Лекция: 30 сағат Семинар 10 сағат СӨЖ: 95 сағат Барлық сағат саны: 135 сағат Аралық бақылаулар саны: 2(60 балл)



жүктеу 1.5 Mb.
бет4/9
Дата25.04.2016
өлшемі1.5 Mb.
түріЛекция
1   2   3   4   5   6   7   8   9
: CDO -> Sillabus -> Tar
Tar -> Лекция: 3 Практикалық/семинар: 6 СӨЖ: 99 Барлық сағат саны: 135 Аралық бақылаулар саны:
Tar -> Семинар: 248 сағат обтөЖ: 124 сағат ТӨЖ: 40 сағат Барлығы: 412 сағат І аб-30 балл ІІ аб-30 балл Емтихан-40 балл
Tar -> «Физикалық географияны аудандастыру» пәні бойынша
Tar -> Лекция: 45 сағат СӨЖ: 45 сағат обсөЖ: 45 сағат Барлық сағат саны: 135 сағат Аралық бақылаулар саны: 2(60 балл)
Tar -> Лекция:: 20 Практикалық: Семинар: 6 Лабораториялық: СӨЖ: 64 Барлық сағат саны: 90
Tar -> Лекция: 30 сағат Семинар: 20 сағат СӨЖ: 130сағат Барлық сағат саны: 180 сағат Аралық бақылаулар саны: 2 (60 балл)
Tar -> «Жалпы гидрология» пәні бойынша
Tar -> Лекция: 20 Практикалық: Семинар: 6 Лабораториялық: СӨЖ: 64
Tar -> Лекция: 30 сағат СӨЖ: 30 сағат обсөЖ: 30 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
Tar -> Лекция: 15 Семинар: 15 СӨЖ: 30 обсөЖ: 30 Барлық сағат саны: 90 Емтихан: 1 Ағымдағы бақылау саны: кредит бойынша: 2

Бақылау сұрақтары:

1.Провинденциализмнің тарихи процестегі көрінісі

2. «Ұлы энциклопедиядағы» тарих мәселесі

3.Ұсақ радикалды буржуазия идеологтарының тарихи көзқарастары



ЛЕКЦИЯ 10. ХVIІғ. Утопиялық социализм өкілдерінің көзқарасы.

Жоспар:

  1. ХVІІІ ғасырдағы ағылшын ағартушыларының идеялары.

  2. А. Смиттің тарихи процеске көзқарасы

  3. Б. Франклин. Т. Пэйн, тарихи тұжырымдары


Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

Историография истории нового времени стран Европы и Америки. Под ред. А.В. Адо М., 1989

Қосымша әдебиеттер:

Далин В.М.Из истории социальной мысли во Франции .М., 1984
Лекцияның мақсаты: ХVIІғ. утопиялық социализм өкілдерінің көзқарасын қарастыру
Лекцияның мәтіні

Руссоның ықпалын сезінген атақты саяси жазушы, аббат ГАБРИЕЛЬ БОННО ДЕ МАБЛИ (1709-1785) болды. Ол Монтескье мен Вольтер сияқты тарихпен кәсіби түрде айналысты. Маблидің көзқарасында демократиялық бағыт басым болып, абсолют қарсы болды. Жеке меншіктен қоғамдағы қиянатты байқап, оны жек көрді, қоғамдық ой тарихына француз ағартушылығы ағымындағы утопиялық коммунизм теориясын жасаушы ретінде көрінді.

Мабли адамзаттың шығу тарихын табиғи тәртіптен, мүлік ортақтығы мен кемелденген теңдік пен бостандықтан қазіргі жағдайға, адам табиғатына қайшы келетін жағдайға жылжу деп елестетті. Жеке меншік пайда болған соң адамдар қауымдық коммунистік тәртіпті жоғалтып алды, бұрынғы үйлесімділіктің орнына таптар арасындағы өзара күрес орнады. Бұдан кейінгі тарих табиғат заңынан кері кету, регресс деп пайымдады.

Маблидің әлеуметтік-саяси идеялары "Тарихты жазудың әдісі туралы" (1775) және "Тарихты үйрену туралы" (1778) деген тарихи еңбектерінде айқындалды.

"Франция тарихына байланысты ескертпелер" (1765-1788) атты кітабында Мабли ел тарихын варварлық жаулаудан XIV Людовик билігіне дейін қарастырды. Монтескьенін ізімен Мабли германдық тұжырымдаманы дамытты, ол оның өзіндік нұсқасын жасады. Маблидің ойынша, Галлияға кірген франкер өзімен бірге бостандық пен халық билігін әкелді. Олар Галлия халқын Римдік деспотичмнен арылтып, олармен бірге біртұтас халық болды. Олардың қателігі қоғамның бір бөлігіне басқалар есебінен байып кетуіне жол бермейтін шараларды қабылдамады. Нәтижесінде бостандық пен халық құқын ақсүйектер иеленіп, феодалдық тәртіп орнады.

Мабли өз еңбегін құжаттарға сүйеніп жазды, мәтіннің кой бөлігін "ескертулер мен дәлелдер" құрайды. XIX ғ. алғашқы он жылдығында да еңбек ғылыми маңызын жойған жоқ.

Тарихи ойдың Француз революциясы тұсында дамуы. Тарихи-әлеуметтік ой мен тарихнаманың әдап әрі дамуына Ұлы Француз революциясы үлкен ықпал жасап, ол көп мәнді болды деуге болады. Революция жақтастары мен оған қатысқандар оны өткенді ұмытып жаңа дәуірге көшу деп қабылдады. Дегенмен елдегі жағдайдың қиындығына қарамастан мектептерде тарих пәнін оқыту мәселесі Конвентте қарастырылды. Сөйтіп революция барысында жойылуға аз қалған тарихқа деген ынтаны қайтадан қалпына келтіруге ұмтылыстар болғанын атап кеткен жон. Алгаш рет Парижде Үлттық мұрағаттың бастамасымен мұрағат мекемелерінің мемлекеттік жүйесі тәртіпке келтірілді. Ондағы мақсат мемлекет қызыметінің құжаттарын, ұлттық мүлікпен байланысты түрлі қүжаттық қағаздарды, т. б. сақтау еді. Мұрағат қорларын сыныптау үшін арнайы тарихи ғылым және өнер үшін "тарихи секция" құру қарастырылды. Сөйтіп, революция француз тарихи ойына жаңа қарқын әкелді.

Рухани-идеялық көзқарастан Француз революциясы "санаға төңкеріс жасаған ағартушылықтың гуындысы болды. Революция қайраткерлері де ағартушылық ағымнан ағыс кетеді. Олар революцияны сананың салтанат құруына әкелетін ұлы төңкеріс деп түсінді. Сөйтіп, революция тек француздардың ғана емес, бүкіл адамзаттың мүддесінің орындалуы болды. Революция француз ұлтының байырғы құқықтарын (үшінші сословие) қалпына келтіріп, қоғам мен оның тарихын жаңаша түсіндірген идеялардың қалыптасуына әкелді.

АДАМ СМИТ (1723 -1790) - ірі экономист, еңбек құндылығы теориясын ашқан шотланд мектебінің өкілі. Оның тарихи көзқарастары қоғамдық ойға, үлкен әсерін тигізді. Глазго мен Оксфордта білім алған ол 1748 ж. бастап Эдинбургте одан кейін Глазго университетінде дәріс оқи басғады. Нәтижесінде Адамгершілік сезімдерінің теориясы" еңбегін шығарды. Одан кейін бірнеше жыл бойы "Халықтар байлығының табиғаты мен себептері туралы зерттеулерін жазуда жұмыс істеді. Оның екі кітабына ортақ нәрсе - бірінші кезекте ол адамның ішкі жан дүниесін, оның принциптерін, екінші кезекте сыртқы ортасын зерттейді. Смит қоғамның және жеке адамның өмірінің барлық жұмыстарын қамтитын жүйе ойлап тапқысы келді, бірақ бұл ойы аяқсыз қалды.

Смит адам және адам өміріне ортақ заңдардың іске асуы деп есептеп, сыртқы күштерді, яғни "құдайдың" әсерін малшылық, ауылшаруашылық және меншік түріндегі әлеуметтік теңсіздік пайда болады. Үшінші кезеңде жеке меншік дамып үкіметтің пайда болуына алып келеді. Төртінші кезеңде еңбек бөлінісі шығып, айырбастау туындайды, ал үкімет өзінің соңғы нақтылы формасына енеді.

Осылайша Смит, Миллар сияқты, қоғамның дамуын материалдық өмірдің эволюциясымен байланыстыруға ұмтылыс жасайды. Смиттің тұжырымдамасы "дамудың тұрақты заңдары" туралы көзқарастарға негізделеді. Еуропаның экономикалық тарихы очеркінде Смит жерге жеке меншіктің даму процесін, еңбек формаларының құлдықтан бастап еркін еңбекке дейінгі эволюциясын қарастырады. Ол мемлекеттің экономикаға араласуын сынайды. Құлдықтың жоғалып кетуін оның экономикалық тиімсіздігімен түсіндіріп, өз заманының озық қайраткері ретінде ел есінде сақталды.

Германияда тарих ғылымының дамуындағы әлеуметтік-саяси жағдайлар. XVIII ғ. Германия 300-ден астам дербес мемлекеттер мен әлеуметтік-экономикалық қатынастары, саяси құрылымдары да түрліше болған еркін империялық қалалардан тұрды. Территориялық-мемлекеттік бытыраңқылық пен ортақ рыноктың болмауы қоғамдық прогресске кедергі жасады. Буржуазия тым әлсіз еді. Осындай жағдайда капиталистік даму жолына түскен елдерді қуып жетуге ел басшылары ұмтылды. Австриядағы II Иосиф, Пруссиядағы II Фридрих реформалары осы бағытта жүрді.

Пруссияда армия қажеттілігіне керекті мануфактуралық өндіріс дамыды, ал буржуазия болса армияның қамтамасыз етушісі ретінде мемлекеттің ықпалымен қалыптасты. Бұнда мемлекет несие, салық жеңілдіктері т.б. арқылы экономиканы көтеруге тырысты.

Неміс деревнясында үй қолөнері біртіндеп капиталистік мануфактураға айналды, олардың орталықтары Вестфалияда, Вюртембергте, Пруссияда, Саксонияда, Силезияда, Тюрингияда орналасты. Бірақ феодалдық-абсолюттік тәртіптер мен деревнядағы крепостнойлық жүйе өнеркәсіпке қажетті жұмыс күшін дамытуды бөгеді.

Пруссия, Саксония, Гамбургте жүргізілген меркантилистік саясат кәсіпкерлерге қарыз беріп, салықты азайтып, жеңілдіктер берді. Алғашқы мемлекеттік мануфактуралар (шыны, тау-кен, кілем, оқ, фарфор) құрыла бастады.

Реформация неміс тарихи ойының дамуын елеулі ықпал етті. Теологиялық элементтердің ұзаққа созылған үстемдігі тарихи үрдістерді діни түрде сипаттауға әкелді. Германияның территориялық бытыраңқылығы оның ағартушыларының ұлттық бірлік және біртұтас ұлттық заң жасау идеясына тоқталуына әсер етті. Осы бағыттағы ғылымды вюртембергтік заңгер, 400-ден астам тарихи-құқықтық шығармалардың авторы ИОГАНН ЯКОБ МОЗЕР (1701-1785) болды. Тарих ол уақытта қоғам туралы барлық ғылымдар тәрізді "мемлекеттік ғылымның" біртұтас бір бөлігі ретінде түсіндіріліп, теология әсерімен дамыды.

XVIII ғ. басынан бастап тарихты жеке пән ретінде неміс университеттерінде неміс мемлекеттік құқығына кіріспе пән ретінде оқытты.

Тарих ғылымының дамуындағы жаңа кезең осы XVIII ғ. Англия мен Франциядан ағартушылар идеяларының енуімен басталды. Оның басты ерекшелігі неміс буржуазиясының әлсіздігінен мемлекеттік және экономикалық теорияда жаңалық аша алмады, тек философиялық, эстетикалық мәселелерді қарастырды.

Неміс Ағартуының философтары тарихи үрдістерді идеалистік тұрғыда түсінді. Мемлекеттік бытыраңқылық ағарту идеяларын тарататын көптеген орталықтардың пайда болуына әкелді. Жалпы неміс ағартушылары мемлекеттік саясаттың емес, сананың қалыптасуына ғана ықпал ете алды. Алайда олар Германия жағдайына ыңғайлап, батысеуропалық Ағартудың экономикалық және мемлекеттік-құқықтық теорияларын белсенді түрде насихаттады. Феодалдық-абсолюттік тәртіптерге қарсы күрестің тиімді формасы өз қатарына буржуазиялық интеллигенция мен либералдық дворяндарды біріктірген астыртын масондық ордендер мен иллюминаттар орденін құру болып табылды. Франциядағы революциядан бұрын орденді өкімет талқандады.

Масондықтарға неміс ағартушыларының ірі өкілдері Г.Э.Лессинг, И.Г.Гердер, И.В.Гете кірді.



Бақылау сұрақтары:
1.Ж.Мелье көзқарасы

2.Г.Мабли көзқарасы

3.Ф.Бабеф көзқарасы

ЛЕКЦИЯ 11.XIXғ.ғ. бірінші жартысындағы реакцияшыл-романтикалық тарихнама.

Жоспары:

1. ХІХ ғасырдың І-жартысындағы тарихи ой- пікірдің дамуына сипаттама.

2. ХVІІІ – ХІХ ғасырдағы реакцияшыл идеологтар көзқарасы.

3. Мемлекеттік Прусс мектебі.



Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

Историография истории нового времени стран Европы и Америки. Под ред. А.В. Адо М., 1989

Қосымша әдебиеттер:

Методологические и историографические вопросы исторической науки. – Томск, 1982

Лекцияның мақсаты: XIXғ.ғ. бірінші жартысындағы реакцияшыл-романтикалық тарихнаманы қарастыру
Лекцияның мәтіні:
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында тарихи ой-пікір және тарих ғылымы ағарту дәуірінен ерекше жағдайда дамиды. Ұлы Француз революциясы Франциядағы феодализмді жойып басқа да елдердегі ескі тәртіпке соққы берді. Осы кезеңнің незізгі оқиғаларының бірі өнеркәсіптік революция. Ол ХVІІІ ғасырда Англиядан басталып, Европаны қамтып, Солтүстік Америкаға да жетті. ХІХ ғасырдан бастап Европалық мәдениетте жаңа бағыт пайда болды. Ол қоғамдық ой-пікірге және қоғам туралы ғылымдарға үлкен ықпал етті. Сонымен қатар тарихнамада да романтикалық бағыт пайда болды. Сонымен қатар тарихнамада классикалық түрде ағартудың кейбір дәстүрін дамытқан бағыттар мен мектептер де сақталды. Олар романтизмді қабылданғаннан соң әсері шектеулі болды. Романтизмнің негізгі позитивті белгісі историзм және онымен тығыз байланысты тарихи үрдістің адамдардың саналы қызметінен тәуелсіз туралы түсінігі. Историзм қоғамдық құбылыстары пайда болған уақыттан бастап оның ең жоғарғы сатысы мен құлауларына деген зерттеулерді талап етті. Қоғамдық ой пікірде историзм жеңісі тарих ғылымының қоғамдық рөлінің өсуіне алып келді. Яғни тарих «Ғасыр ғылымына» айналды. Бұл кезде Европада тарихи қоғамдық, журналдар, музейлер құрылып, мұрағаттар құжаттарды сақтау ісі қолға алынып жақсарды. Кейбір елдерде көп томды тарихи еңбектерді басып шығару әрекеті жасалды.1826 жылы Германияда «герман тарихының ескерткіштері» деген журналы шықты. 1835 жылдан бастап Франция тарихының «жарық көрмеген құжаттары» деген басылым 400 томдық болып шықты. Италияда «Отан тарихының ескерткіштері 1832-1861 жылы 38 томдық «Американың мемлекеттік құжаттары деген басылым шықты. Тарихи деректерге деген сұраныс олармен жұмыс істеу тәсілі мәселесін қойды. Осы уақытта Л. Ранке тарихи сын тәсілін ұсынды. Сонымен қатар тарихқа деген қызығушылық өсті. Әдебиеттерде жаңа жанр яғни «Тарихи роман» пайда болды. Оның негізін қалаған Вальтер Скот тарихи сюжеттерді Вюктор Гюго Оноре де Бальзак. А.С. Пушкин, Ф. Купер қолданды. Сонымен бірге Романтизмнің орнығуымен қатар тарихты консервативті реакцияшыл қоғамдық позициядан қарастырған жазушы және тарихшылардың идеяларының ықпалы өсті. Олар Англияда Берк, Новалис, Сонганденбер, Тик, шлегель, Германияда, Францияа. Шатабриан, Де Местр, Де Бональт.

Құқықтың тарихи мектебінің ең ірі өкілдерінің бірі Фридрих Карл Савиньи (1779-1861) 21 жасында Марбург университетінің профессоры болған, Берлин университетінің ректоры, 1842 жылы Пруссияның заң министрі. Савиньи конститутционализмге қарсы болған. Савиньи құқықта адам шығарған деген идеяға қарсы шықты. Ол құқықты әрбір халықтың тілі, әдет-ғұрпы сияқты ұлттық мәнінің бір жағы деп есептеді. Құқықты құруға немесе заң шығаруды жоюға болмайды деп есептеді. Себебі құқық ұлттың ішкі мәнінен, оның көне тарихынан пайда болды деп есептеді. Ал халық өміріндегі әрбір кезеңді бұрынғы дәуірдің жалғасы және дамуы деп қарастырды.

Карл Фридрих Эйхгорн (1781-1854). Напалеонға қарсы соғысқа қатысқан, 1857 жылы либералдық көзқарастары үшін берлин университетінен қуылып, өзінің Геттенгер университетіне оралған. ХІХ ғасырдың 30-жылдарында Совиньидің шақырылуымен берлинге келіп, мемлекеттік және ғылыми қызметті қатар алып жүрді. Оның негізгі еңбегі «неміс мемлекетінің және құқықтарының тарихы» деп аталады.

Бұл еңбек көне заманнан бастап, ХІХ ғасырдың басына дейінгі Германияның құқық және мемлекеттік мекемелерінің тарихын зерттейді.



Бақылау сұрақтары:

1.Жаңа тарихтың тарихнамаға әсері

2.Құқықтық тарихи мектеп және оның реакциялы тұжырымдары

3. «Халықтық рух» жайлы идеологиялық концепция


ЛЕКЦИЯ 12. XIXғ.ғ. бірінші жартысындағы буржуазиялық-либералдық тарихнама.

Жоспары:

  1. ХІХ ғасырдың тарих ғылымының дамуына сипаттама.

  2. Германияның либералдық тарихнамасы.

  3. Францияның либералдық тарихнамасы.

Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

Историография истории нового времени стран Европы и Америки. Под ред. А.В. Адо М., 1989

Қосымша әдебиеттер:

Виноградов К.Б. Очерки англиийской историографии нового и новейшего времени Л., 1975

Лекцияның мақсаты: XIXғ.ғ. бірінші жартысындағы буржуазиялық-либералдық тарихнаманы қарастыру
Лекцияның мәтіні:
ХІХ ғасырдың алғашқы жалдарында тарихи ой-пікір және тарих ғылымы ағарту дәуірінен ерекше жағдайда дамыды. Ұлы Француз революциясы Франциядағы ескі тәртіпті жойып басқа да Европалық елдердегі феодализмге соққы берді. Бұл кезеңнің басты оқиғасы өнеркәсіптік революция болды. Сондықтан ХІХ ғасырдың І-жартысында Европада уақытша феодалдық реакция билік еткенімен барлық жерде капиталистік қатынастар дамыды. Сонымен қатар ХІХ ғасырдың І-жартысында Европа мен Америкада буржуазиялық қайта құрулардың алғышарттары пайда болды. Көптеген елдерде феодалдық және жартылай феодалдық тәртіп сақталды. Англия, Франция, АҚШ сияқты дамыған елдердің өзінде буржуазия тап ретінде толық саяси үстемдікке қол жеткізген жоқ.

Осы елдерде буржуазиялық қайта құрулардың аяқталмағандығы буржуазияны прогрессивті қоғамның саяси идеялық мәдени қозғалыстар мен ұйымдар құруға мәжбүр етті. Саяси теориямен практиканың басымдылыққа ие болған түрі «буржуазиялық либерализм» болды. Әлеуметтік саяси күресте үлкен рөлді ұсақ буржуазия атқарды. Сонымен қатар ХІХ ғасырдың 30-40 жылдарында дамыған елдердегі басты оқиғаның бірі жұмысшы табының өзіндік қоғамдық тапқа айналуы. Бұл оқиға қоғамдық ой пікірмен қоғамдық ғылымдардың, оның ішінде тарихнаманың дамуына үлкен ықпал етті.

ХІХ ғасырдың басында жаңа тарихи жағдайда, Европаның мәдениетінде жаңа ағым романтизм пайда болды. Ол көркемдік шығармашылықтың барлық салаларына еніп қоғам туралы ғылымға үлкен ықпал етті. Романтизммен қатар бірнеше мектептермен ағымдар өмір сүрді. Ағарту ой-пікірлерінің дағдарысы және жаңа ағымдардың қалыптасуы француз революциясының тікелей қорытындысы болды. Бұл кезеңде арих ғылымының қоғамдық рөлі өсті, көптеген тарихи қоғамдар, мұражайлар, журналдар ашылды.

Фридрих Кристов Дальма (1785-1860) Киль, Гиодценттгендт, Вонд университетінің профессоры. Оның көзқарастары либералдық ағарту тұжырымдамасынан кіші герман мектебіне жақын болды. 1835 жылы жарық көрген «Саясат» атты еңбегінде мемлекеттің саяси мүдделерін құқықпен әділеттіліктен басым болу керек деп есептейді. Ағылшын конституциясын Германия үшін үлгі деп есептейді. Сонымен қатар ол тарихшы да болған. 1842 жылы бастан Бон университетінде жаңа заман тарихы бойынша лекция оқи бастайды. Осы жалдары ол Ағылшын және Француз революциясы туралы «Ағылшын революциясының тарихы» және «Француз-революциясының тарихы» деген еңбегі жарық шықты. Бұл еңбектер феодалдық абсалюттік тәртіпке қарсы бағытталған. Дальманның еңбектері белгілі әдебиеттерге негізделген. «Ағылшын революциясының тарихы» атты еңбегі Тюдорлар династиясының билікке келуінен бастап 1688 жылы деп қамтиды.

.Фридрих Кристоф Шиоссер (1776-1861) ХІХ ғасырдың І-жартысында артта қалған германияда Шиоссер және оның маңындағы тарихшылар тарихи ойды насихаттайды. Олар ағарту дәуірінің ұлы өкілдері Лепцинг, Гердер еңбектерін зерттеуді жалғастырды. 1825 жылы Шиоссер 2 томдық «ХVІІІ –ғасыр» атты еңбегін шығарды. Кейіннен бұл еңбекте автор Француз революциясының алғашқы неміс либералдық концепциясынұсынды. Шиоссердің өзі диспотизмге қарсы шығып бұхара халық жағдайын көтеру керек деп есептеді. Сонымен қатар ол ағартушылық абсалютизмге дәуірі де үлкен көңіл бөледі.Әсіресе Фридрих ІІ ағартушылық абсаютизмін ол үлгі деп есептеді. Шиоссердің саяси идеялары ағарту дәуіріміне қалптасты. 1844-1875 жылдары ол «Дүние жүзілік тарих» атты еңбегін шығарды.

Бақылау сұрақтары:

1.Француз либерал-тарихшылары

2.Ағылшын либералды-буржуазиялық тарихнама

3.Неміс либерал тарихшылар


ЛЕКЦИЯ 13. XIXғ.ғ. бірінші жартысындағы реакцияшыл-демократиялық және әлеуметтік тарихнама.

Жоспары:

1.ХҮІІІ соңы мен ХІХ ғ басының реакцияшыл идеологтары. Романтизм.

2.Құқық тарихи мектебі

3.Л.Ранке және прусс мемлкеттік мектебі

4.Мемлекет және құқыққа Гегелдің көзқарасы

Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

Историография истории нового времени стран Европы и Америки. Под ред. А.В. Адо М., 1989

Қосымша әдебиеттер:

Каримский А.М. Философия истории Гегеля. М., 1988

Смоленский Н.И. Леопольд фон Ранке. Методология иметодика исторического исследования // Методологические и историографические вопросы исторической науки. Томск., 1966



Лекцияның мақсаты: XIXғ.ғ. бірінші жартысындағы реакцияшыл-демократиялық және әлеуметтік тарихнаманы қарастыру
Лекцияның мәтіні:

ХХ ғ бірінші жартысында тарихи ой және тарих ғылым. Ағарту дәуірінен ерекше жағдайда дамыды. Ұлы француз революциясы феодализмді Францияда жойып, басқа елдердегі ескі тәртіпке қатты соққы берді. Осы кезеңнің негізгі оқиғаларының бірі өнеркәсіптік революция , ол 18 ғ соңында Англияда басталып Европада орын алып Солтүстік Америкаға да жетті.

19 ғ басынан бастап европалық мәдениетте жаңа бағыт пайда болды. Ол қоғамдық ой - пікірге және қоғам туралы ғылымға үлкен ықпал етті және тарихнамада романтикалық бағыт пайда болды.

Онымен қатар тарихнамада классикалық түрде ағартудың кейбір дәстүрін дамытқан бағыттар мен мектептер де сақталды.

Олар романтизмді қабылдай алмаған соң әсері шектеулі болды.

Романтиканың негізгі позетивті белгісі историзм және онымен тығыз байланысты тарихи үрдістің (процестің) адамның саналы қызметінен тәуелсіз түсінігі. Историзм қоғамдық құбылыстарды пайда болған уақыттан бастап, оның ең жоғарғы сатысы және қулауына дейін зерттеуді талап етті.

Қоғамдық ой - пікірде историзмнің жеңісі тарих ғылымының қоғамдық роінің өсуіне алып келді, тарих «Ғасыр ғылымына» айналды. Бұл кезеңде Европада (жартылай АҚШ -та) тарихи қоғамдар, журналдар музейлер, құралып мұрағаттық құжаттарды сақтау ісі қолға алынып жақсарды. Кейбір елдерде көп томды тарихи деректерді басып шығару әрекеті жасалды. 1826 Германияны осы күнге дейін шығаратын «Герман тарихының ескерткіштері» атты басылым бастапды. 1835 Францияда «Франция тарихының жарық көрмеген құжаттары» 400 том шықты. Италияда бастап «Отан тарихының ескерткіштері АҚШ та 1832 -1861 жж 38 томдық «Американың мемлкеттік құжаттары».

Тарихи деректерге деген сұраныс олармен жұмыс істеу тәсілдері мүселесін қойды. Оған жауап ретінде Л.Ранке тарихи -сын тәсілін жасады.

Тарихқа деген қызығушылық өсті. Әдебиетте жаңа жанр - тарихи роман пайда болды. В.Скотт, Тарихи сюжеттерді В.Гюго, О.Бальзак А.С.Пушкин, Д.Ф.Лупер т.б. қолданды.

Сонымен бірге романтизмнің орнығуымен қатар тарихта консервативті реакцияшыл қоғамдық позициядан қарастыратын жазушы және тарихшылар идеяларының ықпалы өсті. Олар: Англияда - Э.Берк, Новалис (Ф.Фон Гарденберг), Л.Тик, Ф.Шлегель - Германияда, Ф.Л.де Шатобриан, Ж де местр де Бональд Францияда.

2. Құқық мектебінің үлкен өкілі - мектеп Фридрих Кари Савинин (1779-1801) 21 жасында Марбург университетінің профессоры болған. Бермен университетінің ректоры, 1842 ж Пруссияның заң министрі. Конституционализмге қарсы болған. Савенси құқықты адам ойы шығарған деген идеяға қарсы болыд, ол құқықты әр бір халықтың топ, әдет - ғұрып сияқты ұлттық мәнінің бір жағы деп есептеді. Құқықты құрыға немесе заңтанушының жалғанда болмайды себеп құқық ұлттың ішкі мәнінен деп түсінді. Ал халық өміріндегі әр бір кезеңді бұрынғы дәуірдің жалғасы және дамуы деп қарастырды.

Фридрих Эйхгарн (1781-1854) Напалеонға қарсы соғысқа қатысқан, 1817 жыл либералды көзқарастары үшін Берлин университетінен қуылды, өзінің Гетинген университетіне қайта оралды. 30 жылдар басында Савиньи шақырылуымен қайтадан Пруссия астанасына келіп мемлекеттік және ғылыми қызметті қатар алып жүрді.

Оның негізгі еңбегі «неміс мемлекетінің және құқығының тарихы» (көне заманнан XIX ғасыр басына дейінгі герман құқығының және мемлекеттік мекемелердің тарихын зерттейді).

3). Құқық тарихы мектебімен тығыз байланысты Германияда академиясының тарихына да барысында неміс реакцияшысы, тарихшысы Леопольд Ганле (1795-1886) мектебі пайда болды. Терингияда, заңгер жанұясында туылды. Тюрингияда, Ганле университеттерін бітірген.

1824 жылы өңірдегі Франкфурт қаласындағы гимназиясында мұғалім болып жүріп өзінің алғашқы еңбегі «1494-1535 жылдар роман және герман халықтарының тарихы» және оған қосымша методологиялық «қазіргі тарихшыларды сынау» курсын оқуға шақырды. 1834 жыл Ганле университетіне тұрақты студенттермен оқудың жаңа түрі семинарды енгізді. Онда ерте ортағасырлық Германия тарихы бойынша деректерді сынап оқытты.

60 жылдың ғылыми қызмет барысында оның көптеген көп томды еңбек-зерттеулеріжарық көрді. Жерорта халықтарының тарихы, Риси папаларының тарихы, Реформация кезеңінің неміс тарихы, Пруссия тарихы, Англия, Француз тарихы, соғыстар мен халықаралық қатынастар тарихы.

85 жасында «Дүниежүзі тарихы» бастайды 157 дейін үлгерді. Еңбек жинағы «Дүниежүзі тарихы» есептемегенде 54 том өзінің жалпы тарихы көзқарастары бойынша Ганле рационализмге қарсы тұрды, тарихты жазғанда діни-консервативті түрде жазды. Әр бір кезеңді, Ганле құдай идеясының іске асуы деп түсінді.

Бүкіл дүниежүзілік тарихты Ганле идеялық-саяси аспектте қарастырды, әлеуметтік-экономиялық факторды жоққа шығарды. Мысалы Хрес жарықтарыносы мұсылмандар қолынан христиан қасиеттілерін тартып алуға бағытталған рухани ұмтылыс деп түсіндірді. Германяидағы Геформация себептері де таза саяси деп түсіндірді: император папамен князьдер арасындағы күрес нәтижесінде пайда болды. Ганле буржуазиялық қайта құруларға қарсы болды.

Геолог Вильгельм Фридрих Генль (1770-1731) ұлы ойшылы 1818 жылы бастапберлин университетінде тарих философиясынан лекция оқыды. Генль алғаш рет табиғи, тарихи, рухани әлемді үзіліссіз қозғалыстың өзгеретін қайта құрылатын дамитын күрес ретінде көрсетті және оның киелі байланысын табуға әрекеттенді. Генльдің ойы бойынша тарихты жолайтын ұлы тұлғалар емес тарихтың өзі өз батырларын жолайды қоғамның дамуы билеуші патшалардың жеке ұмтылысының нәтижесі емес объективті заңдылыққа тәуелді екенін айтты идеалист болғандықтан тарихи дамудың қозғаушы күші материалдың өндіріс өзгерасы емес қоғамдық сана өзгерасы көрді.
Бақылау сұрақтары:

1.А.Сен-Симонның тарихи идеялары

2.Ш.Фурьенің тарихи идеялары

3.Р.Оуэннің тарихи идеялары



ЛЕКЦИЯ 14. Марксизмнің пайда болуы.

Жоспары:

1.1871 Париж Коммунасын зерттеуі.

2.Энгельстің германия тарихы үшін бойынша деректері

3.Энгельстің Жаңа заман әскери тарихтың зерттеуі.

4.Маркс пен Энгельстің ресей тарихын зерттеуі

5.«Жанұя, меншік және мемлкеттің шығуы» Энгельстің еңбегі.




1   2   3   4   5   6   7   8   9


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет