«геодезиялық астрономия»



жүктеу 1.91 Mb.
бет4/15
Дата02.05.2016
өлшемі1.91 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
: ebook -> umm
umm -> Типовая учебная программа по предмету «Музыка» для 1-4 классов уровня начального образования
umm -> -
umm -> Зертханалық ЖҰмыс тақырыбы: «Кестелік процессор ms excel. Мәліметтерді енгізу және редакциялау. Ұяшықтың адресі» Мақсаты
umm -> «Экономикалық теория негіздері» пәні бойынша экономикалық емес мамандықтары үшін
umm -> Ғылымның эмпирикалық деңгейінің негізгі тәсілдері қандай?
umm -> Семинар сабақтары Студенттердің өздік жұмысы
umm -> История взрыва 1
umm -> Асенова Б. К. Ребезов М. Б

Негізгі:1 [56-98] Негізгі: 5(62-68]
Қосымша: Ц46-66] Бақылау сұрақтары:

  1. (μ жəне λ) шамалары қалай аталады, олар неге тең?

  2. Гринвич(ге жұлдыздық уакыт кандай формуламен есептеп шығарылады?




  1. Орташа: сүндік уақыттьщ жұлдыздық уақытқа ауысуы формуласы.




  1. Жұлдыздық уақыттьщ орташа күндікке ауысуы формуласы.




  1. Эфемери дтік уақытты анықтау.


4-лекция. Жердің айналу қозғалысы. Ай мен Күн прецессиясынын(қозғалысының) механикалық мəні.
Біз осы кезге дейін экватор мен эклиптиканың жазықтьщтары,олай болса, көктемгі Күн мен Түнніц теңелуі нүктесі кеңістікте тңзақты жағдайда оақталады деп келдік.Алайда, уақыттың өз - алуан сəттеріне қатысты бақылауларды салыстырғанда коордннаттардың осьтері жағдайын

өзгертсек,

жазықтықтағы

нүкте

координатьшың

өзгеретіні

сияқты

жұлдыздардың

координаттары уақыт өткен сайьш баяу баяу өзгеретінің көрсетіп отыр.







Жұлдыздар координаттарьшың өзгеруі жүйелі сыйпатқа ие болады,мұньщ өзі санақ

жүйесінің

өзі өз жағдайыя жылжымайтын жұлдыздар тұрғысында ұдайы

өзгертетінің

көрсетеді. Экватордьщ жагдайын анықтайтьш Жердің айналу осі кеңістікте үздіксіз жылжып тұрады жэне мира полюсі аспан сферасында күрделі қисыкты бейнелейді, ол жалпы алғанда эклиптика полюсінің орталығымен бірге Е- ге тең сфералық радиустың кіші дөңгелегінің тріықталмаған шеңберін еске түсіреді.

22




13 - сурет.-дүние полюсінің қозғалысы.
Егер аспан сферасының сьфтынан қарайтьш болсақ,онда бұл қозғалыс шығыстан батысқа қарай, яғни Күннің жылдық қозғалысына қарсы жүреді. Экватор полюсі эклиптика полюсін айңала жүріп, шамамен 26000 жылда толык айналып шығады.
Сондай-ақ эклиптика жазыктығы, олай болса, оньщ полютері экватор полюсіне қарағанда едэуір баяуырак болса да, жылжымайтын жұлдыздар арасында өз жағдайын өзгертеді. Эклиптиканың баяу айналуы нэтижесінде эклиптиканың экваторға еңкрюі, совдай - ақ

зкватор мен эклшггака полюстерінің өзара орналасуы бірте- бірте өзгереді. Прецессия жəне



нутация

қу_былыстарын

туғызатын

механикалық

себептер , КүнніңАйдьщ

жэне

планеталардьщ Жердің экваторлык шығыршығына тартылысынын,ауытқушы əсері

больш

табылады. Егер Жер шар кескінінде болса, онда Күн мен Ай тартылысына тең əрекет етуші күші Жер орталығы арқылы өтер еді жэне Жердің айналуы қозғалысына ешқандай эсері де болмас

еді. Бірақ

Жердіэкваторлық

шығыршыққамтығандықган

Күннің

тартылью

кұші

шығыршыктың

анағұрлым

алыстағысына қарағанда,өзіне неғұрлым

жақын

жартысьша




əрекет етеді.



















Жазғы

күн

тоқырауы

сəтінде

Кун тартылысы кұшінің Жердің

айналуы

қозғалысьша

əрекетін қарастырайық.
Жердің айналу сР осі жэне эюшптиканыңcR oci күн тоқырауы колюрінің жазықтығына тура келетін сызба жазықтығында, одан əрі S нүкгесі — Күн орталығы орналасқан К1 К — эклиптика жазығының қиылысу сызығы сызба жазығьша,Сγ - экватордьщ жазықтығымен

қиылысатын сызық пен сызба жазықтағына перпендикуляр эклшітиканьщ Күн мен теңелуі сызығы, шар тэріздес Жерге эрекет ететін Ғ1 тартылыстьщ тең эрекет етуші күші, экваторлық шығыршықтың тиісішпе неғұрлым жақын жэне негүрлым алыс беліктеріне əрекет ететін тартылысты Ғ2 жəне Ғз тең эрекет етуші күші сызбаның жазықтығында жатыр делік, Ғ2 > Ғз болғандықтан - олардьщ F4 тең эрекет етушісі Жердің ортаоы арқылы өтпейді жэне оньщ



қосымша нүктесі Күнге біршама жақьш,А нүктесінде жатады. Жер орталығьша F4

жвне

Күнге қарай F5 біреуін қарама - қарсы бағытқа бағытгалған Ғ6

екі күшті косалық. Ғ5

күші

Жердің айналу қозғалысьша əсер етпейді,ол тек Күн

бағыты бойынша

қосымша

шапшаңдықты хабарлайды. F6 куші Ғ4 күшімен жүлтасқан күшті қүрайды,Осы жүлтасқан күштерді екі жүлтың сəттері тең болған жағдайда оған эквиваленттіF7 жэне F8 жұптаскан күштермен ауыстыруға болады.

23


14 сурет.
Көктемгі күн мен түннің теңелуі нүктесінің жаңа жағдайы.
Осы соңғы жүл сγ күн мен түннің теңелуі сызығына жуық экватор жазықтығын эклиптика жазықтыгымен үйлестіруге тырысьш бұруға тырыоады.Олай болса, Жер екі айналу қозғалысына: с Рісі - не жуық тəуліктік айналым мен Ғ7 жəне F8 жұбының əрекетімен туындайтын айнальмға қатысады. Егер екі жұптың айналмалы сəттерін параллеяограмма ережесі бойьшша, яғни векторлар сияқты қоссақ,нэтижелі айналымы табылады.Аталған күштер жұбымен туындайтьш айналмалы сэт айналу осі бойынша бағытгалған вектормен бейнеленеді, оньщ ұзындығы кұшті жрітың шығынына тусірумен пропорционал,Тэуліктік

айналу сəті сР вектормен бейнеленсе, ал F7 жəне F8

күштер жұбыньщ айналусəті сызбаның

жазықтьнына

перпендикуляр cD векторымен

бейнеленеді. Нэтижелі

айналу

сэті

параллелограммаға диагональ болып табылатьш сРі векторымен беріледі.

Сонымен, Жердің айналу осі Күннің тартылыоы эрекетімен сР жағдайдын сРі жағдайға



ауысады. Экватордың жазықгығы

врқашан Жердід айналу осіне перпендикуляр болуға

тиістігінен, онда, экватор OQ'1жазықтығьшда жақа жағдайда болары анық, ал көктемгі кұн

мен түннің теңелуі нүктесі үо

жағдайдан1 жағдайғаγ

(14

- сурет) ауысады. Бұл

ретге

экватордыңэклиптикағаең

кішіөзгермейді.Жердің

айналуықозғалысына

айдың

ауытқушылық əрекеті Күннің ауыткушылык эрекеті алуандас, алайда соңғысына елеулі түрде көбірек жэне негздтым күрделі оыйпат алады. Күн мен Айдың тартылыс күштері үзбей эрекет ететіндіктен, онда Жердің айналу осіcR эклиптикасьшың осі соның осі болып табылатын конустық бетгі бейнелей отырып, жазықгықтыөзінін жағдайын үздіксіз өзгертіп отырады. Бүл қозғалыстың кезеңі 26000 жылға жуық, жəне солтүстік жарты шарда тұрған бақылаушы үшін ол сағаттық тіл бойымен өтеді, Ай мен Күннің тартылыс күштерінің ауытқушылық əрекеті Жердің айналмалы қозғалысына үздіксіз өзгереді. Күн мен Ай аспан экваторын қиып
өткенде, жэне мейлінше шамаға жеткенде,осы екі шырақ экватордан ең көп бұрыштық қашықтыққа алшақтағанда ол нолге тең болады.Сондай-ақ, айдында тартылыс шамасы өзгерелі жэне Ай экватордьщ жазыктығы арқъшы өткенде нолге айналады.Күн мен Айдъщ тартылыс күштерінің шамасы осы шырақгардъщ өз орбитасының қандай нүктесінде- тү рғанына емес, сондай-ақ келе-келе өзгеретін Күн мен Айдьщ жерге дейінгі қашыктығына, сонымен бірге Ай орбитасының жазықтығы өз жағдайын эклиптика жазықтығына катысты өзгеруіне байланысты.
Ай мен Күн тартылысының бірлескен əсері дүние полюсінің ғасырлық қозғалысының жəне оның мерзімдік қозғалысын туғызады.

Ғасырлық қозғалыс (прецессия) салдарынан көктемгі Күн мен Түннің теңелуі нүктесі эклиптика бойынша Күнге қарсы жылына50", 2 жылжиды жəне барлық жұлдыздардын ұзақтықтары жыл сайын осы шамаға артады,ал ендіктер өзгеріссіз қалады. Жұлдыздардын тік шарықтауымен енкеюлерге келер болсақ (14-сурет), онда осы координаттардың екеуі де өзгереді.


Прецессиялық қозғалыстың салдарынан көктемгі күн мен түннің теңелу нүктесі күнге қарсы жылжитындықтан тропикалык жыл0,0142 орташа күндік тэулікке, яғни 20 минутке жұлдыздық жылдан қысқа.

24


Ай мен Күннің прецессиясынан баска планетадан болтаны прецессия.Ол бар планеталардың эсіресе, юпитердің күнді айналасьшдағы жер мен ай жүйелерінің ауырлық орталарыньщ қозгалысьша ауытқуы əрекетінен туындайды. Планеталар болатьш прецесоия өте аз (жүз жылда 47" секунд), бірак оньщ эсері салдарьшан дүние полюсі эклиптика полюсін шеңбер бойымен емес, спираль бойьшша айнала қозғалады.





Нутация




Дүние

полюсініңнутацияныңмерзімдікқозғалысын

қарастыралық.12-суретте, КК-

эклиптика, LL-эклиптиканьщ жазықгығьша қарай іі=5009' бұрышын еңкейген ай орбитасы,

QQ' экватор доғасы. Эклиптика жазықтығымен Ай орбитасы жазықтығыньщ қиылысқан

сызығы

түйін сызығы деп аталады.Ай оқтүстік жарты

шардан солтүстік жарты шарға

ауысқанда эклиптикаға қиылысқан кезіндегі Ω нүктесі Ай орбитасының шырқау шегі деп аталады. Айдьщ солтүстік жарты шардан оңтүстік жарты шарға ауысқанда эклиптиканы қиьш өтетін диаметральді қарама қарсы нүктесі орбитаның бэсеңдейтін түйіні деп аталады.Егер Ай тек жермен тартылыста болса, онда Айдың орбитасы жазық қисық (эклипс) болыпкөрінер

еді жэне осы орбитаньщ жазықгығы эклштгикамен аспан экваторьша қатысты айнымс жағдайды сактап қалар еді.Алайда, Ай Жермен ғана емес,өзгеде планеталармен жəне Күнмен тартыдыста болады, оның есесіне Күннің тартылысы Жердің тартылысынан2,5 өте көп. Сондыктан Айдың Жерді айнала қозғалуы елеулі ауытқуға ұшырайды. Осьшың



саддарьшан жоғарыда көрсетілген дүние полюсінің аспан сферасында ғасырлық ауысуы бірқатар тербелістерге мэжбур болады. Күннің Айға жэне соның əрекетімен Ай орбитасының жазықтығы эклиптика осіне жуық баяу бұрылатын ауытқушылық эрекетінен туындайтьш полюс тербелісі ең үлкен мəнге ие болады.













15-сурет-Ай орбитасы.













Сонымен бірге Ай орбитасының түйіндері

эклиптика бойымен жыл сайын19°20',5




жүріп отырьш жəне18 2/3 жылда толық айналым жасап,сағат тілі бойынша қозғалады.




Түйіндер сьвығының айналу салдарынан Ай орбитасының экваторға көлбеуі18918' - ден




28°36' (яғни 23°27'+-5°09') дейін өзгереді. Ай орбитасының эклиптикаға көлбеуі мүлдедерлік




тұрақты қалады. Олай болса, полюстер ғасырлық қозғалыспен (перцессиямен) бірге онында




мезгілдік козғалысы болады, оның ішінде Ай түйіндерінщ Айналу кезеңіне сэйкес келетін жəне




18 2/3 жылға тец болатьш қозғалыс кезеңі негізгісі болады. Осы кезеңдік тербелісті қозғалыс




нутация деп аталады. Ай орбитасының экваторға

енкеюі мерзімді өзгеретіндіктен,онда




Айдың Жердің айналуына ауытқу əрекеті

кезеңдік

өзгерістергеұшырайды,

соның




салдарынан жердің айналу осі жазықгықта тербелісті айналыс жасайды.







Жер

орбитасының

Күн

айналасында

жэне

Ай

орбитасыньщ

Жер

айналась

эклиптикалығы салдарынан Жердің Күнге жэне

Айға дейінгі қашықшғы өзгереді,олай




болоа, Аймен Күннің Жердің айналуы қозғалысьша ауытқушы əрекетінің шамасы өзгереді.




Бүл жердің айналу осінің нутациялық қозғалысын қиьшдатады.Өр алуан кезевдеріI мен жэне амплитудаларымен көптеген бірқатар бөліктер пайда болады.Кезевдерінің өзгеруі бір Айдан асатын бөліктер нутацияның ұзақ кезеңді бөліктері деп аталадл,есесіне олардьщ ең

25


бастысы 18

2/3 жылдың

кезеңдік

бөлігі болып

табылады,Өзгеру

кезендері

бір

айга

жетпейтін. бөліктер нутацияның қысқа кезеңді бөліктері деп аталады.










Негізгі

нутациялық

қозғалыс

салдарынан Р

дүние полюсі

егер тек

кана

прецессия

болғанда ғана орьш алатын кейбір Ро орта жағдайына жазық эклипсті бейнелейді15-сурет. Полюстің тек қана прецессиялық қозғалысьша ие болатын Ро нүкгесі дүниенің орта полюсі деп аталады. Дүниенің орта полюоінің жағдайына сэйкео келетін аспан экваторы сол оəт ушін орта экватор деп аталады. Орта экватордың жағдайына сэйкес келетін көктемгі Күн мен Түннің теңелуі нүктесі көктемгі күн мен түннің теңелуінің орта нүктесі деп аталады.Прецессилық қана емес, сондай-ақ нутациялық қозғалысқа қатыса алатын Р нүктесі, яғни уақыттың əрбір аталған сəтінде жер айналысы осінің дэл жағдайьша сəйкес келетін нүкте дүниенің ақиқат полюсі деп аталады. Əрбір аталған сəтте дүниенің ақиқат полюсі жағдайьшасəйкес келетін аспан экваторымен көктемгі кұн мен түннің теңелуі нүктесі тиісінше аталған сəт үшін ақиқат экватор жэне көктемгі кұн мен түннің теңелуінің акиқат нұктесі деп аталады.



16-сурет. - Нутациялық тербелістер.
Нугациялық эллистің үлкен жарты осі 9", 2 тең, кішісі - 6", 9 тең, эллипстің үлкен осі R эклиптикасының полюсін дүниенің Ро орта полюсімен жалғастыратын үлкен доғасы бойышпа, яғни күн тоқырауыньщ орта колюрі бойышпа бағытталған. Эллипстщ кіші осі Күн мен түншк теңелуі колюрі бойынша бағыгталған.
Ақиқат полюстің орташаға қатысты қозғалысын екі құрамды бөлікке- күн тоқырауыніщ колюрі бойынша жэне күн мен түннің теңелуі колюрі бойынша бөлуге болады.Біріншісі ақиқат полюсінің қашықгығының эклиптика полюсінен өзгеруін,яғни экватордың эклиптикаға көлбеуінің өзгеруін туғызады. Ол көлбеу нутациясы деп аталады, жэне белгіленеді.

Негізгі: 1 (18-35) Негізгі:5(7-16) Қоcымша: 1 (15-22)

Бақылау сұрақтары:

  1. Прецессия мен нутация құбьшысьш туғызатьш себептер?




  1. Нутациялық эллипстің үлкен жарты осі неменеге тең?




  1. Нутациялық эллипстің кіпгі жарты осі неменеге тең?\




    1. Көктемгі күн мен түннід теңелуі күктесі ненің салдарына күнге қарсы қозғалады?




  1. Жердің ақиқат полюсі дегеніміз не?


5-лекция. Астрономиялық аспаптар. АУ 2/10; астрономиялық теодолит
Астрономиялық теодолит 1 жəне 2 кластардың геодезиялық желісі пунктеріндегі ендікті, ұзақтықты жэне азимуттарды анықтауға арналған.

26




(17 - сурет). АУ 2/10 астрономиялық теодолит.
1- Негізгі түтік, 2 - Қапсырма деңгейінің ұстап тұртын тіреуі, 3 - Қапсырманың көлденең ісі, 4- толькоттік деңгейдің элевациялық бұрандасы, 5 - толькоттік деңгей, 6 - тік дөңгелектің алидада (сызғыш) деңгейі, 7 - тік дөңгелектің микроскопы, 8 - контактық микрометрдің басы, 9 - контактылы микрометр, 10 - контактылы микрометрді келтіретін қол тұтқа, II - көлденең
дөңгелектің микроскоптары - микрометрлері, 12 - азимут бойьшша теодолиттің жоғарғы бөлігін айналдыруға арналған редукторлы электромоторлық келтіргіші, 13 - тексеру түтікшесінің жьшжымалы кареткасы, 14 - алидаданың (сызғыштың) бекіту бұрандасы, 15 - тұгырық, 16 -

көтергіш

бұрандалар,

17 - тексеру түтікшесінін

жарышн

өшіргіш,18 - тексеру

түгігі

шамьшьщ

электрмен

пайдаланатын нүктелері,19

- бүкіл

теодолитке жарық

беретін

электрмен пайдаланатьш нүктелер, 20 - көлденең дөңгелектің құндағы, 21 - тік дөңгелектщ құндағы.

Теодолитгің орталық, өзгертілген басты түтігі. Объектив - қос линзалы, жарқыраған, Объективтің фокус аралығы 450 мм, байланыстырылмаған саңылауьшьщ диаметрі55 мм,



айырғыштық

қабілеті 2,6". Ауысым окулярлары 10 жəне 8 мм фокустік аральщпен

басты

түтікгі 45 жэне 56 улғайта алады. Түтікшемен көру өрісі

? тең.




Түтіктің

айналу осінің(теодолиттің көлденең осі) орта

бөлігінде текше түрінде

жүандау

келеді. Осы текшенің ішіне іштей толық шағылысатын үш қырлы шыны призма орнатыпған. Призманың бір қыры объективке, екіншісі түтікіің окулярлық шетіне қаратылған. Шырақтан шыққан жарық шоғыры объектив арқылы өтіп, призмаға түседі де, оның гипотенуздықырьша шағылысып, окуляр жаққа бүрылады. Түтікшемен көру өрісі заты жоғарғы түхы төмен тұрғандай, оң жағы оң жағында,сол жағы сол жақта қалғандай көрінеді.Призманың

қьфларын

тұтіктің оптикалық осіне перпендикуляр орнату үщін

текшеде

призманыд

оправасьша

бұралатын екі түзету бұрандасы бар.Түтікшенің көру өрісіне

жарық

осьтің

қарсы салмақты шетіне орнатьшатын лампадан түседі.Айналатын призманьвд гипотенузды қырьша бекітілген лампа арқылы окулярға жарық түседі.

Түтікті фокустеу окуляр буынын ауыстыру жолымен қолмен жасалады. Фокустеу шегі - 5 метрден шексіздікке дейін.


Басты түтіктің окулярлық микрометрінің құрылымы қарапайым. Жіптер торы қальшқа тартьшған қозғалмайтын жеті торлы жіптерден жэне жылжымалы кареткаға тартылған

27


оларға перпевдикуляр үш жіптен тұрады.Жылжымайтын жіптерді орта аралығы90" - ға жуық. Жылжымалы жіптің екеуі биссектор тэрізді. Биссектор жіптерінің бұрыштық аралығы 25-30" қүрайды. Үшінші жьшжымалы жіп - бір сыңарлы. Ол биссектордьщ ең жақын жібінен шамамен окулярлық микрометр басьшьщ бір айналымы (115" - ке жуық) аралығында тңзады. Микрометрдің басы 100 бөлікке белінген. Микрометрдің қорабьш жіптердін торымен90° -

қа бұруға болады. Көлденең осьтің енкішін анықтау үшін оньщ

салынаташ

деңгей3

орнатады, ол арнаулы шанышқыға 2 тірелген. 2мм шкала бөліктерінің өлшемі - 2-2,5".




Түтіктің тұғырықгарын тепе-тең еместігін тұғырықтардын біріне орналасқан екі түзету

бұрандасымен

түзетуге болады.Толькоттық

деңгей 5

көлденеңосьпен

бірге

бекіту

бұрандасымен

қамтылған

қамыттьщ

көлемімен

бекітіледі,2мм

шкаладағы

деңгей

бөліктерінің

өлшемі 1,2-2,0".

Деңгейдің өркешесін ортаға келтіру

үшін

деңгей

көтеру

бұрандасымен ңамтылған.
Теодолиттің тік ооі жоғарыда тіреуі бар конусты келеді(б-сурет). Осьтің жоғарғы (тіреу) бөлігінің беті шар тəрізді.Осы бетінде аралык көпшілік жатыр,оньгң төменгі жағында конустық қырнау бар, ал жоғарғы беті саңырауқулақша - басты бұрандаға тірелген. Шарлы беттен төмен тік оське бұралған шектеу бұрандасы баксаны осьтен бөлінуден сақтайды.

Шарлы бет пен оське арнаулы майды жұқалал жағьш,реттеуші бұранданы бұрау арқылы ось пен бакса (төлке) арасынан саңылау жасауға болады, сонда теодолиттің жоғарш бөлігі оңай жəне тік ось айналасында ауытқымай йаналады.


Көлденең дөңгелектің 220 мм лүмбісі 5' арқылы бөлінген, Бөліктердің жазылымдар сағат тілі бойынша бедерленген. Бөліктердің негізгі шығыршығынан басқа 1° арқылы бөлінген 10° арқылы жазылған қосымша шығыршық бар. Қосымша шығыршық индекс бойынша құралсьв көзбен 0,1° дейінгі дəлдікпен алидада қүлдағының əйнегіне орналасқан теодолиттің жоғарғы бөлігін азимут бойынша орнату қызметін атқарады. Индексті аздаған шектерде ауысхыруға болады, ол үшін оньщ бекітпесінің бү.рандаларын сэл босату керек.Индексті ауыстырумен индекс бойынша микроскоптар - микрометрлер санағы арқылы санақгардың сэйкестігін келтіреді.

Көлденең дөңгелекті шығыршықгы рейкамен ілгекке енгізілетін конустық тегершікгің тетігі көмегімен қайта ауыстыруға болады.

Орната отырьш, дөңгелекті бекіткіш бұрандамен қатайтады.Көлденең дөңгелек алидаданың қорғау қүлдағымен жабылған. Көлденең лимба бойьшша санақтар микроскоптар - микрометрлердің 11 көмегімен жүргізіледі (18-сурет). Микроскоптар - микрометрлердін, түгіктері қисық, 49Х- ға ұлғайтьшған жэне 2" басының бөліктерінің өлшемі бар. 5' лимбаның ең аз аралығы микрометр кувдағының2,5 айналымьша тең. Микроскоп - микрометрдің

жылжымалы каретасына екі биссектор тартылған,олардың арасындағы

аралық

кезеуші

буранданың екі айналымына тең. Бұранданың айналу саньшьщ санақтары қалыпқа бекітілген

жəне микроскоп - микрометрдің көру өрісінен көрінетін жал

бойынша

жүргізіледі.

Микроскоп - микрометрді түзеткенде жалды микрометр қорабының бүйірлік жақтауында тұрған бұранданың көмегімен ауыстыруға болады. (17-сурет)
18 - сурет. Микроскоп - микрометр.

28


Диаметрі 135 мм тік лимбтің бөліктері ең аз 5'. Градустық бөліктер оағат тілі бойьшша жазыльмдалған. Тік дөңгелектің алидадасына верньерлі шкалаоымен бірге сана микроскоптары бекітілген. Шкала нақтылы дэлдікпен10" 0-ден 30-ға дейін эрбір5 бөлік арқылы жазылымдалған. Микроскоптардың үлкейтілуі 28х Тік дөңгелек қорғау кундағымен 21 жабылған /5-суретті қараңыз/, онда лимба санау ұшін екі дөңгелек санау. Тікбар дөңгелектіи микроокоптары рамасына 7 шамамен 8" тең бөлу өлшемі бар деңгей бекітілген.

Деңгейде зенит орнын тузетуге арналған тузеткіш бұрандалар бар.



Тік - тексеру түтікше геодезиялық белгініқ үстелінен азимутты бақылау кезінде қолданылады. Объективтің байланыстырылмаған саңылауы36 мм, фокустық қашықтығы 360 мм. Тексеру түтікшесінің үлкеюі30". Окуляр микрометрдің айналу өлшемі шамамен 140" тең. Тексеру түтікшесі арнаулы каретаньщ лагерьлеріне бекітіледі,ол екі көтергіш бұрандалар арасындағы сектор шегінде азимут бойынша орын ауыстыруы мүмкін.Теодолит комплектіне Л.Б.Мешанский конструкциясында рамалық деңгей жатқызьшуы мүмкін(7-сурет). Қарапайым салым деңгейі түтікті зениттік қашықтыққа дейін17-20° квтеруге мүмкіндік береді. Мешашжайдің рамалық деңгейімен шырақтарға0-ден 52°-дейінгі зениттік қашықтықтан азимуттық бақылаулар жасауға болады.
теодолиттің комплектіне сондай-ақ түйісу микрометрі, ол туралы төменде ашылады, штатив жəне ұсақ - түйек құралдар жатқызылады.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет