Курс жұмысын орындауға арналған әдістемелік нұСҚАУ



жүктеу 231.46 Kb.
Дата03.05.2016
өлшемі231.46 Kb.
: CDO -> 2013-2014 -> OmrZoo -> Data
Data -> Лабораториялық сабақтардың әдістемелік нұсқауы Пән: Омыртқалылар зоологиясы
2013-2014 -> Лекция Тақырыбы: Алфавиттер, тізбектер және тілдер
Data -> Бағдарламасы Жетісай 20 ж мемлекеттік емтихан бағдарламасы құрастырған: Р. А. Кошкаров Кафедра мєжілісінде қаралған
2013-2014 -> Лекция:: 30 Лабораториялық: 15 Обсөж 45 СӨЖ
2013-2014 -> Лекция:: 15 Семинар: 13 СӨЖ: 62 Барлық сағат саны: 90 Аралыќ баќылау (АБ)- 60балл
Data -> Лекция: 30 сағат Лаборатория: 30 сағат обсөЖ: 60 сағат Барлық сағат саны: 180 сағат
Data -> Химия және Биология» факультеті. «Химия- биология» кафедрасы

Ф-ОБ-007/15

“Сырдария” университеті


«Химия және биология» факультеті


«Биология және химия» кафедрасы

«Омыртқалылар зоологиясы» пәнінен


5В 011300 мамандық студенттеріне арналған

КУРС ЖҰМЫСЫН ОРЫНДАУҒА АРНАЛҒАН

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

Курс: 2


Семестр: 4

Кредит саны: 3


Жетісай-2011

Курс жұмысының және әдістемелік нұсқалар жоғарығы оқу орындарының жалпы ережелеріне сәйкес құрастырылған.


Құрастырған: Р.А.Кошкаров

Курс жұмысының әдістемелік нұсқауы кафедра мәжілісінде қаралған


Хаттама № __ « ____» _________ 201 ж.


Кафедра меңгерушісі ______________ _______________

қолы аты-жөні, ѓылыми атаѓы


Факультеттің Оқу-әдістемелік Кеңесінде мақұлданған

Хаттама № __ « ____» _________ 201 ж.

ОӘК төрағасы/төрайымы/ ______________ ___________________

қолы аты-жөні, ѓылыми атаѓы


Университеттің Оқу-әдістемелік Кеңесінде мақұлданған

Хаттама № __ « ____» _________ 2011ж.

ОӘК төрағасы/төрайымы/ ______________ ___________________

қолы аты-жөні, ѓылыми атаѓы


Әдістемелік нұсқаудыњ мақсаты.


Курстық ж±мысты орындауѓа арналѓан б±л әдістемелік н±скаудыњ мақсаты курстық ж±мысты жазушы студенттерге қойылатын талаптарды белгілеу арқылы жалпылама кететін кемшіліктерді жою.

Курстық ж±мысты жазудыњ басты мақсаты: Жас мамандарды іскерлікке, біліктілігін арттыруѓа, ізденушілікке, ѓылыми зерттеу баѓытындаѓы ж±мысты жандандыра т‰суге соњѓы жањалықтарымен танысып, интернеттен алынѓан мәліметтерді саралай білгені жµн.


Курстық ж±мысты орындау сатылары:
Єдеби шолу. Єдеби шолу орындалатын ж±мыстыњ барысымен, каншалықты зерттелінгендігімен танысу ‰шін қажет және µз жұмыстарын кандай баѓытта жүргізуді болжамдайды.

Тақырып бойынша әдебиеттер жалпы теориялық баѓытта да, жеке эксперименталдық объектілерді зерттеуге де арналѓан болуы м‰мкін. Осы пєн бойынша кажетті, пайдаланылѓан єдебиеттер тізімі н±скау соњында келтіріледі. Єдебиеттерді жетекшініњ кµмегімен де, µз таңдауларымен де теріп алуѓа болады. Ол ‰шін кітапханалардаѓы әдебиеттер каталогын, онда істейтін кызметкерлердіњ кµмектерін де пайдалануѓа болады. Сонымен бірге єрбір оқыѓан кітаптар соњында да кµптеген пайдаланылѓан єдебиеттер тізімі беріледі, оѓан да ден қойѓан д±рыс.

Сонымен єдебиетті алѓа қойѓан мақсат баѓытына таңдап, теріп пайдаланып, мањызды мєліметтерді конспектілеп отыру керек. Онда оныњ мазмұнын қыскаша т‰сіріп, не тура кµшіріп те алуѓа болады. Конспектілер т‰згенде авторлардыњ фамилиясын, аттары мен әкесініњ қыскартылѓан бас єріптерін, ж±мыстыњ атын, шыққан жерін, шыққан жылын, ал мақалалар болса - журналдардыњ аттарын не жинақтыњ аттарын, шыққан жылын, томын, шыѓарылымын (выпуск), беттерін кµрсету керек. (Тіркеме Б).

Пайдаланылѓан әдебиеттерге, кітаптарѓа, журналдарәа сілтемелерді әдеби шолу жасаѓанда ѓана емес, басқа да бµлімдерде текстер берілген жерлерде қолданылып отыру кажет. Ќандай жаѓдай болѓанда да, берілген мєліметтердіњ ішінде қайсысы єдебиеттерден алынѓан, кайсысы µз зерттеулерініњ мєліметтері екені айқын болуы тиіс. Текстер арасында әдебиеттерге сілтеме жасалынѓан авторлардың фамилиясы, аты - жµні ж±мыстыњ шыққан жылы кµрсетіліп (Тіркеме Б) бойынша әдебиеттер тізімінде берілу кажет.

Ал сµзбе-сµз алынѓан цитаттар тырнақшаѓа алынып отырады. М±ндайда авторлардыњ фамилиясы, аты-жµніне қосымша алынгай цитат алынѓан кітап, не журнал беттері кµрсетіліп отырады.

Мысалы: бірқатар зертеушілердіњ пікірінше, "коллоидты ерітінділердің кәдімгі µзіміз қарастырып келген ерітінділерден басты айырмашылыѓы..." (Б.¤телбаев, 1999, 295 б.). Алынѓан мәліметтер тікелей бастапқы зерттеулерден алынѓан болса, онда екі мєлімет кµздері де кµрсетіледі.

Курстық жұмыста тек сілтеме жасалынѓан әдебиеттерді ѓана пайдаланылѓан әдебиеттер тізіміне ендіреді. Алдымен авторлардың фамилиялары, аты-жµні, ж±мыстыњ не кітаптыњ аты, ол кайда, кашан шыѓарылѓан (кітаптар ‰шін - шықкан қала және шыѓарѓан баспа, беттерініњ саны, мақалалар болса - жинақ және журнал аты, томы, шыѓарылымы (выпуск), нµмірі, беті). Авторлардыњ фамилияларыныњ алдына нµмірі қойылып отырады. Осының барлыѓы әдебиет көздерін тура пайдалану ‰шін керек. (Тіркеме Б).

Курстық ж±мысты жазу және даярлау. Іс ж‰зінде ж±мысты орындап, барлық мәліметтерді µңдеп, талдап болѓаннан кейін, тақырыпқа әдеби шолу, конспектілер жасап болѓаннан соњ курстық жұмысты жазуѓа кіріседі. Ол тµмендегі сатылар бойынша жүзеге асуы тиіс.


  1. Кіріспе. Онда тақырыпты, сол зерттеу объектісін неге
    таңдаѓаны негізделеді. Орындаушыны қызықтырѓан, сондай-ақ
    жалпы қызыѓушылық танытатын мәліметтер беріледі. Сµйтіп
    мақсаты мен міндеттері кµрсетіледі.

  2. Тақырып бойынша әдеби шолу. Таңдап алѓан тақырып
    бойынша қандай әдебиетгерде мәліметтер бар соны анықтап
    алуымыз керек. Кандай материалдар толыѓымен зерттелген, кандай
    материалдар онша зерттелмеген соѓан кµњіл аударылуы керек.
    Осыдан барып ойѓа алѓан зерттеулеріміздіњ негізгі міндеттері, оның
    ішінде негізінен неге тоқталу керек екендігі айқындала т‰седі.

  3. Зерттеулер материалы мен әдістемесі. Ол жұмыстыњ айқын міндеттерін қоюмен сипатталады. Б±л тарау айтып отырѓан мәліметтеріміз неден, калай, қандай әдістермен алынѓанын айқындау кажет. Б±л бөлімде алынѓан
    материалдар кандай жаѓдайда, кандай тәжірибелік әдіс қолданылѓаны және оныњ тиімді жаѓдайы сипатталады. Оәан қандай реактивтердіњ пайдаланыләаны қандай лабораториялық қондырѓыда орындалѓаны кµрсетіледі.

  4. Курстық ж±мысты орындауда алынѓан материалдарды баяндау. Ол ‰шін оны тарауларѓа бµлу керек. Ол тараулардыњ әркайсысыныњ тақырыптары болута тиіс. Тараулардыњ орналасуы жалпы ж‰мыстыњ ішкі логикасына-қисынына сәйкес болуѓа тиіс. Алынған материалдарды келтіріп, оны µндеп, талдаѓаннан кейін т±жырымдар жасалынады. Егер материал µте кµп болса әрбір тараудан кейін тарау соњында тұжырымдар жасалынса жақсы болады.

  5. Жалпы тұжырымдар. Ж±мыстар нәтижесінде алынѓан мәлімет













  6. терге қысқаша нақты тұжырым жасалынуы керек.

а) тұжырым әрі қысқа, әрі пунктерге бµлінуі тиіс.

б) жасалынѓан тұжырымдар әдеби шолуларѓа емес µзі алѓан материалдарѓа жасалынуѓа тиіс.

в) т±жырымдар жалпы тақырып бойынша ж±мыс басында қойылѓан міндеттер мен жоспарларѓа сай жасалынуы керек.


  1. Алынѓан нәтижелердіњ мањыздылыѓы.

  2. Курстық ж±мыс нәтижесінде алынѓан материалдардыњ пайдасы. Алынѓан материалдарды қай жерде қалай пайдалануѓа болады және қандай формада пайдалануѓа болады соны кµрсету керек.

  3. Пайдаланылѓан әдебиеттер тізімі. (Тіркеме Б) – да кµрсетілген.


Курстық ж±мысты безендіру (оформление).
Оныњ сыртқы беті (титульный лист) (Тіркеме А) болу керек. Онда мекеменіњ аты (қандай институт, қандай университет), курс, факультет, студенттіњ фамилиясы мен аты-жµні, тақырыбы ѓылыми жетекшініњ фамилиясы, аты-жµні мен қызметі, ж±мысты қорѓауѓа ұсыныләан жылы. Келесі бетке текске, тарауѓа сәйкес беттері кµрсетілген мазм±ны болуы керек.

Microsoft Word редакторы (версия 97 және жоѓары) Шрифт т‰рі "KZ Times New Roman", №14, қатар аралыѓы 1,5.


Сол жағынан - 30 мм, оњ жаѓынан - 10 мм.

Жоѓарѓы жағы - 15 мм, тµменгі жағы - 20 мм.

Азат жол тµртінші тањбадан басталады.

Курстық жұмыстыњ нөмірлері араб сандарымен ж‰ргізіліп, жоѓарѓы жаәынан н‰ктесіз қойылады.

Курстық жұмысқа байланысты 2-3 плакат дайындалуы қажет. (Тіркеме В) бойынша жасалу керек.

9. Зерттеулер нәтижесін заңтастыру (кұжаттау).

Суреттер, иллюстриациялар жеке беттерде немесе текстер ішінде келтіріліп немесе қосымша ретінде беріліп нµмірленіп, астына т‰сініктеме жасап отыру керек. Тексте оѓан сілтеме берілуі кажет.


  1. А-Є н±сќа 6. Н-О н±сќа 11. Н-Ч н±сќа

  2. Б-Г н±сќа 7. ¤-Р н±сќа 12. Ш-Ы н±сќа

  3. Е –З н±сќа 8. С-Т н±сќа 13. І-Э н±сќа

  4. И-К н±сќа 9. У-‡ н±сќа 14. Ю-Я н±сќа

  5. Ќ-М н±сќа 10. Ф-Х н±сќа


Кіріспе



Тіршілік жоғары ұйымдасқан материя қозғалысының формалары. Прокариоттар мен эукариоттар. Эукариотты организмдер дүниесі: саңырауқұлақтар, өсімдіктер мен жануарлар. Жануарлардың басқа организмдерден айырмашылығы мен ұқсастықтары. Омыртқалылар зоологиясы жануарлар дүниесінің көп түрлілігін, оның эволюциялық дамуын тіршілік жағдайларымен байланысты және табиғаттағы, әрі адам өміріндегі маңызын зерттейтін комплексті ғылым екендігі.

Жануарларды зерттейтін негізгі пәндер: морфология, систематика, физиология, эмбриология, онтогенетика, экология, зоогеграфия палеонтология, филогенетика. Жануарлардың әр түрлі топтарын зерттейтін зоология тараулары: протистология, гельминтология, орнитология, териология. Зоологияның жаратылыстанудың басқа салаларымен байланысты.

Зоология пәнінің ауыл шаруашылығы, медицина, мал дәрігерлік, кәсіптік аңшылық, балық шаруашылығындағы маңызы. Экологиялық-фаунистикалық және зоогеографиялық іс-әрекеті нәтижесінен өзгеруін болжаудағы, жануарларды қорғаудағы, кәсіптік маңызы бар түрлерді тиімді пайдалануға және адамға зиянды жануарлардың түрлерінен сақтанудың маңызы.




Пәннің мақсаты мен міндеттері, оның оқу процесіндегі ролі.



Курстың мақсаты – биология мамандығы бойынша білім алатын студенттердің биологиялық ойлау қабілетін арттыру, ой - өрісін кеңейту, оларға табиғат құбылыстарын статистикалық әдіс арқылы зерттеуді үйрету және табиғи құбылыстарын түсіндіру. Студенттердің омыртқалылар зоологиясын игеру, олардың қазіргі заман биологиясындағы күрделі материалдарды өз бетімен талдау, синтездеу қабілеттерін дамыту.

КУРС ЖҰМЫСЫНЫҢ ТАҚЫРЫПТАРЫ



1. Тақырыбы: Омыртқалы жануарлар туралы түсінікте
Қамтуға тиісті мәселелер.

1.Омыртқалылар зоологиясының мақсаты мен міндеті.

2.Омыртқалылардың маңызы, пайдасы

3.Хордалылардың зиянды түрлері

3.Омыртқалылар экологиясы.


Пайдаланылатын әдебиеттер



Негізгі:


  1. Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

  2. Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

  3. Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

  4. Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

  5. Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

  6. Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

  7. “Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение


Қосымша:

  1. Красная книга СССР М., Лесная промышленность

  2. Красная книга Казахстана Алматы , Наука 1996

  3. Млекопитающие Казахстана под ред. Слудского А.А. Алма-ата Наука, 1969-1985

2. Тақырыбы: Хордалылар типіне жалпы сипаттама (Chоrdata)

Қамтуға тиісті мәселелер.

1.Хордалылардың алуан түрлілігі

2.Хордалылардың басқа жануарлардан айырмашылығы

3.Хордалылардың өзіне тән ерекшелігі

4.Хордалылардың систематикасы

Пайдаланылатын әдебиеттер



Негізгі:
1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение
Қосымша:


  1. Красная книга СССР М., Лесная промышленность

  2. Красная книга Казахстана Алматы , Наука 1996

  3. Млекопитающие Казахстана под ред. Слудского А.А. Алма-ата Наука, 1969-1985

  4. Иванов А.В. Происхождение многоклеточных животных

  5. Кузнецова Б.А., Чернов А.З., Катонова Л.Н. Курс зоологии М., “Советская наука” 1955

3. Тақырыбы: Бас сүйексіздер (Асrаnіа). Ланцетник (Branchiostoma Lanceolatum)

Қамтуға тиісті мәселелер.
1. Бас сүйексіздердің негізгі белгілері

2. Ланцетниктің сыртқы түрі

3. Тері қапшығы

4. Ет системасы

5.Нерв жүйесі және сезім органдары

Пайдаланылатын әдебиеттер



Негізгі:
1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение
Қосымша:


  1. Красная книга СССР М., Лесная промышленность

  2. Красная книга Казахстана Алматы , Наука 1996

  3. Млекопитающие Казахстана под ред. Слудского А.А. Алма-ата Наука, 1969-1985


4. Тақырыбы: Ланцетниктің ішкі құрылысы
Қамтуға тиісті мәселелер.

1. . Ac қорыту және тыныс алу органдары

2. Қан айналу жүйесі

3. Зәр шығару жүйесі

4. Жыныс бездері

5. Ланцетниктің көбеюі және


Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение



5. Тақырыбы: Бас сүйектілер немесе омыртқалылар (Craniata немесе Vertebrate). Дәңгелек ауыздылар (Cyclostomata)

Қамтуға тиісті мәселелер.
1.Омыртқалылардың құрылысына жалпы сипаттама

2.Құрылысының ерекшеліктері

3. Омыртқалыларға жататын кластар

4. Дөңгелек ауыздылардың жалпы сипаттамасы


Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение


6.Тақырыбы: Шеміршекті балықтар (Chondrichthyes)

Қамтуға тиісті мәселелер.

1. Шеміршекті балықтарға жалпы сипаттама

2. Тақта желбезектілер (Elasmobranchii)

3. Акуланың дене құрылысы

4. Ac қорыту және тыныс алу органдары

5. Қан айналу және нерв жүйесі

6. Сезім органдары

7. Зәр шығару органдары

8. Жалпақ тұмсықты акула тұқымдасы

Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение




7.Тақырыбы: Қосмекенділер немесе амфибилер (amphibia) класы

Қамтуға тиісті мәселелер.

Құрлықта тіршілік етуші алғашкы омыртқалылар қосмекенділер болған. Олар пайда болғанға дейін жерде судың омыртқалылары — балықтар тіршілік еткен. Қазбадан табылған ертедегі балықтардың арасынан саусақ қанатты балықтар белгілі. Ендеше девон дәуірі кездерінде (шамамен 400-500 млн. жыл бұрын) алғашқы қосмекенділер (стегоцефальдар) саусақ қанатты балықтардың ертедегі тегінен шыққан деп болжайды. Қосмекенділер құрлыққа шығуымен қатар сумен де байланысын жоғалтпады және толышмен құрлық жануарларына айналған жоқ. Қосмекенділер гректің "амфибиос" деген сөзінен олардың өз тіршілігінде тек құрлықпен ғана емес, сонымен бірге сулы ортамен де байланысты екендігін көрсетеді. Бұл байланыс олардың тіршілік әрекеттерінен көбею, даму және дене құрылыс ерекшеліктерінен айқын көрінеді.


Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение



8.ТақырыбыБауырымен жорғалаушылар класы немесе рептиллилер (Reptilia)

Қамтуға тиісті мәселелер.

Ертеректе ғалымдар "жексұрын" деген атпен бақаларды және тритондарды зерттесе, сол атпен кесіртке, жылан, тасбақаларды да қоса зерттеп келеді. Деседе, олардың сыртқы және ішкі құрылыстарын, тіршілік ортасын мұқият зерттей келе, олар жеке өз алдына топ болу керектігін анықтады.

Эволюцияның барысында бауырымен жорғалаушылардың құрлыққа шығуы жануарлар дүниесіндегі дамудың тарихи кезеңі. Құрлықта кең таралу мақсатында, бұл жануарларда алғы шарттардың бәрі жасалынды.

Қосмекенділердің ата-тегі су жануарлары болғандықтан олар сумен байланысын әлі үзбеген. Құрлықты толығымен меңгеру омыртқалылар эволюциясының келесі сатысында ғана жүзеге асады. Бұл саты бауырымен жорғалаушылар. Олар нағыз жер бетінде тіршілік етуге бейімделген. Әрине бауырымен жорғалаушылардың барлығы да судан біржолата шығып кетті десек, ол ағаттық болған болар еді. Көптеген бауырымен жорғалаушылар өзіне қажетті мекенді, қоректік заттарды судан табады. Оларға крокодилдер, кейбір жыландар мен тасбақалар жатады.



Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение




9. Тақырыбы:Бауырымен жорғалаушылар экологаясы


Қамтуға тиісті мәселелер.

Бауырымен жорғалаушылар құрлықта жұмыртқа салып көбейетін, нағыз құрлықта тіршілік етуге бейімделген жануарлар. Олар өте жылы аймақтарда тіршілік етедІ, сондықтан тропикалық аймақтан алыстаған сайын, олардың саны азая береді. Олардың кең аймақта таралуына негізгі себеп - температура, өйткені бұл суыққанды жануарлар тек ауа райы жылы болғанда ғана белсенді тіршілік етеді. Салқын болса інге кіріп жасырынады немесе жазғы ұйқыға кетеді. Бауырымен жорғалаушылар жануар тектес азықпен қоректенеді. Олар кесірткелер, насекомдар, моллюскалар, қосмекенділерді қорек етеді. Жыландар көптеген кеміргіштерді жейді, сонымен бірге үй жануарлары мен адамдарға да қауіп туғызады. Құрлықтағы тасбақалар жеміс-жидекті жеп бақтарға, судағы тасбақалар балықгы жеп аздап залалын тигізеді. Көптеген бауырымен жорғалаушылардың (жылан, тасбақа, ірі кесірткелер) етін адамдар тамаққа пайдаланады. Крокодилдерді, жыландарды, тасбақаларды терісі және мүйізді сауыты үшін аулайды. АҚШ-та және Кубада крокодилдерді өсіретін фермалар бар. Термезде, Кушкада, Бадхызда, Ташкеште және Бішкекте жылан өсіретін арнаулы питомниктер бар.

Бауырымен жорғалаушыларды қорғау. Қазіргі кезде жер жүзінде бауырымен жорғалаушылардың шамамен 6000 түрі белгілі, олардың 125 түрі ТМД-да кездесетін болса, оның 52 түрі Қазақстанда таралған. Денесінің сыртқы көрінісіне қарай олар — жылан, кесіртке және тасбақа тәрізділер болып бөлінеді.


Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение




10. Тақырыбы: Құстар (АVЕS)

Қамтуға тиісті мәселелер.

Құстар жоғарғы сатыдағы омыртқалылардың ұшуға бейімделген ерекше маманданған бұтағы деуге болады. Құстар генетикалық жағынан рептилилерге жақын, оның прогрессивті бұтағы. Құстарды рептилилерден ажыратуға болатын белгілері: а) құстардың орталық нерв системалары жақсы жетілген, сондықтан олар әр түрлі жағдайларға бейімделіп, мінез-қылықтарын өзгертеді.

б) денесінде зат алмасу процесінің жылдамдығы мен дене жылуының реттелуінің дұрыс болуына байланысты температураның жоғарғы және тұрақты болуына әкеліп соққан.

в) ауа кеңістігінде ұшу қабілеті көпшілігінің қозғалу, не өрмелеу қабілетін жоймаған.

г) көбеюі біршама жетілген (жұмыртқаларын басуы және балапандарын қоректендіруі).

Қазіргі уақытта құстардың 31 отрядқа топтасатын 8000 аса түрі бар. Құстар морфологиялық жағынан денесінің қауырсынмен қапталуымен алдыңғы аяқтарының қанатқа айналғанымен, сүйектерінің ішінде қуыс болумен, ми сауытының шүйдесінің болуымен жүрегінің төрт камералы оның оң жағында бір ғана орта доғасының болуымен сипатталады. Құстардың тісі болмайды, олардың қызметін мүйізді тұмсықтары атқарады.

Құстардың дене құрылысы.

Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение



11. Тақырыбы: Құстардың ішкі құрылысы.

Қамтуға тиісті мәселелер.

Ас қорыту органдары. Осы заманда тіршілік ететін құстардың тісі болмайды. Олардың қызметін қоректерін қармап ұстауға көмектесетін, сырты мүйізді затпен қапталған қатты тұмсығы атқарады. Әрбір құстардың қоректену тәсіліне және қабылдайтын азықтарының түріне қарай тұмсығының формасы да түрліше болады. Мысалы, жыртқыш құстардың тұмсығы төмен қарай иілген, тұмсығының көпшілік жері қалың мүйізді затпен қапталған. Дәнмен қоректенетін құстардың тұмсығы дәнді шоқырып теріп жеуге икемделудің нәтижесінде біз тұмсықты болып келеді.


Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение


12.Тақырыбы:Құстардың экологисы және экологиялық топтары.

Қамтуға тиісті мәселелер.

Жер шарында құстар тарамаған жер өте сирек кездеседі. Құстардың бір қатары теңіз деңгейінен төмен жерде, ал енді бірқатары теңіз деңгейінен әлдеқайда биік жерлерде де кездеседі. Құстардың ұшу қабілеті басқа омыртқалылардың таралуына кедергі болатын жағдайлардан тез етуіне мүмкіндік береді. Екіншіден жыл мезгілінің қолайсыздығына қарай тіршілік өткен мекенін тастап, қолайлы жағдай бар белігіне баруға толық мүмкіншілігі бар.

Құстардың тарауына ауа температурасы да үлкен әсер өтеді. Насекоммен қоректенетін құстардың таралуының шегі солтүстікте температура жағдайына тікелей байланысты. Өйткені, төменгі температурада насекомдар өте аз болады, сонымен қатар жыл маусымының ондай қысқа мерзімінде құстар балапандарын толық жетілгенге дейін қоректендіріп үлгіре алмайды.

Пайдаланылатын әдебиеттер

1.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

13.Тақырыбы: Сүтқоректілер класы (Mammalia)

Қамтуға тиісті мәселелер.

Жалпы сипаттама. Сүтқоректілер омыртқалы жануарлардың ішіндегі ең жоғарғы даму сатысында тұрған жануарлар. Олардың ерекшеліктері мынадай.

1. Оларда орталық нерв жүйесі жақсы дамыған. Оның ішіндегі жоғарғы нерв әрекетінің орталығы - үлкен ми жарты шарлары жақсы дамыған (сұр қыртысы). Соның нәтижесінде орта жағдайына байланысты бейімделуі жақсы жетілген:

2. Сүтқоректілер тірі туады. Баласын сүтімен қоректендіреді. Бұл сүтқоректілердің әртүрлі жағдайда көбеюіне мүмкіндік береді және төлдерінің өніп-өсуіне қолайлы жағлайдар туады.

3. Дене температуасының тұрақтылығына байланысты, жылу реттелуі жоғары дамыған. Сүтқоректілердің денесінін температурасы шамамен 37-48°С. Дененің температурсының бұлай болуы, бір жағынан химиялық терморегуляцияның дамуы болса (организмнің жылу бөлуі), екінші жағынан физикалық терморегуляцияның жылуды реттеудегі күшінің (терлеу, терінің қан айналысының өзгеру сипатында) дамуына байланысты. Денедегі жылуды реттеуде тері астындағы майдың, қаптап тұрған түктердің маңызы өте зор.

Сүтқоректілердің морфологиялық ерекшеліктері:


Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение




14. Тақырыбы: Сүтқоректілердің классификациясы


Қамтуға тиісті мәселелер.

Сүтқоректілер класының өкілдері үш класс тармағына бөлінеді. 1-класс тармағы, Жұмыртқа салушы сүтқоректі немесе алғашқы аңдар.

2-класс тармағы. Қалталы сүтқоректілер немесе төменгі сатыдағы аңдар.

3-класс тармағы. Жоғарғы сатыдағы сүтқоректілер немесе плаценталылар.

1-класс тамағы. Жұмыртқа салушы немесе алғашқы аңдар (Prototheria). Жұмыртқа салушы сүтқоректілердің дене құрылысы өте қарапайым. Олар бауырымен жорғалайтын жәндіктерден алғашқы пайда болған сүтқоректілерге өте ұқсас, сондықтан да бұл бұларды алғашқы сүтқоректілер деп атаймыз. Оның өкілдері үйректұмсық пен ех

Пайдаланылатын әдебиеттер



Негізгі:

1.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979
15.Тақырыбы: Сүтқоректілер класының (Mammalia) систематикасы

Қамтуға тиісті мәселелер.

1.Сүтқоректілердің систематикасы.(Насекомқоректілер отряды (Insectivora)

2. Жоғары сатылы сүтқорктілер.(Қолқанаттылар отряды. (Chiroptera)

Кемірушілер отряды. (Rodentia),Қояндар отряды,Жыртқыштар отряды. (Carnivora),Ескекаяқтылар отряды. (Pinnipedia)

3.Жыртқыштар отрады (Carnivora)

А). Мысық тұқымдасына жабайы және үй мысығы, арыстан, жолбарыс т.б.

Б)Иттер тұқымдасына ит, қасқыр, түлкі т.б.

В) Аюлар тұқымдасына қоңыр аю, ақ аю т.б.

Д) Сусар тұқымдасына сусар, бұлғын, борсық, күзен, ақкіс, аққала
Пайдаланылатын әдебиеттер

1.Адольф Т.А. Руководство к лабораторным занятиям по зоологии позвоночных М., Просвещение, 1977

2.Дерягина М.А Этология приматов М., МГУ 1992

3.Демеуов Ж.Д. Қазақстан фаунасы Абай ат. АлМу 1995

4.Жизнь животных, М., Просвещение, 1968-1971

5.Карташев Н.Н. Практикум по зоологии позвоночных М. Высшая школа, 1969

6.Наумов С.П. Зоология позвоночных М., Просвещение 1982

7.Наумов С.П. Омыртқалылар зоологиясы Алматы, 1979

8.Наумов Н.П., Карташев н.Н. Зоология позвоночных М., Высшая школа 1979

9.“Жизнь животных” под ред. З.Зенкивича 1968 М., Просвещение


Үлгі 1










©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет