде мәтінніңмазмүнынайтыпбереді.Ортанғы жәнежоғарғы сатылардамәтінді оның м азм үнын айтып беру үшін ғана емес, сол мәтіндегі окиғаларды талқылау үшінпайдаланғанжөн. Сондамәтіндерокушылардың өз ойын айтуға дағдылануына көмектеседі. Монолог сөзді жалпы методиканың авторлары үсынған тәсілмен,сөз үлгілерінегізінде де дамытуғаболады.Бірақбүлтәсілтек алғашкы және ортаңғы сатыларда пайдаланылады. Жоғарғы сатыда мәтіндерді,кинофильмдермен диаф ильм дерді талқылау тәсілін колданган тиімді.




1   2   3   4   5


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет