Лекция: 30 сағат Семинар 10 сағат СӨЖ: 95 сағат Барлық сағат саны: 135 сағат Аралық бақылаулар саны: 2(60 балл)



жүктеу 1.5 Mb.
бет8/9
Дата25.04.2016
өлшемі1.5 Mb.
түріЛекция
1   2   3   4   5   6   7   8   9
: CDO -> Sillabus -> Tar
Tar -> Лекция: 3 Практикалық/семинар: 6 СӨЖ: 99 Барлық сағат саны: 135 Аралық бақылаулар саны:
Tar -> Семинар: 248 сағат обтөЖ: 124 сағат ТӨЖ: 40 сағат Барлығы: 412 сағат І аб-30 балл ІІ аб-30 балл Емтихан-40 балл
Tar -> «Физикалық географияны аудандастыру» пәні бойынша
Tar -> Лекция: 45 сағат СӨЖ: 45 сағат обсөЖ: 45 сағат Барлық сағат саны: 135 сағат Аралық бақылаулар саны: 2(60 балл)
Tar -> Лекция:: 20 Практикалық: Семинар: 6 Лабораториялық: СӨЖ: 64 Барлық сағат саны: 90
Tar -> Лекция: 30 сағат Семинар: 20 сағат СӨЖ: 130сағат Барлық сағат саны: 180 сағат Аралық бақылаулар саны: 2 (60 балл)
Tar -> «Жалпы гидрология» пәні бойынша
Tar -> Лекция: 20 Практикалық: Семинар: 6 Лабораториялық: СӨЖ: 64
Tar -> Лекция: 30 сағат СӨЖ: 30 сағат обсөЖ: 30 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
Tar -> Лекция: 15 Семинар: 15 СӨЖ: 30 обсөЖ: 30 Барлық сағат саны: 90 Емтихан: 1 Ағымдағы бақылау саны: кредит бойынша: 2

Пайдаланылатын әдебиеттер:

Негізгі:


Сулейменов Р.Б., Моисеев В.А. Чокан Валиханов- востоковед. Алма-Ата: Наука, 1985

Қосымша:


Өтенияз С. Шоқан өскен орта.- Алматы: Ғылым, 1995

Лекцияның мақсаты:Ежелгі дәуір мен ХҮІІІғ аралығындағы Қазақстан тарихнамасының пайда болуы мен дамуын қарастыру

Лекция мәтіні:

Шығыстану Шоқан заманында кешенді мәнде болды. Азия немесе Африканы зерттейтін ғалым ол елдегі халықтың тілін және тарихын ғана үйреніп қана қоймай, сол елдің экономикасын, мәдениетін, құқығын да зерттеуі керек. Бұл ғылымның дамуы әлі өз деңгейінде болмағанын, мәселелер нақты қойылмағанын, ғылыми кадрлардың жетіспеуінен болса керек. Шоқан ғылымға ат үсті келген жоқ. Ғылыми зерттеулерге бет бұра отырып, ол шет тілдерін үйренді, Қазақстан, Орталық Азия халықтарының тарихы бойынша әдебиеттерді оқыды. Г.Н. Потаниннің естеліктерінде екеуі ерекше ынтамен Палласты оқығандарын, саяхатшы болуға еліктегендерін жазған.

Табиғат берген дарыны мен білімнің арқасында Шоқан қаншама еңбек жазып, аз өмір сүрсе де, артына мәңгілік мұра қалдырды. Көптеген саяхатшылар сияқты Шоқан да жол сапарындағы әсерлерін әдемі жеткізген. 1856 жылы көктемдегі әйгілі Ыстық көл саяхаты кезінде жасаған қолжазбасында тау арасындағы қауіпті жолдармен қалай жүргенін, атынан айырылғанын, т.б. әсерлі сипаттайды. Қашғария саяхаты да оңай болмаған, жол қиындығынан түйеден 36 түйе ғана қалған.

Шығыс Түркістан және Шыңжан халықтары туралы зерттеулері Шоқанды даңққа юөледі. «Алтышар жағдайы және Қытай провинциясы Нан-лунь туралы» деген еңбегінде, Қашғарға саяхат туралы жазбаларында, жолсапар күнделіктерінде Шоқан елдің географиясы жөнінде бай мәліметтер береді. Қашғардың саяси-экономикалық жағдайына талдау жасайды. Шығыста бұл ел Алтышаһар –алты қала деп аталса, Европада ол Кіші Бұхария, Шығыс Татария, Шығыс не Қытай Түркістан тұрғындарын шығыста қашғарлықтар деп атаса, қытайлықтар оларды чанту деп атайтыны туралы мәлімет бере отыра Шоқан Шығыс Түркістан деген атау әлдеқайда дұрыс анықтама береді.

Шоқан Уалиханов елдің табиғи жағдайы мен экономикасының арасында тікелей байланыс бар екенін, әсіресе қоғамның әлеуметтік-саяси құрылысы халықтың тарихи тағдырларына әсер ететінін айта отырып, сумен қоректенген жер құнарлы жердің аралын құрастырады, оазистер Тянь-Шань, Болор, Кунлунь етегінде доға жасаған. Талима өзені мен оның сағалары ішкі бөліктердегі шөлейт далалрдың мәдениетін жандандырып жіберетінін айтқан. Өлкенің минералды байлықтары дөрекі әдіспен игерілетінін көрсеткен. Қашғар, жаркент, Хотан, Ақсу сияқты қалаларды сипаттай отырып, Шоқан олардың сыртқы түрі біркелкі әрі қайғылы екенін айтқан. Қалалардың мұндай кейпіне климат не табиғат жағдайы емес, Чин империясының саясаты еді.

Шоқан Уалиханов тарихи деректер мен әдебиеттерді терең зерттей отырып, жергілікті жердегі істің мән-жайымен де танысып, Шығыс Түркістанға ислам дінінің енуі туралы да очерк жазған. Будда діні Қытайда Хань династиясы кезінен бастап үстемдік етті деп пайымдайды. Қашғардағы дінаралық күресті, қожалардың пайда болуы туралы да қызықты жазған. Мұсылмандық Шығыста пайғамбардың ұрпақтары ерекше сыйға ие, оларды сйеттер, шейхтер, қожалар, әмірлер деп атап, жоғары тапқа жатқызатынын айтқан.

ХVІІІ ғ. 50-ж.ж. Шығыс Түркістанды маньчжур-қытай әскерлері жаулап алады. Отарлық езгінің адамға жат тәртібі, халықтың ұлттық салт-дәстүрін аяққа басуы ұйғырлар, қырғыздар т.б. Шығыс Түркістан халқы жүргізген үздіксіз күрестердің тууына әкелді. 1765 жылы Үш Түрпанда болған бүліктен кейін халықты үнемі қорқыныш биледі. Оның алдында болған Күштегі көтерілісте қытайлықтар 1000 адамды өлтірген еді. Қожаларды халық пір тұтты.

ХІХ ғ. ортасында Орта Азияда 300 мың қашғарлық эмигранттар, оның ішінде қожалардың 200 ұрпағы болғанын Шоқан Жазып кеткен. Чин империясы Шығыс Түркістанды алғаннан кейін қаратаулықтар мен ақтаулықтар деген екі партияның құрылуын Ш. Уалиханов сипаттай отырып, оларға анықтама жасаған. Ақтаулықтар қожалар мен ұлттық дәстүрді мойындағандар, қаратаулықтар қытайлықтар жағында болған тұрпандықтар, құмылықтар еп көрсетеді. Осы екеуі арасындағы қарама-қайшылықтарды қытайлықтар пайдаланып, үнемі наразылық туғызып отырған.

ХІХ ғ. Чиндік Қытайды Шоқан күйреу дәуірі алдында тұрған Ежелгі Риммен салыстырды. Варварлар Қытайды ығыстыруда, Қытай болса қарсы келе алмайды, сондықтан әлсіздерге тән айлаға салуда, бірді –бірге қарсы қойып жатқанын да айқындаған. ХVІІІ-ХІХ ғ.ғ. Басқа зерттеушілер сияқты Шоқан да мәдениетін сақтағанын көрсеткен. Қытай мемлекет ретінде нық тұрғанын, варварлар өздері келіп Қытайды жаулағанымен, өздері де қытайлық болып кеткенін, өйткені қытайлық өркениеттің ықпалы күшті екенін дәл көрсетеді. Қытайдың бұл әдісі әлі күнге дейін сақталған, яғни онда ішкі жаһандану әлі күнге дейін жүріп жатқаны әлемге аян.

Қытайдың саяси тұрақтылығының тағы бір себебі, Шоқанның айқындауынша, діни тұрақтылық. Үндістаннан келген будда дінімен қатар, Қытайдың рухани және саяси өмірінде даосизм, конфуциандық сияқты философиялық, этикалық ілімдер дін орнында да жүрген. Бұлар бір-бірімен араласып та кетен. Сондықтан діни шыдамдылық, тұрақтылық болса керек. Сондықтан Қытайды басып алған халықтардың өзі осыны үйренген.

Шоқан өз еңбектерінде Чин сарайының Моңғолия, Тибет, Шыңжанда жүргізген діни саясатын да сипаттап жазған. Моңғолияда, Тибет, шыңжанда будда дін басыларын сайлағанда Чин өкіметі бұл жерлерге өздеріне адал адамдарды немесе ақымақ адамдарды қоятын. Қалай болғанда да түрлі жолдармен олардың ақыл-ойының дамуын шектеуге тырысатынын айтқан.

«Қытайдың батыс өлкесі туралы» атты очеркінде Ш. Уалиханов Шыңжаңның әскери-әкімшілік бөлінісін мазмұндап, оның құрылыс басқармасын, халықтар мен этникалық топтарының қоныстануын, аймақтар мен өлкенің қалаларын, сауда-экономикалық жағдайына шолу жасаған. Шоқанның бұл очеркі тарих ғылымы үшін үлкен қытай жылнамалары негізінде осы жерді мекендеген ежелгі халықтың тарихын, олардың Қытаймен байланысын жазған.

Қазақстан тарих ғылымында Қытайдың жаңа заман тарихын Шоқан салған сүрлеу жолмен жүріп, Шоқаннан кейін зерттеген ғалымдар тобы баршылық. Әсіресе, еліміз тәуелсіздігін алғаннан кейін атамекенге оралған тарихышылардың арқасында қытай тіліндегі деректер негізінде жазылған қазақ тілінде ғылыми еңбектер дүниеге келіп, тарихшылар күрмеулі мәселелердің түйінін шеше бастады. Кеңес өкіметі тұсында біз орыс тіліне аударылған деректер бойынша жазылған еңбектердің бар екенін білетінбіз. Өкінішке орай, олардың көпшілігі сонау Бичуриннен бастап идеологияға, жүйеге қызмет еткені мәлім.
Бақылау сұрақтары:

1.Қ.Жалаири өмірі мен қайраткерлігінің негізгі кезеңдері

2.М.Х.Дулати өмірбаянының негізгі кезеңдері

3.М.Х.Дулати «Тарих-и-Рашиди»


ЛЕКЦИЯ 30 Қазақстан тарихнамасы

Жоспары:

  1. Кеңестік дәуірдің деректануы мен тарихнамасы

2.Тәуелсіздік жағдайындағы Қазақстан тарихнамасы

Пайдаланатын әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

Мұхаметқанұлы Н. Қытайдағы қазақтардың қоғамдық тарихы(1860-1920)- Алматы: 2000

Қосымша әдебиеттер:

Хафизова К.Ш. Китайская дипломатия в Центральной Азии(ХІҮ-ХІХ вв)- Алматы., 1995

Лекцияның мақсаты:Кеңестік дәуірдегі Қазақстан тарихнамасының дамуын қарастыру

Лекцияның мәтіні:
Нәбижан Мұқаметханұлының «Тарихи зерттеулер» (Алматы, 1994) атты еңбегінде ХVІІІ-ХІХ ғ.ғ қазақ-қытай арасындағы байланысты көрсете отырып, Абылайдың тарихи тұлғасын, Қытаймен арадағы дипломатиялық қарым-қатынасын жаңа қырынан көрсетті. Бұл еңбектің құндылығы Абылайдың хаттарымен қазақ оқырмандарын таныстырып, Қытайдың Орда күнделіктері бойынша шекараның арғы-бергі бетіндегі жағдайды негізінен қытай деректері бойынша көрсете білгендігінде. Автордың «Қытайдағы қазақтардың қоғамдық тарихы (1860-1920)» (Алматы, 2000) атты еңбегінен методологиялық шеберлігі айқын байқалады. Деректерге талдау жасап, фактілерді сипаттауда тарихи әлеуметтану, философия ғылымдарындағы әдіс-тәсілдерді ұтымды қолданып, өз тұжырымдамаларын жасауға тырысқан. Қытай тілінен аударған деректерді жадағай тізіп қоймай, оларға ғылыми талдау жасаған.

Зерттеуде Қытай-Ресей шекара келісімдері және оның қазақтарға тигізген ықпалы жүйелі түрде талданған. Ресей Қытайдың батыс өлкесімен ХІХ ғ. басында байланыс жасағанын деректер бойынша дәлелденген. Чин патшалығының ресми өкілі болған Іле генералы Ий Шан және тарбағатай ақылшы әмбісі Буянтай өз үкіметі атынан келіссөз жүргізіп, 1851 жылы 6 тамызда «Іле-Тарбағатай сауда жасау ережесіне» қол қойып, Қытай мен Ресей Іле, Тарбағатай аймақтарында өзара алым-салықсыз сауда жасауға, Ресей үкіметі Шәуешек және Құлжа қаласында консулдық басқармасын құруға және сауда казармаларын салуға құқықты деген жеңілдіктерге ие болғанын көрсете отырып, Н. Мұқаметханұлы «Іле-тарбағатай сауда жасау ережесінің» дүниеге келуі патшалық Ресейдің Қытайдың батыс қақпасын заңды түрде ашқан бастамасы болды деп пайымдайды.

Зерттеудің бір құныдылығы шекара мәселесін құжаттық деректер бойынша айқындағанында. Мысалы, 1864 жылы 7 қазанда Шәуешек қаласында «Қытай-Ресей батыс солтүстік шекараны белгілеу келісіміне» қол қойылғанын көрсете отырып, Қытай мен Ресейдің қазақ жеріндегі мемлкеттік шекарасының негізгі линиясы белгіленген дәлелдеген. Шекара мәселесіне қатысты осы құжатты және «Қытай-Ресей Қобда-Тарбағатай шекара келісімін» (1883 ж. 31 шілде), «Қытай –Ресей бірлесіп белгіленген Тарбағатай қазақтарының тәуелділігі туралы келісім» (1885 ж. 9 қаңтар) құжаттарын қазақ тілінде беруі зерттеудің құндылығын арттыра түскен деп есептейміз.

Еңбекте Қытай қазақтарының қоғамдық-саяси құрылысы, Қазақстан қазақтарының Шыңжанға бас сауғалап баруы жөніндегі мәселе автордың негізгі зерттеу нысаны болғанын байқауға болады. Бұл мәселелерді ашуда автор Қытайдың шекара қорғаныс офицерлерінің, Тарбағатайдағы әскери кеңесшілердің телеграммаларын ұтымды пайдаланған. 1916 жылғы көтеріліске қатысты Қазақтандағы зерттеулерге де мән берген. Жалпы бұл еңбекте орыс тілінде шыққан Ресей ғалымдарының, Қазақстан ғалымдарының зерттеулерін аытор жақсы білген, оларды салыстыру әдістерінде ой тұжырымдарын пайдаланған.

Зерттеуде Қазан төңкерісінің Қытай қазақтарына ықпалын, қазақтардың мәдениетін сипаттау да үлкен орын алған. Алтай аймағының ақындарының өлеңдерінен мысалдар келтіре отырып, қытайлық қазақтардың рухани асыл мұрасына талдау жасаған. Қытай қазақтарының шежіресі де назардан тыс қалмаған. Осындай әр түрлі деректерді қолдана отырып, шығыстанушы ғалым орын болған жергілікті тұрғын халыққа айналды деп тұжырымдаған.

Нұржамал Алдабек Қытай тарихын зерттеу Еңбектер жазып, қазақстандық шығыстану саласына едәуір үлес қосуда. «Тарихы талқыға түскен Шыңжаң» (Алматы, 2003) атты еңбегінде Қытай, Ресей, КСРО-ның Шыңжаң өлкесінде жүргізген саясатын талдағын. Еңбекте ХІХ ғ. Чин империясы мен Шыңжаңдағы саяси жағдайлар, Ресей мен Қытайдың осы аймақтағы жүргізген саясатын айқындап көрсеткен. ХІХ ғ. басына қарай Қытай өзін батыстан бойын аулақ ұстады, алайда бұл кезде халықаралық жағдай Қытай үшін нашарлап, АҚШ, Англия «Қытай қабырғасын» бұзып кіруге әрекет жасады. Халқы көп Қытай капиталистік елдер үшін арзан шикізат көзі мен өте пайдалы нарық еді. Одан әрі автор антициндік көтерілістерге, Синьхай төңкерісіне сипаттама жасаған. Бұл кездері АҚШ пен европалық елдер істің артын бақылады. Жапония болса антициндік көтерілістерге қолдау көрсетіп, Қытайдағы түрлі саяси күштер арасындағы бақталастықты күшейтіп, оның әлсіреуін қалады. Жапонияның мақсаты –ағылшындар сияқты бәсекелестерін Қытайдан ығыстыруды ойлады. Төңкерістердің монархиялық билікті жоюға әкеледі деп жапондар күткен жоқ. Сондықтан Жапония Чиң әулеті билігі қалай да сақтап қалу үшін, Англия мен Ресейге Қытайға интервенция жасау туралы ұсыныс жасайды. Бірақ олар Жапонияның бұл ұсынысын қабылдаған жоқ. 1911-1913 жылдары Синьхай төңкерісінен кейін монархиялық билік құлап, республикалық Қытай үкіметі тұсында Шыңжаңда да республикалық билік тәртібі орнайды. Шыңжаңдағы Қытайлық губернаторлар Ресеймен де байланыс жасап отырды, орыстарды өз ықпалында ұстап отыруды ойлады. Кейіннен Кеңес үкіметі де Шыңжаңға ерекше ден қойғаны белгілі. Кеңес өкіметінің бұл аймақта жүргізген саясаты зерттеуде толық айқындалған.

Сонымен жаңа замандағы Қытай тарихы бойынша осындай маңызды зерттеу еңбектер Қазақстанда шетелдік тарих ғылымының өркендей түскенін көрсетеді. Сонымен көрші жатқан Қытайдың тарихын біз жақсы білуімізге бұл еңбектер үлкен септігін тигізеді деп санаймыз.

К.Ш. Хафизованың «Китайская дипломатия в Центральной Азии (ХIV-ХІХ в.в.)» (Алматы: Ғылым, 1995) атты зерттеу еңбегінде Қытай дипломатиясының Орталық Азиядағы принциптерімен тарихына, оның қазақтарға байланысты ұстанымдары, стратегиясы мен тактикасы сипатталған. Еңбектің құндылығы қытай тіліндегі деректерді қолдануында деп есептейміз.

Азия елдері туралы қалам тартқан қазақстандық тарихшылардың қатарында К. Қожахметов, Чупехов, Ж. Қасымбаев сияқты ел таныған ғалымдар бар.

Бақылау сұрақтары:

1.А.И.Левшин- «қазақ халқының Геродоты»

2.Ш.Уалихановтың өмірінің негізгі кезеңдері

3.С.Асфендияров өмірбаянының негізгі кезеңдері

4.Е.А.Бекмахановтың өмірбаянының негізгі кезеңдері мен еңбектері

Қазақстан Республикасы

Білім және ғылым министрлігі

«Сырдария » университеті



“Гуманитарлық білім» факулътеті


«Отан және шетел тарихы» кафедрасы


«Тарихнама» пәні бойынша

«Тарих» мамандықтарының студенттері үшін
СЕМИНАР САБАҚТАРЫ

Жетісай – 2010 ж.


10. СЕМИНАР САБАҚТАРЫ




Семинар тақырыбы, мазмұны

Сағат саны

Бақылау түрі

1

Антика тарихнамасы

1.Грек логографтарының еңбектері

2.Геродоттың тарихи көзқарастары

3.Грек тарихи әдісі



1

Рефераттық тапсырма орындау

2

Грек тарихнамасы

1.Ксенофонт еңбектері

2.Платонның әлеуметтік, саяси тарихы

3.Аристотель еңбектері

4.Фукидид шығармалары


1

Теориялық білімді тексеру(тақта алдында жауап беру)

3

Эллинистік римдік кезең

1.Біртұтас грек әлемінің тарихы

2.Полибий- өмірі мен шығармалары

3. А. Македонскийді суреттеудегі екі әдіс



1

Рефераттық тапсырма орындау

4


Римдік тарихнама

1.Ерте Рим тарихының деректері

2.Империя дәуіріндегі қолжазбалар

3.Ерте текстер

4.Үлкен аннали стер еңбектері


1


Практикалық білімді тексеру (тақта алдында жауап беру)

5

Римдегі тарихнаманың қалыптасуы

1.Үлкен анналистер еңбектері

2.Орта анналистер

3.Марк Тулий Цицерон

4.Веллей Патеркул, Корнелий Тацит.


1

Жеке дайындалған конспектілерді тексеру

6

Орта ғасыр тарихнамасы

1.Ерте ортағасыр тарихнамасы

( ҮІ-ҮІІ ғғ)


  1. Ортағасырлық жылнамалар

  2. 3.ХІ-ХІҮ ғғ. Тарихының теологиялық тұжырымдары

ХІ-ХІІ ғғ. Монастырлық жылнамалар

1

Практикалық білімді тексеру (тақта алдында жауап беру)

7

Ерте буржуазиялық революциялардағы идеологтар мен гумманистердің тарихи көзқарастары(ХҮ-ХҮҮІ ғғ)

1.Итальян тарихнамасындағы риторикалық-флорентиялық бағыт

2.Неміс гуманізмі

3.Француз гуманізмі

4.Ағылшын гуманизмі


1

Коллоквитум

8

ХҮІІІ ғ. ағартушылар әсері және ұлы француз буржуазиялық революція қайраткерлерінің тарихнамаға әсері

  1. «Ұлы энциклопедиядағы» тарих мәселесі

  2. 2.Ж. Руссо, Г. Мабли көзқарастары

  3. А. Тюрбо көзқарастары

А. Барнав, Ж. П. Марат, М. Робееспьер – тарихи көзқарастары

1

Практикалық конспкет тексеру

9

ХҮІІІ ғ. утопиалық социализм өкілдерінің көзқарастары

1.Ж: Мелье, Г. Мабли, Ф. Бабеф көзқарастары

2.А. Смиттің тарихи көзқарастары

3.Б. Франклин, Т. Пэйн көзқарастары

4.Г. Лессинг, И. Гердер қоғамдық- тарих идеялары


1

Тестік тапсырма орындау

10

ХІХ ғ. бір. Жарт. Реакцияшыл-романтикалық тарихнама

  1. Дворяндық контрреволюція және жаңа тарихтың тарихнамаға әсері

  2. 2.Құқықтық тарихи мектеб және оның реакциялық тұжырымдары

  3. Л. Ранке және прусс мемлекеттік мектебі

  4. Гегельдің тарихи идеялары

1

Теориялық білімді тексеру




Барлығы

10





1   2   3   4   5   6   7   8   9


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет