ӘӨЖ 94(574): 331. 108: 669 (043) Қолжазба құқығында оразаева жазира жарасқызы



бет2/2
Дата02.12.2019
өлшемі467.39 Kb.
түріДиссертация
1   2

-Өнеркәсіп орындарындағы жұмысшылардың жалпы білім мен кәсіби дайындығы талданып, оны Қазақстанда индустриялық-инновациялық стратегияны дамытуға бағытталған шаралармен етене ұштастыру жолдары көрсетілді;

-Қазақстан индустриясының әлемдік беделінің өсуі мен аймақтық геосаяси ахуалға позитивті ықпалының артуы дәлелденді;

Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар. Зерттеуге алынған хронологиялық шеңбердегі металлургия өнеркәсібі саласы үшін жұмысшы кадрларын даярлаудағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын зерделей отырып, мынандай тұжырымдар жасалады:



-өнеркәсіп жұмысшыларының жалпы білімі мен рухани деңгейін жетілдіру бағытындағы қабылданған мемлекеттік шаралардың мазмұны мен мақсаты және әдістері сол кезеңдегі міндеттерді шешуде ерекше орын алды;

-республика көлеміндегі металлургия өнеркәсібі саласының өткен ғасырдың 60 жылдарындағы реформа барысында жоспарлау ісі қайта құрылып, еңбек материалдық және моральдық тұрғыдан ынталандырылып, тәртіп пен жауапкершілік нығайып, салада елеулі өзгерістер орын алды;

-жұмысшылардың жалпы білімін арттыру өндірістік, саяси-көпшілік шараларында орын алған үкіметтік және саяси-қоғамдық орындарының қызметінің арқасында және осы органдардың ұйымдастырушылық жұмысының нәтижесінде жүзеге асты;

-өндіріс ұжымдарындағы жұмысшылар арасындағы жүргізілген саяси–тәрбиелік шаралардың ерекшеліктері мен мақсаттары проблеманы шешуге белгілі бір деңгейде ықпалын тигізді;

-жұмысшы металлургтерді даярлауда кәсіптік–техникалық училищелер маңызды роль атқарды;

-индустриялық ұжымдардағы өндіріс жұмысшыларын кәсіби тұрғыдан даярлау және олардың мамандығын жетілдірудегі шаралар тиімді нәтижелер берді;

-металлургия кәсіпорындары жұмысшыларының жалпы мәдениеті мен техникалық дәрежесін көтеруде еңбек ұжымдарында әлеуметтік даму жоспарларының негізгі бағыттары айқындалып олар оң нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік берді.

Диссертацияның тәжірибелік маңызы. Зерттеу жұмысының негізгі мәселелері бойынша алынған ғылыми қорытындылар мен жасалынған тұжырымдамалар ХХ ғ. 60-80 ж.ж. Қазақстан металлургия өнеркәсібінің жұмысшы кадрларының тарихының даму ерекшеліктерін толық ашып көрсетуде зор мүмкіндік береді.

Диссертацияда пайдаланылған материалдарды жоғары оқу орындарында Қазақстан тарихын оқыту барысында дәрістік және семинар сағаттарында, сондай-ақ, осы зерттеу мәселесі бойынша жүргізілетін арнайы курстарда пайдалануға болады. Сонымен қатар, жұмыста келтірілген статистикалық деректер мен мұрағат құжаттарын қарастыруға алынған аймақтардың тарихын зерттеулерде қолдануға болады.

Зерттеу жұмысының сыннан өтуі. Диссертация Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтының Қазақстан тарихы кафедрасында дайындалып, М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетінің Қазақстан Республикасы тарихы кафедрасының мәжілісінде талқыланып, қорғауға ұсынылды. Диссертацияның негізгі мазмұны мен тұжырымдары Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институты, М.Тынышпаев атындағы Қазақ көлік және коммуникация академиясы, М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті ұйымдастырған дәстүрлі конференцияларына ұсынылып, талқыға түсті. Осымен қатар зерттеу тақырыбының мазмұнына сәйкес үш мақала Қазақстан Республикасы Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің тізіміне енген журналдарда жарық көріп, сыннан өтті.



Диссертацияның құрылымы. Диссертациялық жұмыс кіріспеден, екі тарау мен қорытындыдан, пайдаланылған әдебиет тізімінен, қосымшалардан тұрады.

Жұмыстың негізгі мазмұны

Кіріспеде қарастырылып отырған тақырыптың өзектілігі көрсетіліп, мәселенің зерттелу деңгейі сараланады. Зерттеудің мақсат міндеттері, негізгі нысаны, хронологиялық шеңбері, методологиясы, деректік негізі, ғылыми жаңалығы, қорғауға ұсынылатын тұжырымдары мен тәжірибелік маңызы айқындалады.

«Металлургия өнеркәсібі дамуының басты бағыттары мен ондағы мемлекеттік ұстанымдар» атты бірінші тарауында, республиканың металлургия өнеркәсібін жедел дамытудағы мемлекеттік және салалық іс-шаралар, металлургия өнеркәсібін шоғырландыру мен өндіріс бірлестіктерін құру мәселелері, өнеркәсіп жұмысшы кадрларының жалпы білім деңгейін көтеру бағытындағы атқарылған істер зерттеліп мынадай ретпен тұжырымдалған:

-партиялық мемлекеттік басқару жүйесі қабылдаған шаралар арқасында республиканың бүкілодақтық еңбек бөлінісіндегі өзіндік үлесі артты;

-Қарағанды-Теміртау, Шығыс Қазақстан, Шымкент-Кентау, Балқаш маңы және Қостанай-Лисаковск аумақтық-өнеркәсіп кешеңдерінің қалыптасуы республиканың келелі проблемаларын шешуде жасалған аса маңызды қадам болды;

-металлургия кәсіпорындарының өнімі әлемнің дамыған және даму жолындағы барлық мемлекеттеріне таныла бастады;

-Өскемен комбинатының қорғасыны мен мырышы, Балқаш тау-кен комбинатының катозды мысы дүние жүзілік сапа эталоны түсті металдардың Лондон биржасында ең жоғары дәрежедегі баға алған;



-сала өнімдерінің жүздеген түрі сапа белгісіне жетті;

-Қазақстанның үлесіне жалпы одақ бойынша өндірілетін мыс пен мырыштың анағұрлым бөлігі, қорғасының жартысынан астамы, алюминий токтығының төрттен бір бөлігі тиді. Балқаш және тау-кен металлургия, Өскемен қорғасын-мырыш және титан-магний комбинаттары, Лениногор Ащысай полиметалл комбинаттары елімізде осы заманғы өндіріс ұйымдастырудың үлгісіне айналды;

-Қазақстан Магниткасы мен Соколов-Сарыбай комбинатын салу – бүкіл КСРО және Қазақстанмен шекаралас индустриалды кәсіпорындардың қарқынын ұлғайтуға жол ашты. Дөң тау-кен байыту комбинаты, Ақтөбе және Ақсу /Ермак/ ферроқорытпа зауыттары саланың жетекші кәсіпорындарына айналды;

-металл өндіруші саланың зерттеу кезеңіндегі дамуы республикада қарқын алған өндіріс ұжымдарын жұмысшы және инженер-техник мамандарымен әруақытта толықтырып отыру мәселесін өткір қойды. Зерттеліп отырған тарихи кезеңнің тағы бір ерекшелігі билік орындарының жедел қарқынмен дамыған өнеркәсіпті аудандарды кәсіби дайындығы бар жұмысшылармен қамтамасыз ету шараларын бір жүйеге келтірудегі үздіксіз қызметі болып табылды;

-ресми билік тарапынан өндірісшілердің ой-өрісіне ықпал етіп сана сезімін кеңейтуге біршама ұмтылыстар жасалды. Мұндағы ұмтылыстар ретінде бұрын догматикалық сипат алып қатал сіресіп қалған стереотиптік шаралардың түрлері мен әдістері қайта жаңашаландырылып, идеялық тәрбиеге әлеуметтік тұрғыдан таңдау көзқарасы негіздері пайда болғанын, онда өндіріс жұмысшы-қызметкерлерінің саяси дайындығы, жалпы білім деңгейі, өмір тәжірибесі, ұлттық құрамы, мамандығы, жасы, қоғамдық және еңбек белсенділігі ескерілуі жөніндегі ұсыныстар мен талаптар кең өріс алғанын, осындай қозғалыстар көбінесе «Табысқа жететіндей үмітпен еңбекке ықпал ететін өз мүмкіндігіңді біл» деген ұранмен етек алғанын, идеялық әсер ету өнері – аудиторияға айрықша ықпал етудің үгіт насихатпен жеке тәрбие жұмысын үйлестірудің маңыздылығынан құралады деген ұрандар барынша өрістегенін айтуға болады.

«Сала жұмысшыларын өндіріс кәсібіне даярлау және олардың мамандығын жетілдіру тарихы» атты диссертацияның екінші тарауында, өнеркәсіп кадрларын дайындаудағы кәсіптік-техникалық училищелердің атқарған рөлі, кәсіпорындарында жұмысшы кадрларын даярлау мен олардың кәсіби шеберлігін жетілдіру аясында атқарылған істер, бұл іске мұрындық болған кәсіпорындардың әлеуметтік даму жоспарлары жан-жақты талданып тарих методологиясы негізінде төмендегі нәтижелерге қол жеткізген:



-сала кәсіпорындары жанында ашылған оқу формалары арқылы жұмысшылар кәсіптік шеберлігін көтеруі мен қатар ұжым мүшелері арасында техникалық білімді таратудың басқа да тиімді әдістерін пайдалануға әсер еткені дәлелденген;

-техниканы меңгерген және озат тәжірибелерді талдау, тарату кәсіби мамандандыру жөніндегі стратегиялық міндеттердің орындалуына негіз салып, қойған жоқ, сонымен қатар өндіріс көрсеткіштерін біршама дәрежеге жеткізуде шешуші рөл атқарды. Алайда, статистикалық деректерде білімін техникалық университеттерде, тақырыптық семинарларда, зауыт аралық үйірмелерде, техникалық шығармашылық мектептерінде т.б. көтергендер саны есепте болмағандықтан, бұл мәселеге байланысты бұл істің анығын көз алдымызға елестету қиынға соқты. Дегенмен, қоғамдық негізде ұйымдастырылған оқулар тікелей және жанама түрде жұмысшы-металлургтердің мәдени-техникалық деңгейін көтерудің негізгі құралы болғанын осы тараудағы зерттеу нәтижесі біршама анықтады деген тұжырым жасалған;

-Қазақстан металлургия өнеркәсібі кәсіпорындарында ұжым мүшелерінің мәдени-техникалық білімін көтеру ісі әлеуметтік даму жоспарда міндетті түрде орын алып, ол өз нәтижесін берді, өндірістің экономикалық тиімділігін көтеруге біршама ықпал етті. Әлеуметтік даму жоспарлардың өмірге келуімен бірге ұжымдағы шаралардың жаңа формалары, әдістері пайда болды, жұмысшылардың техникалық білімі жетіліп кәсіптік деңгейі кеңейгені көрсетілген;

-әлеуметтік даму жоспарлары ұжым мүшелерінің техникалық белсенділігін және мәдени-техникалық деңгейін көтеруге үлкен себепші болды. Өндіріс буындары арасында жаңашылдар қозғалысын дамыту мақсатында цехтар мен учаскелерде де аталмыш шаралар қанат жайғаны сипатталған;

-жұмысшылардың басым бөлігі еңбекте бәсекелестікке түсіп жоғары еңбек өнімділігіне ұмтылды, жұмысшы, қызметкерлер жаңа техниканы, еңбектің прогрессивті формаларын тәжірибеге енгізуге және тиянақты игеруге ұмтылды. Кәсіби шеберлікті көтеру міндеттері әлеуметтік даму жоспарларына енгізілгеннен кейін бұл істі жүргізу жоспар бойынша жүргізілді және өндіріс дамуының перспективасымен байланыстырылды, ұжымды дамытудың келелі мақсаттарына айналғаны дәлелденген;

-әлеуметтік даму жоспарларының табысты енгізілуі даярлықтың барлық жүйесін, жұмысшы-металлургтердің кәсіби шеберлігін көтеруді жетілдірді. Әлеуметтік дамуды жоспарлау ұжымдардағы әлеуметтік үрдістерді терең зерттеулер негізінде атқарылғаны мұрағат қорындағы тың деректер негізінде талданып дәлелденген;

-әлеуметтік даму жоспарларының табысты енгізілуі даярлықтың барлық жүйесін, жұмысшы-металлургтердің кәсіби шеберлігін көтерудің кепілі болды. Ұжымдардың әлеуметтік даму жоспарлары 70-шы жылдары жұмысшылардың сапа құрамын жетілдіру үрдістерінің маңызды факторына айналды. Бұрын өндіріс тарихында кездеспеген әлеуметтік саланың жоспарлануы және оның дер кезінде жүзеге асырылуы жұмысшылардың кәсіби мәдени-техникалық деңгейін көтеру негізінде көлемі мен сапасын ұлғайтуға, еңбек өнімділігін арттыруға ықпалын тигізді. Сонымен қатар жұмысшылардың қоғамдық-саяси және кәсіптік шеберлігін жетілдіру жөніндегі шараларды жемісті орындаудың да кепіліне айналды;

-дерек көздері негізінде жан-жақты талдау арқылы құрылған сала және кәсіпорындардың әлеуметтік даму жоспарлары зерттеліп отырған өнеркәсіп жүйесінің кәсіпорындарында бір деңгейде өз мақсатына жете алмағаны да қажетті деректермен дәлелделген. Жоспардың толық орындалмау себептерін өндіріс ұжымдарының бірқатарында әлеуметтік даму жоспарларын құру барысында экономиканың даму заңдылығы толық объективті ескерілмеуінен, белгіленген шаралардың шеңбері шектеулі болғандығынан және басым көпшілігінің тек қана өндіріс міндеттерімен шектелгендігі аталған.

Қорытындыда диссертацияның мазмұнын айқындаған негізгі тұжырымдар мен ой-пікірлер берілген. Диссертациялық тақырыпты зерттеу нәтижесінде республика зерттелу объекттің хронологиялық шеңберінде металлургия өнеркәсібінің дамуында оның жұмысшыларының жалпы білімі мен кәсіби шеберлігін жетілдіру ісінде орын алған тенденциялар мен ерекшеліктерді тұжырымдай келіп мынадай ұсыныстар жасалды:

біріншісі, еліміздің егемендігімен ере келген Отан тарихы-Қазақстан Республикасының тарихы бағдарламасына диссертация қамтыған жұмысшы кадрлардың жалпы және кәсіби дайындығын жетілдірудің сатылық кезеңдері енгізілсе, ол курста осы зерттелген тақырыптың басты мазмұнымен талданған басқа да проблемалардың бүгінгі күнге де қатыстылығы қамтылып, XXI ғасырдағы жалпы білім мен кәсіби даярлық мәселелері жөнінде болжамдар мен ой қорытындылары негізінде нақты ұсыныстар тұжырымдалса;

екіншісі, облыстық тарих-өлкетану мұражайларындағы ел өндірісі тарихына арналған экспозицияларда жұмысшылардың кәсіби өсу дәрежесі сол кезеңге сай республикада, өнеркәсіптік аймақтарда, облыстарда жұмысшы тобын қалыптастыру мен жұмысшы қозғалыстарын онан әрі дамытудағы ұйымдастырушылық, саяси-үгіт, мәдени-көпшілік жұмыстарының нәтижелері ақиқатты беттері шынайы көрсетілсе;

үшіншісі, мектеп оқушылары арасында кәсіптік-техникалық мамандыққа бағдарлау жұмыстарын белсене қолға алып жүргізілсе, өндірістік ұжымдармен оқу орындарының өзара байланыстарын онан әрі нығайту сол арқылы сала жұмысшыларының жаңа буынын қалыптастырып тәрбиелеуге күш салынса;

төртіншісі, баспасөз, үгіт-насихат құралдары, әдебиет пен өнер шығармаларында соңғы 20 жылдық қорында жалпы индустрияның даму тарихы, өндіріс ұжымдары мен олардағы кадрлар даярлау мәселелері жеткілікті жан-жақты талданып баяндалуына билік орындарының назары аударылса.

Жұмысшының Қазақстан өндірісін өркендетуде алатын орны, елдегі қоғамдық-саяси өзгерістерге көзқарасы, дүниетанымы, кәсіби психологиясы соңғы 20 жыл шамасында билік пен қоғам назарынан тыс қалуда. Сондықтан билік орындары мен саяси-әлеуметтік ғылым зерттеушілері тарапынан осы проблеманы зерттеуге және ұсыныстар жасауға түбегейлі бетбұрыс қажет. Жұмысшы мамандығына қоғамның әруақыт құрметпен қарауы үшін соған орай шығармашылық одақтар Өскемен, Шымкент, Теміртау, Жезқазған, Хромтау кәсіптік-техникалық училищелердің кешегі түлектері, бүгінгі ардагерлері туралы кинофильмдер, спектакльдер, кітаптар шығаруды қолға алуы керек.

Зерттеу барысында анықталғаны өнеркәсіп жұмысшыларының сапалық құрамын жетілдірудегі ұйымдастырушылық және саяси-үгіт қызметінің жаңа түрлері мен әдістерін жаңа деңгейге көтеру, өндірісті техникалық жарақтандыру мен технологиялық жаңарту арқылы жұмысшының жалпы мәдениет дәрежесінің үздіксіз болуы.

Қазақстан жағдайында өндірістік салаларды дамыту тәжірибесі бүгінгі таңда әлем аясында елеулі серпіліс туғызуда. Республика жұмысшы кадрларының өз әріптестерімен әлемдік қатынастардағы үлес салмағы біршама өсіп, дүниежүзілік көлемде айтарлықтай беделі артуда. Бүгінгі Қазақстан –кең қанат жайған ел, өндірісі өркендеген, ғылыми потенциалы биік, кәсіби біліктілігі жоғары әлеуметтік топ-қазақстандық жұмысшылардың сүйікті Отаны, Еуразиялық кеңістікте болашақтың сәулетті ғимаратын салып жатқан бірден бір мемлекет.

Қостанайдағы Соколов-Сарыбайдың және Лисаковскінің темір кені, Жезқазған мен Кенді Алтайдың түсті металы, Теміртау мен Ақтөбенің сала стандартына толық жауап беретін ферроқорытпасы әлемдік сауда нарығында үлкен сұраныспен пайдаланатын бірден бір республика, төл тарихымыздың әр кезеңінде елдің сенімді тірегі болған жұмысшы кадрлары жаңа сипат алып өсіп жатқан жасампаздық мекені. Жаңа мемлекет, жаңа қалалар, зауыттар, кен байыту комбинаттары мен шахталары, қуатты электрстансалары, қазіргі автострадалар елдің ертеңі үшін зор еңбек етіп жатқан үлкен өндіріс алаңы. Сол өндірісті өркендетуші, уақыттан-уақытқа, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуші білікті маман, кәсіби тұлға қатардағы жұмысшы, орта және жоғарғы буын мамандары.

Бүгінде егемен мемлекет ретінде танылған Республикамыздың әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 ел қатарына қосылу үшін қазақстандықтар еліміздегі өндірістік салаларды жаңа сапалық деңгейге көтеру міндеті тұр. Ол дәрежеге жетудің маңызды кепілінің бірі өз мамандығына жетік кәсіби даярлығы және жалпы білімі бар жұмысшы кадрларды қалыптастыру, тәрбиелеу және олардың қабілетін тиімділікпен өндірісте пайдалану.


Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1 Назарбаев Н.Ә. Қазақстандық жол: тұрақтылықтан – жаңару арқылы - өркендеуге.// Ақиқат. 2007. - №1.

2 Асылбеков М.Х. Кемелденген социализм тұсындағы жұмысшы табының өсуі.- Алматы,-1980; ХХ ғ. 60-шы жылдарының басы мен 80-шы жылдардағы Қазақстандағы жұмысшы кадрлар: қалыптасуы, сан және сапа құрамы. КСРО тарихы журналы. -1986. -№10 , 22-32 бб; Асылбеков М.Х., Нұрмухамедов С.Б., Пан Н.Г. Қазақстан индустриясының жұмысшы кадрлары қатарының өсуі. Алматы,-1976; Асылбеков М.Х., Козина В.В. Казіргі Қазақстандағы демографиялық үрдістер. -Алматы,- 1995.; Сапарбаев Б.К. Қазақстан өндірісінің дамуы. Әлеуметтік-демографиялық аспекті.- Алматы, -1995.; Уандыкова И. Индустрия саласында ұлттық кадрлардың қалыптасуы жәйі.-Алматы,- 1995.

3 Алтаев А.Ш. 1970-1980 жж. Қарағанды көмір өндіру саласындағы жұмысшылардың әлеуметтік дамуы. -Алматы, -1990.; Ташенев М.Ж. 1960-1985 жж. Қазақстан жұмысшы табы. -Екатеринбург, -1997.; Абдуллаев Н.А. 1950-1975 жж. Қазақстан индустриясы және жұмысшы кадрлары.- М, -1997; 1950-1975 жж. Қазақстан өндірісінің жұмысшы кадрларының қалыптасуы.- М,-1998.; Абдуллаев Н.А., Сагиндиков Е.Н. Қазақстан өндірісі мен оның жұмысшы кадрларының тарихы /1950-1975 жж/. -Актобе, -2005, К.И. Кужабергенова Деятельность Компартии Казахстана по дальнейшему повышению материального благосостояния и культурного уровня тружеников села между XXIV и XXV. съездами КПСС (1971-1975) Фрунзе-1988.

4 Ахметов А.Р. Рабочий класс Казахстана в борьбе за коммунизм.-Алматы, 1970.-205 с. Оныншы бесжылдықтың іс жүзіндегі әлеуметтік бағдарламасы. Алматы, -1976.- 120 б. Қазақстан жұмысшыларының шығармашылық қуатының гүлденуі.- Алматы, -1979.

5 Шаймуханов Д.А. Черная металлургия (Исторический очерк о становлении и развитии черной металлургии Казахстана.) под ред. Т.Катаева. «Казахстан». -Алма-Ата, -1966.- 215 с.

6 Соловьев А.В. Қазақстанның түсті металлургия өндірісі.- Алматы, -1972.-213 б.

7 Жамин В.А. Кемелденген социалистік қоғамындағы білім мен ғылымның әлеуметтік-экономикалық проблемалары. -М, Ғылым, -1979.-270 б.

8 Федоров О.Ф. Жұмысшы жастардың жалпы және кәсіптік білімінің өзара ара-қатынасы. -М, Ғылым, -1978.-210 б.; Федоров О.Ф., Исправников Б.Б. Өндірісшілердің кәсіби және жалпы білімі.-М, Ғылым,- 1977.- 190 б.

9 Броделис Я.Я. Жас жұмысшылардың идеялық-саяси тәрбие ісі.- М, «Высшая школа», -1973. -72 б.

10 Зиновьев М.Н. Коммунистік партия және жұмысшы тобының мәдени- техникалық деңгейін көтеру. -ЛГУ, -1977. - 313 б.

11 Абишева В.Н. Подъем културно-технического уровня рабочих Казахстана. -Алматы, -1975.-296 с.; Сармурзин А.Г. Қазақстан КП ұйымдарының кәсіптік-білім беру жүйесі арқылы жұмысшы кадрларды даярлау жөніндегі қызметі. -Алматы, -1976.; Шегай Т.В. Кәсіптік-техникалық білім беретін оқу орындарында жұмысшы кадрларды даярлау ісі.- Алматы, -1977.

12 Әшімбаев Т. Құнхожаев Н. Қазақстан КП-ның өндіріске ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін енгізудегі қызметі. -Алматы, -1973.; Гуляев Н.А. Қазақстанда жұмысшы кадрларды даярлау мен оларды өнеркәсіпте пайдалану жәйі.-Алматы, -1981.-198 б.; Козьменко В.М. Өмір табалдырығын аттау шағында. -Алматы, -1980.-265 б.; Жастардың еңбек белсенділігі. -Алматы,-1982. -132 б.; Қазақстан жұмысшылар табы: қалыптасуы мен дамуының казіргі заманғы проблемалары. -Алматы, -1991. -248 б.

13 Даулбаев Н.Н. Қарағанды көмір бассейні. Тарихи очерк. -Алматы, -1970.-185 б.; Игенбаев А. Қарағанды металлургия зауыты /тарихи очерк;/- Алматы, -1963. -163 б.; Пан Н.Г. Соколов Сарыбай комбинаты. -Алматы, -1966. -210 б.; Пинегина Л.А., Федюкин С.А. Жезказган – мыс қаласы. Тарихи очерк, 1966.- 112 б.;

14 КСРО жұмысшы кадрлары тарихнамасының өзекті мәселелері.- М, -1970. -368 б.; Ворожейкин И.Е. КСРО жұмысшылар табы тарихнамасының очеркі. –М,-1975.- 421 б.

15 Воскресенский И.В., Митрофанова А.В. Полетаев В.Е. Кеңестік жұмысшылар табының тарихын зерттеудің өзекті мәселелері. // КСРО тарихы журн. 1978.- №4. 15-29 бб.; Ежов В.А. КСРО жұмысшылар табы. Саяси-әлеуметтік очерк. -Л, -1974.- 257 б.

16 Ким М.П. Казіргі замандағы жұмысшы кәсібінің жетілу ерекшеліктері.-М, -1964.- 256 б.; Бейлина Е.Э. Жұмысшылар еңбек жарысының жаңа түрлері. М., 1970.- 245 б.; КСРО-дағы социалистік жарыс: тарихи очерктер. -Саратов,-1977. -234 б.; Лельчук В.С., Бейлина Е.Э. Ғылыми-техникалық революция тұсындағы КСРО өнеркәсібі мен жұмысшылары. -М, -1982. -169 б.

17 Михеенков В.П. Халық шаруашылығын реконструкциялау тұсындағы жұмысшылардың әлеуметтік құрамындағы өзгерістер /тарихнамалық проблемалар/.-Саранск,-1977.- 239 б.; Шафранова А.И. КСРО жұмысшыларының кәсіби құрамы.- М, -1972. -213 б.

18 Ворожейкин И.Е., Сенявский С.Л. Жұмысшы табы – кеңестік қоғамның жетекші күші: әдіснамалық және тарихнамалық мәселелер. -М, -1977.- 425 б.; Кеңестік жұмысшылар табы тарихының кейбір өзекті мәселелері // КСРО тарихы журн. -1977.- №2, 26-42 б.; Гордон Л.А., Назимова А.К. КСРО-ның жұмысшы табы: әлеуметтік-экономикалық дамуы және оның болашағы.- М, -1985.- 212 б.; Клопов Э.В. КСРО жұмысшылар табы: ХХ ғ. 60-70 жж. даму тенденциясы. -М,-1985.-231 б.

19 Булгаков А.А. Профессионально-техническое образование в СССР. -М,-1972. -320 б.; Казанцев Ю.А. Украина жұмысшылары. -Свердловск,-1988. -197 б.; Сібір жұмысшылары. -Екатеринбург, -1992.- 251 б.; Тимофеев П.Т. КСРО ұлттық жұмысшы кадрларының қалыптасуы. –М,- 1982.- 345 б.; Өндірісті Орал аймағы жұмысшылары. -Екатеринбург, -1992.- 198 б.; Пономаренко Б.Г. Кәсіптік білім: тәжірибе, қайшылықтар, реформалық тенденциялар.- М, -1995.- 268 б.; Тельпуховский В.Б. Социалистік қоғамның дамуының жаңа сатысындағы жұмысшылары табы. -М, -1972.- 265 б.; Алексеев Г.М. Өндіріс және ғылыми-техникалық прогресс. -М,-1972.- 289 б.; Баранов М.А. СОКП және ғылыми-техникалық прогресс. -М, -1974.- 327 б.; Бейлина Е.Э. Жұмысшылар еңбек жарысының жаңа түрлері. -М, -1970.- 149 б.; Рогачевская Л.С. КСРО-дағы социалистік жарыс: тарихи очерктер.- С, -1977.- 205 б.; Уткин Э.А. Кемелденген социалистік қоғамдағы социалистік жарыс.-М,-1976.; Лебедева Н.Е. Социалистік жарысқа партиялық басшылық: бұрынғы және казіргі заманғы жәйі.- М, -1979.

20 Джандосов С.У. Кәсіптік-техникалық білім беру жүйесінде жұмысшы кадрларды даярлауға партиялық басшылық жәйі. -Алматы, -1979.- 261 б.

21 Козыбаев М.К. СНГ: опыт, проблемы. – Алматы, -1999.- 210 с.; Исингарин Н.К. 10 лет СНГ. Проблемы, поиски, решения. Алматы, 2001, 182 с.; Тихомиров Ю.А. Правовые основы сотрудничества государств-участников СНГ // Вестник Межпарламентской Ассамблеи СНГ. Спб., -1993- №2. 16-24 бб.; Россия и ее соседи. –М, -1995 /Научный докл. Центра Карнеги: вып. 1/; Глушаков В.В. Вызов времени: СНГ на пороге тысячелетий. – Караганда, 1999; Ретивых А. Экономическая интеграция СНГ: проблемы и суждения // Мысль.-2002- №3.- 60-63 бб.

22 Историческая наука и современность: концептуальные проблемы методологии, историографии и источниковедения Отечественной истории. -Алматы,- 2001.; Жатканбаев Е.Б. Социокультурные детерминанты интеграции систем образования и проблем развития науки // Философские, экономические и научно-методические проблемы развития и интеграции национальных систем высшего образования. Материалы межд. научно-практической конф. – Алматы,- 2001. – с.13-16.

23 Валентинов Н. /Восленский Н./ его же: Новая экономическая политика и кризис партии после смерти Ленина.-М.,-1991.; Номенклатура. Господствующий класс Советского Союза. -М,- 1991.; Скотт Ж. За Уралом. Американский рабочий в русском городе стали.- М,- 1991.; Конквест Р. Жатва скорби. -М, -1996.

24 Э.Карр. Большевистская революция. 1917-1923 гг. 1980.; Д.Боффа. История Советского Союза. В 2 т.,-М, -1990.; М.Джиллас. Лицо тоталитаризма.- М,-1992.; Н.Верт. История Советского государства. -М, -1997.

25 Рысбеков Т.З. Батыс Қазақстан облысының тарихы. -Орал, -2001.-204 б.; Бірімжаров Б.Қ. Село Казахстан в 60-80 годы: конкретно-исторический анализ по материалам Западных областей. Автореферат диссертации на сискание ученой степени д.и.н.- Алматы.-1997.-50 с. Қыдыралин Ү.С. Маңғыстау қазақтарының дәстүрлі шаруашылығы. –Атырау.-1999-165 б.; Мұқтар Ә.Қ. Азаттық таңы жолында.-Алматы.- 2001. -258 б.

26 Тинасилов М.Д. Экономическая интеграция стран Центральной Азии. – Алматы.- 1998.; Кушкумбаев С.К. Геополитические факторы интеграционных процессов в постсоветской Центральной Азии. Дисс. Канд. Полит. Наук. – Алматы.- 1999.; Central Asian Security: The New International Context / R. Allison, L. Lonson (eds). L.: The Royal Institute of International Affairs; Washington, D.S.: Brookings Institution Press, 2001.

27 Сәтбаев Қ.И. КСРО ғалымдарының библиографиялық сериясы. -М, -1982. -202 б.; Д.А. Қонаев. Қаз. КСР: қысқартылған тарихи-экономикалық очерк.- М, -1970.- 98 б.; Таңдамалы сөздері мен статьялары. –М, -1978.- 421 б.; Кеңестік Қазақстан. -М, -1980.- 112 б.; Өткен дәуір осылай. -Алматы, -1989.- 225 б.

28 Назарбаев Н.Ә. Қазақстандық жол: тұрақтылықтан – жаңару арқылы - өркендеуге.\\ Ақиқат, -2007.- №1.- 7-12 бб.; Бәсекеге қабілеттілік – ортақ міндет. ҚР халықтары Ассамблеясының XII сессиясының материалдары. Астана, -2006.- 35 б.; Қазақстан жолы. Астана, 2006; Жаңа әлемдегі – Жаңа Қазақстан. Астана, -2007.- 28 ақпан.
Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған еңбектер

1 XX ғасырдың 60-80 жылдарындағы Қазақстан мен Ресейдің іргелес аудандарындағы білім реформасының сұрақтары // «Ресей-Қазақстан қатынастары: тарихи беттері мен болашағы» атты халықаралық конференцияның мақалалары.-Шымкент, 2004.-61-64 бб.

2 Кәсіптік-техникалық білім беру ісінің тарихынан // Қазақстан темір жолының 100 жылдығы мен М.Тынышпаевтың 125 жылдығына арналған ҚазККА Ақтөбе филиалы ғылыми конференциясы материалдары.-Ақтөбе, 2004. -99-103бб.

3 Тұңғыш қазақ инженер-тарихшы // Ақтөбе мемлекеттік университетінің хабаршысы.- Ақтөбе, 2004. -№2. -39-44бб.

4 Батыс Қазақстандағы кәсіптік-техникалық білім берудің тарихы және қазіргі таңдағы өзекті проблемалар // Гуманитарлық зерттеу мәселелері (Ғылыми мақалалар жинағы).- Ақтөбе, 2007. - №3. -89-91бб.

5 Өндіріс саласына жұмысшылар даярлау тарихынан // XX ғасырдың басындағы Еуразия кеңістігіндегі қоғамдық-саяси партиялар мен қозғалыстар: алғышарттары, сипаты мен сабақтары. Халықаралық конференциясының материалдары. - Ақтөбе-7- 8 маусым , 2007.-216-220бб.

6 XX ғ. 60-80 жж. Кәсіптік техникалық білім жүйесіндегі реформа // «Педагогикалық оқу орындарында құзіреттілік тұрғыдан білім беруді жүзеге асырудың өзекті мәселелері» атты республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. - Орал-19-20 наурыз, 2007.-245-248бб.

7 Жас жұмысшы кадрлар даярлау тәжірибесінен \\ «Педагогикалық оқу орындарында құзіреттілік тұрғыдан білім беруді жүзеге асырудың өзекті мәселелері» атты республикалық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. - Орал-19-20 наурыз, 2007.-228-231бб.

8 Батыс Қазақстан теміржолы: тарихы мен бүгінгісі // М.Өтемісов атындағы БҚМУ хабаршысы. - Орал -2007.-№1.-133-137бб.

9 Батыс Қазақстан теміржолы: тарихы мен бүгінгісі // Вопросы истории и археологии Западного Казахстана. - Уральск-2007.-1.-283-287с.

10 Батыс Қазақстан өңіріндегі теміржол саласы // «Білім және ғылым-бәсекеге қабілетті Қазақстан құру жолында» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары.- Ақтөбе.-363-365бб.

11 Батыс Қазақстандағы кәсіптік-техникалық білім берудің тарихы және қазіргі таңдағы өзекті проблемалар // «Білім және ғылым-бәсекеге қабілетті Қазақстан құру жолында» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары.- Ақтөбе.-219-221бб.

12 Өткен ғасырдың 60-80 жж. Республика металлургия өнеркәсібі саласының дамуы // А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің хабаршысы. - Түркістан-2009.-№1.-314-319бб.

13 XX ғ. 60-80 жж. Жас жұмысшылар даярлаушы жүйедегі реформалар

А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің хабаршысы.-Түркістан-2009.-№1.-321-326бб.

14 «Кәсіптік-техникалық білім беру жүйесіндегі реформалар (XX ғ. 60-



80 жж.)» Қазақстан мұрағаттары. // Астана – 2010. №1(13).-85-88 бб.

РЕЗЮМЕ
автореферата диссертации на соискание ученой

степени кандидата исторических наук по специальности 07.00.02.-

Отечественная история (История Республики Казахстан)


Оразаева Жазира Жараскызы
Рабочие кадры металлургической промышленности

Казахстана (60-80 гг. ХХ века)


Актуальность исследуемой темы. В диссертации на основе принципов объективного исследования и введения впервые в научный оборот архивных материалов, исследована история советской индустриальной политики в период 1960-1980 гг. в республике. Данная проблема в условиях суверенного Казахстана и осуществления индустриально-инновационной Программы обретает особую актуальность в науке. В связи с этим, необходимость анализировать историю советской индустриальной политики государства в обозначенный хронологический период и выявить особенности подготовки и повышения квалификации рабочих-металлургов является важной задачей отечественной исторической науки.

Цели и задачи исследования определены как обобщение исторического опыта и проблем в подготовке и переподготовке рабочих кадров металлургической отрасли республики на основе вновь введенных в научный оборот источников. В связи с этим в работе выделены следующие задачи:



-определяя суть и содержание индустриальной политики в СССР в период 1960-1980 гг., проанализировать основные результаты подготовки и повышения общеобразовательного и профессионального уровня рабочих кадров данной отрасли;

-выявить направления перестройки работы отрасли на новые формы

хозяйствования и интенсификацию производства;

-на основе архивных материалов исследовать культурно-технический

уровень рабочих коллективов, выявить недостатки в этой сфере;

-обобщить опыт в стимулировании производственной и общественной

активности рабочих-металлургов;

-определяя основные направления и противоречия индустриальной политики в исследуемый период в республике, раскрыть производственные и



жилищно-бытовые проблемы, существенно влиявшие на качественный состав рабочих коллективов отрасли промышленности.

Методологические основы исследовательской работы:



В исследовании автор ориентируется на теоретические положения и основополагающие выводы известных научных школ и отечественных исследователей истории индустрии. В исследовании проблемы использована совокупность следующих теоретико-методологических принципов и подходов: объективность, историзм, системный подход, сравнительный анализ, метод обобщения, синхронно-хронологический аспекты.

Исследование базируется на сравнительно-сопоставительном анализе источников различного происхождения (исторических, архивных документов, отчетных материалов, специальной литературы, материалов печати и т.д.).

Научная новизна исследования: Впервые на основе широкого круга источников архивного и статистического материала комплексно исследуются

особенности развития металлургической промышленности, опыт подготовки и переподготовки рабочих кадров в 1960-1980 гг.

Основные положения, выносимые на защиту:



-на основе вновь введенных в научный оборот источников и публикации проанализировать выводы и рекомендации исторической литературы советского периода по исследуемой проблеме;

-проанализировать и обобщить основные положения документов и решений правящих органов по вопросам совершенствования управления промышленностью и обеспечения рабочими кадрами коллективов металлургического производства;

-исследовать и обобщить опыт перестройки работы промышленных

коллективов в указанный период истории, раскрыть основные мероприятия в

данном направлении и их результаты;

-на основе новых источников исследовать и обобщить опыт общеобразовательной и профессиональной подготовки рабочих кадров в системе общего и профессионально-технического образования, на базе предприятий отрасли.

-изучить и выявить степень влияния на подготовку и повышения квалификации рабочих кадров отрасли планов социального развития коллективов.

Практическая значимость исследования: Научные результаты и выводы, настоящего исследования могут быть использованы для осуществления индустриальной политики в рамках индустриально-инновационной Программы, в учебно-воспитательном процессе образования, при подготовке работ по новейшей истории Казахстана, подготовке и проведении специальных курсов и теоретических семинаров по отечественной истории.

Апробация работы. По теме работы опубликованы 6 статей. Из них 3 в сборниках международных научно-практических конференции, а 3 - в журналах, рекомендованных Комитетом по контролю в сфере образования и науки МОН РК.

Структура диссертации: Диссертация состоит из введения, двух глав, шести подглав, заключения, списка использованной литературы и 28 приложений.

Resume
Thesis work for the degree of candidate of historical sciences,

specialty 07.00.02 .- Native History

(History of the Republic of Kazakhstan)
Orazayeva Zhazira Zharasovna
Personnel of metallurgical industry of Kazakhstan (60-80, XXc)

Research actuality.

The thesis is based on the principles of objective research and administration for the first time in the scientific use of archival materials, to study the History of Soviet industrial policy in the period 1960-1980 years in the Republic.

This problem in the condition of sovereign Kazakhstan and implementation of industrial and innovation programme is acquired a special relevance in science.

In this connection, necessity to analyze History of Soviet industrial policy of the state during the designated chronological period and to reveal features of preparation and improvement of professional skill of workers-metallurgists is an important problem of native historical science.

Aims and objectives of the research are defined as a generalization of historical experience and problems in preparation and retraining of personnel of metallurgical branch of the Republic on the basis of sources again entered into a scientific turn. In this work the following problems are allocated:



-Defining an essence and the maintenance of an industrial policy in the USSR in 1960-1980, to analyse the basic results of preparation and increase of a general educational professional level of personnel of the given branch;

- to analyse the basic results of preparation and increase of a general educational professional level of the personnel of the given branch, defining an essence and the maintenance of industrial policy in the USSR during 1960-1980

-to reveal directions of reorganization work of branch on new forms of managing an intensification of manufacture;

-to generalize experience in stimulation of industrial and public activity of workers-metallurgists;

-defining the basic directions and contradictions of industrial policy during the investigated period in republic to open the industrial and domestic problems essentially influenced qualitative structure of working collectives of an industry.

Methodological bases of research work:

In this research the author is guided by theoretical positions and basic conclusions of known scientific schools and native researchers of History of industry. In this work the following theoretically-methodological principles and approaches are used: objectivity, a historicism, a system approach, a comparative analysis, a method of generalization, synchronously-chronological aspects.

The research is based on rather - the comparative analysis of sources of a various origin (historical, archival documents, the accounting materials, the special literature, materials of a press, etc.).



For the first time on the basis of the broad audience of sources of an archival and statistical material experience of preparation and retraining of the personnel in 1960-1980 years is in a complex investigated feature of development of an iron and steel industry.

Main points for the defence:



-based on the newly introduced into scientific sources and publications to evaluate the conclusions and recommendations of the historical literature of the Soviet period to study the problem;

-based on the newly introduced into scientific sources and publications to evaluate the conclusions and recommendations of the historical literature of the Soviet period to study the problem;

-to analyze and summarize the main provisions of documents and decisions of governing bodies on improving the management of industry and provide skilled personnel collectives of metallurgical production:



-explore summarize the experience of industrial restructuring teams in this period of history to reveal the main activities in this area and their results;

-based on new sources to explore and summarize the experience of education and training of personnel working in the system of general and vocational education, based on the industry

-to explore and identify the degree of influence on the preparation and training the workforce sector plans, social development groups.

The practical significance of the study:

Research results and conclusions of this study can be used in the implementation of industrial innovation programs in the educational process in preparing works in modern History of post Soviet space, preparation and conduct of special courses and seminars on national history.

Approbation of the work:

On the topic of work published 6 articles. 3 of them are in the collections of international scientific-practical conference, and 3 - in magazines, recommended by the Committee on Control in Education and Science, Ministry of Science and Education of the Republic of Kazakhstan.

Structure of the thesis:



The thesis consists of an introduction, two chapters, six subchapters, а conclusion, а list of references and 28 applications.

ОРАЗАЕВА ЖАЗИРА ЖАРАСҚЫЗЫ


Қазақстан металлургия өнеркәсібінің

жұмысшы кадрлары ( ХХғ. 60-80 жж. )

07.00.02 – Отан тарихы

(Қазақстан Республикасының тарихы)

Тарих ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін



алу үшін дайындалған диссертацияның
Авторефераты


Басуға 30.11.2010 ж. қол қойылды

Шартты баспа табағы 1,6

Көлемі 60х90 1/16.

Офсет қағазы. Таралымы 100 дана

Тапсырыс № 08
М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік

университетінің БАҚ және баспа орталығында басылды

090000, Орал қ., Сарайшық к., 34






Достарыңызбен бөлісу:
1   2


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет