И. арабаев атындагы кыргыз мамлекеттик университетинин



бет14/34
Дата29.11.2019
өлшемі9.87 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   34

Литература:

1. Г.Н. Варковецкая «Методика осуществления межпредметных связей в профтехучилищах». – М.: «Высшая школа», 2004 г.

2. В.Н. Максимова Межпредметные связи в процессе обучения. - М.: Просвещение, 2009.

ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ РАЗВИТИЯ УЧЕБНОЙ МОТИВАЦИИ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ
Рыспаева Ч. К. – аспирантка Кыргызского государственного университета им. И. Арабаева e-mail: cholponram@mail.ru
Аннотация. Качество знаний, полученное в начальной школе, оказывает прямое влияние на дальнейшее получение образования и успешность обучения ученика. В статье рассматривается обучение и воспитание, направленное на развитие личностных качеств и формирование учебной мотивации младшего школьника. Также рассмотрены педагогические условия развития учебной мотивации.

Ключевые слова: мотивация, учебная мотивация, школьник, младший школьный возраст, метод, педагогические условия, начальный класс.
КЕНЖЕ МЕКТЕП ОКУУЧУЛАРЫНЫН ОКУУ МОТИВАЦИЯСЫН ӨНҮКТҮҮРҮДӨГҮ ПЕДАГОГИКАЛЫК ШАРТТАРЫ
Рыспаева Ч. К. – И. Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик Университети аспирант, Бишкек ш., Кыргыз Республикасы

e-mail: cholponram@mail.ru


Аннотация. Башталгыч класста алган билим сапаты окуучунун андан аркы билим алуусуна өбөлгө түзүп, окуучунун окуудагы ийгилигине түздөн-түз таасир этет. Макалада кенже мектеп окуучусунун инсандык сапаттарын, окуу ишмердүүлүгүн жана окуу мотивациясын калыптандырууга негизделип окутуу жана тарбиялоо – көӊүлдүн борборундагы маселе катары каралат. Ошону менен бирге окуу мотивациясынын өнүгүүсүндөгү педагогигалык шарттар каралды.

Түйүндүү сөздөр: мотивация, окуу мотивациясы, окуучу, кенже мектеп курагы, ыкма, педагогикалык шарттар, башталгыч класс.
PEDAGOGICAL CONDITIONS OF DEVELOPMENT OF EDUCATIONAL MOTIVATION OF YOUNG SCHOOLCHILDREN
Ryspaeva Ch. K. – graduate student Kyrgyz State

University by I. Arabaev,

e-mail: cholponram@mail.ru
Summary. The quality of knowledge gained in primary school has a direct impact on further education and the success of student training. The article deals with education and upbringing aimed at developing personal qualities and forming the educational motivation of a young schoolchildren. Also, pedagogical conditions for the development of educational motivation are considered.

Keywords: motivation, educational motivation, schoolchildren, junior school age, method, pedagogical conditions, primary class.
Билим-тарбия берүүнүн сапатын өркүндөтүү, өлкөбүздүн өнүгүшүнө салым кошуучу атуулдарды тарбиялап өстүрүү бүгүнкү күндө республикабыздагы олуттуу маселелердин бири болуп эсептелет. Эл керегине жараган атуулдарды тарбиялоодо башталгыч мектеп зор милдеттерди аткарат. Окуу мотивациясынын табияты жөнүндөгү маселе азыркы учурда бир кыйла иштелген болуп саналат. Адамдын жүрүм-турумунун активдүүлүгүнүн булагы катары мотивдердин өзгөчөлүктөрү Б.Г. Ананьев, В.Г. Асеев, Л.И. Божович. В.К. Вилюнас, А. Маслоу, А.К. Маркова, Х.Хекхаузен, Г.И. Щукина, М.П. Якобсондордун эмгектеринде каралган. Бул окумуштуулардын эмгектеринде окуучулардын инсандыгынын мотивациялык чөйрөлөрүнүн түзүлүшүнүн жана өнүгүшүнүн өзгөчөлүктөрү кеңири изилденген, алардын эмгектеринде окуунун айрым жетектөөчү мотивдеринин мүнөздөмөлөрү сунушталган: таанып билүүчүлүк кызыкчылыктары (Г.И. Щукина, Н.Ф. Талызина), таанып билүүчүлүк керектөөчүлүктөрү (В.С. Ильин), социалдык жана таанып билүүчүлүк мотивдер (А.К. Маркова), ийгиликке жетишүүнүн жана жолу болбогондуктан качуунун мотивдери (С.С. Занюк, Н. Скороходова, Х. Хекхаузен), коммуникативдик жана чыгармачылыкты ишке ашыруу мотивдери (М.В. Матюхина, Н.Ц. Бадмеева) каралган. Окуучулардын мотивациялык чөйрөсүнө таасир берүүчү ыкмалар менен каражаттарды издөөнүн натыйжаларын ачкан макалалардын жана окуучулардын мотивациясын калыптандыруу боюнча максатка багыттуу иштердин акыркы жылдарда көбөйүшү бул проблемага изилдөөчүлөрдүн кызыгуусунун өсүшү жөнүндө кабар берет [2].

Окуу мотивациясы – баланын айлана-чөйрөнүн касиеттеринин мыйзам ченемдүүлүктөрүн, нерсенин жашыруун касиеттерин табуу аракети жана аларды пайдалана алуу. Окуучулардын окуу мотивациясынын калыптанышында педагогигалык шарттандын мааниси чоң.

Педагогикалык шарттар ̶ бул билим берүүнүн мазмунун жана аны уюштуруунун объективдүү мүмкүнчүлүктөрүн турмушка ашыруу үчүн материалдык мүмкүнчүлүктөрдү ишке ашыруунун жыйынтыктары, анткени коюлган милдеттерди ишке ашырууга жардам бериши керек.

Педагогикалык шарттар окутууну жана тарбиялоону уюштуруунун максаттары менен милдеттерин, мазмунун, методдору менен формаларын камтыйт. Ошондуктан “педагогикалык шарттар” деген түшүнүктүн алдында биз максатка багыттуу тандоону, дидактикалык максаттарга жетишүүгө арналган мазмун менен методдордун элементтерин түзүүнү жана пайдаланууну түшүнөбүз.

Тарбия берүү процессин уюштуруунун педагогикалык шарттары максатты, милдетти, мазмунду, методдорду, куралдарды, көрсөтмө куралдарды жана натыйжаларды болжолдойт. Жогоруда көрсөтүлгөндөргө толугу менен макул болуу менен, биз күч-аракетти белгилүү бир объектилерге (окутуу, тарбиялоо, мектептеги окуу-тарбия ишин уюштуруу, мектепке чейинки, мектептеги, мектептен тышкары тарбия берүү, коомдогу, үй-бүлөдөгү тарбия ж.б.) багыттайбыз жана ар бир объектиге ылайык шарттарды белгилөөнү зарыл деп эсептейбиз. Бул объектилердин ар биринин түзүлүшүнө байланыштуу шарттар белгилүү. Баланын мектептеги окууга болгон кызыгуусуна, анын мотивациялык сферасынын калыптанышына эң маанилүү болгон мектепке чейинки даярдык жана анын ичинде инсандык даярдык таасир этет деп Кыргызстан психологу Ж. М. Жумалиева белгилеген. Мектепке чейинки баланын таанып- билүү иш- аракетине болгон даярдыгы аларда түзүлгөн сандуу элестөө жана түшүнүк менен эмес, ойдун денгээли, ойлоо прцесстери, анализдей билүү корутундулоо, салыштыруу менен аныкталат [3].

М.Н. Скаткиндин педагогикалык шарттарга төмөндөгүдөй аныктама берген: “Педагогикалык шарттар ̶ изилдөөнүн объектиси болуп саналган, феномендин калыптанышына таасир берүүчү, педагогикалык процесстин тышкы факторлорунун натыйжасы”, - деп белгилейт [4].

Буга байланыштуу, биз, кенже мектеп курагындагы балдарда баалуулук катары окуу ишмердүүлүгүнө мамилени калыптандыруунун педагогикалык шарттары бар деп жыйынтык чыгардык. Аларга окуу ишмердүүлүгүнө кенже мектеп окуучуларынын баалуулук мамилесин калыптандырууга жардам берүүчү педагогдун салттуу эмес баалоочу ишмердүүлүгү кирет, демек, окуучунун инсандык өнүгүшүнө жардам берет. Окутуунун активдүү методдорун пайдалануу дагы бир кыйла маанилүү педагогикалык шарттардын бири болуп саналат. Анткени бул методдор окуу материалына ээ болуу процессинде активдүү ой жүгүртүүчу жана практикалык ишмердүүлүккө окуучуларды козгойт (маалыматтык, проблемалык окутуу, конкреттүү кырдаалдарга анализ, ролдорду ойнотуу ж.б.). Жана ошондой эле педагогикалык шарт болуп окуу ишмердүүлүк процессинде кырдаалдарды түзүү саналат.

Азыркы мектепти модернизациялоонун негизги багыттары инсандын өнүгүшү жана окуучулардын индивидуалдуулугун ачуу үчүн шарттарды түзүү идеялары менен байланыштуу. Ошондуктан билим берүүнүн сапатын камсыздоонун фактору катары башталгыч класстын окуучусунун окуу мотивациясынын натыйжалуу каражаттарын издөө проблемасы абдан актуалдуу болуп саналат. Окуу ишмердүүлүгүнүн теориясын өнүктүрүү менен окуу мотивациялары жаңы мазмун жана концепциялар менен байыды. Окуу ишмердүүлүгүнүн мотивдерин В.С. Ильин, А.К. Маркова, М.Г. Морозова, Л.И. Божович, Н.В. Бордовскаялар карашкан. В.С. Ильин, М.А. Данилов сыяктуу окумуштуулар кенже мектеп окуучуларынын мотивациялык-таанып билүүчүлүк чөйрөсүнүн өнүгүшүнө мугалимдин таасир берүүсүнүн ар түрдүү каражаттарын изилдешкен жана окуу процессин мотивациялы камсыздоонун негизинде аны башкаруунун дидактикалык шарттарын ачып беришкен [2]. Башталгыч класстардын окуучуларынын окуу мотивациясынын калыптанышы, башталгыч мектептин олуттуу проблемаларынан болуп саналат. Ошондуктан окуучу биринчи класстан баштап окуунун мотивин түшүнүшү маанилүү, анткени мындан интеллектуалдык жана эрктик активдүүлүгү, бүтүндөй окуу процессине мамилесинин калыптанышы көз каранды. Окууга оң мотивдер түшүнүктүү гана эмес, реалдуу аракетте болуш үчүн, аларды калыптандыруу боюнча иш алып барыш керек. Окуунун оң мотивациясын калыптандыруунун үстүндө иштөө менен, биз төмөндөгү милдеттерди койдук:



  • кенже мектеп окуучулары таанып билүүчүлүк процессте өздөрүн негизги катары сезгидей окуу ишмердүүлүгүн уюштуруу;

  • сабак учурунда гана эмес, сабактан тышкаркы учурда да окуучулардын таанып билүүчүлүк ишмердүүлүктөрүн активдештирүү.

Белгилүү болгондой, эгер ички мотивацияны тарбиялоо боюнча атайын иштер жүргүзүлбөсө, анда кенже мектеп окуучуларында окууга туруксуз мамиле менен окууга көңүл коштук, камарабастык өнүгөт. 6-10 жаш оккуга болгон кызыгууга жана окууга негиз салууга ылайыктуу курак. Бул жерде окуучулардын билимдерди аң-сезимдүү өздөштүрүшү абдан маанилүү болуп эсептелет. Окуу процессин окутуунун биринчи күнүнөн баштап окуучулар өздөрүнүн алга жылууларын көргүдөй кылып уюштуруу зарыл, окуучу келечеги менен бүгүнкү күнүнүн байланышын белгилей алгыда кылып мотивдерге инсандык маани берүү керек. Мында максаттарды туура коюу жана аларды окуучулардын түшүнүүсү биринчи даражадагы мааниге ээ болот. Ички мотивдерди калыптандыруу боюнча ишти биз окуучулардын мотивациясын байкоо жолу менен изилдөөдөн, анкетирлөө жүргүзүүдөн, балдар, жана алардын ата-энелер менен аңгемелешүүдөн баштадык. Мугалим менен окуучуладын ортосунда толук психологиялык контакт болушу керек. Балдар акыл ишмердүүлүгүнөн канааттануу алуу менен, окууга кызыгуу сезими менен карагандай шарттар түзүлүшү зарыл.

Ички мотивдерди калыптандырууну ар түрдүү формаларда, ыкмаларда жана методдордо окуу ишмердүүлүгүн уюштуруу аркылуу жүргүздүк:



  • жарым-жартылай жана изилдөөчүлүк ыкмаларды тандоо;

  • сезимдик кабылдоого таянуу менен дидактикалык материалдарды мазмуну боюнча кызыктуу тандоо;

  • жомокчу аркылуу оюндук формада окуу материалын берүү:

  • тапшырмаларды аткаруу аркылуу ийгиликтин кырдаалын түзүү;

  • сабакта жана класстан тышкары иш-чараларда театралдашкан көрсөтмөлүүлүктү пайдалануу;

  • окуу материалын конкреттүү турмуштук кырдаалдар менен ылайыкташтыруу;

  • окутуу менен тарбия берүүнүн формаларынын ар түрдүүлүгү ̶ бул сабак-саякат, интеграцияланган сабактар, интеллектуалдык оюндар, чыгармачылыктын элементтери менен өз алдынча иш, долбоордук ишмердүүлүк, экологиялык марафондор, оюндук программалар, көргөзмөлөр, балардын илимий-практикалык конференциялары, экскурсиялар.

Ошентип, окуу мотивациясын өнүктүрүү ̶ бул узак, күжүрмөн жана максатка багыттуу процесс. Башталгыч класстардын окуучуларынын окуу ишмердүүлүгүнө туруктуу кызыгуу сабак-саякаттарды, сабак-оюндарды, сабак-викториналарды, сабак-изилдөөлөрдү, сабак-жолугушууларды, сюжеттүү сабактарды, чыгармачылык тапшырмаларды коргоо сабактарын өткөрүү аркылуу, жомоктук каармандарды тартуу, оюн ишмердүүлүгү, класстан тышкаркы сабактар аркылуу жана ар кандай ыкмаларды пайдалануу менен калыптанат. Мотивацияны калыптандыруунун ар түрдүү формалары менен ыкмаларын сабактын ар кыл этаптарында колдонуу жана өз учурунда алмаштыруу билимдерге ээ болууга окуучулардын каалоосун бекемдейт.

Адабияттар:

  1. Бекбоев И., Алимбеков А. Азыркы сабакты даярдап өткөрүүнүн технологиясы, Бишкек? 2011.

  2. Божович Л.И. Избранные психологические труды: проблемы формирования личности. – М.: Международная педагогическая академия, 1995. - 208 с.

  3. Жумалиева Ж., Асаналиева Б. У. Балдар психологиясы. – Бишкек,- 2014.

  4. Скаткин М. Н. Проблемы современной дидактики. – М.: Педагогика, 1984. – 96 с.



УДК 370.1 128.2.
КӨП ТИЛДҮҮ БИЛИМ БЕРҮҮ ПРОГРАММАЛАРЫНЫН ПЕДАГОГИКАЛЫК ОКУУ ЖАЙДАГЫ АРТЫКЧЫЛЫГЫ
Сагынбаева Г.А. – Ош гуманитардык

педагогикалыкинституту


Аннотация. Бул макалада көп тилдүү билим берүү программасын колдогон педагогикалык окуу жайлар көп тилди билген адисти тарбиялап чыгуу менен, коомдо өз дараметин талап кылган кылган мектептерге туура келет. Ал менен кошо туура тарбия берүү, тынчтык жана ынтымак жашоонунун лингвистикалык шартын түзүүгө багытталган.

Түйүндүү сөздөр: коммуникативдүү,компотенттүү,интеграция,пилоттук окуу жай, пилоттук тайпа, тарамдалуу.
ПРЕИМУЩЕСТВО МНОГОЯЗЫЧНОГО ОБРАЗОВАНИЯ УЧЕБНЫХ ПРОГРАММ ШКОЛЫ
Сагынбаева Г.А. – Ошский гуманитарный педагогический институт
Аннотация: В статье многоязычных программ указывается, что школы поддерживающие пилотное образование подготавливает специалистов по требование многоязычных школ. Также с соответствующим образованием, миром и примирением, направленный лингвистического состоянием.

Ключевые слова: некомпетентность, интеграция, обучение пилотов, пилотная группа и конфигурация.
ANGUAGE EMPLOYEES CYPүү EDUCATIONүү PRIORITY PROGRAMS IN EDUCATION
Sagynbaeva G.A. In the Humanities рedagogicaluniversity
Annotation: The article of multilingual programs States that schools supporting pilot education prepares specialists on the requirement of multilingual schools. Also with appropriate education, peace and reconciliation aimed at linguistic condition.

Key words: incompetence, integration, pilot training, pilot group and configuration.
Мамлекттик тилди жана улуттук азчылыктардын тилин окуп-үйрөнүү сапатын жакшыртуу багытында Борбордук Азия өлкөлөрүндөгү мектепте окутуунун калыптанып калган тутуму кыйынчылыктарга түшүгүп жатат [1].Бул региондогу өлкөлөрдүн көп тилдүү билим берүүнү жайылтуу боюнча көрүлүп жаткан чаралар улуттук азчылыктардын мамлекеттик тилди функционалдык өздөштүрүүсүнө жана анын интеграциялоочу ролун күчөтүүгө,этникалык коомдоштуктардын тилдерин сактап, өнүктүрүүгө, ошондой эле регионалдык жана эл аралык тилдерди окуп-үйрөнүүгө өбөлгө түзөт [2].

Борбордук Азия өлкөлөрүндөгү улуттук азчылыктардын социалдык интеграциялашуу жана билим алуу маселелери боюнча мамлекет аралык байланыш, 2006-жылдын 28-ноябрда Ташкетте Борбордук Азия өлкөлөрүнүн билим берүү министрлери катышкан эл аралык конференцияда макулдашыл-ган. Региондогу өлкөлөрдө көп тилдүү билим берүүнүн кеёири жайылтылышы бул процессти координациялоо, анын натыйжаларын мониторингдөө жана баалоо, көп тилдүү мектептердин программаларын түзүү боюнча чаралардын көрүлүшү шартталган. Биздин окуу жай Түштүк Кыргызстанда көп улут жашаган ордолуу Ош шаарында жайланышкандыктан, көп тилдүү билим берүү программасы Ош гуманитардык-педагогикалык институттун билим берүү программасына да, 2016-жылдын январь айында пилоттук окуу жай катарында киргизилген. Биздин окуу жайда бир нече улуттун өкүлдөрү окуйт. Ошондой эле окуу жайда тоолуу райондордон жана айыл жергесинен келген көп студенттер билим алышат. Ал студенттер мектепте бир гана эне тилинде окуп келгенине байланыштуу, шаардык мектептерге педагогикалык практика өтөө учурунда, эл аралык конференцияларга катышкан учурда жана окуу жайлар аркылуу мобилдештирүүгө чыккан учурда жана бүтүрүүчүлөр жумушка жайланышууда расмий тил менен баарлашуудан жана жумушка жайгашууда кыйналышат. Учурдун талабына ылайык, көп тилдүү билим алуу үчүн, окуу жайда 3 пилоттук факультет бекитилген. Пилоттук факультеттердин жүзөгө ашырып жаткан негизги милдети- көп тилдүү билим берүү программасын негизги байытуучу үлгүсү болуп, тил компетенцияларын максаттык тилде өнүктүрүүгө эле эмес, эне тилди билүү муктаждыгын эске алууга да мүмкүнчүлүк берүү болуп эсептелет. Окуу жайдын 16 филологиялык багыттагы окутуучу жана 18 предметтен берген окутуучулар көп тилдүү билим берүү программасын толук өздөштүрүп, сертификаттарга ээ болушту. Учурда эки тилде бөлүнгөн убакыттын ортосундагы белгилүү катыш 80/20, 70/30, 60/40 катыштары менен, тилди колдонуунун ыгы жана усулун колдонуу менен сабак өтүп жатат. Пилоттук тайпалар 1-2 курстар болуп эсептелет. Ал тайпалардын жыл башында тилдик денгээли: эне тили жана максаттуу тилдери аныкталган. Тил денгээлдеринин европалык тутумун иштеп чыгууда ар кайсы өлкөлөрдө кенири изилдөөлөр жүргүзүлүп, баалоо усулдары практикада сынактан өткөрүлдү. Студенттер тест жана оозеки жооп берип тапшырышты. Натыйжада, тилди үйрөнүү процессин уюштуруу жана аны билүү даражасын баалоо үчүн бөлүнүүчү денгээлдердин саны тууралуу маселе боюнча макулдашууга жетишилди. Денгээлдер схемасы ырааттуу тарамдалуу принциби боюнча төмөндөгүдөй түзүлгөн.




А

Элементардык билүү(Basic User)



А1баштапкы денгээл (Breakthrough)

А2Босого алдындагы денгээл (Waystage)

B

Өз алдынча билүү(Intependent User)



В1Босоголук денгээл (Threshold)

B2 босоголук илгеритилген денгээл(Vantage)

C

Эркин билүү (Proficient User)



C1кесипкөй билүү денгээли (Effective Operational Proficiency )

C2 Кынтыксыз билүү денгээли(Mastery)

Студенттердин тил денгээлин аныктап алганда төмөндөгүдөй көрсөткүчтү берди. Табият таануу жана география факультетинин биология жана география адистигинен 1-2-пилоттук тайпаларынан жалпысынан 75студент катышты.

Максаттуу тилин (расмий тили) аныктаганда төмөндөгүдөй жыйынтык берди.





тайпа

саны

А1

А2

В1

B2

C1

C2

1

Б-17

23

11

8

3

1

-

-

2

Г-17

16

12

3

1

-

-

-

3

Б-16

20

9

7

2

2

-

-

4

Г-16

16

10

6

-

-

-

-

Бул жыйынтыктын негизинде жумушчу топ түзүлүп, окуу пландарынын биринчи бөлүмүнө максаттуу тил боюнча предметтер киргизилип, тереёдетип окутуу жүрүп жатат. Бөтөн тилди билүү максатында калыптануу динамикасы адатта үч баскычта иш жүргүзүлүп келет. Биринчи баскычы төмөндөгүдөй:



  • Окуу, угуу, сүйлөө жана жазууда студенттердин тил денгээлин эске алуу менен коммуникативдик жөнөкөй билгичтиктерди калыптандыруу

  • Эне жана максаттуу тилде байкалуучу лингвистикалык универсалдуу түшүнүктөрдү калыптандыруу

  • Эне тилде жана максаттуу тилде баарлашууну калыптандыруу

  • Максаттуу тилге жана чөйрөгө коммуникативдик-психологиялык жааттан эрте ынгайлаштыруу үчүн шарт түзүү

Экинчи баскычынын негизги максаты: студенттерде коммуникативдик компетенттүүлүктүн бардык негиздерин, тил-маданият таануу, социомаданий негиздерин ыраттуу, тутумдуу өнүктүрүү болуп эсептелет.

Окутуунун үчүнчү баскычы студенттер турмуш-тиричилик, окуу-таанып билүү, маданий чөйрөлөрдө маданият аралык баарлашуунун теё укуктуу өнөктөштөрү болууга мүмкүнчүлүк берүүчү коммуникативдик маданиятты өстүрүүгө багытталган. Ал үчүн окуу жайыбызда көп тилдүү билим берүүнү жогорулаттуу максатында, төмөнкү жагдайларга көнүл бөлүнгөн.



Көп тилдүү билим берүү программасында тилдик көндүмдөрдү жогорулаттуу үчүн, предмет менен тилди айкалыштырып окутуу (CLIL методикасы ), предметтик окутуучуларга түздөн-түз тиешелүү. Ал үчүн 18 окутуучу окуу жайыбызда атайын семинарларга катышып, сертификат алып, бул окутууну жайылтып жаткан учуру.


Адабияттар:

  1. А. Стоянова..М. Глушкова Көп тилдүү билим берүү программаларын долбоорлорлоо жана жүзөгө ашыруу боюнча колдонмо. Бишкек.2017., 50-51-б.

  2. Кар.Көп маданияттуу жана көп тилдүү билим берүү боюнча маалымат-усулдук ресурс:www.edurecource.net/index.php/ru/2013-04-13-11-58-48.

  3. Витченко О.В. Теоретические основы CLIL как возможной модели профессионального ориентированного обучения иностранному языку в неязыковом вузе. Карагандинский государственный технический университет. 3 б. repo.kstu.kz

  4. А. Стоянова..М. Глушкова Как разработать и внедрить устойчививую программу многоязычного образования.Бишкек 2016., 15-17б



УДК: 159.923.5
ПСИХОЛОГО-ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ НАПРАВЛЕННОСТИ ЛИЧНОСТИ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ
Садирова П.А. – магистр ОГПИ

e-mail: kyrgyzstan83@yandex.ru
Аннотация. Статья посвящена анализу особенностей формирования направленности личности младших школьников. Ключевым фактором этого процесса выступает нравственное воспитание личности. Авторы рассматривают основные методы и приемы нравственного воспитания младших школников.

Ключевые слова: формирование направленности личности младших школьников, психолого-педагогическое воздействие на ребенка, нравственное воспитание детей.
PSYCHOLOGICAL AND PEDAGOGICAL PECULIARITIES OF FORMING THE PERSONALITY OF YOUNG SCHOOLBOYS
Summary. The article is devoted to the analysis of the peculiarities of the formation of the orientation of the personality of younger schoolchildren. The key factor in this process is the moral education of the individual. The authors consider the main methods and methods of moral education of junior schoolchildren.

Key words: The formation of the orientation of the personality of junior schoolchildren, the psychological and pedagogical impact on the child, the moral education of children.
Познавательная деятельность ребенка накладывает определенный отпечаток на особенности его психофизиологического развития. В младшем школьном возрасте наблюдается общая предрасположенность к формированию личностной направленности ребенка, различных ее форм. В качестве ключевых факторов в этом процессе выступают как особенности воспитания в семье, специфика взаимоотношений ребенка со сверстниками, так и общие особенности развития детей в этом возрасте.

В младших классах познавательная деятельность определяется переходом от игровой деятельности к непосредственной учебной деятельности. Последняя характеризуется не только успешностью усвоения академического материала и получением ребенком соответствующей оценки, она способствует изменению представлений ребенка и дальнейшему развитию его познавательных процессов. Зависит это непосредственно от направленности личности ребенка, понимаемой нами как совокупность устойчивых мотивов, взглядов, убеждений, потребностей и устремлений, ориентирующих его на определенное поведение и деятельность, достижение относительно сложных жизненных целей.

Школа, безусловно, выступает одним из ключевых звеньев в системе воспитания детей. Причем, в каждом возрасте доминирует определенная сторона воспитания. В воспитании младших школьников, по мнению, Ю. К. Бабанского[1], таковой выступает нравственное воспитание: дети должны познакомиться с основными нравственными нормами, научиться следовать им в различных жизненных обстоятельствах. Нравственное воспитание признается сегодня одной из важнейших факторов сложного процесса становления личности посредством освоения ребенком моральных ценностей, выработки определенных нравственных качеств, способности жить согласно принятым в обществе нормам и правилам морали [5]. При этом ребенок воплощает свои убеждения и представления о должном в реальных поступках и поведении.

Осмысление сущности ценностей, их поиск и оценка происходит не только в процессе освоения учебного материала начального общего образования (в том числе в процессе освоения таких понятий как человек, знание, труд, творчество, культура, семья, Отечество, мир), но и в ходе осмысления сущности ценностей, их поиска и оценки непосредственно на практике. Ребенок, вступая во взаимодействие с целым миром ценностей, сам становится субъектом, осваивающим и присваивающим этот мир. Соответсвенно, деятельность, актуализирующая личностные функции ребенка, может быть также признана в качестве одного из ключевых факторов присвоения ценностей.

Другим немаловажным фактором присвоения нравственных ценностей младшими школьниками является их оценка извне (т. е. другими людьми). Ни для кого ни секрет, что самооценка, самоуважение личности базируются на потребностях в любви и признании у окружающих.

Таким образом, можно констатировать, что нравственное воспитание личности происходит как в процессе организации целенаправленной деятельности, предполагающем установленную систему содержания, форм, методов и приемов педагогических действий [2], так и в ходе многогранной деятельности детей (в т. ч. в играх), в тех многообразных отношениях, в которые они вступают в различных ситуациях со своими сверстниками, с детьми моложе себя и с взрослыми.

В педагогической литературе можно найти огромное разнобразие методов и приемов нравственного воспитания детей, направленные на формирование определенных нравственных установок, мотивов, отношений, создание привычек, определяющих тот или иной тип поведения.

Наиболее последовательной, на наш взгляд, представляется классификация, выделяющая следующие группы методов:



  • методы воздействия на сознание, чувства и волю детей в целях формирования нравственных взглядов и убеждений (это методы формирования сознания личности);

  • методы организации деятельности и формирования опыта социального поведения;

  • методы стимулирования поведения детей.

Что касается первой группы методов, то достигается цель при использовании различных приемов, таких как: чтение и анализ притч, басен, назидательных рассказов. Активно применяются учителями в этом ключе этические беседы, разъяснения, диспуты на определенные проблемы.

В младших классах часто используется такой метод словесно-эмоционального воздействия как чтение и разъяснение рассказа на этическую тему. Это яркое эмоциональное изложение конкретных фактов и событий, имеющих нравственное содержание. Воздействуя на чувства, рассказ помогает детям понять и усвоить смысл моральных оценок и норм поведения. Хороший рассказ не только раскрывает содержание нравственных понятий, но и вызывает у школьников положительное отношение к поступкам, соответствующим нравственным нормам, влияет на поведение.

Рассказ на этическую тему, как правило, выполняет одновременно несколько функций: служит источником определенных знаний, обогащает нравственный опыт ребенка опытом других людей, является положительным пример в воспитании. Но эффективность применения этого метода зависит от ряда обстоятельств: во-первых, он должен соответствовать социальному опыту школьников. В младших классах, как правило, он должен быть кратким, эмоциональным и соответствовать переживаниям аудитории детей. Во-вторых, рассказ, написанный для детей этого возраста должен сопровождаться иллюстрациями. Большое значение для лучшего восприятия этического рассказа имеет окружающая обстановка, эмоциональное воздействие которой должно соответствовать замыслу и содержанию рассказа. Восприятие материала усиливает и хорошо подобранное музыкальное сопровождение. Таким образом, рассказ производит должное впечатление только тогда, когда выполняется на профессиональном уровне [10].

Разъяснение в учебной деятельности применяется, как правило, тогда, когда школьникам действительно необходимо что-то объяснить, сообщить о новых нравственных положениях, которые так или иначе повлияют на их сознание и чувства. Т. е. этот метод направлен, прежде всего, на формирование или закрепление у ребенка нового морального качества или формы поведения, а также на выработку правильного отношения воспитанников к определенному поступку, который кем-то уже совершен [9]. Для младших школьников применяются самые простые приемы и средства разъяснения, такие как: «Поступать нужно так», «Все так делают» и т. п.

Разъяснение в практике школьного воспитания, особенно в младших классах, опирается на внушение, для которого характерно некритическое восприятие педагогического воздействия. Внушение, незаметно проникая в психику ребенка, действует на его личность в целом, создавая нужные установки и мотивы поведения. Педагог, опираясь на эту специфику психики, должен использовать внушение в тех случаях, когда воспитанник должен принять определенные установки. Но внушение используется, как правило, только для усиления воздействия других методов воспитания [9].

Воспитательным методом исключительной силы признается использование примера, воздействие которого основывается на известной закономерности: явления, воспринимаемые зрением, как правило, быстрее запечатлеваются в сознании, поскольку не требуют ни раскодирования, ни перекодирования, в котором нуждается любое речевое воздействие. Пример действует на уровне первой сигнальной системы, а слово – уже второй. Пример дает конкретные образцы для подражания и тем самым активно формирует сознание, чувства, убеждения детей, активизирует их деятельность. Здесь подразумевается, прежде всего, пример конкретных людей – родителей, воспитателей или друзей. Большую воспитательную роль играют однако и примеры героев книг, фильмов, исторических деятелей и других выдающихся личностей [10].

Психологической основой примера служит подражательность, благодаря чему ребенок овладевает социальным и нравственным опытом. Младшие школьники, как правило, подражают тем, кто оказывает на них наиболее сильное впечатление. Согласно данным психологов, симпатию младших школьников, прежде всего, вызывают смелые, волевые, находчивые люди, а также те, кто обладает или большой физической силой, или стройной фигурой, приятной манерой общаться, правильными чертами лица. Следовательно, при выборе моральных примеров нужно также учесть эти закономерности восприятия личности. Соответственно, нужно показать, чтобы носители добрых начал были приятны и симпатичны, а носители пороков вызывали неприязнь. Высоконравственный, но малосимпатичный персонаж уместно при случае наделить характеристиками и оценками, ослабляющими вызываемое им чувство неприязни, а порочного, но полюбившегося детям «героя» суметь доходчиво и доказательно развенчать [4].

Однако реальность дает не только положительные, но и отрицательные примеры. Поэтому важно обращать внимание школьников на негативное в жизни и поведении людей, анализировать последствия неправильных поступков, извлекать правильные выводы. Это может помочь удержать ребенка от неправильного поступка, сформировать понятие о безнравственном.

Разумеется, эффект воспитания зависит и от личного примера воспитателя, его поведения, отношения к воспитанникам, мировоззрения, деловых качеств и авторитета. Известно, что для многих младших школьников авторитет учителя практически абсолютен, они готовы подражать ему во всем. Эффект положительного примера наставника преумножается при условии его систематических и последовательных действий, а также в том случае, когда воспитанники убедятся, что между его словом и делом нет расхождений, ко всем он относится ровно и доброжелательно [5].

Необходимым условием ценностно-нравственного развития ребенка является конструктивное сотрудничество школы с семьей. Важное значение в этом ключе имеет психолого-педагогическое просвещение родителей, осуществляемое по двум направлениям: общешкольное и поклассное.

В первом случае педагог ориентирует родителей на посещение школьного лектория, школьных тематических конференций для родителей по нравственному воспитанию детей. Проводятся такие мероприятия по специально организованной программе с привлечением специалистов – психологов, юристов, медиков.

Поклассное психолого-педагогическое просвещение осуществляется педагогом в форме бесед с родителями, читательских конференций по воспитанию нравственных ценностей [9]. Программа бесед может коснуться особенностей психофизиологического развития детей, а также наиболее острых проблем младшего школьного возраста. Примером могут служить такие темы, как «Семья и духовное развитие младших школьников», «Родители – советчики, родители – мои друзья», «Роль семьи в формировании нравственных ценностей детей», «Роль семьи в формировании положительной «Я- концепции», «Роль семьи в проявлении детской агрессивности и сохранении нравственного здоровья» и др.

Важным аспектом психолого-педагогического просвещения родителей по воспитанию нравственных ценностей у своих детей являются родительские собрания в форме творческого отчета по итогам учебного года. Особенностью творческих отчетов является проявление взаимодействия родителей, детей и классного руководителя в становлении ученического коллектива, поддержка жизненного самоопределения учащихся в поиске ими личностного смысла. Такой творческий отчет может быт сделан в самой разной форме: в виде собрания-концерта, собрания-спектакля, путешествия, семейного праздника, спортивных и творческих соревнований, литературного видеосалона, собрания- клубного заседания, кафе и т. д. [3].

В современных условиях в формировании идеалов младших школьников большую роль играют средства массовой коммуникации. Это объективно связано с увеличением времени, проводимого у телевизора или за компьютером, отсутствием интереса к чтению книг и другим формам традиционного досуга (посещение театральных постановок, выставок, музеев), отсутствием постоянного хобби. В этой связи педагоги и психологи настоятельно советуют родителям ограничить время пребывания ребенка за компьютером, перед телевизором, оказывать помощь в организации досуга, в выборе увлечения, хобби. При этом такая деятельность и взаимоотношения должны устраивать обе стороны – и ребенка, и родителей. Это должно идти с позиции сотрудничества, а не с позиции силы.



Таким образом, нравственное формирование личности начинается с самого рождения. Домашняя обстановка, психологический климат в семье и школе оказывают огромное влияние на развитие нравственных ценностей школьников. Всестороннее и систематическое изучение семьи, знание особенностей и условий воспитания обеспечивает эффективное сотрудничество школы и семьи в вопросе оптимизации нравственного развития личности учащихся.
Литература

  1. Архангельский, Н.В. Нравственное воспитание. – М. : Просвещение, 1979. – 254 с.

  2. Бабанский, Ю.К. Педагогика : курс лекций. – М. : Просвещение, 1988. – 213 с.

  3. Божович, Л.И. О нравственном развитии и воспитании детей // Вопросы психологии. – 1975. – № 3. – С. 25-30.

  4. Болдырев, Н.И. Нравственное воспитание школьников. – М. : Просвещение, 1979. – 243 с.

  5. Бондаревская, Е.В. Ценностные основания личностно-ориентированного воспитания // Педагогика. – 1995. – № 4. – С. 29-36.

  6. Ковалев, Н.Е. Введение в педагогику : учеб. пособие. – М. : Просвещение, 1987. – 386 с.

  7. Круглов, Б.С. Методика изучения особенностей формирования ценностных ориентаций // Диагностика и коррекционная работа школьного психолога / под ред. И. В. Дубровиной. – М., 1987. – С. 80-89.

  8. Марьенко, И.С. Нравственное становление личности школьника. – М. : Просвещение, 1985. – 314 с.

  9. Матвеева, Л.И. Развитие младшего школьника как субъекта учебной деятельности и нравственного поведения. – Л. : ЛГПИ им. А. И. Герцена, 1989. – 167 с.

  10. Момов, В. Человек, мораль, воспитание. – М. : Прогресс, 1975. – 166 с.

  11. Рубинштейн, С. Л. Психолого-педагогические проблемы нравственного развития школьников. – М. : Просвещение, 1981. – 427 с.

  12. Харламов, И.Ф. Педагогика: курс лекций. – М. : Просвещение, 1990. – 270 с.

  13. Шалютин, С.М. Что такое общечеловеческие ценности / С. М. Шалютин // Человек, его ценности и жизненный путь. – Барнаул, 1997. – 84 с.



УДК 37.047

ОКУУЧУЛАРГА АЙЫЛ ЧАРБА КЕСИБИНЕ БАГЫТ БЕРҮҮ ИШИН МОДЕЛДЕШТИРҮҮ
Сманбаев А. – п.и.к., доцент, И .Арабаев атындагы КМУ.
Аннотация. Азыркы кездеги базар экономикасынын шарттарында мектеп окуучуларын кесип тандап алууга даярдоо маселеси актуалдуу болуп саналат. Окуучуларды айыл чарбасындагы кесиптерди тандап алууга даярдоодо моделдештирүү методу мааниге ээ. Макалада моделдештирүү процессинин өзгөчөлүгү жана аны ишке ашыруунун жагдайлары каралган.

Түйүндүү сөздөр: кесип, кесип тандоо, модель, компонент, система, педагогикалык шарттар.

МОДЕЛИРОВАНИЕ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ОРИЕНТАЦИИ УЧАЩИХСЯ НА СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННЫЕ ПРОФЕССИИ
Сманбаев А. – к.п.н., доцент, КГУ им. И. Арабаева
Аннотация. В условиях рыночной экономики возрастает актуальность подготовки учащихся к выбору профессии в сельском хозяйстве. В подготовке учащихся к выбору профессии важное значение имеет метод моделирование. В статье рассмотрены особенности процесса моделирование и пути ее реализации.

Ключевые слова: профессия, профессиональная ориентация, модель, компонент, система, педагогические условия.
MODELING VOCATIONAL GUIDANCE OF STUDENTS IN AGRICULTURAL PROFESSIONS
Abstract: In the conditions of a market economy, the urgency of preparing students for choosing a profession in agriculture is growing. In the preparation of students for the choice of a profession, the method of modeling is of great importance. In the article features of the modeling process and ways of its realization are considered.

Key words: profession, professional orientation, model, component, system, pedagogical conditions.
Базар экономикасына өтүүнүн шарттарында Кыргызстанда мектеп окуучусун айыл чарбасындагы кесипти компетенттүү тандап алууга даярдоонун зарылдыгы келип чыкты. Биринчиден, азыркы кездеги алдыщкы технологиянын негизинде өнүгүп жаткан айыл чарбасында эмгектенген кесип ээсинин өндүрүштүк функциясы өзгөрдү. Бул функция айыл чарба эмгегинин өзгөчөлүгү менен шартталгандыктан, кесип ээси өндүрүштүн технологиясы боюнча жалпы жана атайын билимдерге ээ болуусу, аларды практикада колдоно билиши керек. Экинчиден, базар экономикасына өтүүнүн шарттарында, эмгекти уюштуруунун жащы формалары кесип ээсинен мобилдүүлүктү, компетенттүүлүктү, ишкердикти ж.б. сапаттарды талап кылат.

Мектептеги кесиптик багыт берүү иши окуучунун инсандык сапаттарынын өнүгүүсүн, өз алдынча кесипти тандоонун маанилүү компетенттерин калыптандырууну көздөйт. Кесипти тандоонун компененттерин калыптандыруунун максаты- окуучунун айыл чарба кесиптерине керектүү маанилүү сапаттарды обьективдүү баалай билишин, өзүн-өзү кесиптик аныктоого жана потенциалдык мүмкүнчүлүктөрүн практикада реализациялоого даярдыгын камсыз кылуу болуп саналат.

Өзгөрүп турган коомдо өзүнүн мүмкүнчүлүктөрүн реализациялоонун зарыл шарты катары мобилдүүлүктү, бат ыщгайланууну эсептөөгө болот. Бул максатка жетүүдө инсандык, психологиялык аспектилерди, социалдык-экономикалык жана башка факторлорду эске алып моделдештирүү методун колдонуу натыйжалуу болуп саналат. Моделдештирүү методу изилдөөнүн мүмкүнчүлүгүн бир кыйла терещдетип, бул багытта мугалимдердин кесиптик багыит берүү ишин жүргүзүүсүн оптималдаштырууга шарт түзөт.

Илимий адабияттарда модель түзүү окуучуларга билим жана тарбия берүүдө мааниге ээ боло тургандыгы белгиленген[1;2;3;4; ж.б.]. Модель бул- изилденип жаткан реалдуу обьектини, кубулушту толук чагылдырбастан, ал натыйжаны аныктоого карата катнашы боюнча гана түп нусканын көчүрмөсү. В.В.Давыдовдун пикири боюнча моделде кубулуштун маанилүү байланыштары байкалып, элементтердин байланыштары белгилик формалар түрүндө берилип, көрсөтмөлүү кабыл алууга, түшүндүрүүгө жардам берет[2]. Кесип тандоого даярдоонун теориялык модели - бул өзгөчө программа, аны пайдалануу кесипке багыт берүү ишинин конкреттүү милдетин, багыттарын, жолдорун, каражаттарын аныктоого жана ар бир этабын так уюштурууга жардам берет.

Модель бүтүн система катары өз ара байланышкан элементтерден турат. Анын система түзүүчү элементи катары анын окуучуларды айыл чарба кесиптерин компетенттүү тандап алууга даярдоого багытталган максатын эсептөөгө болот. Бул максатка жетүү төмөндөгү милдеттерди чечүүнүн жүрүшүндө ишке ашат:


  1. Окуучуларды айыл чарбасынын илимий-практикалык негиздери, бул тармактагы кесиптер, ага коюлган талаптар, иш аракеттин негиздери боюнча теориялык билимдерге ээ кылуу.

  2. Окуучулардын айыл чарба кесиптерине позитивдик эмоционалдык баалуулук мамиле жасоонун жана керектөөлөрүн калыптандыруу.

  3. Окуучулардын айыл чарбасы менен байланышкан турмуштук кесиптик планын түзө билүү жөндөмүн калыптандыруу.

Моделди окуучунун инсанын өнүгүүсүнүн мейкиндигин аныктаган татаал система катары баалап, аны түзүүдө теориялык булактарга, айыл мектептеринде жүргүзүлгөн изилдөөнүн натыйжаларына таянып, синергетикалык мамиле жасоонун төмөндөгү принциптерин эске алдык:

-контекстүүлүгү: кесиптик багыт берүү феномен катары белгилүү бүтүндүктө, абсолюттуу эмес салыштырмалуу чекте ишке ашырылышы;

- конструктивдүүлүгү: педагогикалык процесстеги кесиптик багыт берүүнү жөнөкөй системадан татаал системаны түзүүнү камсыз кылган баскычтуу мамиле жасоону болжолдогон татаал эволюциялык бүтүндүк катары;

- толукталышы: окуучунун жаш курагына мүнөздүү болгон ой жүгүртүүсүн, ащ сезимин, психикасынын өзгөчөлүктөрүн эске алып кесиптик багыт берүү анын жеке мүмкүнчүлүгүн кещейтет, байытат, жащы аргументтерди түзөт.

Модель төмөндөгүдөй үч этапта ишке ашырылышы керек:

1-этапта төмөндөгүлөргө көщүл бөлүнөт: өзүн-өзү баалоонун диагностикасына таянып окуучуларды өзүнүн шыгы, жөндөмү, ден соолугу, жеке сапаттары жөнүндө маалыматтарга ээ кылуу; кесипти туура тандоонун негиздерин жана маанисин түшүндүрүү; айыл чарба кесиптери жана ага коюлган талаптар менен тааныштырып, аларга карата ощ мамиленини калыптандыруу.

2-этапта окуучулардын айыл чарба кесиптеринин жеке адам жана коом үчүн маанисин, кесип тандоону пландаштыруунун зарылдыгын түшүндүрүү, алардын айыл чарба кесиптерине кызыгуусун жана аны тандоонун негизделген мотивин калыптандыруу,

3-этапта окуучулардын кесипке ээ болуусунун эрктик активдүүлүгүн, эмгекти рационалдуу уюштура билүүнүн, өз алдынча иштөөнүн жана эмгек көндүмдөрүн калыптандыруу.

Айыл мектебинин окуучуларын компетенттүү кесип тандоосун калыптандыруунун модели алардын даярдыгынын дещгээлин, материалдык, кадрдык ресурстарды жана башка шарттарды эске алуу менен кесиптик багыт берүү ишин долбоорлоонун, мазмунду, каражаттарды, форманы жана технологияны аныктоонун негизи болуп саналат. Модель төмөндөгү компоненттерди камтыйт: методологиялык, концептуалдык-максаттык, мазмундук, иш-аракеттик, баалоочу-жыйынтыктоочу. Бул моделди колдонуунун натыйжалуулугун уюштуруучулук-педагогикалык шарттар аныктайт. Даярдык жөнүндөгү көз караштарга таянып, ачык, бүтүндүк жана динамикалык мүнөздө болгон, компоненттердин өз ара байланышын камсыз кылган, блоктук негизде түзүлгөн бүтүрүүчүнүн кесипке даярдоонун моделин ала алабыз.

Модель коомдун социалдык заказы менен аныкталып, окуучулардын ащ сезимдүү кесип тандап алуусун камсыз кылууга багытталып, аны түзүүдө дещгээлдик мамиле жасоо системасы эске алынды. Белгиленген максатка жетүү милдеттер, принциптер, функциялар менен байланышып, конкреттештирилген.

Моделдин методологиялык компоненти кесиптик багыт берүү ишине мамиле жасоонун социалдык-экономикалык, иш аракеттик, системалык, инсанга багытталгандык ж.б.у.с. багыттарын камтыйт. Методологиялык компонент кесиптик багыт берүү ишинин концептуалдык негизин аныктоого жардам берет.



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   34


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет