«геодезиялық астрономия»



жүктеу 1.91 Mb.
бет11/15
Дата02.05.2016
өлшемі1.91 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15
: ebook -> umm
umm -> Типовая учебная программа по предмету «Музыка» для 1-4 классов уровня начального образования
umm -> -
umm -> Зертханалық ЖҰмыс тақырыбы: «Кестелік процессор ms excel. Мәліметтерді енгізу және редакциялау. Ұяшықтың адресі» Мақсаты
umm -> «Экономикалық теория негіздері» пәні бойынша экономикалық емес мамандықтары үшін
umm -> Ғылымның эмпирикалық деңгейінің негізгі тәсілдері қандай?
umm -> Семинар сабақтары Студенттердің өздік жұмысы
umm -> История взрыва 1
umm -> Асенова Б. К. Ребезов М. Б

Прецессия жəне нутация
Ай мен күн тартылысының жердің экваторлық қалыңдауына əрекеті нəтижесінде кеңістікте тұрақты бағытты сақтамайды,оның қалпы жердің айналуы осінің айналуы эллипсоидына жақын, ол экватор жазықтығының жағдайын анықтайды. Ол шамамен 2 ≈47°-қа тең, ал уақыт кезеңі 26000-ға жуық биіктікте конустық бұрышты бетін сипаттайды.

Осының салдарынан дүние полюсі жұлдыздар арсында баяу орын ауыстырады,бұл аспан экваторы мен көктемгі күн мен түннің теңелуі нүктесінің ығысуын туындатады. Бұл құбылыс ай-күн прецессиясы аталады. Өйткені санақтаудың жүйесінің өзі уақыт өткен сайын бақылаулардан алынған, уақыттың əралуан кезіне жататын жылжымайтын жұлдыздарға, олардың координаттарына қатысты кеңістікте өз жағдайын өзгертеді,əралуан болады.


Əралуан кездерге жататын координаттарды өзара салыстыру үшін координаттар жүйесін уақытты белгілі бір кезіне арнап бастапқы ретінде қабылдайды жəне осы жүйеге уақыттың басқа кездеріне жататын координаттар жүйесін келтіреді.

53

Ай жердің тартылысы ықпалында ғана ,емессондай-ақ басқа планеталардың, ең бастысы күннің ықпалында болады. Сондықтан ай өзінің жерді айнала қозғалысында бір қатар елеулі ауытқуларына шыдас береді.
Ай орбитасы жазықтығының эклиптика осі айналасында айналуы күн мен планеталар тартылысының айдың қозғалысына ықпал ету көріністерінің бірі болып табылады. Бұл ретте экватор жазықтығының ай орбитасы жазықтығына еңкіш бұрышы өзгереді. Еңкіш бұрыштың өзгеруі айдың тартылысы күшінің шамамен бағыт бойынша өзгеруін туғызады.Осының салдарынан дүние полюсі жəне күн мен түннің теңелуі нүктесінің қозғалуы жоғарыда айтылғаннан гөрі едəуір күрделілеу болады. Дүние полюсі ғасырлық қозғалысқа прецессияға ғана емес, сондай-ақ нутация деп аталатын мерзімдік қозғалысқа ие болады.
Полюстің тек қана ғасырлық қозғалысына иеленетін нүкте дүниенің орташа полюсі, ал дүниенің орташа полюсі жағдайына жатқызылған шырақтардың координаттары– орташа координаттар аталады.
Дүние полюсінің ғасырлық жəне мерзімдік қозғалысын иеленетін нүкте,ол дүниенің шынайы полюсі жағдайына жатқызылған шырақтардың координаттары–шынайы координаттар деп аталады.
Нутациялық қозғалыста дүниенің шынайы полюсі эллипс бойынша =9,2а жəне b=6,9" жарты осьтермен дүниенің орташа полюсі маңында қозғалады.Нутациялық қозғалыстың кезеңі 18,6 жыл.
Прецессия мен нутацияның бірлескен əрекетінің ықпалымен дүние поюсі эклиптика полюсі айналысында күрделі тұйықталмаған қисық бойынша қозғалады.Дүние полюсінің көктемгі күн мен түннің нүктелерінің жыл сайынғы орын ауыстыруы50,2"-ні құрайды. Көктемгі күн мен түннің теңелуі нүктесі күннің жылдық қозғалысының қарсы алдына орын ауыстыратындықтан тропикалық жыл (күннің көктемгі күн мен түннің теңелуі арқылы екі жүйелі өтуі арасындағы аралық) жұлдыздық немесе сидерикалық жылдан(уақыт аралығы,

солуақытішіндекүнтолық360°-тысипаттайды

жəнежылжымайтынжұлдызға

жақындайды) 0,0142 орташа күндік тəулікке, яғни күннің 50,2" доғасынан өтуіне

қажетті

уақытқа қысқа.
















Ай – күн

прецессия мен нутаияның мəні

сферикалық астрономияның тиісті

бөлімдерінде

қарастырылады. Онда

прецессия

мен

нутацияның

жұлдыздардың

координаттарына ықпалын ескеретін формулалар шығарылады.
Жұлдыздардың өзіндік қозғалысы
Жұлдыздардың өзіндік қозғалысы да жұлдыздар координаттарының өзгеруіне себеп

болып табылады. Жұлдыздар жазықтықта жер мен күнге қатысты секундіне бірнеше ондаған




километрге

жететін

жылдамдықпен

қозғалады.Жерден

жұлдыздарға

орасан

зор

қашықтықтың салдарынан олардың қозғалысы қарапайым көзге мүлде түспейді,ол елеулі




уақыт аралығында қайталанатын немесе спектрлі талдаудың көмегімен тек қана өте-мөте дəл




астрономиялық өлшеулер нəтижесінде айқындалады.










Жұлдыздардың басым көпшілігі үшін қозғалыс жылына 0,1"-нен аспайды, бірақ кейбір




бізге жақын жұлдыздар үшін олар жылына бірнеше секундке жетеді.







Жұлдыздардың тікелей жоғары көтерілуі бойынша жəне αМмен Мδ-мен белгіленген




еңкіштер

бойынша

жұлдыздардың жылдық өзіндік қозғалуы АЖ-"ныңжұлдыздардың




орташа орындары" кестесінде, содай-ақ жұлдыздар тізбесінде берілген.
Негізгі: 3[112-128]
Бақылау сұрақтары :

  1. Прецессия мен нутацмяға анықтама беріңіз?

  2. Жұлдыздардың өзіндік қозғалысы деген не?




  1. Рефракция, паралакс, аберрация – анықтама?


2 ТӘЖРИБЕЛІК сабақтар
сабақтардың жоспары.
1 жұмыс. Шырақтардың жағдайын координаттар арқылы анықтау.

54


Əдістемелік

жұмыс.

Аспан

сферасының

суретін

салады.Координаттар

жүйесіне

сəйкескелетін

басты

дөңгелектерді белгілейді.Шырақ

жағдайын екі координат арқылы

салады.



















Тапсырма:_1.'>Тапсырма:
1. аспан сферасындағы төмендегі координаггарға сəйкес келетін шырақтар жағдайын анықгау:
0°-тан ± 90°-қа дейін саныкталады һ, 0°-тан 360°-қа дейін санақталады А.

  1. аспан сферасындағы төмендегі координаттарға сəйкес келетін шырақтар жағдайын аныктау:

0"-тан ± 90°-қа дейін санықталады 8, Оһ-ден 24һ-ке дейін санақталады X.

  1. аспан сферасындағы төмендегі координаттарға сəйкес келетін шырақтар жағдайын знықгау:

0°-тан ± 90°-қа дейін санықталады 8, 0һ-ден 24-ке дейін санақталады а.



  1. аспан сферасындағы төмендегі координатгарға сəйкес келетін шырақтар жағдайьш анықгау:

З^-тан 360°-қадейінсанықталады2, Оһ-ден + 90°-қа дейін санақталады β.



Негізгі: 4[36-42]

Негізгі: 2[126-147]
Бақылау сурактары

  1. Коордннатгар жүйесінің көкжиектік координаттары.




  1. Координаггар жүйесінін бірінші экваторлық координаттары.




  1. Координаттар жүйесінщ екінші экваторлық координаттары.




  1. Координаттар жүйесінің эклиптикалық координаттары.

2 жумыс.

Жұлдыздық уақыттан орта күндікке көшу жəне кері қарай.
Əдістемелік ұсыныс. Ауысу формула арқылы берілген сэтке ж^лдыздық уақытты еоептеп шығару. Редукциялар коэфициентгер 0,00274; ν = 0,00273 тен.

Тапсырма:




уақьггm аралығын




І.Орта күндік уақыттың бірліктерінде

берілген

жұлдыздың уақыт

бірлігінде көрсету.










S = m+ m










2. Бірліктермен берілген жұлдыз уақыт S уақыт аралығын орташа күндік уақыт

бірлігінде ікөрсету.










m = S - vs










З. Жергілікті орташа күндік уақыты

сəтіне

сəйкес келетін

жергілікті жрдыз

уақытынын S сатін анықтау.










S = S0 + m + m + h
4. Жергілікті жұлдыз уақытына сəйкес келетін жергілікті орташа кұндік уақыт сməтін аныктау.
m = ( S – S0 ) - ( S – S0 )V Негізгі: 1 [18-35]
Негізгі: 1 [62-24]

Бақылау сурақтары


  1. Жұлдыз уақытының орташа күндікке ауысу формуласы.




  1. Орташа күндік уактыттьвд жұлдыздыққа ауысу формуласы.




  1. S0 кестесінен қандай дəлелмен іріктейді?

  2. Жұлдыз уақытыньщ орташа күндікке көшуінің редукциясы неге тед.

  3. Орташа кұндік уақытын жұлдыздьщқа ауысу редукциясы неге тең.

3 жұмыс.

Шырақтардың шығуы мен батуын анықтау.
Əдістіемелік ұсыныс. Орын ендігін астрономиялық жылнамадан біле отырып, берілген кұнге δ іріктейді. Cost = tg ф tg δ формуласы арқылы сағаттық бұрышын есептеп шығарады.Соst

55


функциясы жұп болғандықтан, онда 0-ден +12һ-дейін жəне 0-дея-12һ-ге дейінгі шекте жаткан со4 арналғанформула бойынша сағаттық бұрыштың екі мəнін табамыз.
Тапсырма:

SЕ жəне SW, шығу сəтін

SЕ = а-t SW = a+ t

формуласы аркылы табады.


Азимутты шығу жəне бату сəтінде формуланың екінші көрінісі арқылы табады. cosA = sinδ / SW = a + t
Негізгі: 1[46-47] Қосымша: 1[15-22]
Бақылау сұрактары

  1. Сағаттық бұрышты қандай формуламен анықтайды?




  1. Шырақгың шығу сəті неге тең?




  1. Шырақтың бату сəті неге тең?




4 жұмыс. Азимутты Күннің зениттік қашықтығы бойынша өлшеу.







Əдістемелік ұсыныс.













Өлшеулерге дайындалу.













Теодолиттібелгілеу, деңгейбойыншакөкжиеккекелтіреді.Нөлпункте

окулярлық




микрометрдің жылжымалы жібін белгілейді.










Өлшеулерді жасау.













Азимутты

анықтау

кезінде өлшеуді таңертең немесе кешке

жасаған . пайдалыӨлшеуді




теодолиттің екі жағдайьшда КЛ жəне КП жəне куннің бейнелеуінің екі жағдайында жүргізеді.




Тапсырма:
















1. Жіптер

торының

вертикаль жібімен жер затын көздейді жэне келбеу

дөңгелектің

КЛ

дөңгелегі бойынша санактайды.










2. Вертикаль дөңгелектің алидадасы кезінде деңгей көпіршігін ортаға қояды.










3. Жіптер

торының

сол жақтағы жоғарғы квадратпен Күннің бейнеленуін

көздейді

жэне

тор жіптері Күннің

бейнесіне жанасқан сəтте Тлі сағаттарын

санактау

үшін көмекшіг

сигнал береді.













  1. КЛВ1 лимбасы мен КЛ2 көлденең дөңгелек арқылы санақтайды.




  1. Жіптер торының оң жақтағы төменгі квадратымен.

Күннің бейнесін көздейді жəне Тл2сағат,

КлВ2 вертикаль

дөңгелектін, жəне Кл2 көлденең

дөңгелектің лимбалары арқылы санақ алады.










6.

Тутікшені зенит арқылы айналдырады.










7.

2-5 пункггерінде жазылган

амалдарды

шығарады жəне

Күнге көзделген

сэтінде Тпрі сағат,

Тпр2 сағаттар керсеткіштерін

В

В




арқылы санақтар

жəне КП1 КП 2 вертикаль дөңгелектің лимбасы

алады.













8.

1-Пункттекелтірілген

амалдарды

шығарады,кедденең

дөңгелекгің

лимбасыарқылы

КП санағын алады. Өлшеулер нəтижелерін журналға жазады.
Негізгі: 2[46-47] Қосымша: 4(205-208]

Бақылау сұрақтары:

  1. Зенитгік қашықтықты өлшеудің пайдалы уақыты.

  2. Өлшеулерді жүргізу тəртібі.




  1. Көзделгі сəтіндегі Күннің жағдайы.

5. жұмыс. Күннің зениттік қашықтығы бойынша азимутты есептеп шығару. Əдістсмелік ұсыныс.

І.Күнге көзделгі амалының орта сəтінде сағаттардың То көрсеткіштерін есептеп шығарады.

То = 1/4 (Тл1 + ТЛ2 + Тпр1 + Тпр2 )

56


2.ЬСлв, КПВ вертикаль дөнтелек арқыяы жартьшай амалдардьщ орташа санақтарын есептеп шығарады.


Формула (4) бойынша Күннің Zл1, Z 1 пр өлшеулердің орташа сəтінде жартылай амалдар мен зенитгік қашықтығын есептеп шығарады.


Тапсырма:
1 жəне 2 пункттер бойынша есептеп шығаруды өлшеулер журналында жасайды. 3. Өлшеулердің орта сəтінде эфемеридті уақытты ЕТ

UTI=T0 + u ЕТ = UТІ+ΔТ-λ

Формуласы бойынша есептеп шығарады.


  1. Өлшеудің орташа сəтінде Күннің көрінетін ауысуын δо = δо т + Vδ (ЕТ)Һ формуласы арқылы есептеп шығарады.




  1. Өлшеулердің орта сэтінде Күннің Z зениттік орта кашықтығьш мына тэсілмен есептеп шығарады.

Мұнда р - формула (13) бойынша есептеп шығарылатын ақиқат рефракция. Д2 - формула (14) есептеп шығарылатын Күннің параллаксына түзетпе.



  1. Өлшеулердің орта сəтінде формула бойынша амалмен Күннін Ао азимутью есептеп шығарады.







cos А1 белгісі




Таңертең




Кешке































+




А0 = 36001




А0

= А1
















-




А0=1800 + А1




А0

=1800 - А1




4. Өлпіеулердің орта

сəтінде Жер заты

бағыты мен Күнге бағыт аралығындағыQ

бздзышты амалмен есептеп шығарады.



  1. Жер затының азимутьш есептеп шығарады.

А = Ао + Q


1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет