КӨҢіл күЙІҢіз қалай? Өте жақсы Жақсы Орташа 1



Дата20.11.2019
өлшемі3.12 Mb.
  • КӨҢІЛ КҮЙІҢІЗ ҚАЛАЙ?
  • Өте жақсы
  • Жақсы
  • Орташа
  • 1
  • 2
  • 3

“Терминдер” кабинеті

  • Интрон
  • сплайсинг
  • Мутация
  • Дупликация
  • Аутосома
  • Инверсия
  • “Шыңға шығу” әдісі
  • Геномдық мутацияның анықтамасы?
  • Делеция деген не?
  • Өзгергіштік деген не?
  • Мутагендік факторлар туралы айт
  • Анеуплоидияға анықтама бер?
  • Модификациялық өзгергіштікке әсер ететін жағдайлар?

  • Мутация.
  • Адамда кездесетін мутация түрлері, мутацияны зерттеу әдістері

Адамның тұқымқуалаушылық және өзгергіштік қасиетін зерттейтін генетиканың бір саласы антропогенетика деп аталады. Адам генетикасын зерттеуде кездесетін қиындықтар:

  • Адамның тұқымқуалаушылық және өзгергіштік қасиетін зерттейтін генетиканың бір саласы антропогенетика деп аталады. Адам генетикасын зерттеуде кездесетін қиындықтар:
  • Генетикалық талдау жасау үшін адамдарды еркін шағылыстыруға болмайтындығы;
  • Мутацияларды тәжірибе арқылы алудың мүмкін еместігі;
  • Жыныстық кеш пісіп жетілуі;
  • Ұрпағының аз болуы;
  • Әртүрлі некеден пайда болған ұрпақтардың бірдей жағдайда болмауы;
  • Шежіредегі адамның сан жағынан аз болуы және тұқым қуалау белгілерінің анық болмауы;
  • Хромосома санының көп болуы (46);

Адамда болатын түрлі белгілер мен қасиеттердің немесе аурулардың тұқым қуалауын, оның шыққан тегіне қарай зерттейді.

  • Адамда болатын түрлі белгілер мен қасиеттердің немесе аурулардың тұқым қуалауын, оның шыққан тегіне қарай зерттейді.
  • Шежірені құрастырудағы негізгі шартты белгілер: 1 — ер адам;
  • 2 — әйел адам;
  • 3 — жынысы анықталмаған;
  • 4 — зерттеліп отырған белгі кездесетін адам;
  • 5 — зерттеліп отырған рецессивті геннің гетерозиготалытасымалдаушысы;
  • 6 — неке;
  • 7 — ер адамның екі әйелмен некесі;
  • 8 — туыстық неке;
  • 9 — ата-анасы, балалары және олардың туылу реті;
  • 10 — екі жұмыртқалық егіздер;
  • 11 — бір жұмыртқалық егіздер.

Құнанбайдың дарындылық қасиетін көрсететін шежірелік карта

  • Құнанбай
  • Шәкәрім
  • Құдайберді
  • Ақылбай
  • Мағауия
  • Абай
  • - дарындылық қасиеттің берілу белгісі.
  • Топқа тапсырма
  • Адамда қой көзді белгіні анықтайтын ген көк көздіге доминантты. Әкесі жағынан әжесі мен атасы (5,6), атасының шешесі (3) және атасының әкесінің әке-шешесі (1,2) қой көзді; атасының әкесінің (4) көзінің түсі көк болған. Шешесі жағынан (нағашылары) әжесінің (11), әжесінің шешесінің (13), оның шешесінің (15) көздері көк. Ал атасының (12), атасының әкесінің (14) және атасының әкесінің әкесінде (16) қой көзділік белгі тұқым қуалаған. Ал шешесі (10) мен бір ұлының (9)көздері қой көзді де, әкесі (7) мен екінші ұлының (8) көздері көк. Осы мәліметтерге сүйеніп шежіре құрастырыңдар.
  • Шежірелік карта
  • 15
  • 16
  • 13
  • 14
  • 11
  • 12
  • 10
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9

Сау немесе ауру адамның кариотипіне (хромосома жиынтығына) цитогенетикалық талдау жасалады.

  • Сау немесе ауру адамның кариотипіне (хромосома жиынтығына) цитогенетикалық талдау жасалады.
  • 1956 ж Тио мен Леван алғаш рет адамда 46 хромосома бар екенін анықтады.

Хромосомалық өзгерістердің нәтижесінде туындайтын аурулар: Клайнфельтер синдромы, Тернера-Шерешевский, Даун, Патау, Эдвардс синдромы және т.б.

  • Хромосомалық өзгерістердің нәтижесінде туындайтын аурулар: Клайнфельтер синдромы, Тернера-Шерешевский, Даун, Патау, Эдвардс синдромы және т.б.
  • Ер адамда, жыныстық хромосомасына Х артық болуы, диплоидттық жиынтығы – 47
  • Жыныстық жағы баяу дамиды, бедеу болады, ақыл – есі кем, ашуланшақ,жұмысқа қабілеті төмен.
  • 1 — бір жұмыртқалық егіздер
  • 2 — екі жұмыртқалық егіздер
  • Белгі қасиеттердің дамып қалыптасуы үшін тұқым қуалаушылық пен сыртқы ортаның әсрін зерттейді, сонымен қатар адамның кейбір тұқым қуалайтын ауруларға бейімділігін алдын ала анықтауға көмектеседі.
  • Белгілері
  • Ұқсастығы, %
  • Бір жұмыртқалы
  • Екі жұмыртқалы
  • Қалыпты
  • Қан топтары(АВ0)
  • 100
  • 46
  • Көзінің түсі
  • 99,5
  • 28
  • Шашының түсі
  • 97
  • 23
  • Патологиялық
  • Бронхиальды астма
  • 19
  • 4,8
  • Туберкулез
  • 37
  • 15
  • Эпилепсия
  • 67
  • 3
  • Шизофрения
  • 70
  • 13

Зерттеудің жаңалығы

  • Егіздердің дүниеге келуіне бірнеше факторлардың әсері бар екені анықталды.
  • А) 18-35 жас аралығындағы әйелдерде егіз туу жағдайлары көптеп кездеседі.
  • Ә) Ақ нәсілді әйелдерге қарағанда, қара нәсілді аналарда егіз баланың дүниеге
  • келуі жиірек кездеседі.
  • Б) Табиғат соншалықты ластанған сайын егіздер өмірге көптеп келеді.
  • В) Тамақтануда картопты көп пайдалану егіздерді дүниеге келтіруге себепші
  • болатын гармондарды көбейтеді.
  • Г) Жыл мезгілдерінің ыстық, яғни июль айында дүниеге егіз балалардың келуі
  • жиілейді.
  • «Кім жылдам?»
  • Есептер шығару
  • Есептер
  • 1. Шешесі сау гомозиготалы, әкесі гемофилиямен ауыратын отбасының ұрпақтары қандай болмақ?
  • 2. Әкесі сау, шешесі гемофилия гені бойынша гетерозиготалы болса, отбасының ұрпақтары қандай?
  • 3. Көздері қалыпты көретін ерлі-зайыптылардан дальтоник бала туған. Әке-шешесінің генотипі қандай?
  • 4. Әкесі және баласы гемофилия ауруымен ауырады. Ата-анасының, баланың ең ықтимал генотипін анықтаңдар.
  • 5. Ерлі-зайыптылардың екеуінің әкесі ымырт кезде көрмейтін аурумен ауырады, ал өздерінің көздері дұрыс көреді. Осы отбасында ұлының дұрыс көретіндігінің ықтималдығы қандай?
  • 6. Әкесі және ұлы дальтонизм ауруымен ауырады, ал шешесі –сау. Баланың және ата-анасының генотипін анықтаңдар.
  • 7. Әкесі дальтоник, қалыпты көретін қыз қалыпты көретін жігітке тұрмысқа шыққан. Осы некеден туатын баланың көзінің көруі қандай болады?
  • 8. Ерлі-зайыптылардың екеуінің әкесі ымырт кезде көрмейтін аурумен ауырады, ал өздерінің көздері дұрыс көреді. Осы отбасында қызының дұрыс көретіндігінің ықтималдығы қандай?
  • 9. Ақшам соқыр әйелдің шешесі мен ағасының көзі қалыпты көреді. Әйелдің бірінші ұлының ауру болып тууының ықтималдығы қандай?
  • 10. Шешесі сау, әкесі ауру отбасында ауру бала тууының ықтималдығы қандай?

Тест тапсырмалары

  • 1. Адамда алты саусақтың болуын доминантты геннің, ал бес саусақтың болуын рецессивті геннің анықтайтыны белгілі. Бес саусақты әйел, гетерозиготалы алты саусақты ер адамға тұрмысқа шыққан. Отбасында алты саусақты бала болуының ықтималдылығы қандай?
  • А) 25%; В) 50%; С) 75%; Д) 100%; Е)12,5%.
  • 2. Қара көзді жігіт көк көзді қызға үйленеді. Қара көзді белгі көк көздіден басым. Олардан қара көзді 8 бала туады. Осы отбасындағы балалардың генотипін анықтаңдар.
  • А) АА; В) Аа; С) аа; Д) Аааа; Е) АААА.
  • 3. Гетерозиготалы организмдер(AaBb; AaCc; AaDd) қандай типті гаметалар түзеді?
  • А) 2; В) 4; С) 6; Д) 8; Е)10.
  • 4. Қой көзді оңқай ер адам көк көзді оңқай әйелге үйленеді. Олардың бірінші баласы көк көзді солақай болды. Осы баланың генотипі қандай?
  • А) AaBb; В)AAbb; С)aaBB; Д)aaBb; Е)aabb.
  • 5. Балаларының қанының топтары І; ІІ; ІІІ және ІV болса, ата – анасының генотиптері қандай болады?
  • А) АО х ВО; В) ВВ х ВО; С) АВ х АВ; Д) АО х АВ; Е) АВ х ОО.

Тест тапсырмалары

  • 6. Егер ата – анасының қанының топтары ІІІ және ІҮ болса, олардан ІІІ топты бала тууының ықтималдылығы қандай?
  • А) 25%; В) 50%; С)75%; Д) 100%; Е) 12,5%.
  • 7. Адамда түнде көрмейтін ауру доминантты белгі ретінде тұқым қуалайды. Шешесі сау, әкесі гомозиготалы ауру отбасында ауру бала тууының ықтималдылығы қандай?
  • А)25%; В)50 %; С)75%; Д)100%; Е)12,5%.
  • 8. Қай заң белгілердің тәуелсіз тұқым қуалауын дәлелдейді?
  • А) Мендельдің 1-заңы; В) Мендельдің 2-заңы; С) Мендельдің 3-заңы; Д) биогенетикалық заң; Е) гаметалардың тазалығы.
  • 9. 13 : 3, 12 : 3 : 1 қатынасында белгілердің ажырауы гендердің өзара әсерінің қай типіне жатады?
  • А) комплементарлық; В) полимерлік; С) эпистаздық; Д) плейотропты; Е)кодоминаттылық.
  • 10. Моногибті будандастыруда организмдер қанша белгілерімен ажыратылады?
  • А) 2; В) 3; С) 1; Д) 4; Е) 6.

Тест жауаптары 1-В 2-В 3-В 4-Е 5-А 6-В 7-Д 8-С 9-А 10-С

Тест бойынша бағалау шкаласы 10-9- “5” 8-7- “4” 6-5- “3” 4-0- “2”

Рефлексия

  • Үйге тапсырма: Цитогенетикалық әдіс.
  • 1. Кариотиптеу.
  • 2. Хромосоманың субмикроскопиялық құрылымы.
  • 3. Метафазалық хромосомалар типтері (акроцентрлі, субметацентрлі, метацентрлі).


Достарыңызбен бөлісу:


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет