«Экономикалық географияны аудандастыру» пәні бойынша



жүктеу 1.73 Mb.
бет1/7
Дата01.05.2016
өлшемі1.73 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7
: CDO -> Sillabus -> Tar
Tar -> Лекция: 3 Практикалық/семинар: 6 СӨЖ: 99 Барлық сағат саны: 135 Аралық бақылаулар саны:
Tar -> Семинар: 248 сағат обтөЖ: 124 сағат ТӨЖ: 40 сағат Барлығы: 412 сағат І аб-30 балл ІІ аб-30 балл Емтихан-40 балл
Tar -> «Физикалық географияны аудандастыру» пәні бойынша
Tar -> Лекция: 45 сағат СӨЖ: 45 сағат обсөЖ: 45 сағат Барлық сағат саны: 135 сағат Аралық бақылаулар саны: 2(60 балл)
Tar -> Лекция:: 20 Практикалық: Семинар: 6 Лабораториялық: СӨЖ: 64 Барлық сағат саны: 90
Tar -> Лекция: 30 сағат Семинар: 20 сағат СӨЖ: 130сағат Барлық сағат саны: 180 сағат Аралық бақылаулар саны: 2 (60 балл)
Tar -> «Жалпы гидрология» пәні бойынша
Tar -> Лекция: 20 Практикалық: Семинар: 6 Лабораториялық: СӨЖ: 64
Tar -> Лекция: 30 сағат СӨЖ: 30 сағат обсөЖ: 30 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
Tar -> Лекция: 15 Семинар: 15 СӨЖ: 30 обсөЖ: 30 Барлық сағат саны: 90 Емтихан: 1 Ағымдағы бақылау саны: кредит бойынша: 2
Қазақстан Республикасы

Білім және ғылым министрлігі


«Сырдария»университеті


ПЕДАГОГИКА-ТАРИХ ФАКУЛЬТЕТІ
«Қоғамдық пәндер және география» кафедрасы

«Экономикалық географияны аудандастыру» пәні бойынша

050116 - «География» мамандықтарының студенттері үшін


Оқу-әдістемелік кешен

(Силлабус)

Оқу түрі: күндізгі

Курс: 3, кредит саны 2

Лекция: 30 сағат

СӨЖ: 30 сағат

ОБСӨЖ: 30 сағат
Барлық сағат саны: 90 сағат

Қорытынды бақылау: емтихан Ү семестр


Аралық бақылаулар саны: (кредит бойынша) 2

Барлық балл саны: 100 (кредитке)

Құрастырған: оқытушы Сакиева Л.


ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕН


(Силлабус)

« Медициналық география» пәні бойынша

050116 - «География» мамандықтарының студенттері үшін әзірлеген


Оқу-әдістемелік кешен типтік бағдарлама негізінде құрастырылған.

Типтік бағдарламаның индексі:

Оқу-әдістемелік кешен кафедра мәжілісінде талқыланған
№ Хаттама________ «________» 2007 ж

Кафедра меңгерушісі ______________


Факультеттің әдістемелік кеңесінде мақұлданған
№ Хаттама________ «________» 2007 ж

Әдістемелік кеңесінің төрағасы:_______________________


Университеттің Ғылыми кеңесінде мақұлданған
№ Хаттама ________ «______» 200 ж

050116 – мамандығын дайындайтын кафедра

меңгерушісімен келісілген _____________________________

Мазмұны


  1. Алғы сөз …….………………………..................................................

  2. Жалпы мәліметтер ……………………..............................................

  3. Курстың мақсаты мен міндеті .....……………………………………

  4. Курстың пререквизиттері, постреквизиттері .....…………................

  5. Жұмыс оқу жоспарынан көшірме..........................................................

  6. Оқу сабақтарының құрылымы .…………………………....................

  7. Студентке арналған ережелер ..……………………............................

  8. Оқу сағаттарының кредитке сәйкес тақырып

бойынша бөліну кестесі .……….........................................................

  1. Лекция сабақтарының мазмұны ..........................................................

  2. СӨЖ жоспары және орындау кестесі ..................................................

  3. ОБСӨЖ жоспары және орындау кестесі .............................................

  4. Студенттердің білімін бақылау түрлері: .............................................

а) бақылау сұрақтары

б) тест сұрақтары



  1. Студенттердің академиялық білімін рейтингтік бақылау жүйесі .........

  2. Пән бойынша оқу процесінің картасы ...……………….........................


1.Алғы сөз


Оқу әдістемелік кешен « Медициналық география» пәні бойынша 050116 «География» мамандықтарының студенттеріне осы курс бойынша оқытушының жұмыстан неғұрылым тиімді ұйымдастыруға арналған барлық қажетті оқу-әдістемелік материалдарды құрайды. Білім беруде кредиттік технологияны пайдаланып, барлық құжаттарды бір кешенге біріктіре отырып, пәнді меңгеру процесінде студенттің білімін, машықтануын және біліктілігін жоғарғы деңгейге көтеру мақсаты көзделініп отыр.

ОБСӨЖ – оқытушының басшылығымен студенттің өзіндік жұмысы, СӨЖ- студенттердің өзіндік жұмысы.

Оқыту бағдарламасы (Syllabus), семестрдің басында әрбір студентке беріліп, студенттің білімін тереңдетуге, пәнге деген ықыласының артуына, шығармашылық және зерттеушілік қабілеттері ашылып, одан әрі дамуына себебін тигізеді деп күтілуде.

Дәрістің қысқаша жазбасы студентке қайсы бір тақырыпты қарастыруда неге назар аудару керектігіне бағыт береді, санасына негізгі ұғымдар мен терминдерді енгізеді. Пәнді толықтай меңгеру үшін студент ұсынылған әдебиеттің барлығымен дерлік жұмыс өткізіп және өзіндік жұмысының барлық көлемін орындауы қажет.

Тапсырмалар мен жағдайлардың жиынтығы студенттерге кредиттерді тапсыруда пән бойынша өз білімдерін тексеруге және рейтингтік бақылауды тапсыруға, сынақ/емтиханды алуға арналған.

2. Жалпы мәліметтер.

Оқытушы Сакиева Л


«География» кафедрасы №1 корпус, 4-этаж, 46 кабинет

Телефон: - 229

Кафедрада болу уақыты: 9.00-18.00
Өткізу уақыты және орны




Аты-жөні

Сабақты өткізу, орны

Байланыстырушы мәлімет

Аудиториялық сабақтар

СӨЖ




1

Сакиева Л

Уақыты __________

Ауд ______43




Уақыты _______

Ауд __43_______



Тел:___________

Каб:___________



Корпус:________


3. Пәнді оқытудың мақсаты мен міндеттері
Курстыњ маќсаты: Бұл пән география және жаратылыстану-география факультеттерінің студенттеріне арналған. Осы пән шеңберінде студент тер экономикалық географиялық аудандастырудың маңызы мен мақсатын, аудандастыру мен ландшафт туралы ілім, әр түрлі деңгейдегі табиғи-территориялық комплекс тер, аудандастырудың көп сатылы болуын және экономикалық географиялық аудандастырудың негізгі принциптерімен танысуға, оқып үйренуге мүмкіндік алады.

Курстыњ міндеттері: Студент бұл курсты оқып үйренуі нәтижесінде білуі қажет.


  • Географиялық орны;

  • Геологиялық құрлысы;

  • Жер бедері;

  • Пайдалы қазбалары;

  • Климатты;

  • Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі;

Оќу процесінде студенттер экономикалық географияны аудандастыру саласындағы µз д‰ниетанымдыќ позициясын негіздеуге даѓдыланып, ќазіргі ѓылыми єдістерді пайдалана отырып, алѓан білімдерін кєсіптік міндеттерді шешуде ќолдануды ‰йренуі ќажет.


4. Курстың пререквизиттері және постреквизиттері

Р/с


Прекреквизиттер (пәннің алдында міндетті түрде игерілуге қажетті пәндер)

Прекреквизиттер (пәннен кейін өтілетін, осы пәнге сүйенетін пәндер)

Кафедра

Кафедра қабылдаған шешім, хаттамасы № күні

1

Экономикалық және әлеуметтік географияға кіріспе.

Қазақстанның экономикалық географиясы

Қоғамдық пәндер кафедрасы

№ Хаттама
___________200__ж.

2




Дүние жүзінің экономикалық және әлеуметтік географиясы


5. Жұмыс оқу жоспарынан көшірме


Кредит саны

Жалпы сағат саны

Оның ішінде

Семестр

Қорытынды бақылау

Лекция

СӨЖ

ОБСӨЖ

№1кредит

90

15

15

15

5 сем

Емтихан

№2кредит

15

15

15


6. Оқу сабақтарының құрылымы:
Жұмыс бағдарламасында сағаттар оқу жұмыстары түрлеріне қарай бөл-інген: лекция, семинар, ОБСӨЖ (оқытушының бақылауындағы студенттің өзіндік жұмысы), СӨЖ (студенттің өзіндік жұмысы), ЛБС-лабораториялық сабақтар.

Лекция – студентке тақырыпты игеруде неге назар аударуына бағыт береді.

Пәнді толық меңгеру үшін студент ұсынылған әдебиеттердің барлығымен жұмыс істеуі қажет



ОБСӨЖ – оқытушының бақылауындағы студенттің өзіндік жұмысы.

Материалды сабақ үстінде оқытушының көмегімен оқып меңгеру.



Оқытушы тақырыпқа сәйкес студенттің білім деңгейін тексереді, бақылайды.

СӨЖ-студенттің өзіндік жұмысы. Студент СӨЖ тапсырмаларын кестеге сәйкес белгіленген мерзімде оқытушыға тапсыруға міндетті.


7. Студентке арналған ережелер (Rules):


  1. Сабаққа кешікпеу керек.

  2. Сабақ кезінде әңгімелеспеу, газет оқымау, сағыз шайнамау, ұялы телефонды өшіріп қою керек.

  3. Сабаққа іскер киіммен келу керек.

  4. Сабақтан қалмау, науқастыққа байланысты сабақтан қалған жағдайда деканатқа анықтама әкелу керек.

  5. Жіберілген сабақтар күнделікті оқытушының кестесіне сәйкес өтелін-еді.

  6. Тапсырмаларды орындамаған жағдайда қорытынды баға төмендетіледі.





8.Оқу сағаттарының кредитке сәйкес тақырып

бойынша бөліну кестесі.





Лекцияның тақырыбы

Лекция

СӨЖ

ОБСӨЖ

1

Экономикалық аудандастырудың қалыптасу тарихы

1

1

1

2

Ресейдегі экономикалық аудандастырудың қалыптасу тарихы.

1

1

1

3

Әлем халқы

1

1

1

4

Әлем халқы

1

1

1

5

Әлем халқы

1

1

1

6

Әлемнің саяси картасы

1

1

1

7

Әлемнің саяси картасы




1

1

8

Әлем шаруашылығы

1

1

1

9

Әлем шаруашылығы

1

1

1

10

Әлем шаруашылығы

1

1

1

11

Әлем халықтарының шаруашылығы.


1

1

1

12

Әлем халықтарының шаруашылығы.


1

1

1

13

Әлем халықтарының шаруашылығы

1

1

1

14

Экономикалық аудандастырудағы Шығыс Еуропа

1

1

1

15

Экономикалық аудандастырудағы Шығыс Еуропа жазығы


1

1

1

16

Табиғат ресурстарын констркуциялық материалдарға айналдыратын комплекстер

1

1

1

17

Табиғат ресурстарын констркуциялық материалдарға айналдыратын комплекстері

1

1

1

18

Табиғат ресурстарын констркуциялық материалдарға айналдыратын комплекстер

1

1

1

19

Шетелдік Еуропа

1

1

1

20

Шетелдік Еуропа

1

1

1

21

Шетелдік Еуропа

1

1

1

22

Шетелдік Еуропа /Германия/

1

1

1

23

Өнеркәсіп географиясы

1

1

1

24

Өнеркәсіп географиясы

1

1

1

25

Экономикалық геограиядағы өнеркәсіп географиясы

1

1

1

26

Экономикалық геограиядағы өнеркәсіп географиясы

1

1

1

27

Ауыл шаруашылығы және балық аулау географиясы


1

1

1

28

Ауыл шаруашылығы және балық аулау географиясы


1

1

1

29

Аймақтық география


1

1

1

30

Аймақтық география

1

1

1




Барлығы

30

30

30


Қазақстан Республикасы

Білім және ғылым министрлігі

«Сырдария » университеті





«Педагогика-тарих» факультеті


«Қоғамдық пәндер және география» кафедрасы

«Экономикалық географияны аудандастыру» пәні бойынша


050116 - «География» мамандықтарының студенттері үшін


Лекцияның Қысқаша курсы

Жетісай – 2007 ж



9. Лекция сабақтары
I-лекция.

Лекцияның тақырыбы. Экономикалық аудандастырудың қалыптасу тарихы.



(1 сағат)

1. Ресейдің төңкеріске дейінгі әкімшілік құрылымы.

2.Төңкерістен кейін әкімшілік – территориялық бөлініснің қалытасуы.
Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі:


  1. М.И.Давыдова, А.И.Каменский. ТМД экономикалық географиясы. Алматы 1974ж.

  2. Н.П. Неклюкова, Г.К. Тушинський ТМД экономикалық географиясы. Алматы1974ж

3.Ахмедова К. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Алматы, 1994

4. Максаковский В. П. География Москва, 1989

5.Алисов Н. В. Экономическая география зарубежных социалистических стран Европы. Москва, 1983

Қосымша:

6.Никольский И.В., Хрущев А. Т. Экономическая география СССР. Москва 1985.

7.Тілеуберген М.А., Фур сина Г. А., Тоқбергенова А.А. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы пәнінен әдістемелік құрал. Алмати, 1999

8. Ердавлетов С.Р. Учебное пособие по курсу Экономическая и социальная география Казахстана Алматы 1998

9. Ром В. Я. Социально – экономическая география СССР. Москва, 1987 в 2 томах.

10.Есназарова Ұ. Ә. Қазақстанның физикалық географиясы.А., 2001

11.Дүние жүзінің географиялық атласы. М., 1998.
Лекцияның мәтіні.

Ресейдің орасан үлкен территориясы ресей мемлекетінің қалыптасуының алғашқы кезеңінде-ақ табиғи ресурстың мүмкіндіктерін, салық жинау мен барлық экономикалық процестерді басқару үшін әкімшілік органдарды құрудағы оның территориялық ерекшеліктерін зерттеуді талап етті. Сондықтан да Ресейді жекелеген әкімшілік бөліктерге бөлудің қажеттігі туындады. Ресейде үлестік княздіктер жойылғаннан кейін ел баеводстваларға стандарға, уездерге бөлінді. Оларды басқару сонымен бірге оларды басқарушыларды асырауды білдіреді. XVIII ғ-да Ресей мемлекетінің құрылуын талап етті. Оардың ең басты міндеттері-әскерге қол жинау мен полицейлік бақылау болды.

І. Петр тұсында 1708 ел сегіз ірі губернияға бөлінді, ал губерниялар уездерге бөлінді. 1727 жылы губерниялар мен уездердің арасындағы аралық территориялық бірлік провинциялар бөлініп шықты. Әрбір губернияға полктер жасақтау міндеті жүктелді. Полктер жасақтау міндеті жүктелді. Полктер сол губернияның тұрғындары есебінен жасақталды. Етр құрған губерниялар жетпіс жылға жуық уақыт 1775 жылға дейін өмір сүрді. Олардың саны уақыттың ішінде жиырмаға дейін өсті.

1775 жылы Екатерина ІІ-нің жарлығы бойынша жаңа әкімшілік реформа жүргізілді. Губерниялар бөлшектелініп олардың саны алдымен қырыққа, содан соң 68-ге жетті. Әрбір губерниядағы адам саны 300-400 мыңнан кем болмауы тиіс болды, ал әскерге шақырылуға тиісі жастағы ер адамдардың саны 20 мыңнан 30 мыңға дейін болуы тиіс болды. Осы әкімшілік бөлініс өзгеріссіз күйінде қазан төңкерісіне дейін өмір сүрді. Ресейдің оңтүстік территориялары шын мәнінде Ресейдің отарлары болды, ал олар формасы бойынша генерал – губернатор басқаратын әскери облыстар болды.оларды сондай-ақ әскери округтер деп те атады. Мәселен генерал губернатор басқаратын Түркістан әсекери округі: Кавказды басқарды. Төңкерісе дейінгі Ресейдің құрамына өзін өзі басқаратын бірліктер құқығыдағы Польша мен Финляндия да кіреді.

Төңкерістен кейін әкімшілік – территориялық бөлініснің қалытасуы.

1861 жылы басыбайлылық құқығы жайылғаннан кейін тағы да бір төменгі әкімшілік бірлік болыстар құрылды. Біздің еліміздің (Кеңестер Одағының) төңкерістен кейінгі әкімшілік терриоториялық бөлінісі 1917 жылдан басталды. 1917 жылы 7 қарашада Ресей Кеңестік Федеративтік Республикасы құрылды. 1917 жылдың желтоқсан айында Украин КСР-і ал 1919 жылдың қаңтарында беларус КСР-і құрылды. 1918 жылы революциялық және оппазициялық күштердің күресінің нәтижесінде Закавказьеде грузияның, Арменияның, Әзербайжанның тәуелсіздгі жарияланды, алайда ішкі күрес жалғаса береді.


2-лекция.

Лекцияның тақырыбы. Ресейдегі экономикалық аудандастырудың қалыптасу тарихы.



(1 сағат)

1. Ресейдің төңкерістен кейінгі әкімшілік құрылымы.

2.Ұлы Отан соғысынан кейінгі әкімшілік құрылымы.
Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі:


  1. М.И.Давыдова, А.И.Каменский. ТМД экономикалық географиясы. Алматы 1974ж.

  2. Н.П. Неклюкова, Г.К. Тушинський ТМД экономикалық географиясы. Алматы1974ж

3.Ахмедова К. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Алматы, 1994

4. Максаковский В. П. География Москва, 1989

5.Алисов Н. В. Экономическая география зарубежных социалистических стран Европы. Москва, 1983

Қосымша:

6.Никольский И.В., Хрущев А. Т. Экономическая география СССР. Москва 1985.

7.Тілеуберген М.А., Фур сина Г. А., Тоқбергенова А.А. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы пәнінен әдістемелік құрал. Алмати, 1999

8. Ердавлетов С.Р. Учебное пособие по курсу Экономическая и социальная география Казахстана Алматы 1998

9. Ром В. Я. Социально – экономическая география СССР. Москва, 1987 в 2 томах.

10.Есназарова Ұ. Ә. Қазақстанның физикалық географиясы.А., 2001

11.Дүние жүзінің географиялық атласы. М., 1998.
Лекцияның мәтіні.

1920-1921 жылдары Закавказьеде үш кеңетік Социолистік Республика Армеия, Азербайжан, Грузия құрылды.Бұл үшеуі 1922 жылы Закавказье Социолистік Федеротивтік Кеңестік Республикасына біріктірілді. 1924 жыл Түркімен, Өзбек, Тәжік, АКСР- лері құрылды. 1926 жылы Қырғыз автономиялық облысы деп аталады. 1922 жылдың желтоқсан айында Кеңестер Республикаларының Одағы құрылды. Одаққа бастапқы РкФСР – і кірді. Украйн Кеңестері, Беларус КСР-і, Закавказье СФКР-і кірді. 1924 жылы бұл одаққа Түркімен және Өзбек республикалары кірді. 1929 жылы Тәжік АКСР-і одақтық республика юолып қайта құрылып ол да одаққа кірді. 1936 жылы Қазақ АКСР-і Қазақ КСР-і болып қайта құрылып, одақтың құрамына кірді. 1940 жылы Молотов Риббентроп шартына сәйкес Балтық жағалауы мен Молдоваға Кеңес әскерлері кіргізіліп, тағы да төрт одақтық республикалар КСРО құамына енді. Олар Молдова, Эстония, Латвия, Литва.

Кеңес үкіметінің алғашқы жылдарында ескі әкімшілік бірліктер губернияларды, уездерді, болыстарды жою жүргізіледі. Олардың орнына жаңа әкімшілік бірліктер - өлкелер, облыстар, және аудандар пайда болады.

Аймақтардың экономикалық маңызына сәйкес келмейтін патшалық Ресейдің көптеген әкімшілік-территориялық бөліністері жойылды.

30-жылдардың соңына қарай Кеңестер Одағының қазіргі заманғы саяси-әкімшілік бөлінісі қалыптасты. Бұл бөлініс 90-жылдарға дейін өмір сүрді. Бұл кезеңде (яғни Кеңестер Одағының құрамында 15 одақтық республика болды. Олар: РКФСР, Украина КСР-і, Беларус КСР, Эстон КСР, Латвия КСР, Литва КСР, Молдавия КСР, Грузин КСР, Армян КСР, Әзербайжан КСР, Түркмен КСР, Тәжік КСР, Қырғыз КСР, Өзбек КСР, Қазақ КСР-і.

Одақтық Республикалардың құрамында 20 автономдық республика, 8 автономдық облыс және 10 автономдық (ұлттық) округ өмір сүрді.

90-шы жылдардың басында қалыптасқан саяси және әкімшілік жағдай Кеңестер Одағының құлауына алып келді. Бұл процесс бірқатар себептерге байланысты, олардың ішіндегі ең бастылары тоталитарлық жүйенің үстемдігі, барлық билік құрлымдарының КОКП-ның қолына шоғырлануы, КОКП-ның басқарушы құрлымдарының елдің бүкіл саяси және экономикалық өміріне саяси экономикалық тұрғыдан толық өктемдігі. Әрине бұл өктемдік ертелі ме кеш пе әйтеуір құлатылуы тиіс еді. Қаржы экономикалық, саяси дағдарыспен қабаттаса жүрген империяның құлдырауы болды. Алдымен 6 одақтық республика өз тәуелсіздігін жариялады. Олар: Эстония, Латвия, Литва, Молдава, Грузия, Армения. Олар Одақты сақтап қалып еркін мемлекеттердің федерациясын мақұлдайтын одақтық шартқа қол қоюдан бас тартты. Елдің атауын да өзгерту көзделді. Ол – Кеңестік Егеменді Республикалардың Одағы деп аталуы тиіс болды. Алайда Одақтық шартқа қол қоюға ТЖМК тарапынан 1991 ж тамызында ұйымдастырылған мемлекеттік төңкеріс жол бермей қойды. Әйтсе де төңкеріс демократиялық күштер тарапынан басылса да оаның салдары Одақтың ыдырауына алып келеді. Бұл жағдайда бұрынғы Кеңес республикалары Украин, Беларусь, Түркменстан, Әзербажан, Қырғызстан, Тәжікістан, Қазақстан өздерінің тәуелсіздігін жариялады. Жалпы Одақтық меншікті национализациялау процесі басталды. Республикалар арасында әлі де болса сақталып келген тепе-теңдік бұзылды.

Қазіргі уақытта бұрынғы Кеңестер Одағы толық ыдыраған. Оның орнында халықаралық қауымда оның мойындаған 15 тәуелсіз мемлекет пайда болды. Бұлардың бәрі мемлекеттік құрылысы бойынша республикалар, негізінен президенттік республикалар болып табылады.

Ресейдің, Украинаның, Белорустың бастамасымен Тәуелсіз мемлекеттер Достастығы құрылды (ТМД). Оның құрамына КСРО-ның бұрынғы 12 республикасы кірді.

Қазіргі кезде Ресейдің осы күнгі әкімшілік территориялық бөлінісі қалыптасқан. Ресей Федерациясына мына Республикалар кіреді. Олар: Алтай республикасы, Башқұртстан республикасы, Бурят республикасы, Дағыстан республикасы, Ингуш республикасы, Кабардин республикасы, Қалмақ республикасы, Қарашай-Шеркес республикасы, Карелия республикасы, Мари Эл республикасы, Молдавия республикасы, Саха (Якутия) республикасы, Солтүстік Осетия республикасы, Татарстан республикасы, Тыва республикасы, Удмурт республикасы, Ханос республикасы, Шешен республикасы, Чуваш республикасы.



3-лекция.

Лекцияның тақырыбы: Әлем халқы.



(1 сағат)

1. Халықтар географиясы.

2. Демографиялық саясат

3.Демографиялық саясат.
Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі:

  1. М.И.Давыдова, А.И.Каменский. ТМД экономикалық географиясы. Алматы 1974ж.

  2. Н.П. Неклюкова, Г.К. Тушинський ТМД экономикалық географиясы. Алматы1974ж

3.Ахмедова К. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Алматы, 1994

4. Максаковский В. П. География Москва, 1989

5.Алисов Н. В. Экономическая география зарубежных социалистических стран Европы. Москва, 1983

Қосымша:

6.Никольский И.В., Хрущев А. Т. Экономическая география СССР. Москва 1985.

7.Тілеуберген М.А., Фур сина Г. А., Тоқбергенова А.А. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы пәнінен әдістемелік құрал. Алмати, 1999

8. Ердавлетов С.Р. Учебное пособие по курсу Экономическая и социальная география Казахстана Алматы 1998

9. Ром В. Я. Социально – экономическая география СССР. Москва, 1987 в 2 томах.

10.Есназарова Ұ. Ә. Қазақстанның физикалық географиясы.А., 2001

11.Дүние жүзінің географиялық атласы. М., 1998.
Лекцияның мәтіні.

Жер бетіндегі алғашқы есті адамдардың саны бір миллиондай болған. Ал ХХ – ғасырдың аяғына қарай 6-млрд-тан асты. Жер бетіндегі халық саны үнемі артып отырады. 1900 жылы 1,5 млрд, 1960 жылы 3 млрд, 2000 жылы 6 млрд –қа жетті. Демографиялық (қ) күрт өртеу процесінің ең жоғарғы қарқыны (20% жуық) 60-жылдары болады. Ал 80-ші жылдары бұл көрсеткіш 17 % төмендеді. Бұл демографиялық өтпелі кезең деп аталды. Яғни елдердің әлеуметтік – экономикалық жағдайына байланысты табиғи өсімінің өзгерістері:

туудың көптігі, өлімнің көптігі (Африка елдері)

туудың көптігі, өлімнің азаюы (Азия мен Латын Америкасы)

туудың аздығы, өлімнің аздығы (Жапония, Шығыс Еуропа, Ресей, ҚХР)

Халықтың жылма – жылғы өсу қарқыны


(% есебімен)


Жылдар

Бүкіл дүниежүзі

Дамыған елдер

Дамушы елдер

1960-1965

1970-1980

2000

2007 (болжам)



20

17

15



9

9

6

5



3

25

20

18



11


Дүние жүзіндегі халқының саны ең көп елдер.


Елдер

1990 ж тұрғындар саны, млн адам.




Елдер

2000 ж тұрғындар саны(бағалау) млн адам

Қытай

Үндістан


Кеңес одағы

АҚШ


Индонезия

Бразилия


Жапония

Пәкістан


Бангладеш

Нигерия


Мексика

ГФР


Вьетнам

Филиппин


Туркия

Италия


Тайланд

Ұлыбритания

Франция

Украйна


1120

830


289

250


18

150


124

112


112

90

86



80

68

60



59

58

58



57

56

52






Қытай

Үндістан


АҚШ

Индонезия

Бразилия

Пәкістан


Ресей

Нигерия


Бангладеш

Жапония


Мексика

ГФР


Вьетнам

Иран


Филиппин

Египет


Туркия

Тайланд


Эфиопия

Франция


1275

1010


280

215


170

157


146

130


127

126


98

82

80



76

73

68



65

63

63



59


Халқының табиғи өсуі ең көп және ең аз он ел.

Елдер


Табиғи өсім %




Елдер

Табиғи өсім %

Оман

Того


Йемен

Ирак


Кот-д Ивуар

Сирия


Сенегал

Нигер


Ливия

Иордания



49

36

36



36

35

35



34

34

34



34




Украина

Латвия


Болгария

Ресей


Беларусь

Венгрия


Румыния

Эстония


Чехия

ГФР


-6,2

-5,9


-5,4

-5,2


-4,0

-3,7


-2,5

-2,9


-2,1

-1,4



Демографиялық саясат.

Демографиялық саясат дегеніміз - әр мемлекеттін табиғи өсімін және халық санына байланысты мәселелерді шешу үшін жүргізілетін шаралар. М/с: Халықтың әлеуметтік – экономикалық жағдайын жақсарту, денсаулық сақтау, білім беру салаларын дамыту, мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз ету. Әр мемлекетте демографиялық саясат бағыты әр түрлі жүргізіледі, М/с: ҚХР-да халықтың өсімін күрт төмендету саясаты, ал Франция, Германия, Дания, Бельгия, Венгрия сияқты елдерде халық санын көбейту саясаты жүргізіледі.



Өмір сүруінің ұзақтығы жағынан алда тұрған елдер (1997 ж)



Елдер

Күтілетін өмір сүр-ң ұзақ-ы жасы




Елдер


Күтілетін өмір сүр-ң ұзақ-ы жасы

Жапония

Австария


Швеция

Канада


Швейцария

Исландия


Франция

Италия


Израйль

Греция


Норвегия

Нидерланды

Испания

Люксемубург



Жаңа Зеландия


79,9

79,6


79,1

79,0


78,8

78,8


78,4

78,3


78,2

78,2


78,1

77,9


77,4

77,3


77,3




Ұлыбритания

Бельгия


Австрия

Финляндия

ГФР

Кувейт


Тайвань

Дания


Ирландия

АҚШ


Коста-Рика

Португалия

Куба

Уругвай


Ямайка

77,3

77,2


77,2

77,0


76,8

76,4


76,2

76,1


76,0

76,0


75,8

75,4


75,2

75,2


75,1




4-лекция.

Лекцияның тақырыбы: Әлем халқы.



(1 сағат)

жоспар:

  1. Халықтардың нәсілдік

  2. Халықтың этностық құрылымы.

3.Халықтардың орналасу географиясы.
Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі:

  1. М.И.Давыдова, А.И.Каменский. ТМД экономикалық географиясы. Алматы 1974ж.

  2. Н.П. Неклюкова, Г.К. Тушинський ТМД экономикалық географиясы. Алматы1974ж

3.Ахмедова К. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Алматы, 1994

4. Максаковский В. П. География Москва, 1989

5.Алисов Н. В. Экономическая география зарубежных социалистических стран Европы. Москва, 1983

Қосымша:

6.Никольский И.В., Хрущев А. Т. Экономическая география СССР. Москва 1985.

7.Тілеуберген М.А., Фур сина Г. А., Тоқбергенова А.А. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы пәнінен әдістемелік құрал. Алмати, 1999

8. Ердавлетов С.Р. Учебное пособие по курсу Экономическая и социальная география Казахстана Алматы 1998

9. Ром В. Я. Социально – экономическая география СССР. Москва, 1987 в 2 томах.

10.Есназарова Ұ. Ә. Қазақстанның физикалық географиясы.А., 2001

11.Дүние жүзінің географиялық атласы. М., 1998.
Лекцияның мәтіні.
Халықтардың нәсілдік және этностық құрылымы.

Нәсілдік құрам – жер бетінде негізгі үш нәсілі бар.

1) Еуропоидтік 2) Монголойдтік

3) Негройдтік және Автралайдтік

Сонымен қатар аралық және аралас нәсілдік топтар (эфиоптар, мала галсийліктер, Полинезиялық, меланезиялықтар және т.б.) бар.

Этностық құрам. Жер шарында түрлі тайпалар, рулас тайпалар топтағы, ұлыстар, ұлттар бар. Этностық қауымдардың негізгі белгілеріне тіл, аумақ, мәдениет жатады. Жер бетін 4 мыңдай түрлі халықтар мекендейді. Бірақ мемлекеттік және этностық шекаралар өзара сәйкестендіріле орналаспаған. Жер бетіндегі мемлекеттердің жартысына жуығы бір ұлтты (Дания, Швеция, Жапония) болып келеді және көп ұлты (Ресей мен АҚШ) мемлекеттер де бар.

Тілдер топтары.

Үнді – еуропалық

а) Роман тобы (Француздар, итальяндар, испандар, Латын Америкасы тұрғындары)

б) Славян тобы (Орыстар, украйндар, беларустар, поляктар, чехтар, славяктар, болгарлар, сербтар, хорваттар)

Қытай – тибет тобы: қытай тобы.

Дүние жүзінде көп таралған телдер қытай тілі (1 миллиярдтан астам адам), ағылшын тілі (400 миллион), хинди (300 миллион), испан (280 миллион), араб (230 миллион), орыс (220 миллион).



Ұлт мәселесі. Жер бетіндегі түрлі мемлекеттердегі этностық қаумдар арасындағы саяси, экономикалық, аумақтық, құқықтық мәселелерден ұлт мәселесі шығады. Мысалы: Араб – Израиль католиктер мен протестанттар арасындағы шиеленіс, Болгариядағы түріктер мәселесі т.б.

Діни құрам.

Дүние жүзінде негізгі үш дін бар.

Христиандық: католиктік, провославия, протестанттық (Еуропа, Америка, Австралия елдері).

Мұсылмандық: сүнниттер мен шейттер (Азия мен Африка – Сауд Арабиясы, Түркия, Иран, Ирак, Ауғаныстан, Пәкістан, Морокко, Индонезия, Үндістан, Қазақстан, Кавказдың кейбір елдері).

Буддалық: Непалдықтар, Бирмалықтар, Үнді-қытай, Үндістан, Шри-Ланка, Қытай, Манғолия. Сонымен қатар индуизм, конфуциилдік, синтоихм, иудаизм ұлттық діндері бар.

Еңбек рессурстары.

Жер бетіндегі халықтардың жас, жыныстық, таралуы, әр түрлі. Мысалы дамушы елдерде (Африка, Латын Америкасы Азия) балалардың үлесі 40 % - дан, қарт адамдардың үлесі 6% - дан асады. Ал бұл көрсеткіш Еуропа елдерінде бала – ң үлесі (негізінен ҚХР Швеция) 20 – 30 % ды, қарт адамдардың үлесі шамамен 20 % құрайды. Дүниежүзілік жыныстық, жастық құрамында әйелдер еркектерден біршама көп. Әйелдер жасының орташа ұзақтығы еркектерден артық; М/С Скандинавия елдері мен Жапонияда әйелдер үшін 79 – 80 жас ел еркектер үшін 74 – 75 жас ТМД елдерінде 100 әйелге 90 еркектен келеді. Халықтың жас құрамы еңбек ресурстарын анықтайды. Материалдық өндіріске және өндірістік емес салаға нақты қатысатын халықтың деп атайды. Халықтың еңбекке жарамды бөлігі мен жарамайтын (қарттар мен балалар) арақатынасын демографиялық үстеме деп атайды. Дамушы елдерде еңбекке қабілетті 100 адам соншалықты бала мен зейнеткерді қамтамасыз ете алады, ал Ресей,Украйна, Балтық, елдерінде бұл көрсеткіш орташа ғана, Халаықтың жұмысқа жарамдалығы дамушы – елдерде 40 –55 % - дамыған - 70 %. Еңбек рыногы қазіргі кезде Шығыс Еуропа елдерінде Қытайда және ТМД аумағында бар. Яғни халықтың бұл бөлігі жұмыс орны үшін бәсекелестік күрес ту – ды және бұл көрсеткіш тұраұтамайды. Еңбекке қабілетті халықтың басым бөлігі шаруалар. Дамыған елдерде бұл көрсеткіш төмен.



Халықтың орналасу географиясы.

Жер бетінде халық әр түрлі таралған Шығыс Жарты шарда Батыс Жартышарға қарағанда халық көбірек шоғырланған, солтүстік Жартышарды оңтүстік Жартышардан тығыз шоғырланған. Жердегі халықтың орташа тығыздығы бір шаршы шақырымға 30 адамнан артығырақ келеді. Еуропа мен Азияда, (бір шаршы шақырым) 100 адамнан, ал Солтүстік және Оңтүстік Америкада бұдан екі есе Австралия мен Мұхиттық аралдарда 10 есе аз. Халықтың ең көп шоғырланған аумақтары:



  1. Шығыс Азия: Қытай, Жапония, КХДР, Корея Республикасы 1 млрд – тан астам адам бар.

  2. Оңтүстік Азия – Үндістан, Бангладеш, Шри – Ланка, Пәкістан – 1 млрд адам.

  3. Оңтүстік Шығыс Азия: Индонезия, Тайланд, Филиппин, Малайзия – 2-300 млн – нан астам халық.

  4. Еуропа.

  5. Атлантикалық аймақ: АҚШ – тық Солтүстік Шығыс.



5-лекция.

Лекцияның тақырыбы: Әлем халқы.



(1 сағат)

Жоспар:

  1. Қалалар

  2. Урбандалу

3. Халық санасы.
Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі:

  1. М.И.Давыдова, А.И.Каменский. ТМД экономикалық географиясы. Алматы 1974ж.

  2. Н.П. Неклюкова, Г.К. Тушинський ТМД экономикалық географиясы. Алматы1974ж

3.Ахмедова К. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Алматы, 1994

4. Максаковский В. П. География Москва, 1989

5.Алисов Н. В. Экономическая география зарубежных социалистических стран Европы. Москва, 1983

Қосымша:

6.Никольский И.В., Хрущев А. Т. Экономическая география СССР. Москва 1985.

7.Тілеуберген М.А., Фур сина Г. А., Тоқбергенова А.А. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы пәнінен әдістемелік құрал. Алмати, 1999

8. Ердавлетов С.Р. Учебное пособие по курсу Экономическая и социальная география Казахстана Алматы 1998

9. Ром В. Я. Социально – экономическая география СССР. Москва, 1987 в 2 томах.

10.Есназарова Ұ. Ә. Қазақстанның физикалық географиясы.А., 2001

11.Дүние жүзінің географиялық атласы. М., 1998.
Лекцияның мәтіні.
Қалалар және урбандалу. Дамыған елдерде қала тұрғындары 75-80% ал дамушы елдерде 45-50%. Қазір жер шарының жартысынан көбіне қала халқы тұрады.

Урбанизация қалалар мен қала халқының көбейуі, қалалардың рөлінің артуы. Бір-біріне жақын орналасқан ірі қалалардың қосылуын агломерациялар деп атайды. Мысалы: Маскеу агломерациясында 12 млн. адам тұрады. Урбанизацияның ең жоғарғы буыны мегаполюстер агломерацияларды қосылуы.


Қала халқының саны бойынша дүние жүзінің аса ірі елдері.


Елдер

Қала халқы млн адам

Қала қалқының үлесі %

Қытай

Үндістан


АҚШ

Бразилия


Ресей

Жапония


370,0

250,0


200,7

126,6


108,5

97,1


30,3

26,8


76,2

78,2


73,0

77,6

Мысалы: Бостон –Вашингтон (40 млн –ға жуық адам ) Нью-Иорк, Филодельфия және т.б. Қалалардағы адамдардың қала маңына шағырлануы субурбанизанизаия деп аталады. Дамушы елдерде урбанизация деңгейі төмен, қала халқының үлесі 30-41% Латын Америкасы, Азия елдері. Ауыл село халқы жер бетінде ауыл селода шама мен 18-20 мил.

Халықтың көші – қоны Адамдардың бір елден басқа елге қоныс аударымиграция деп аталады. Адамдардың өзге елдерге тұрақты тұруға кетуі- Эмиграция, ал басқа елден келіп тұрақтануын иммаграция деп атайды.

Алғашқы көші қон қарқыны Еуропа елдерінен Солтүстік Америкаға, Оңтүстік Америкаға, Африкаға, Австралия және т.б жерлерге тарады. Мысалы:

АҚШ халқының көп ұлтты болуы миграцияға байланысты.



Қазіргі негізгі сыртқы көші қон бағыттарының жоғарғы аймақтары: Солтүстік Америкадан (Куба, Мексикадан, Еуропаға, Оңтүстік Америкадан Солтүстік Америкаға, Оңтүстік шығыс Азиядан Парсы шығанағы елдеріне дейін) ішкі миграцияның негізгі бағыттары Шығыс Еуропадан Ресейге, орта Азиядан Еуропаға, Солтүстік Америкадан Еуропаға, Үндістаннан Еуропаға, Бразилия, Парагвайдан, Аргентинаға дейінгі аймақтар.
XX ғасырдың екінші жартысында дүние жүзі халқы санының өсуі.


Жыл

Барлығы млн адам

Жыл сайынғы өсім, млн адам

1950

2527

37

1955

2779

53

1960

3060

41

1965

3345

70

1966

3414

69

1967

3484

71

1968

3355

74

1969

3629

75

1970

3724

78

1971

3782

77

1972

3859

77

1973

3936

76

1974

4012

74

1975

4086

73

1976

4159

73

1977

4231

73

1978

4301

76

1979

4380

77

1980

4457

77

1981

4533

81

1982

4614

81

1983

4695

81

1984

4775

80

1985

4856

81

1986

4941

85

1987

5029

88

1988

5117

88

1989

5205

88

1990

5295

90

1991

5381

86

1992

5469

88

1993

5556

87

1994

5644

88

1995

5734

90

1996

5811

77

1997

5881

70

1998

5922

71

1999

6020

68

2000

6091

71


2025 ж арналған. Жердегі халық санының болжамы.


Бүкіл әлем бір топ елдер аймақтар

Халық саны млн адам

Бүкіл әлем

8040

Экономыкалық дамыған елдер

1220

Дамушы елдер

6820

ТМД

310

Шетелдік Еуропа

510

Африка

1440

Шетелдік Азия

1710

Солтүстік Америка

370

Латын Америкасы

660

Австралия және Мұхиттық аралдар

40


6-7 лекция.

Лекцияның тақырыбы: Әлемнің саяси картасы (Ә.С.К.)



(2 сағат)

Жоспар:

  1. Әлемнің саяси картасына түсінік.

  2. Басқару түрлері.

  3. Д.Ж. саяси картасы.

Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі:

  1. М.И.Давыдова, А.И.Каменский. ТМД экономикалық географиясы. Алматы 1974ж.

  2. Н.П. Неклюкова, Г.К. Тушинський ТМД экономикалық географиясы. Алматы1974ж

3.Ахмедова К. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Алматы, 1994

4. Максаковский В. П. География Москва, 1989

5.Алисов Н. В. Экономическая география зарубежных социалистических стран Европы. Москва, 1983

Қосымша:

6.Никольский И.В., Хрущев А. Т. Экономическая география СССР. Москва 1985.

7.Тілеуберген М.А., Фур сина Г. А., Тоқбергенова А.А. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы пәнінен әдістемелік құрал. Алмати, 1999

8. Ердавлетов С.Р. Учебное пособие по курсу Экономическая и социальная география Казахстана Алматы 1998

9. Ром В. Я. Социально – экономическая география СССР. Москва, 1987 в 2 томах.

10.Есназарова Ұ. Ә. Қазақстанның физикалық географиясы.А., 2001

11.Дүние жүзінің географиялық атласы. М., 1998.

Лекцияның мәтіні.

ӘСК – мемлекеттер мен жекелеген аумақтар, белгіленген карталар.

ӘСК – саяси күштердің аумақтық таралып орналасуын зерттейтін саяси географияның құрамы.

Қазіргі ӘСК қоғамдық саяси құрылымдардың өзгеруі нәтижесінде мемлекеттердің пайда болуы мен ыдырауы, олардың шекараларының өзгеруі, соғыстар мен әлеуметтік төңкерістердің нәтижесінде қалыптасты.

Дүние жүзінде 230 – дай мемелекет бар, олардың 190-ы тәуелсіз мемелекеттер.

Аумағы аса үлкен мемелекеттер : Ресей, АҚШ, Қытай және т.б. Аумағы шағын мемелекеттер: Андорра, Лихтенштейн, Сингапур және т.б.




Мемлекеттер:




1) Бір ұлтты:

Норвегия, Швеция, Жапония және т.б.

2) Көп ұлтты

Үндістан, Ресей, Швецария, Қазақстан және т.б.




Мемлекеттер:

1) Социалистік мемелекеттер:






2) Капиталистік мемелекеттер:

АҚШ, Канада, Батыс Еуропа, ОАР және т.б.

3) Дамушы мемелекеттер:

Азия, Африка, Латын Америкасы, Мұхитты аралдары бар мемелекеттер.

4) Жаңа индустриялды мемелекеттер:

Сингапур, Корея Республикасы, Аргентина, Бразилия.


  1   2   3   4   5   6   7


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет