Лекция: 37 сағат Практикалық (семинар) сабақ: 15сағат Лаборатория 15 СӨЖ: 158 сағат Барлық сағат: 225 сағат



жүктеу 3.12 Mb.
бет6/14
Дата28.04.2016
өлшемі3.12 Mb.
түріЛекция
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14
: CDO -> Sillabus -> BOS
BOS -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
BOS -> Хор жүргізу” пәні бойынша 5В010600-“Музыкалық білім” мамандығының студенттері үшін. ОҚУ-Әдістемелік кешен
BOS -> Лекция:: 18 сағат Семинар: 16 сағат СӨЖ: 11 сағат Барлық сағат саны: 45 сағат
BOS -> Лекция:: 34 сағат Семинар: 34 сағат СӨЖ: 22 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
BOS -> Лекция: 18 Семинар: 16 СӨЖ: 11 Барлық сағат саны: 45
BOS -> Лекция: 30 сағат. Семинар: 30 сағат. СӨЖ: 30 сағат. Барлық сағат саны: 90 сағат
BOS -> Лекция:: 30 сағат обсөЖ: 30 сағат. СӨЖ: 30 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
BOS -> Лекция:: 34 сағат Семинар: 34 сағат СӨЖ: 22 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
BOS -> 2. Практикалық сабақты өткізу уақыты және орны
BOS -> Лекция 30. СӨЖ. 30. ОбсөЖ. 30 Барлық сағат саны. 90 с. Емтихан. 6-семестр. Ағымдағы бақылау саны: кредит бойынш

1. Ұлы классикалық өнердің пайда болуы Жапон тарихнамасында Нара кезеңі деп аталады. Себебі бұл кезде Жапонияның астанасы Нара қаласы болды.


Бұл кезең елдің материалдық және рухани байлықтарының гүлдене түсуімен сипатталады. Ең алдымен нара қаласының салынуы соған дәлел. Бұл қала қытайдың астанасы Чань- ань қаласының үлгісімен қытай құрлысшылыаының басшылығымен салынды. Астана маңында 607 жылы тұрғызылған алты ққабат манастыр болды. Ол тек сыртынан ғана әдемі , таң ғажайып болған жоқ, ішкі суреттеріде таңдандырды. Нара қаласының сарайларымен храмдарына жапон, қытай корей шеберлерінің әсем бұйымдары сақталды. Жапонияда алғашқы тарихнамалар пайда болды.710 ж,»Нихончи» жазылды. Бұл шығармаларды ежелгі мифтер ертегілер тарихи мұралар жылнамалық жиналған. Сарай маңында ақсүйектер

қатарынан шыққан бұл шығарма авторлары император билінінің құдайдан тарайтынын дәлелдейді. 12ғ екінші жартысында «Манъсено» жинағы өмірге келді. Ол жапонның халық өлеңдерімен гүлдене бастаған әдеби поэзияның алғашқы жинағы еді. Жапонияның көрнекті сәулетшілері көптеген әсем естеліктер қалдырды.Cәулетшілер көптеген аса құнды үйлер, сарайлар салды. Жапонияда көркем әдебиет, сәулет өнері , скулъптура , живописъ өркендеді.10-12ғасырларда өзара қатынас саяси биліктің мәдениеттің жаңа салалары өмірге келді. Рыцарлар өмірін баяндайтын эпикалық әңгімелер Мұндай әңгімеден үлкен жинақ құрастырылды. Сондай жинақтарды суретшілер бейнеледі. Ою-өрнектермен әсемдеп, безендірілген храмдар, даймелердің үйлері мен князъдер сарайлары салынып оларды суретшілер безендірді.15-17ғасырларда бейнелеу өнерінде портреттер мен табиғат көрінісі кең орын алды.Олар конфуциандық идеямен рухтанған туындылар болды.Дегенмен бұл кезде Ли Сан Чва,Ким Син,Ли Сон сияқты суретшілердің шығармаларында алғаш рет реалистік бағыт байқала бастады. Мәдениеттің 16-17ғасырда жаңа ағымдар келешекте одан әрі дамып, нығая түсті. Қызықты әдеби шығармалар оның желісіне сай суреттермен безендіріліп, отырды.Фарфор өңдеу одан әсем әшекей бұйымдар жасау да күннен-күнге жетіле берді. Үш патшалық кезінде өте бай мәдениет өмірге келді. Когуредегі сәулет өнері және бейнелеу өнерінің ең жоғарғы деңгейін археологиялық қазба материалдарын дәлелдейді. Жапон дерекнамалары 4 ғасырдан бастап Пэкце мемлекетінің Жапонияның рухани мәдениеті мен қолданбалы көркем өнерінің дамуына зор ықпал еткенін хабарлайды.

Кенчжу маңында табылған археологиялық ескерткіштер арасында таза алтыннан жасалған тәж, алтын моншақ білезік,сақиналар , жібек мата қиындылары қару-жарақтар бар. Олар 5 ғасырда жасалған. Үш патшалық кезіндегі Корей мәдениеті Қытайдың күшті ықпалымен дамыды. 8 ғасырдың ортасында сәулет өнері мен мүсін өнерінің ең көріктілері Силла мемлекетінің астанасында салынған Пулъгукс храмының тастан жасалған баспалдақтары мен беті теңізге қарап тұрған Будданаың Соккурам храмындағы мүсіні Силладағы мүсіншілердің тас қашаудағы асқан шеберліктерін көрсетеді. Қазірге дейін сақталған Пондокс храмындағы 7 ғасырдағы ортасындағы жасалған қола қоңырау тек қашау өнерінің ғана емес сондай-ақ бейнелеу өнерінің де жоғары дәрежеде дамығандығының куәсі.Бұл алып қоңыраудың сыртында силландық ақсүйектердің рахат өмірі мен асқан шеберлікпен тартымды бейнеленген.Бірігу кезінде байланысын нығайта түсті, Силла мен Қытай арасындағы.

5-6ғасырда Жапония мәдениеті өз заманының ең озық мәдениеті болды. Императорлар мен ірі феодалдардың заказдары бойынша зәулім сарайлар мен пагодалар салынды. Пагода деген көп қабатты мұнара түрінде ағаштан ,тастан, қоладан, және темірден храмдар салды.

Көптеген үйлер әшекейлі оюлармен өрнектелді. Төбесінің жиегі жоғары иілгендігі жалпақ карниздері оны жеп-жеңіл көкке қарай қанатын қомдағандай етіп көрсетеді. Суретшілерн арнаулы мектептерде білім алды. Астанада сурет академиясы ашылды. Бейнелеушілер картиналарды ұзын жібекке немесе бүктемелі қағазға бояумен немесе тушъпен салды. Қытайлықтар пейзажды тау және су деп атады. Бұлар табиғатты аңыз дүниесі қуаныш пен жарқындық дүниесі деп көрсетті.

Суретшілер кейінірек суретті тек қара тушъпен салатын болды. Онда жемістер үлбіреген гүл мен жапырақтар аң мен құстар бейнеленді. Мұндай суреттерді «гүл мен құстар » суреті деп атады. Астанада таңдаулы суретшілер картиналарының көрмелері ұйымдастырылды. Орта ғасырларда Жапония халқы ғылымда, техника мен өнерде үлкен табысқа жетті.

Рыцарлар өмірін баяндайтын эпикалық әңгімелер мұндай әңгімеден үлкен жинақ құрастырылды.

2.12-19ғ.ұлттық гравюра. Монғолияда ламаизммен бірге тибеттік сәулет өнері тарады. Ол монастырлар салуда , Будда бейнесін жасауда көрініс тапты.Бурхандарды (қасиеттілер) жасауда ағаш пен металл пайдаланылды. Олар бейнелер сондай-ақ маталарға да салынды. Сөйтіп қиын-қыстау кездерде де монғол мәдениеті өте баяу болса да дамып жетіле түсті.Бірнеше жылға созылған соғыстан өзара қырқыстар Монғол мәдениетінің дамуына кедергі келтірді. Халықтың ауыр тұрмысы жағдайы жарқын болашақ туралы арманы оның ауыз әдебиетінде көрініс тапты. Әсіресе халыққа зорлық-зомбылық көрсетуші қанаушыларға қарсы күресуші әділетті батыр, Гесер –хан туралы аңыз кең танымал болды. Оның бізге жеткен жазбалары 17ғасырда өмірге келген сонымен қатар халық арасында алғыс баталар мен тілектер сан қилы түрлері болды.Монғалияның мәдени саласында маңызды уақиғалар болды.16 ғасырда Убаши контайшы мен оның ойраттарға қарсы күресі туралы аңыз өмірге келді. Цокто тайшының шығармалары жазылды. Оның өлеңдерінде достары Урга маңындағы Төле өзенінің жағасындағы жартастарға қашап жазған, сол оқиғаны суретшілер қашап бейнелеген.13 ғасырда дүниені дүр сілкіндірген мемелекет –Монғалия болды. Монғолияның даңқын бүкіл әлемге шығарған Шыңғыс хан мен оның балалары немерелері болды.12ғасырда Монғолия монғол тілінде сөйлейтін тайпалардың мекеніне айналды. Түркі тілдес халықтар немесе қоныс аударды монғолдарға сіңіп кетті. Монғолдар Байкал көлінен Ұлы Қытай қабырғалары Енесай өзені мен Ертіс өзендері аралығына орналасты. Монғол халқының негізін керейт,меркіт,найман,тайшыжұт,татар тайпалық одақтары құрады. Солтүстігінде монғолдар тоғайларда ал оңтүстігінде ашық далада тұрды.

Бурхандарды (қасиеттілер) жасауда ағаш пен металл пайдаланылды. Олар бейнелер сондай-ақ маталарға да салынды. Сөйтіп қиын-қыстау кездерде де монғол мәдениеті өте баяу болса да дамып жетіле түсті.Бірнеше жылға созылған

Тоғайдағы монғолдар аң балық аулаумен шұғылданса оңтүстіктегілер мал бағып, көшпелі өмір сүрді. Олардың үйлері ағаштан жасалып, киімдері аң терілерінен жасалатын.Солтүстіктегі монғолдар мал бағумен де айналыса бастады. Мал басының көбеюі оларды тоғайдан шығуға мәжбүр етті. 12 ғасырда тоғайлық монғолдардың көпшілігі жартылай аң аулаушылар жартылай мал бағушылар болды.Далада тұратын монғолдар ірі қара, жылқы, қой өсірді. Түйе ол кезде Монғолияда аз болды. Олар тез жиналып, тез қайта құрылатын дөңгелек киіз үйлерде тұрды. Әр рудың өзіне тиісті бекітілген жайлау қыстаулары болды. Монғолдар негізінен мал етімен сүтімен коректенді. Олар жүннен киіз басты арқан есіп, жіп иірді мата мен темірден жасалған бұйымдарды Қытайдан алып отырды. Теріден қайыс-таспа мес қоржын киім тікті. Ағаштан ертоқым ыдыс-аяқ садақ жасады. Аз пайдаланатын темірден ара балта пыщақ садақ оғын жасады. Жалпы мәдениет деңгейі өте төмен болды. Олар календаръ дегенді білмеді. Қытай саясатшысы былай деді:»Жылды шөптің өсуімен есептейді, біреуінен қанша жастасың деп сұрасаң 20 шөп, 30 шөп деп жауап береді.»Олар күзді көктемнен ажыратпайды айдың күндерін білмейді.

Монғол тайпаларының ішіндегі ең мәдениеттісі –наймандар ұйғыр жазуын қолданды. Дегенмен барлық монғол халқына оның мәдениетіне Азияның сол кездегі ең озат елі Қытай көп үлес қосты. Кейбір монғол руларының мәдениетіне батыста тұратын түркі тілдес ұйғыр халқы айтарлықтай ықпал етеді. 13 ғасырға дейін монғолдардың өз жазуы болған жоқ. Монғол халқының көпшілігі шамандық дінді ұстады. Басты құдай мәңгілік көк аспан саналды. Монғолдар жер құдайын рухты да мойындап аруақтардың пір тұтып, сыйынды. Монғол қоғамы алғашқы қоғамдық қауымнан құлдық қоғамға тоқтамай феодалдық қоғамға көшті. Монғол қоғамының өмірінде құлдар өте үлкен ролъ атқарды.



Бақылау сұрақтары

1. Гесер –хан туралы аңыз

2. Қытайлықтар пейзажды қалай атады

3.Гравюра
13 Лекция. Таќырыбы: Орта ғасырдағы Орыс мәдениеті

Жоспары:

1.Москва Кремлінің ансамблі.

2.Халықтық ағаш сәулет өнері.

3.Шіркеулер.



Лекция маќсаты: Орта ғасырдағы Орыс мәдениетімен танысу.

Лекция мєтіні (қысқаша)

1.Москва Кремлінің ансамблі

14-15 ғасырларда кескіндеме ісінде Мәскеу мектебінің шоқтығы биік болды. 1930 жыл шамасында Мәскеуге Новгородта асқан өнерімен даңқан бөленген Феофан Гректің шақырылуы қаласының көркін одан әрі көркендіре түсті. Ол 14-15 ғасырларда Мәскеудің көркмдік өмірінің юасты тұлғасына айналды.. Феофанның Мәскеуде жасаған туындыалрынан салтанаттылықты өмірге деген құштврлықты айқын аңғаруға болады. Орыс өнерінің ұлы шығармасы деп танылған- Мәскеу Креміліндегі Благовешенск соборының икона тасын жасау Феофан Гректің басшылығымен және кейіннен өнер дүнйесіне аты аңызға йаналған Андрей Рублевтің (1360-1340 жыл шамасы) қатысуымен жүзеге асырылды. Андрей Рублев көзінің тірісіндеаса көрнекті ешбер болғанымен, шынайы даңқа өлгеннен кейін көп жылдар өткен соң ғана бөленді. Оның есесіне бұл талас тудырмайтын дүнйежүізлік даңқ болды. Рублевтің ең таңдаулы шегшінде жете айқындалған шығармасы- қасйетті «Үштік» . суретші византиялық композицияларды ой елегінен өткізе отырып,, басты назарды үш періштенің бейнесіне аударған. Сехзімдері бірдей , оларды ортақ үш періште ебйнелері өздерінің әсерлі көріністерімен, қасиетті пейілдерімен, жан үжректі жарып шыққан мейірімділіктерімен пәк сезімдерімен тартымды. Бұл мәңіглік ажырамас тұңғиық бірлік дүниесі, сондықтанда біз үш шығарманың сюжетін адамға тән бүкіл талпыныстардың итянақты табуы дап қабылдаймыз. Ұлы шебердің осы бір ғажайып туындысының алдында тұрған Леонардо да Винчидің «Кескіндеме- өнер падишасы»деген даналық пікіріңн еріксіз еске аласыз.14-16 ғасырларда ұлы орыс халқының мәдениетінің тарихы басталды. Батыс елдермен қарым –қатынас кеңейіп қалалар гүлденіп ірі мәдени орталыққа айналды. Мәскеудегі кремлді жаңғырту ісі қайтадан қолға алынды. Реалистің өнердің қалыптасуына өнер теоретигі 17 ғ. суретшісі С.Ф.Ушаковтың мерейі үстем болды,ол кісі орыстың портреттік кескіндесмесінің негізін қалаушы болды. 17ғ. бірінші жартысында Константинов Огурцов салған Мәскеу креміліндегі атақты терем сарайы сол кездегі азаматтық қүрылыстың ішіндегі ең ірісі болса ал Никитинкадағы Тройца ішркеуі ізденістен туған сүикімід әшекейліктің сөлі болып саналады. 17ғасырда миниатюра графика гүлдеді, солардың ішінде орыстың зергерлік және қолданбалы өнерінің шоқтығы биік болды. 13-14 ғасырларда орыс мәдениетінің орталығы Новгород қаласы болды.кескіндемелік және сәулетшілік ескерткіштермен өзін ұлы мәртебелі Новгород деп атаған. Мұндағы орыс халқының рухы сіңген өнер дүниелерінің бірі қасиетті София соборы,Юрии монастырының

Георгиев соборы және дүниені табындырған әсемдіктің ұлы ескерткіштерінің қатарына жататын Киев соборыныңтікелей ықпалымен салынған Новгород Софиясы өзіні ғана тән ерекшеліктері бар құдіретті де , сымбатты ғимарат.Новгородтың князьдік ғибадатханаларының ішіндегі ең мәртебелісі Юрий монастырын орта ғасыр дәуірінің даңқты ғимараттарының қатарына әбден жатқызуға болады.

Християн мәдениетінің ажырамас бөлігі икона («бейне» деген мағы.наны білдіретін грек сөзінен шыққан) жасау ісінде дәл Ресейдегідей соншалықтығажайып туындылар жасалып , ғасырлар бойы бүкіл бір халықтың бейнелеу өнерінің сүиікті түрі болған жоқ. Икона сюжеттері діни християндық негізгі құрылды. Ал сол Новгородытқ иконалардың бүгінге дейін сақталғандардың ішінде әлемдік маңызы ғажайып үднйелер ьбар. Солардың бірі шамамен 12 ғасырдың соңында жасалған «Алтын шашты періште». Осы бір таңғажайып естен кетпес бейнеде қаншалық бйік , таза сұлулық бар десеңізші.15 ғасырда Новгородтық өнердің тарихы аяқталды деуге болады, өйткені бұл құбылыс өнердің үздік табыстарының тоқфрауынын бастала бастады. Киев Русінің құлдырауынан кейінгі орыс мәденйетінің дамуындағы жарқын беттердің бірі- орыс мәденйетәнің гүлденген дәуірі 16-17 ғасырлар, яғни мәскеулік кезең мәдениетә болып саналады.

Ежелгі Руське християн дінінң келуіне байланысты шіркеулер мен монастырлар салу, яғни діни құрылыстар кең етек алды. Сондай мәдени ескерткіштердің қатарына 11 ғасыр ортасында Антоний (983-1073) және Фкодосий, Печерскийлер енгізін қалаған Киев-Печерск монастыры , ежелгі тас ғиабдатхана –Киевтің Десятин шіркеуі және т.б.. жатады.

2.Халықтық ағаш сәулет өнері Бір жүйеге келтірілген жазудың енгізілуі орыс мәдениетінің аса үлкен жетістігі болды, өиткені тіл қай мәдениеттің болсын басты элементі болып табылады. Славиян әліппесін жазушылар ағайынды гректер Кирилл (820-869) мен Мифодий (815-885) болды.. дәл осы мәдени бетбұрыс кезеңінде орыс жазуымен әдебиеті өзінің шарықтау кезеңіне жетті. Киев Русінің алғашқы жазба ескерткіштерінің бірі «Орыс шындығы» қарапайым , әрі түсініктік халықтық тілмен жазылса орыс халқының аса үздік әдеби мұрасы «Игор ь жасағы туралы жырдың» тілі де дәуір тынысын жан –жақты бейнеледәі..

Қазіргі орыс, украин және белорус халықтарының мәдениері ежелгі Киев Русі мемлекетінің мәдениеті негізінде қалыптасқ-ан . Шыңғыс славян тайпаларының рухани мәдениеті күні бүгінге дейін ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келеді. Рухани мәдениетке халықтың материалдық мәдениеті негізінде

қалыптасады. Ертедегі шығыс славяндар шаруашылығы (егін шаруашылығы, мал және қолөнер ) материалдық мәдениеттің дамуына жол салды. Ежелгі Русь мемлекетінің мәдениеті шығыс славян тайпаларының дәстүрлі мәдениетінің негізінде, оның ішінде туыс оңтүстік және батыс славян тайпаларымен тығыз

байланыста дамып, жетілді. Владимир тұсында Киев Русіндегі аса маңызды оқиға 988 жылы христиан дінін қабылдауы болды. Ежелгі орыс әдебиеті.IX-XII ғасырлар аралығында Киев Русі мемлекетінде ауыз әдебиеті мен жазба әдебиет қатар дамыды. Киев Русінің әдеби мұрасы-«Игорь жорығы туралы жыр» 1185 жылы жазылған. Шығарма әрбір тарихи кезеңде толықтырылып , өңделіп отырған.Бұл шығармада қыпшақ ханы Қонжық пен кінәз Игорь арасындағы соғыс баяндалды.

Сәулет өнері. Орыс халқы христиан дінін қабылдағаннан кейін, басқа славян халықтарындағы сияқты сәулет өнері де дамыды. Мәселен, Византияның дәстүрлі сәулет өнері негізінде салынған Успен соборы, Спас –Преображенский монастыры, София соборы

т.б Орыс, украин және белорус жерінде салынған барлық православие шіркеулері бір-біріне ұқсас болып келеді. Орыс мемлекетіндегі сәулет өнерінің өзіндік ерекшеліктері болады. Ішкі сурет өнері, оның бояуының құрамы өзіндік сипатымен танылады, сәулет өнерінен христиан, православие ағымына тән белгілері байқалады. Ресей мәдениеті – адамзат баласына баға жетпес мол мәдени мұралар қалдырған дүниежүзілік мәдениеттің ажырамас бөлігі. Ресей мәдениеті - өзіндік ерекшеліктері бар қайталанбайтын мәдениет, ендеше оның әлемдік мәдениет қазынасына қосқан үлесіне де баға жетпейді. Орыс мәдениетінің қалыптасу ерекшеліктері негізінен төмендегі факторларға тығыз байланысты болды. Олар : көптеген этикалық топтар мен халықтар мекендеген орасан зор территорияны игеру:



3.Шіркеулер. Сәулет өнері .XI ғасырда Батыс Еурапады үлкен құрлыс басталды. Баиыған шіркеулер сансыз діндарларды сыиғызу үшін храмдарды ұлғаитты. Қарапайым ағашпен жабылған жайдақ төбелерін тас күмбездермен алмастырды. Оны қалың қабырғалар ғана көтере алатын еді. Сол уақыттағы құрылысшылар Ежелгі Римнің сәулет өнерінен көп үлгі алды, сондықтанда XI-XII ғасырлардағы ғимараттарды роман (латын сөзі «Рома»-Рим) ғимараттары деп атайды.

Роман храмы қабырғасы тегіс, биік мұнаралы, алып ғимараттар еді. Күмбездерінде, терезелерінде, храмның кіре берісінде доға тәрізді аркалар қайталанып отырады. Роман храмдары өзінің сұстылығымен және күрделілігімен қамал тәрізденіп , католик шіркеуінің құдіретіне сенім туғызуға тиіс болды. Олар үйсіз –күйсіз, қашқан –пысқан халыққа баспана қызметін де атқарды. XII ғасырдың аяғынан бастап мырзалардың өктемдігінен құттылған қала тұрғындары сауда үйлерін, ратушалар , соборлар, ауруханалар, қонақ үйлерін сала бастады. XII-XV ғасырлардағы құрылыстар готикалық деген ат алды. Құрлысшы шеберлігінің одан әрі өсе түсуі ауыр доға тәріздес күнбездерді неғұрлым жеңіл, шошақ күмбезбен алмастыруға мүмкіндік берді. Енді қалың қабырғаның керегі болмай қалды. Қара көлеңке роман храмынан өзгешілігі –готикалық соборлар үлкен терезелерімен жарқырап көрінеді. Қайталанып келетін аркалары, сәнді құрама күмбездері, тіреулермен безендірілген биік мұнаралары-осылардың бәрі аспанмен тілдескендей, әсер беретін.Ең үлкен готткалық мұнараларының биіктігі 150 метрге жетіп, Египет пирамидаларынан да асып түсті.Сәнді, аса үлкен собордың ішінде ділдарлар құдіретті Құдай алдында өздерін дәрменсіз және мүсәпір сезінуге, өздерінің бүкіл ойын , сезімін соған арнауға тиіс болды.Сонымен бірге, келушілер собордың сәулеттілігі мен әсемдігін сүйсіне тамашалады. Собор ұзақ уақыт бойы қалалардағы бірден-бір үлкен ғимарат болды. Онда тек шіркеу жоралғылары ғана емес, сонымен қатар қала халқының жиналыстары өткізілді.Діни тақырыптағы театр ойындары көрсетілді, мұнда профессорлар дәріс оқыды, мемлекеттер арасындағы кеіссөздер жүргізілді.

Орта ғасырлық ғимараттар қазірдің өзінде де оны жасаушы шеберлер ой-қиялдарының шексіздігімен сүйсіндіреді. Готикалық соборларды салуға көптеген адам, тіпті сәулетшілердің, тас қалаушылардың, ағаш шеберлерінің, әйнекшілердің бүтіндей ұрпағы қатынасты.

Мүсін өнері. Орта ғасырлардағы мүсін өнері сәулет өнерімен тығыз байланысты боды. Соборлар құдайларды, епископтарды, корольдерді беинелейтін жүздеген, тіпті мыңдаған бедерлермен және мүсіндермен безендірілді.



Бақылау сұрақтары:

2.Халықтық ағаш сәулет өнері.

3.Шіркеулер.

4. Успен соборы, Спас –Преображенский монастыры

5. София соборы
14лекция. Таќырыбы: Италиядағы қайта өркендеу дәуірінің жалпы сипаттама.

Қайта өркендеу дәуірі ерте кезеңдегі сәулет өнері
Жоспары:

1..Чимабиэ живописінің ерекшелігі.

2. Қайта өркендеу дәуірі ерте кезеңдегі сәулет өнері

Лекция маќсаты: Италиядағы қайта өркендеу дәуірінің жалпы сипаттама беру

Лекция мєтіні (қысқаша)

1.Чимабиэ живописінің ерекшелігі. Бүкіл Флоренция жұртшылығы жаңа шіркеу күмбезінің немесе сарайдың жобасын күтетін.

Треченто бұл әлі Қайта дәуірлеу емес бұл Қайта дәуірлеу қарсаңы немесе Проторенессанс. Италъян мәдениетінде және дүние танымында Проторенессанс лебі 13 ғасырдың өзінде кей жағдайда тіпті 12 және 11 ғ байқала бастады айтуға болады.»Пластика өнеріндегі ең басты нәрсе жалаңаш еркекті немесе жалаңаш әйелді бейнелей білу» Жоғары Қайта дәуірлеу мүсіншелермен толық келісе отырып, осылай топшылаған.Ондай шеберлікке жету үшін ұзақ мерзімді даярлық керек еді,ал Италияда мұндай даярлық өте ертеректе басталған. 1316 ж Болонъеде адам анатомиясы жөнінде орта ғасырлық Еуропада тұңғыш рет лекциялар оқылды. Діни наым бойынша бұл лекцияларды адам ұяттан беті қызара теріс айналып кетуге тиіс еді. Кавалиниден соң Византиялық дәстүрдің бар азапты қиындығын италъян өнерінің ұлы дәуіріндегі алыптар арасындағы бірінші болып,Флоренциялық Джотто жеңіп алды. Ол осынау ұлы іске зор күш-жігермен ең бастысы ерекше батыл сенімділікпен кірісті.Ол ең алдымен живописъші еді , оған қоса мүсінші әрі сәулетші болатын.Джотто туындылары өз замандастарына еткен әсері аса күшті болды. Даңқты мүсінші Гиберти Джотто өнерден басқаны өресі жетпейтін нәрселерді көре білді, ол табиғи өнер әкелді.

Алайда Римнің мұрасы Европаның мәдени іргетасын қалауда өте үлкен орын алды. Ол олма бұл мұра европалық өнер үшін шешуші дерлік нәрсе болды. Рим ақсүйектері өнердің барынша қадірлеуінше айналды. Тамаша ескерткіштермен жасанып шыға келді. Әділет жағдайында Рим мемлекетін шайқалтқан құлдардың қаһарлы көтерілісіне , олардың көсемі спартактың жеңілмес римдік қыспағына екі жыл төтеп берілгеніне қарамай айтылып отыр. Бүкіл жарық дүниеге қаншама игілік әкелді. Теңіздер пираттардан ал жолдар қарақшылардан тазартылды. Заң халықтың өмірі мен мүлкін күзетеді. Әрбір адамның правосы кімнің болса да қол сұғуынан қорғалған. Бұл күнде бостандық оны сенімді ету үшін ғана шектеледі. Дүниені әділет ппен парасат басқаруда.

Ұзаққа созылған гогтар мен құндар шапқыншылығы Батыс Еуропа империясын құлатты.Бұл оқиға тек бір ғана мемлекеттің тағдырын шешіп қойған жоқ.Ол сонымен қатар бүтіндей бір саяси –экономикалық формацияның атап айтқанда құл иеленушілік өндіріс тәсілінің тағдырын шешті жаңа қоғамдық қатынастарға феодалдық өндіріс тәсіліне жол ашты.Орта ғасырлар тарихы деп аталатын дәуірде дүние жүзілік мәдениет пен өнер тарихында жаңа кезең басталды.Бұл кезең «Қайта өөркендеу дәуірі»деген атпен тарихқа енді.Италияда 15 ғасырда пайда болды,алғаш рет бұл түсінік жазушы және суретші Джорджо Вазари еңбектерінде оның «Ең атақты суретшілер ,сәулетшілер және мүсіншілер «

атты төрт томдық зерттеулерінде қолданыла бастады.15-17 ғасырда Италия мәдениет қайраткерлері мен гуманистері өз дәуірлерінде өнер өрлеуін аса жоғары бағалады.Антикалық мәдениет үлгілерінен соң ұзақ уақыт бойы Батыс Еуропа елдерінде тағылық кертартпа заман үстем болып келді, енді ғана гүлдену өркендеу дәуірі басталды деп есептеді.Италияда басталған бұл өнер әдебиет,мәдениет,ғылым,саласында бірте-бірте Англия,Германия,Франция,Испания,Голландия т.б. көптеген елдерде тарады.

Брунелскии өзінің жер учаскесін сатып, Донателломен бірге Флоренциядан Римге кетеді.Онда барып, тамаша үйлердің деталъдарын сызып, өлшеп жоспарларын сыза бастайды ол екеуі осы істі уақыттарын қаржыларын аямайды.Архитектура олардың заңдылықтары қызықтырды.Ол көне дәуір ескерткіштерін жөнінде деректерді әрқашан жазып, деталдарын сызып, суретке зер салып отырады артынан сол жазып сызғандарын зерттеумен болады.Суреткелікке кемелдікке жету жолындағы ізденіске шексіз құштарлықтың жарқын мысалы, міне осындай .Бұл жөнінде біздің отандасымыз ұлы физолог Павлов Қайта дәуірлеу кезеңінде осындай кемелдікке жеткен адамдарға арналған өзінің мадақтау сөздерінде тебірене ой толғаған.Брунелскии көне дәуір үйлерінің қырындыларын ерекше ынталықпен зерттеген. Мұның өзі дәәуір жетістіктерін жаңаша пайдалануға мүмкіндік берді.үйдің бөлік-бөлігін ренесанстың айқындықпен салу даңқты күмбездің биікке самғаған жалпы серпініне бір қалыпты қуатты көрініс береді, сондықтан ол өзінің архитектуралық формаларының қатал үйлесімділігімен алыстан Флоренцияның бейнесін айқындап тұратын.Филиппо Брунелскиидің творчестволық батыл ізденіс сол дәуірдегі италъяндық сәулет өнерінің аса зор жетістіктеріне негіз қалады.15 ғасырда әр онжылдықта Италияда азаматтық құрылыстар кең қанат жая бастады. Вазаридің айтуына қарағанда Донателло өзінің мәрмәр фигураларының бірін жасап жатқан кезінде оған «Сөйле деймін сөйле»деп айқайлап жіберген екен.Оның керемет әсерлі етіп жасаған жас Давид мүсіні сол кездегі мүсін өнеріндегіь тұңғыш жасаған мүлде жалаңаш фигура ал, Падуядағы шіркеу алаңындағы тұрған кондотер Гаттамеата мүсіні Ренесанстың ең алғашқы атты монументі және содан кейінгі ғасырларда европалық қалада тұрғызылған барлық мүсіндер атасы.

Әсемдік, біздің жан дүниеміз деген болатын Леон Баттиста Алъберти қолдан салынған пейзаждар мен портреттер балық пен аң аулау шомылу бақташылар ойыны мен жапырағы шешек атқан ағаштар бейнеленген әр түрлі көріністерді көргенде ерекше шаттыққа кенгеледі.Алъберти квартроченто дәуірінің ең көрнекті және жан-жақты дарынды қайраткерлері бірі болды. Даңқты сәулетші және өнер теоретигі живописъ, мүсін, архитектура жөніндегі трактаттардың авторы болған ол сонымен бірге ақын, музыкант, философ, шешен, математик, физик болды. Ертедегі Қайта дәуірлеу кеіндегі италъян суретшілері ондай болған жоқ.Олар сарайлар мен шіркеулердің қабырғаларын әшекейледі, орасан зор монументтер тұрғызды дін басылары мен императорларға кардиналдарға ірі саудагерларге қызмет етті. Халық перзенттері болған соң халық мүддесіне өмір сүрді. Қайта дәуірлеу кезеңінің ұлы суретшілері күрделі жағдайда жұмыс істеген. Архитектура олардың заңдылықтары қызықтырды. Ол көне дәуір ескерткіштерін жөнінде деректерді әрқашан жазып, деталдарын сызып, суретке зер салып отырады артынан сол жазып сызғандарын зерттеумен болады.Суреткелікке кемелдікке жету жолындағы ізденіске шексіз құштарлықтың жарқын қараған.15 ғасырда Алъберти сәулетшілікті «өмірдің бір бөлігі »деп жариалады. Өйткені ол кезде сәулетшілік шын мәнінде адам өміріне енгенді. Алъберти пікірінше құрылыстар ең алдымен «құдіретті сәулет»ретінде қызмет атқаруға тиіс болды.Өмірдің құдіретті сәулеті сәулет өнері болды. Адам өмірін мүмкіндігінше неғұрлым тамаша етіп бейнелеу архитектура міндетіне айеалды.Сөйтіп әсемдік архитектураның түбегейлі мақсаты болды.

2. Қайта өркендеу дәуірі ерте кезеңдегі сәулет өнері Италия-Қайта өрлеу мәдениетінің алтын бесігі. Онда өнердің озық үлгілері дүниеге келді. Бейнелеу өнері живописъ, мүсін, ,әдебиет, поэзия саласында теңдері жоқ қайталанбас жұмыстар жасалды.Жалпы Италияның Қайта өрлеу дәуірі негізінен екіге бөлінеді. 15 ғасырдағы алғашқы қайта өрлеу дәуірі негізінен екіге бөлінеді. 15 ғасыр алғашқы өрлеу ал кейінгі 16 ғасыр жоғары қайта өрлеу дәуірңі деп аталады.Ерте немесе алғашқы қайта өрлеу дәуірінің негізі дамыған кіндігі орталығы Флоренция болды. Ол кейіннен 16 ғасырда Римге ауысты, сонымекн қатар Венеция да үлкен ролъ атқарды.Ең бірінші негізі түбірлі өзгеріс сәулет саласында болды. Сәулетшілер Италияда етек жайған романдық және готикалық стилъден біржолата бас тартты.Антикалық сәулеттің бағытымен соның әсерінен күмбезді сарай ғимараттар ,діни ғибадатханалар тұрғызу әдетке айналды. Сол кездегі сәулет өнерінің негізі үлгісі антикалық Римдегі Пантеон болды.

Қайта өрлеу дәуіріндегі ең атақты ғимараты Әулие Петр күмбезі бұл ғимаратта жүз жылдан астам уақыт бойы тұрғызды.Құрылысқы басшылық жасаған ондаған басшылар мен сәулетшілер ішінен ғимараттың алғашқы жобасын жасаған сәулетшілер Браманте мен Микеланджело болды . Микеланджелоның қай шығармасын алсаңызда ең алдымен адамды оның ақыл-парасатын ерлігін еңбегін арқау етті.Ел бақыты ереіндікте бейқұт бостандықта деп білген алғыр ойлы суреткер халық қамын жейтін адамзат баласына адамгершіліктің ізгі қасиеттерін көркем бейнелеген.»Бүкжиген бала »картинасы.Рим мәдениеті өнері этрустар мен гректердің пәрменді ықпалымен дамыды.Алғашында олардың мәдениеті мен өнеріне этрустар едәуір әсер етті.Олар әсіресе халықты жік-жікке бөлді.Әдет-ғұрыптарды діни-наным сенімдерді құрылыс тәсілі мен шайқастарды өздеріне дарытты солардан қабылдап,үйренді. Римдіктер тарихында бірнеше ғасырға дейін мәдени тұрғыдан басылымдылығы сақталып келді.Рим шеберлері сарайлар мен салуда шығыс елдерінің бай тәжірибесін пайдаланды.

Рим сәулетін айтқанда рим форумы ерекше аталды.Қорым кезінде қоғамдық ғимараттар тоғысқан орталық болған.Қазір қорымнан қалғаны Сатурн храмының сегіз гранит бағанасы еді. Бейнелеу өнерінде римдіктер портретке көп көңіл бөлді.Сол кездегі елеулі мүсіннің бірі Римнің соңғы патшасы Тарквинді қуған көтеріліс басшысы Бруттың бейнесі еді. Рим өнерәі тұтастай алғанда грек өнерінен туып өскен дәлелдеуге болады. Алайда Римнің мұрасы Европаның мәдени іргетасын қалауда өте үлкен орын алды. Ол олма бұл мұра европалық өнер үшін шешуші дерлік нәрсе болды. Рим ақсүйектері өнердің барынша қадірлеуінше айналды. Тамаша ескерткіштермен жасанып шыға келді. Әділет жағдайында Рим мемлекетін шайқалтқан құлдардың қаһарлы көтерілісіне , олардың көсемі спартактың жеңілмес римдік қыспағына екі жыл төтеп берілгеніне қарамай айтылып отыр. Бүкіл жарық дүниеге қаншама игілік әкелді. Теңіздер пираттардан ал жолдар қарақшылардан тазартылды. Заң халықтың өмірі мен мүлкін күзетеді. Әрбір адамның правосы кімнің болса да қол сұғуынан қорғалған. Бұл күнде бостандық оны сенімді ету үшін ғана шектеледі. Дүниені әділет ппен парасат басқаруда.

өмірі дүниенің әсемдігімен сүйсінумен ұлы живописъ өнерінде паш етумен өтті. «Пенделік махаббат пен пейіштік махаббат»»Флора»»Венера мейрамы»атты картиналары бар.



1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет