Ізденістер, №2 исследования, НӘтижелер 2013 результаты



жүктеу 5.37 Mb.
бет20/26
Дата31.03.2016
өлшемі5.37 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   26
: material
material -> Сабақтың тақырыбы : Допты алып жүрудің түрлері. Сабақтың мақсаты : Допты алып жүруді үйрету, әдісін-тәсілін үйрету
material -> Маңғыстау облысы Қарақия ауданы Жетібай ауылы №3 орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі Самамбетова Қарлығаш Ашық тәрбие сағаты 2-сынып Тақырыбы
material -> Сабақ тақырыбы: М.Әуезов
material -> ТӨлеби ауданы №7 жалпы орта білім беретін мектебі коммуналдық мемлекеттік мекемесі
material -> Сабақтың тақырыбы: Жамбыл өмірі мен шығармашылығы. Сабақтың мақсаты
material -> Абай Құнанбаевтың табиғат лирикасындағы қазақ ауылының көрінісі
material -> «Қарағайдың қарсы біткен бұтағы» атты қайсар ақын
material -> Сабақтың тақырыбы : Сыр сүлейі Нұртуған Сабақтың мақсаты: Сыр сүлейі Нұртуғанның шығармаларымен таныстыру
material -> Сабақтың мақсаты: Оқушыларға ұлы А. Құнанбаевтың шығармашылығымен
material -> Сабақтың тақырыбы: Қазақстан халқының XVIII-XIX ғасырлар аралығында рухани мәдениетінің дамуы

Т.И. Есполов, К.М. Тиреуов
Казахский национальный аграрный университет
«ЗЕЛЕНАЯ» ЭКОНОМИКА – НОВЫЙ ВЕКТОР УСТОЙЧИВОГО

РАЗВИТИЯ КАЗАХСТАНА


Аннотация. В статье освещается концепция «зеленой» экономики, как нового вектора устойчивого развития Казахстана. Для перехода к «зеленой экономике» предлагаются широкий спектр инструментов, как рост инвестиций, целевая государственная поддержка и др.
Ключевые слова: концепция, устойчивое развитие, зеленая экономика, охрана окружающей среды, инструменты, приоритетные задачи, Агробизнес 2020
Концепция «зеленой» экономики не заменяет собой концепцию устойчивого развития, однако сейчас все более распространено признание того, что достижение устойчивости почти полностью зависит от создания правильной экономки. За десятилетия, когда новые богатства создавались с использованием модели «коричневой» экономки, общество не решило таких проблем, как социальная маргинализация и истощение ресурсов. Устойчивость остается важнейшей долгосрочной целью, но для ее достижения мы должны сделать нашу экономику «зеленой».

Уcтойчивое развитие предполагает комплексную увязку между собой трех компонентов – экономического, социального и экологического.

Cформировавшаяся в последние два десятилетия концепция «зеленой экономики» призвана обеспечить более гармоничное согласование между этими компонентами, которое было бы приемлемо для всех групп стран – развитых, развивающихся и государств с переходной экономикой.

Концепция «зеленой экономики» включает в себя идеи многих других направлений в экономической науке и философии (феминистская экономика, постмодернизм, экологическая экономика, экономика окружающей среды, антиглобалистика, теория международных отношений и др.), связанных с проблемами устойчивого развития. Сторонники концепции «зеленой экономики» считают, что преобладающая сейчас экономическая система несовершенна. Хотя она дала определенные результаты в повышении жизненного уровня людей в целом, и особенно ее отдельных групп, негативные последствия функционирования этой системы значительны: это экологические проблемы (изменение климата, опустынивание, утрата биоразнообразия), истощение природного капитала, широкомасштабная бедность, нехватка пресной воды, продовольствия, энергии, неравенство людей и стран. Все это создает угрозу для нынешнего и будущего поколений. Нынешнюю модель экономики называют «коричневой экономикой».

Для выживания и развития человечества требуется переход к «зеленой экономике» – то есть системе видов экономической деятельности, связанных с производством, распределением и потреблением товаров и услуг, которые приводят к повышению благосостояния человека в долгосрочной перспективе, при этом не подвергая будущие поколения воздействию значительных экологических рисков или экологического дефицита.

Для перехода к «зеленой экономике» предлагается широкий спектр инструментов:

- соответствующее принципам устойчивого развития ценообразование, включая отказ от неэффективных субсидий, оценку природных ресурсов в денежном выражении и введение налогов на то, что вредит окружающей среде;

- политика государственных закупок, которая поощряет производство экологичной продукции и использование соответствующих принципам устойчивого развития  методов производства;

- реформирование систем «экологического» налогообложения, предполагающего смещение акцента с налога на рабочую силу на налоги на загрязнение;

- рост государственных инвестиций в соответствующую принципам устойчивого развития инфраструктуру (включая общественный транспорт, возобновляемые источники энергии, строительство энергоэффективных зданий) и природный капитал для восстановления, поддержания и, где это возможно, увеличения объема природного капитала;

- целевая государственная поддержка исследований и разработок, связанных с созданием экологически чистых технологий;

- социальные стратегии, призванные обеспечить согласование между целями в социальной области и существующими или предлагаемыми экономическими стратегиями.

Большую роль в продвижении концепции «зеленой экономики» в жизнь внесла Экономическая и Социальная Комиссии для Азии и Тихого океана (ЭСКАТО), членами которой из стран постсоветского пространства являются Армения, Азербайджан, Грузия, Казахстан, Кыргызстан, Россия, Таджикистан, Узбекистан и Туркменистан. По инициативе ЭСКАТО в 2005 г. была принята стратегия «зеленого» роста, которая первоначально включала четыре приоритетных направления: рациональные модели потребления и производства; «озеленение» предприятий и рынков; устойчивая инфраструктура и «зеленая» налоговая и бюджетная реформы. Впоследствии были добавлены еще два направления – инвестирование в природный капитал и показатели экологической эффективности.

Республика Корея была первой страной, которая объявила реализацию концепции «зеленого» роста в качестве национальной стратегии. Основное внимание в рамках этой стратегии уделяется трем элементам: промышленности, энергетике и инвестициям. Стратегия нацелена на сохранение масштабов производительной экономической деятельности при минимальном использовании энергоресурсов и иных ресурсов;  сведение к минимуму давления на окружающую среду всех используемых видов энергии и ресурсов и принятие мер для превращения инвестиций в природоохранную деятельность и движущую силу экономического роста.

Многие страны используют различные инструменты «зеленой экономики» в своей национальной политике и стратегиях развития. О необходимости «зеленого» роста все чаще говорят и в России, в том числе на высоком политическом уровне. При этом многие развивающиеся страны опасаются, что использование модели «зеленой экономики» может замедлить процесс их развития. Эта проблема требует дополнительного анализа и дискуссий о том, в какой степени это верно и как можно смягчить возможные издержки.

«Зеленая» экономика, рассматриваемая в контексте борьбы с бедностью и устойчивого развития, была одной из основных тем Конференции «Рио-2012».

Концепция «зеленого» роста подчеркивает важность интеграции экологической и экономической политики, который позволит выявить новые потенциальные источники экономического роста, не создавая при этом «неустойчивой» нагрузки на количество и качество природных богатств). Переход к «зеленой» экономике требует применения широкого диапазона мер, включающих экономические инструменты, например, налоги, субсидии и схемы торговли выбросами, меры государственного регулирования, например, установление стандартов, а также меры неэкономического характера, такие как добровольные инициативы и представление информации.

«Зеленая» экономика может также рассматриваться как система принципов, целей и мероприятий. Как правило, в число основных принципов «зеленой» экономики включают следующие:

- равенство и справедливость как в пределах одного поколения, так и между поколениями;

- соответствие принципам устойчивого развития;

- применение принципа предосторожности в отношении потенциальных воздействий на общество и окружающую среду;

- адекватный учет природного и социального капитала, например, посредством интернализации внешних социальных и экологических эффектов, «зеленого» учета, учета затрат на протяжении всего жизненного цикла, а также улучшения управления с участием заинтересованных сторон;

- устойчивое и эффективное использование ресурсов, потребление и производство;

- вклад в достижение существующих макроэкономических целей за счет создания «зеленых» рабочих мест, искоренения бедности, повышения конкурентоспособности и обеспечения роста в основных отраслях экономики.

Направление «зелёного роста» и низкоуглеродной экономики как инструмента устойчивого развития было заложено в Стратегии развитии Казахстана до 2020г, в ГПФИИР, в международных инициативах Казахстана и Главы государства.

1 июня 2013 года Нурсултан Назарбаев утвердил Концепцию перехода Казахстана к "зеленой экономике".

Основными приоритетными задачами по переходу к "зеленой экономике" являются повышение эффективности использования ресурсов (водных, земельных, биологических и других) и управления ими; модернизация существующей и строительство новой инфраструктуры; повышение благополучия населения и качества окружающей среды через рентабельные пути смягчения давления на окружающую среду; повышение национальной безопасности, в том числе водной безопасности.

Концепция по переходу РК к "зеленой экономике" будет реализована в три этапа. Инструментами реализации конкретных задач Концепции по секторам экономики являются действующие программные документы: программы по развитию агропромышленного комплекса на 2013-2020 годы "Агробизнес­ 2020", государственная программа по форсированному индустриально-­инновационному развитию РК на 2010-2014 годы, Государственная программа развития образования на 2011-2020 годы, программы развития территорий, стратегические планы государственных органов, отраслевая программа "Жасыл даму" на 2010–2014 годы и другие отраслевые программы, которые будут скорректированы.

В рамках Концепции также планируется разработка государственной программы по управлению водными ресурсами на 2014-2040 годы. По расчетам, к 2050 году преобразования в рамках "зеленой экономики" позволят дополнительно увеличить ВВП на три процента, создать более 500 тысяч новых рабочих мест, сформировать новые отрасли промышленности и сферы услуг, обеспечить повсеместно высокие стандарты качества жизни для населения.

Для реализации принятого 9 января 2012 года Закона «О государственной поддержке индустриально-инновационной деятельности» приоритетные сектора экономики, инновационные кластеры, отраслевые программы в сфере индустриально-инновационной деятельности, критические технологии (технологии, обеспечивающие повышение конкурентоспособности национальной экономики в долгосрочной перспективе), включить зеленые товары в «единую карту приоритетных товаров и услуг».

Без перехода к зелёной экономике нельзя достичь запланированных показателей снижения энергоёмкости ВВП, ресурсосбережения, выполнения международных экологических конвенций и соглашений.

Создание национальной инновационной системы невозможно без института поддержки зелёных технологий, без перехода на принцип наилучших доступных технологий (НДТ) Европейского Союза, заложенный в Экологическом Кодексе.

Западные компании нередко сбрасывают Казахстану морально устаревшие технологии и оборудование под видом передовых.

Например, капиталоёмкие мусоросжигательные заводы, которые выделяют диоксины и фураны, намного уступают новым пиролизным российским и даже казахстанским модульным установкам («Аист-200» - НПО «Базальт» Томск, ТОО Unilux, Алматы).

На основе выявленных наилучших технологий пересматриваются технические стандарты и нормативы природопользования, приоритетные направления развития науки и техники, бюджетного финансирования. Как отмечается в Стратегическом плане Министерства индустрии и новых технологий РК на 2011–2015 годы: «В отличие от стран ЕС, национальные стандарты как инструмент технического регулирования не получили надлежащей оценки при разработке стратегии экономического развития Республики Казахстан, формировании и реализации государственных программ, организации закупок для госу­дарственных нужд, реализации программ государственного кредитования и обязательного страхования. Предприятия не стремятся разрабатывать и применять государственные стандарты, а используют упрощенную схему – применяют стандарты организаций, в которых изначально заложены упрощенные технологии, а получаемая продукция отличается низкими потребительскими качествами».

Под зелёной экономикой будем понимать отрасли экономики и институциональные механизмы, улучшающие окружающую среду и экологическое качество жизни на экономически выгодной и долгосрочной основе, включая опосредованную экономическую эффективность, сокращение бедности и обеспечение широкого доступа населения к чистой энергии, воде и устойчивым земельным ресурсам.

Опосредованная эффективность технологий для зелёной экономки может быть связана со снижением экологических и энергетических издержек в себестоимости продукции, с сокращением затрат на охрану здоровья людей и животных, с повышением работоспособности и производительности труда, увеличением туристической и инвестиционной привлекательности регионов, с возвратом в хозяйственный оборот рекультивированных земель и очищенных водоёмов, увеличением переработки местного сырья, в том числе дешёвого сырья из отходов, улучшением транспортной и энергетической инфраструктуры, самостоятельным энергообеспечением удаленных регионов, снижением миграции сельского населения в города, синергизмом зелёных кластерных отраслей, синергизмом технологий, улучшением кормовой базы животноводства и рыбоводства, улучшением международного разделения труда и кооперации, и др.

К примеру, Всемирная организация здравоохранения оценивает отдачу каждого доллара, инвестированного в организацию доступа к чистой воде, в $3-4: доход выражается в росте производительности труда и сокращении госрасходов на здравоохранение.

Поэтому дотации и субсидии для поддержки устойчивой хозяйственной деятельности могут в конечном счёте окупаться в несколько раз, но эти меры должны быть просчитаны.

К отраслям зелёной экономики традиционно относят устойчивую энергетику, включая ВИЭ, биотопливо, повышение энергоэффективности, ресурсосбережение, переработку отходов, экологическое домостроение и архитектуру, «умные города», торговлю «зелёными» товарами, органическое сельское хозяйство, аквакультуру, устойчивый транспорт, экологический туризм, экосистемные услуги и другие. По мере ускоряющегося научно-технического прогресса национальные приоритеты государственной поддержки тех или иных секторов динамично меняются.

В инновационных программах нужно делать ставку на технологии завтрашнего дня, которые выходят на крупно - серийное производству в ближайшие 2-3 года. Например, готовить производство солнечных батарей с к.п.д.90% на основе гетероэлектрического фотоэлемента по технологии Объединенного института ядерных исследований г. Дубны на базе дешёвого казахстанского кремния. Через два года в Дубне начнётся серийное производство «звёздных» солнечных батарей, которые круглосуточно дают втрое более дешёвую электроэнергию, чем лучшие из существующих солнечных батарей.

Принято считать, что примерно два процента от ВВП достаточно для стартового капитала в экологизацию экономики, для стимулирования новых зелёных отраслей и зелёной инфраструктуры.

Годовой оборот экоиндустрии ЕС составляет 2,5 % ВВП, около 1.5.% из всех трудоустроенных непосредственно заняты в этой сфере. ¼ всех инвестиций – это инвестиции в чистые технологии. Считается, что дополнительное вложение 2% ВВП достаточно для стартовых усилий перехода на зелёные технологии. В частности, за счёт переориентации субсидий из коричневых секторов и госзакупок.

В Южной Корее на 2009-2013 годы выделено $83,6 млрд., что приведет к росту производства на $140-160 млрд. и обеспечит создание более 1,5 млн. рабочих мест.

Аналогичные показатели нужно достичь Казахстану к 2020 году. Сейчас это соответствует примерно $3,2 миллиарда. Меры, предпринятые государством, направлены на достижение данных целей.
Литература


  1. Доклад ПРООН о человеческом развитии «Устойчивое развитие и равенство возможностей: лучшее будущее для всех». М., 2011 г.

  2. Исак А. «Зеленая» экономика – шанс для устойчивого развития Молдовы» 2012 г. Источник: Логос-пресс.md.

  3. Национальный отчет по интеграции принципов «зеленого» роста в Республике Казахстан, под ред. Есекиной Б.К., 2010, 102 с.

  4. Бобылев С.Н., Захаров В.М. «Зеленая» экономика и модернизация. Эколого-экономические основы устойчивого развития. // На пути к устойчивому развитию России, № 60, 2012.

Т.И. Есполов, К.М. Тіреуов


ЖАСЫЛ ЭКОНОМИКА – ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰРАҚТЫ ДАМУЫНЫҢ

ЖАҢА БАҒЫТЫ

Мақалада «жасыл» экономиканың тұжырымдамасы Қазақстанның тұрақты дамуының жаңа бағыты ретінде ашылады. «Жасыл» экономикаға өту мақсатында инвестицияларды ұлғайту, мақсаттық мемлекеттік қолдау және т.б. кең ауқымдағы аспаптар ұсынылады.
T.I. Espolov, K.M. Tireuov
GREEN ECONOMY – A NEW VECTOR OF SUSTAINABLE

DEVELOPMENT OF KAZAKHSTAN

The article the concept of "green economy" as a new vector for sustainable development of Kazakhstan is highlighted. For transition to the "green economy" offers a wide range of tools, such as increased investment, the target government support, etc.
ӘОЖ 336.76.(578)
А.М. Жұмабаева
Қазақ ұлттық аграрлық университеті
ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН

АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ


Андатпа. Мақалада Қазақстан ұлттық экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыру мәселесіндегі проблемалары мен оның жетістіктері қарастырылған.
Кілт сөздер: Ұлттық экономика, бәсекеге қабілеттілік, инвестициялық тартымдылық, макроэкономикалық тұрақтылық, экономикалық өсу, әлемдік жаһандану.

Қазақстан халықаралық ұйымдардың бәсеке­лестікке қабілеттілік жөніндегі рейтингісі бойынша ортаңғы қа­тар­да келеді. Алайда, еліміздің ал­дағы уа­қытта бәсекелестікке қабі­леттілігін арттыруға толық мүм­кін­дігі бар мемлекет екенін ескерген жөн. Бұл өз кезегінде еліміздің инвес­ти­циялық тартымдылығын арттыруға және әлемдік тұрғыда беделін көтеруге жағдай жасайды.

Қазақстанның экономикалық дамуының бәсекеге қабілеттілігін арттыру мәселесінде орын алған проблемалармен қатар жетістіктері де жетерлік. Атап айтқанда, Қа­зақ­стан үшін адам капиталын дамы­ту­дың, экономиканы әртараптан­ды­ру­дың, инновацияны өндіріске ен­гізудің, әкімшілік кедергілерді азай­тудың өміршең мәні бар. Осыған қарамастан, соңғы рейтингтерде еліміздің макроэкономикалық тұрақтылық мәселелері жоғары өсу баспалдақтарына көтерілген.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің 2012 жылғы Жолдауында Республика Үкіметінің алдына келесі міндетті қойып былай деді: Өңірлерді дамыту мәселесіне тоқталды. Қуатты Қазақстан дегеніміз – бұл ең әуелі өңірлердің қуаттылығы болып саналады. Елдің болашағы экономикадағы келешегі зор салалардың дамуымен байланысты. Бұл үшін алдымен жаңа зауыттар көп салынып, жаңа жұмыс орындары ашылып, әлеуметтік инфрақұрылым қарқынды дамуы қажет. Бүгінде әлемнің көп елдерінде осылай жасалуда. Мемлекет өз азаматтарының сондай қуатты өңірлерге қоныс аударуына көмек қолын созуы тиіс.



2010 жылдың мамыр айында жарияланған Әлемдік бәсекелестік туралы баяндамаға сәйкес (Халықаралық менеджмент даму институты ІMD) Қазақстан өткен жылғы көрсеткішінен 3 дәрежеге көтеріліп, 58 елдің ішінен 33-ші орынға шықты. Экономикалық қызмет факторы бойынша Қазақстан 50 - ші, Үкімет тиімділігі бойынша – 24-ші, бизнес тиімділігі бойынша – 31-ші, инфроқұрылым бойынша – 46-ші орында.

Қазақстанның негізінен ста­тис­­ти­калық деректерден құралған ІMD рейтингісі бойынша соңғы екі жыл ішінде жоғары орынға көтерілуі еліміздің бәсекеге қабі­леттілігінің артып келе жатқан­ды­ғының нақты динамикасын көр­се­теді. Бұл рейтингіге қатысушы мемлекеттер санының шектеулі болуы берілген бағаның артық­шылығын көрсетсе керек.

Елдің әл-ауқат деңгейін жоғарылатуда ең бірінші мемлекеттің өзі мүдделі. Еңбек ресурстарының  мобильділігін мейлінше жоғары табыс табу және халықтың өмір сүру  деңгейін жасарту мүмкіндігі ретінде қарастырған жөн.  Қазіргі уақытта Қазақстан үшін бір облыстан екінші облысқа еңбек етуге ішкі көшу жоғары болып тұр. Осыған байланысты, белгілі бір біліктілігі бар мамандарды  мақсатты бағдарлау, қайта бөлу бағдарламасын  жасаудың  қажеттілігі туындап отыр. Халықаралық көші-қон  үрдісін реттейтін  құжаттарды жасауға біздің еліміздің айрықша мүдделерін есере отырып кіріскен жөн.

Жергілікті дағды мен әлеуетті (ғылым және технология, инновация, туризм) жақсарту, негізгі инфрақұрылымды (автокөлік жолдары, темір жолдар, телеком-муникация, АТ) дамыту арқылы  тұрақты дамуды  қолдау мақсатында экономиканы әртараптандыру саласында Еуропалық Одақ қызметін қолдау аясында ықпалдастыру  бастамалары қуатталуда.

Шағын кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымының негізгі міндеті кәсіпкерлік тіршілік субъектілеріне бастапқы кезеңде инновациялық кәсіпорынды немесе ғылыми-техникалық жобасын дамытуда көмек беру арқылы бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді.

Әлемдік экономиканы жаһандандыру шектен тыс қарама-қайшы болып табылады, ұлттық экономикалық жүйелердің  өркендеуіне мүмкіндік тудыруды да, дамушы экономикаларға  тигізетін қауіп-қатерді де  қатар алып жүреді. Елдердің күш-жігері жаһандану басымдылығын пайдалануға және оның кері жақтарын басуға мүмкіндік беретін  даму үлгілерін іздестіруге  бағытталуы тиіс. Әлемдік экономиканың күшейіп келе жатқан жағдайында бәсекелік басымдылықты, меншік иелерінің құқықтарын қорғауды (интеллектуалдық меншікті қоса алғанда)  және заманауи инновациялық жүйе құрудың бүкіл проблемалар блогын түбегейлі арттыру, білім іздестіру қабілеттілігін және жаңа технологияларды және алдыңғы қатарлы идеяларды сіңіру проблемалары өзекті болып келеді.

Шағын және орта инновациялық фирмалар нарықтың жаңа сегменттерін ашатын, жаңа өндірісті  дамытушы, өндірістің ғылымды қажетсінуін және бәсекеге қабілеттілігін  арттыратын және осылайша жаңа технологиялық  тәртіп  қалыптастыруға жағдай жасайтын экономиканың жаңа туындап келе жатқан салаларында технологиялық көшбасшылар  болып келеді.

Мемлекеттік инновациялық саясат стратегиясындағы басымдық  болып мемлекеттік маңызы бар  басты-басты инновациялық, тиімділігі жоғары және тез өтелімді, жүзеге асыруда мемлекет өзіне қауіп-қатер бөлігін жүктей отырып, жекеменшік инвесторламен үлестік негізде  қатысуы мүмкін жобалар  пайдалануы тиіс.

Дамудың инновациялық үлгісіне көшу шағын және орта  кәсіпкерлікті одан әрі дамыту бойынша мынадай  шаралар қолдануды талап етеді: кәсіпкерлерді лизинг қызметтеріне  кеңінен қол жеткізуді (жаңа технологиялық құрал-жабдық, өндіріс ғимараттары, ұйымдастырушы техника және т.б.) қамтамасыз ету, шағын бизнесті дамытуға арналған  мақсатты қаржы нарығын кеңейту; өз бизнесін сауатты жүргізу үшін  кәсіпкерлерді  даярлау және қайта даярлау орталықтары жүйесін дамыту; шағын кәсіпкерлікті  қолдаудың  коммерциялық емес консалтингілік және өзге де  орталықтарын дамыту; қажетті инфрақұрылымды, әсіресе ауылды жерлердің инфрақұрылымын дамытқан жөн.

Қазақстандағы қалыптасқан технологиялық құрылым әлемдік стандарттардан алыс. Қазақстанда өндіріс негізінен ескі технология және ескірген техникаға негізделеді. Экономиканың құрылымында қазіргі заманға сай ғылыми сиымды өндіріс жоқ. Реформа кезеңінде экономикаға тартылатын инвестиция көлемі өскені және Қазақстан Республикасының инвестициялық тартымдылығы жақсарғаны байқалды, ол өз кезегінде елдің қарқынды дамуын қамтамасыз ету үшін жақсы базаны қалыптастыруға көмек берді. Бұл жағдайда жасалған индустриалды - инновациялық стратегия елдің экономикасын жақсартудың маңызды факторларының бірі бола алады. Индустриалды–инновациялық дамудың негізгі мақсаты болып өңдеуші өнеркәсіп және қызмет көрсету сферасында бәсекеге қабілетті және экспортқа бағытталған тауар, жұмыс және қызметтерді өндіру, өндірілетін өнімге халықаралық сапа стандартын енгізу болып табылады.

Қазіргі экономикалық жағдайда экономиканы тұрақтандыру және даму қарқынын көтерудің мақсатты саясатын іске асыру өнеркәсіптің дамуынсыз мүмкін емес, себебі гүлденген және қарқынды дамыған қоғамның іргетасы тек шикізат секторымен шектелмеген қазіргі бәсекеге қабілетті және ашық нарықтық экономика болуы мүмкін.

Индустриалды-инновациялық даму ел экономикасын елеулі құрылымдық өзгерістерге алып келері анық. Алайда бұл үрдіс мемлекет тарапынан ғылыми тұрғыда негізделген, ғаламдану процестерінен туындайтын қиындықтарға төтеп бере алатын мазмұнда жүргізілуі қажет. Қазіргі кезде ұлттық экономикада белең алып отырған кемшіліктердің бірі – аймақтардың географиялық, тарихи, табиғи, саяси т.б. факторларға байланысты әр деңгейде дамуы.

2007 жылдан бастап әлемдік экономикалық дағдарыс барлығымызды да Қазақстандағы экономикалық жағдайға енді басқаша көзқараспен үңілуге мәжбүрледі. Қаржылық институттардың саясатын, өнеркәсіптің хал-ахуалын және еліміздің орнықты дамуы мен бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін аймақтардың рөлін қайта қарауды талап етті. Республика Үкіметі тарапынан жасалған дағдарысқа қарсы жан-жақты шаралардың арқасында ғана белгілі бір дәрежеде тұрақтылықты сақтаудың, инфляция деңгейін ұстап тұрудың, қосымша жұмыс орындарын ашудың мүмкіндігі туды. Ең алдымен, еліміздің барлық аймақтарында сәтті жүзеге асырылып жатқан әлеуметтік және инновациялық бағдарламаларға назар аударылуда. Екі жылға жетер-жетпес уақыт ішінде Қазақстанда дағдарысқа қарсы шараларға 18 миллиард доллар бөлінді. Тіпті нағыз дағдарысты 2009 жылдың өзінде республикамыздағы экономика өсімі 1,1 пайызға, ал өнеркәсіп өнімдерін өндіру 1,7 пайызға ұлғайды.

Қазақстан дағдарысты жағдайдан шығуды, ТМД-ның басқа елдерінен бұрынырақ, дамудың жаңа кезеңіне көшудің мәрелік алаңы ретінде қарастырды. Бұл Президенттің «Жаңа онжылдық - жаңа экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» Жолдауында айқындалған болатын. Бұл құжатта 2020 жылға дейінгі стратегиялық міндет ретінде еліміздің үдемелі индустриялық-инновациялық дамуы негізіндегі бәсекеге қабілетті инновациялық экономика құру бағыты белгіленген.

Мұндай бағытты мемлекетіміздің дамуының «Қазақстан - 2030» стратегиясына сәйкес жақын онжылдықтағы мақсаты ретінде қарастырған жөн. Еліміздің 2020 жылға дейінгі территориялық дамуының бағдарламасын жасап  жатқан барлық аймақтар үшін осы бағыт айқындаушы қазық болмақ. Бұл мақсатты жүзеге асыру Қазақстан халқының өмір сүру сапасын айтарлықтай дәрежеде жоғарылатуға мүмкіндік береді. Бұл жетістікке ие болу үшін барлық мемлекеттік институттардың, кәсіпкерлік құрылымдардың, үкіметтік емес ұйымдардың және қазақстандық қоғамның басқа да оң пейілді күштерінің ынта-ықыласын біріктіру керек.

Стратегиялық салаларға мемлекеттік қатысымды дамыту керек. Қазақстандық тауарлар мен қызметтердің бәсекеге қабілеттілігіне ерекше назар аудару талап етілуде. Жаһандық экономика жағдайында мемлекет рөлі күшейіп, кәсіпкерлік басымдық салаға айналуы қажет. Бұл міндеттердің ішіндегі ең маңыздыларының бірі аймақтық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру болып қала бермекші.

Бүкіл әлемдік экономикалық форум 2010 жылы жариялаған әлемдік бәсекеге қабілеттілік есебінде Қазақстан 67 орында тұрды. Осылайша біз оның алдындағы жылға қарағанда бір саты ғана төменге түстік. Ал басқа елдерде бұл тіпті күрделі жағдайда қалыптасып отыр. Мысалы, Украина өткен жылы он сатыға төмендеп, 72-орыннан 82-орынға түсті.

Қазақстан Республикасы әлемдегі алдыңғы қатарлы бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарында болуы керектігі жөнінде міндет қойылған еді. Бұл қатарға ену Біріккен Ұлттар Ұйымы ұсынатын стандартты макроэкономикалық көрсеткіштер бойынша өлшенеді. Халықтың өмір сүру ұзақтығы, білім деңгейі, жан басына шаққандағы табыс осы өлшемге кіреді. Сондай-ақ бұл стандарттар Мемлекет басшысы белгілеген қосымша сапалық көрсеткіштермен толықтырылады. Бұған әрбір қазақстандықтың жеке пәтері, жеке автокөлігі, өз ісі немесе жұмысы бар-жоқтығы енеді.

Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі өткен жылы өңірлердің даму рейтингін шығарған болатын, онда облыстардың соңғы он жылдағы экономикалық әлеуеті қаралды. Бағалау кезінде әлеуметтік-экономикалық негізгі көрсеткіштерді қамтитын ресми статистикалық мәліметтер негізге алынды. Рейтинг қорытындысы бойынша облыстардың экономикалық өсу динамикасы анықталды. Экономикалық әлеует үш категорияға бөлінді: жоғары, орташа және төменгі даму динамикасы. Мысалға, Ақтөбе облысы Астана қаласымен, Маңғыстау, Оңтүстік Қазақстан, және Алматы облыстарымен қатар жоғары даму динамикасына жатқызылды.

Елімізде тоқыраудағы аймақтар санын кеміту де мемлекеттік маңызды міндеттердің бірі. Олардың тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуға көшуін мемлекеттік дотация (демеуқаржы) есебінен теңгермелеу тұжырымы арқылы жүзеге асыруға болмайды.

Мемлекеттің дамуының стратегиялық мақсаты болып — бәсекеге қабілетті және сапалы ауыл шаруашылық өнімдерін арзан жолмен өндірудің негізін қалауды орта және ірі ауыл шаруашылық өндірістерін құру арқылы жүзеге асыру.

Қорыта келгенде, елдің бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге бағытталған  экономкалық саясат, инновациялық дамуға, адам әлеуетін  дамытуға жасалатын бағдарлар құруда, сондай-ақ әлемдік  қауымдастықтың  тап болуына тура келетін жаңа заманауи ғаламдық әрекеттерді,  соның ішінде климаттық өзгерістерді, азық-түлік және қаржы дағдарыстарынан шығу жолдарын қарастыру керек.
Әдебиеттер


  1. Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы (14 желтоқсан, 2012 жыл)

  2. Аутов Р.Р. и др. Проблемы перехода совершенствования и внедрения новых форм хозяйствования в АПК. – Алматы: Изд «Полиграфия», 1992.

  3. Н.Ә.Назарбаев, «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу. Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері», Президент және халық, №05, 5 ақпан 2010 жыл;

А.М. Джумабаева


ПУТИ ПОВЫШЕНИЯ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТИ

НАЦИОНАЛЬНОЙ ЭКОНОМИКИ


В статье рассмотрены проблемы повышения конкурентоспособности национальной экономики Республики Казахстан и пути их решения, а также стратегическая цель развития государства.
A.M. Dzhumabaeva
THE COMPETITIVENESS OF THE NATIONAL ECONOMY
The article deals with the problem of competitiveness and national economy of the Republic of Kazakhstan, as well as the strategic objective of development of the State.

UDC 31



1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   26


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет