Лекция: 45 сағ. Практикалық (семинар) сабақ: 15 сағ. СӨЖ: 60 сағ. Обс¤Ж: 60 саѓ. Барлық сағат: 180 сағ



жүктеу 3.86 Mb.
бет14/22
Дата28.04.2016
өлшемі3.86 Mb.
түріЛекция
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   22
: CDO -> Sillabus
Sillabus -> Лекция : 15 сағат обсөЖ : 15 сағат Барлық сағат саны : 45 сағат Қорытынды бақылау : емтихан, 4 семестр
Sillabus -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Sillabus -> Хор жүргізу” пәні бойынша 5В010600-“Музыкалық білім” мамандығының студенттері үшін. ОҚУ-Әдістемелік кешен
Sillabus -> Арнайы семинар: “Абайдың ақын шәкірттері” пәні бойынша
Sillabus -> Лекция:: 18 сағат Семинар: 16 сағат СӨЖ: 11 сағат Барлық сағат саны: 45 сағат
Sillabus -> Лекция:: 34 сағат Семинар: 34 сағат СӨЖ: 22 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
Sillabus -> Лекция: 3 Практикалық/семинар: 6 СӨЖ: 99 Барлық сағат саны: 135 Аралық бақылаулар саны:
Sillabus -> Семинар: 248 сағат обтөЖ: 124 сағат ТӨЖ: 40 сағат Барлығы: 412 сағат І аб-30 балл ІІ аб-30 балл Емтихан-40 балл
Sillabus -> Лекция: 18 Семинар: 16 СӨЖ: 11 Барлық сағат саны: 45
Sillabus -> Лекция : 30 сағат обсөЖ : 30 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат Аралық бақылау саны 2 60 балл

35 – тақырып
Н.И.ПИРОГОВТЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТІ,К¤ЗЌАРАСТАРЫ.

Қарастырылатын мәселелер:

  1. Н.И.Пироговтың өмірі мен қызметі.

  2. Н.И.Пирогов тәрбиенің мақсаты жөнінде.

  3. Н.И.Пироговтың дидактикалық пікірлері.



1. Н.И.Пироговтың өмірі мен қызметі.

Н.И.Пирогов-орыс ғалымы, атақты хирург, XIX-ғасырдың 2-ші жартысындағы халық ағарту ісінің көрнекті қайраткері, ірі педагог.

Н.И.Пирогов Мәскеу университетін бітіргеннен кейін Дерпт университетінде медицина ғылымының докторы дәрежесіне диссертация қорғайды. Н.И.Пирогов 26-жасында Дерпт университетінде хирургия профессоры, содан кейін Петербургтегі медициналық-хирургия академиясында профессор атағын алады. 1854 жылы Н.И.Пирогов өз еркімен Севастопольге Қырым соғысына аттанады. Ол бар күшін соғыста жарақаттанғандарды емдеуге арнайды. Оның хирургия саласындағы еңбектері мен қызметі ғалым дәрежесіне көтерілуіне себепші болды. Н.И.Пироговтың “Өмір мәселелері” атты еңбегі 1856 жылы шықты. Ол осы мақала арқылы жұртшылықтың назарына ілігіп, жалпы адамгершілік тәрбие туралы идеяларымен белгілі бола бастады.

1856 жылы Н.И.Пирогов Одесса оқу округының попечителі болып тағайындалды. Александр II Пироговты бұл жұмысқа тағайындағанмен, оған сенімсіздікпен қарады.

Пирогов Одесса оқу округын басқарғанда, гимназиялардың педагогикалық кеңесінің маңызын көтеруге күш салды, оқу орындарының директорлары мен мұғалімдеріне балаларға адамгершілікпен қарауға бағыт берді.

Кейіннен ол Киев округының попечителі қызметіне ауыстырылды. Ол онда мұғалімдердің әдістемелік білімін жетілдіруге, гимназия практикасына сыныптан тыс әдеби әңгімелерді енгізуге көмектесті. Киевте Ресейдің ең бірінші ерлер үшін жексенбілік мектептердің бірін ашуға көп жұмыс жасады.

Пирогов Одесса мен Киев оқу округтарында жұмыс істеп жүргенінде гимназиялардың педагогикалық кеңесінің жұмысына өзгертулер енгізіп, оны жақсартуға көп еңбек сіңірді. Ол талқыланатын мәселелердің мазмұнын кеңейтті, әдістемелік жағынан мұғалімдердің жұмыстарын жақсартты, мұғалімдердің сабақтарына өзара қатысып отыруын талап етті. Гимназия және прогимназия мұғалімдері мен басшыларынан оқушылар мен олардың сабаққа үлгерімін жан-жақты зерттеуді талап ете отырып, Пирогов бір сыныптан екінші сыныпқа оқушылардың жылдық үлгеріміне қарай бағалап көшіруді ұсынды. Н.И.Пирогов 1861 жылы попечительдің қызметінен шығарылды, оны Киевтің прогресшіл халқы салтанатты түрде шығарып салды. Герцен “Колокол” деген журналға Пироговты жұмыстан шығару – бұл”ақымақтар Ресей дамып келе жатқан Ресейге қарсы жексұрын істерінің бірі болды”-деп жазды.

Пирогов реформалар арқылы халықтың өмірін жақсартуға болады деп түсінді, бірақ оның көзқарасындағы негізгі қайшылығы осы еді.


2. Н.И.Пирогов тәрбиенің мақсаты жөнінде.

Н.И.Пирогов “Өмір мәселелері” – мақаласында 60-жылдардағы қоѓамдық қозғалыста мектептерге жалаң білім беруге қарсы болды. Ол мұндай білім беруге жалпы адамзаттық тәрбие идеясын қарсы қойды. Ондай тәрбие қоғамдық өмірге жоғары адамгершілікті, ой-өрісі жан-жақты дамыған адамды тәрбиелеуге тиісті деді.

Пирогов мектеп жүйесін бірнеше сатылы болу керек деп есептеді:

1-ші сатысы - 2-жылдық бастауыш мектеп.

2-ші сатысы - екі типті 4-жылдық прогимназия.

3-ші сатысы - екі типті 3-5 жылдық гимназия.

4-ші сатысы - жоғары мектеп (университеттер, жоғары оқу орындары).

Пирогов орта мектепте негізгі пәндер латын және грек тілдері, орыс тілі мен әдебиеті, математика, тарих болуға тиісті деді.

Пирогов ұсынған мектеп жүйесі көп пәндікті жоюға жол ашты. Жаңа мектеп жүйесі бағдарламалар, оқулықтар, оқу құралдарын жасау жұмысында жеңілдіктер туғызды, мұғалімдер даярлау мен мектептерді бақылау, басқару жұмыстарын жеңілдетті.

Пирогов оқушылардың тәртібіне жете маңыз бере келіп, саналы тәртіп оқыту мен адамгершілік тәрбиесін жақсартудың бірден-бір қажетті шарты деп білді.

1858 жылы “Балаларды ұрып соғу қажет пе?”- деген мақаласында Пирогов балаларды ұрып-соғу, жазалауға қарсы болды.

1859 ж Пирогов Киев оқу округы бойынша жарияланған бір нұсқауында жазалауды қолданбай болмайды, оны гимназия жиі қолданбай, педагогикалық кеңестің шешімі бойынша қолдануға болады деді.

Н.А. Добролюбов өзінің “Дүремен қиратылған бүкіл Россиялық иллюзиялар” деген мақаласында Пирогов пікірінің екі жақтылығын қатты сынады. 1860 ж. Пирогов өзінің бір жауабында Добролюбовтың сын ескертпелеріне қарсы шығып, өзін ақтамақшы болды. Добролюбов “Тамшыдан теңізге” – деген мақаласымен Пироговтың бұрынғы ұстаған принциптерінен бас тартқандығын қатты сынады. Пироговтың жоғары мектеп мәселесі бойынша көзқарасының ішінде ерекше роль алатыны – университеттер туралы айтқаны.
3. Н.И.Пироговтың дидактикалық пікірлері.

Пирогов өзінің оқу округтары бойынша шығарған нұсқауларында мұғалімдердің ескі, догматикалық оқу тәсілін алып тастап, жаңа әдістерді баса қолдануға назар аударды. Пирогов балалардың ойын, қабілетін дамытуға, өз бетімен жұмыс істей білу дағдыларын қалыптастыруға көңіл аударды. Негізгі дидактикалық принциптерді Пирогов саналылық, көрнекілік, оқушылардың белсенділігі мен дербестігі деп санады. Ол әдістемлік шеңбердің негізі көрнекілік пен сөзді орынды қолдана білу деді. “Көрнекіліктің – негізгі мақсаты оқушылардың сыртқы сезім мүшелеріне әсер ету” деп жазды Пирогов. Сөз де сырттан ықпал жасай отырып, адамдардың ең негізгі, ең қажетті қабілеттілігіне әсер етеді”- деді. Сөздің маңызын жоғары бағалау мен байланысты Пирогов орта мектептегі әдістердің ролі мен маңызын да дұрыс бағалады. Бастауыш мектеп балаларын оқыту мен тәрбиелеу де ойын әдістерін пайдалануды ұсынды. Сонымен қатар бастауыш мектеп балаларының музыкамен, ән-күймен, басқа да көркем өнердің түрлерімен шұғылданулары қажет деп есептеді. Көркем өнер балалардың рухын көтереді, ойлау процесі мен талғамын дамытады деп есептеді.




36 – тақырып
Л.Н. ТОЛСТОЙДЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТІ МЕН КӨЗҚАРАСТАРЫ.
Қарастырылатын мәселелер:

1. Л.Н. Толстойдың педагогикалық қызметі мен көзқарастары.

2. Л. Н. Толстой оқыту туралы.

3. Л. Н. Толстой мұғалім туралы.
1. Л.Н. Толстойдың педагогикалық қызметі мен көзқарастары.

Көркем сөздің асқан шебері, Л.Н. Толстой Ресейде ескі феодалдық қоғам ыдырап, жаңа капиталистік қоғам дами бастаған кезде өмір сүрді. Л.Н. Толстой өзі үстем таптың өкілі бола тұра, шаруалардың мүддесін жоқтады. Помещик - буржуазиялық тәртіпке қарсы болды, сол дәуірдегі қоғамдық мекемелердің (шіркеу, сот, буржуазиялық ғылым, неке) жалғандығын әшкереледі. Бірақ осыған қарсы күресудің орнына, ол көнуге шақырды.

Педагогика, оқыту және тәрбиелеу мәселелері Л.Н. Толстойдың теориялық және пракикалық қызметінде үлкен орын алады.

ХІХ ғасырдың 60 жылдарында Ресейде өріс алған қоғамдық педагогикалық қозғалыстың әсерімен Л. Толстой халыққа білім беру саласында қоғамдық ағарту қызметімен шұғылданды.

1859 жылы Ясная Полянада шаруа балаларына мектеп ашып, мұғалімдер шақырып, бұл мектепте өзі де сабақ береді.

Оның бастамасымен сол маңда бірнеше бастауыш селолық мектептер ашылды. 1861 – 1862 жылдары Л.Н. Толстой шетелдерде болды, Франция, Италия, Бельгия, Англия және Германиядағы көптеген мектептердің жұмысымен танысты.

Шетелдер мектептерінің (әсіресе Германия) негізгі кемшіліктерін (формализм, балаларға еркіндіктің берілмеуі және т.б.) атап көрсетті.

Ясная Поляна мектебінде балалар мектепке келуде, сабақ оқуда зор белсенділік көрсетті, өздерін еркін ұстап, біліммен, нәтижелі түрде қаруланды. Бұл мектептің жұмыс тәжірибесін тарату мақсатымен “Ясная Поляна” атты педагогикалық журнал шығарды.

Журналдың бірінші санында Ясная Поляна мектебінің жұмысы туралы жазылды.

1872 жылы Л.Н. Тостой жазған “Азбука”, 1875 жылы “Жаңа азбука” және төрт оқу кітабы басылып шықты.

Кейінірек Л.Н. Толстойдың метепке көзқарасы мүлде өзгерді, 1874 жылы жазған “Халық ағарту туралы ” – деген мақаласында халық мектебіне артта қалған шаруалар тұрғысынан қарады.

Дипломды мұғалімі бар мектептерді ол артық деп есептеді. Жеті айда шаруа балаларын орыс және славян тілінде хат тануға, санай білуге және дін сабағына үйретсе, соның өзі де жеткілікті, арнаулы мектеп салудың қажеті жоқ, сарайда немесе шаруалардың үйлерінде оқыта беруге де болады деді.

Бірақ Л.Н. Толстой оқытудағы формализмге қарсы шықты, оқытудың көрнекілігін жақтады.

ХІХ ғасырдың 70 жылдарында Л.Н. Толстой Ясная Поляна мектебінде қайтадан сабақ бере бастады.

Шаруалар мектебіне мұғалімдер даярлайтын семинарияның жобасын жасады. Бірақ оны ашуға үкімет ат салыспады.

Л.Н. Толстой сол дәуірдегі педагогиканы және орыс, шетел мектептерін батыл сынады.

Ол сол дәуірдегі мектептерде орнаған қатаң тәртіпті, оқытудағы формализмді және оқытудың жаттауға негізделуін ашып көрсетті.

Сол дәуірдегі мектептегі қатаң тәртіпке қарсы күресу үстінде Л.Н. Толстойдың балаларға деген сүйіспеншілігі айқын көрінді.

Ол мұғалімдік қызметті өте ұнатты, оған барынша беріліп, көп ізденді, әр мектептің педагогикалық лаборатория болуын талап етті. Л.Н. Толстой ашқан Ясная Поляна мектебі шын мәнінде осындай педагогикалық лаборатория болатын. Бұл мектепте сабақ мұғалімнің оқушылармен еркін әңгімелесуі ретінде жүргізілді. Мектепте оқу, жазу, таза жазу, грамматика, дін сабағы, орыс тарихынан әңгімелер, арифметика, география мен жаратылыстан алғашқы мәліметтер, сурет және ән үйретілді.

Жаратылыс, геогафия және тарихтан мәліметтер орыс тілі сабағында көркем әңгіме ретінде берілді. Бұл мектепте оқу жоспары, оқытудың бағдарламасы және сабақтың тұрақты кестесі болмады.


2. Л. Н. Толстой оқыту туралы.

Л.Н. Толстой мектеп мұғалімнің оқу жұмысын ұйымдастыруға міндеті - барлық балалардың сабаққа үлгеруін қамтамасыз ету деп есептеді.

Л.Н Толстой мұғалім мен оқушылар арасында еркін қарым – қатынас болуын, балалардың мұғалімнен түсінбегенін ұялмай сұрап отыруын, мұғалімнің әрқашан көмекке даяр болуын қажет деп есептеді.

Л.Н. Толстой оқытуда мынадай ережелерді орындауды талап етті: балаларға қиын , түсіне алмайтын және оларға белгілі мәселені айтпау , артық нәрселерді айтып балаларды шаршатпау, сабақ материалының балалаларға тым қиын немесе тым жеңіл болып келмеуі, балаларды сабаққа қызықтыру үшін сабақ сайын белгілі бір жаңалықтың болуы. Балалар толық түсінген материалды ғана есте сақтауы қажет деп санады. Ол балаларды өз бетінше жұмыс істеуге үйретуге, соның ішінде шығарма жазуға көп көңіл бөлді. Л.Н. Толстой өзінің дидактикалық пікірлерінде бастауыш мектептің оқулығының қандай болуы туралы көп кеңестер ұсынды. Алдымен оқулықтағы материалдың қызғылықты, түсінікті, балалардың сезіміне әсер ететіндей есте қалатын болуын, оқулықтың тілі қысқа, анық болуын талап етті.

Осы талаптарға сай жазылған”Азбука”және “Оқу кітаптары” ХІХ ғ. ІІ жартысындағы құнды педагогикалық ескерткіш болып саналады. Л.Н.Толстой оқулықтарының негізгі қатесі-онда діни мазмұнда жазылған әңгімелердің орын алуы еді.

3. Л.Н.Толстой мұғалім туралы.

Л.Н. Толстой халық мұғалімінде болатын негізгі қасиет- педагогтық еңбек және балаларға деген сүйіспеншілік деп санады. Егер мұғалім педагогтық істі сүйсе, ұнатса ғана жақсы мұғалім болады. Балаларды ата-ана сияқты сүйетін мұғалім барлық кітапты оқыған,бірақ педагогтық істі және балаларды сүймейтін мұғалімнен әлдеқайда биік тұрады. Егер мұғалім педагогтық істі де, балаларды да сүйетін болса, одан өте жақсы мұғалім шығуы мүмкін деп қорытты. Мұғалім балаларды оқытып қана қоймай, оқу процесінде белгілі педагогикалық мәселерді шешуге араласуы тиіс. Мектеп оқу орны ғана емес, ол әрі педагогикалық лаборатория деп санады.

Мұғалім жөнінде осындай алдыңғы қатарлы пікірде болумен қатар, Л.Н. Толстойдың кейбір еңбектерінде село мектептері мұғалімдерінің шаруалардан айырмашылығы болмағаны дұрыс, оларға мемлекет тарапынан еңбекақы беру міндетті емес деген қате пікірлер орын алды. Осы сияқты қате, қайшылыққа толы пікірлеріне қарамастан, Л.Н.Толстой орыс педагогикасы мен мектептерінің дамуына үлкен үлес қосты.

Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар:

1.Л.Н. Толстойдың “Ясная поляна”мектебі, “Ясная поляна” журналына сипаттама

2.Л.Н. Толстойдың педагогикалық және дидактикалық көзқарастарына шолу жасаңыз .
37 - тақырып
К. Д. УШИНСКИЙДІҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖҮЙЕСІ.

Қарастырылатын мәселелер:


    1. К.Д. Ушинскийдің өмірі мен қызметі, педагогикалық ілімінің

маңызы.

    1. Оқытудың дидактикалық негіздері және оқытуды ұйымдастыру

оның әдістемесі.

1. К.Д. Ушинскийдің өмірі мен қызметі, педагогикалық ілімінің маңызы.
К.Д. Ушинский педагогика ғылымының және орыс халық мектебінің негізін қалаушы. Оның “Балалар әлемі”, “Ана тілі”, “Педагогикалық антропология” атты еңбектері орыс педагогикалық әдебиетінің баға жетпес классикалық шыѓармалары болып есептеледі.

“Отаныма неғұрлым көбірек пайда келтіру – менің өмірімнің бірден – бір мақсаты”, - деп жазды К.Д. Ушинский.

К.Д. Ушинский 1824 жылы 18 ақпанда Тула қаласында туды. К.Д. Ушинский орта білімді Новгород - Северск гимназиясында алды. 1840 жылы Москва университетінің заң факультетіне түсіп, 1844 жылы бітіріп шығады.

Оқудың тиімді әдістері мен жолдарын сабаққа енгізіп, осы өзгерістердің нәтижесін зерттеді.

К.Д. Ушинский халық тұрмысын жақсартудың негізгі жолы мен құралы білімді тарату, халық ағарту ісін кеңінен дамыту деп ұғынды.

Қоғам дамуы жөнінде К.Д. Ушинский идеалист – ойшыл еді, қоғам дамуында заң мен ақылдың дамуына ерекше мән берді. К.Д. Ушинскийдің педагогикалық пікірінің негізгі мәні әрбір елде халықтың мақсат - мүддесіне, мұќтажына сәйкес өзіндік ағарту жүйесі болуы керек деген халықтық идеясында еді. К.Д. Ушинский әр елдің білім жүйелерінде өзіне тән ерекшеліктері болатынын байқады, бұл ерекшеліктер сол ел халқының қалыптасқан тарихи өмірі мен тұрмысын, талаптары мен мұң- мұқтажына байланыстылығын көрсетті.

Тәрбие халықтық сипатқа ие болған жағдайда ғана өз мақсатына жетеді, халықтың өмірін жөндеуге, оның санасын дамытуға көмектеседі деп есептеді К.Д. Ушинский. Ол: “Тәрбие дәрменсіз болмауы үшін, ол халықтық болуы тиіс”, - деді. К.Д. Ушинский “Еңбектің психикалық және тәрбиелік мәні” деген мақаласында еңбек тәртібін қарастырады, ол “Балалар әлемі”, “Ана тілі” оқулықтарында тәрбие жөнінен балаларға арнап материалдар жазды.

К.Д. Ушинский “Адам өзінің жеке басының еңбегінсіз бір адым да алға ілгерілей алмайды, бір жерге тұрақтап т±рып қалуға да тиісті емес, ол адам қайта кері кетеді” – деген.

К.Д. Ушинскийдің педагогикалық талаптарының бірі - еңбек сүйгіштікке, еңбек ете білуге және еңбекке ынталы болуға тәрбиелеу.

Орыс мұғалімдерінің ұстазы К.Д. Ушинский өзінің педагогикалық жүйесін ең озық ғылым дәрежесіне көтерді. К.Д. Ушинский өзінің шығармаларында педагогиканың әрі ғылым, әрі тәрбие өнері екендігін, тәрбие мақсаты мен тәрбиеленудің халықтығы туралы идеяны және жеке адамды тәрбиелеу теориясын, дидактиканы, мұғалімдерге қойылатын талаптар сияқты педагогиканың күрделі мәселелерін ғылыми негізде шешті. ХІХ ғасырдың ІІ жартысы мен ХХ ғасырдың басында Ресейде К.Д. Ушинскийдің теориясы мен жүйесін қолдаушы, ұлы педагогтың жолын ұстанған педагогтар мен халық ағарту қайраткерлерінің тобы қалыптасты. К.Д. Ушинский жазған “Балалар әлемі”, “Ана тілі” оқулықтары 60 жыл бойына Ресейдегі ең құнды оқулықтары болды.


2. Оқытудың дидактикалық негіздері және оқытуды ұйымдастыру, оның

әдістемесі.
Дидактика және әдістеме мәселелері К.Д. Ушинскийдің педагогикалық еңбектерінен көрнекті орын алды, бұл мәселелер оның “Адам тәрбиесі”, “Н.И. Пироговтың шығармалары”, “Ана тілін оқытуға басшылыќ”, “Швейцарияға педагогикалық саяхат” деген шығармаларында кең түрде баяндалды.

К.Д. Ушинский әр пәнді оқушының шамасы жететіндей, ол еркін игеріп кете алатындай ғана бағытта оқыту керек деді.

К.Д. Ушинский орта мектебі мен педагогиканың тәжірибесіне сүйене отырып, дидактиканың негізгі принциптерін анықтады.

К.Д. Ушинский оқудың тәрбиелік сипатта болу принципіне ерекше мән берді. Оқуды “тәрбиенің негізгі құралы” деп бағалады. К.Д. Ушинский сабақта әрбір оқытушы балаға деректерді ғана ұсына бермей, мақсатты түрде олардың ақыл – ойын да, адамгершілігін де дамытатындай етіп ұйымдастыруды талап етті.

К.Д. Ушинский оқытудағы көрнекілік принципінің көптеген мәселелеріне талдау жасаған, бұл принципті жаңа сатыға көтерген. Көрнекілік әдісімен оқу – оқушыларды өз бетінше байқауға, үйретуге негізделеді. К.Д. Ушинскийдің айтуынша бала табиғаты үнемі көрнекілікті талап етіп отырады, сондықтан көрнекі құралмен оқытуды баланың ерте жасынан бастау керек деген.

К.Д. Ушинский оқыту жұмысын ұйымдастырудың негізгі жолы сыныптағы сабақ жүйесі деп білді. К.Д. Ушинский дұрыс ұйымдастырылатын жақсы сабақтың негізгі белгілерін анықтады. Олар:

а) сабақтың негізгі мазмұны мен деректерін білдіріп отыру,

ә) бұрыңғы меңгерілген білімдерге жаңа ойларды, ұғымдар мен

деректерді ендіріп отыру,

б) білімдердің байланыстарын ескеру, оқушылардың сабаққа

ынтасы мен белсенділігін арттыру,

в) өтіліп жатқан сабақты оқушылардың терең меңгеруін ойластыру, саналы тәртіп пен реттіліктің болуы т.б.

К.Д. Ушинский оқу процесін сапалы ұйымдастырудың басты шарты - әдістемелік шеберлікте, ал әдістемелік шеберлік әр түрлі оқыту әдістеріне байланысты деп есептеді. К.Д. Ушинский мынандай негізгі оқыту әдістерін ұсынды:

а) түсіндіріп оқыту;

ә) оқытушының әңгімесі;

б) бақылай әңгімелесу;

в) әртүрлі жаттығулар (ауызша, графикалық, жазбаша)

К.Д. Ушинский мектеп қоғамдық тәрбиенің орталығы, ал мұның ең маңызды тұлғасы мұғалім деп бағалады.

К.Д. Ушинский мұғалімдер алдына қойған бірінші талабы – балаларды жан – жақты зерттеп білу. “Кімде кім оқытамын десе – ол оқушы талабына, оның ішкі сырына көз салуы керек” – деді К.Д. Ушинский. К.Д. Ушинскийдіњ мұғалімдер алдына қойған маңызды екінші талабы – олардың үнемі қаламдастарының, алдыңғы қатарлы оқушылардың тәрбие тәжірибесінен туатын и деяларды қабылдап, өз ісіне пайдаланып отыруы.


38 – таќырып
А.С. МАКАРЕНКОНЫЊ ПЕДАГОГИКАЛЫЌ ИДЕЯЛАРЫ МЕН ЌЫЗМЕТІ.
Ќарастырылатын мєселелер:


  1. А.С. Макаренконыњ педагогикалыќ кµзќарастары.

  2. А.С. Макаренко тєрбие мєселесі жµнінде.

  3. А.С Макаренко отбасы тєрбиесі жµнінде.

Аса кµрнекті кењес педагогы А.С. Макаренко 1888 жылы Харьков губерниясындаѓы Белеполье ќаласында темір жол ж±мысшысыныњ жан±ясында туѓан.

Ќалалыќ училищені, онан кейін оќытушылар даярлайтын курстарды бітіргеннен кейін, А.С. Макаренко Крюководаѓы екі класты темір жол училищесіне оќытушы болып таѓайындалѓан.

А.С. Макаренко педагогикалыќ ќызметі 1905 жылы, б‰кіл Ресейге бірінші орыс революциясыныњ толќыны кењінен жайылѓан кезењде басталды, сондыќтан оныњ кµзќарасы да революцияшыл пролетариаттыњ к‰шті к‰рес идеялары негізінде ќалыптасќан.

А.С. Макаренко µзініњ ењбектерінде “Максим Горький мен ‰шін жазушы ѓана емес, µмірлік ±стазым болды”, - дейді.

1914 жылдан 1917 жылѓа дейін А.С. Макаренко Полтаваныњ оќытушылар институтында оќып, оны алтын медальмен бітіріп шыѓады.

1917 жылдыњ ќырк‰йегінен бастап Крюководаѓы жоѓары бастауыш училищеде инспектор ќызметін атќарады. 1920 жылдан бастап, А.С. Макаренко Полтава губерниялыќ халыќ аѓарту бµлімініњ тасыруымен, Полтавадан 6 км. жердегі зањ б±зушы жас балалар колониясын ±йымдастырѓан. Осы колонияны А.С. Макаренко 8 жыл басќарады.

¤зініњ тєрбие ж‰йесін ќ±ру жолындаѓы к‰ресін, сол колонияныњ єр ќилы µмірін А.С. Макаренко терењ маѓыналы жєне єсерлі кµркем шыѓармасы “¦стаздыќ дастанында” баяндайды.

1928 – 1935 жылдарда А.С. Макаренко Харьковтаѓы Ф.Э. Дзержинский атындаѓы ењбек комунасын басќарѓан.

“Ата – аналар ‰шін кітап” жєне “Балаларды тєрбиелеу туралы лекциялар” деген шыѓармаларында А.С. Макаренко баланы отбасында тєрбиелеу жµніндегі ойларын айтты.


2. А.С. Макаренко тєрбие мєселесі жµнінде.

А.С. Макаренко балалар ±жымымен тєрбие ж±мысын ж‰ргізудіњ ѓылыми негізгі теориясы мен єдістемесін ќ±рды. А.С. Макаренко педагогикалыќ ж±мыстыњ жемісі болуыныњ ењ ќажетті шарттарыныњ бірі – тєрбиеніњ міндет – маќсаттарыныњ аныќ, айќын т‰рде белгіленуі деп есептеген.

Тєрбиеніњ маќсат – міндеттеріне байланысты А.С. Макаренко тєрбие ж‰йесініњ негізгі принциптерін аныќтаѓан: тєрбиеленушіге талап ќоюды оны ќ±рметтеу жене оѓан сенім білдірумен байланыстыру, ±жым ішінде, ±жым арќылы жєне ењбекте тєрбиелеу. А.С. Макаренконыњ ескертуінше, адамды тєрбиелеу – б±л жастарымызда µздерініњ болашаќтары – ертењгі ќуаныштары кµрінерліктей болашаќ жолдар, баѓыттар тєрбиелеу, оларѓа сол ертењгі ќуаныштарыныњ жолдарын кµрсету.

А.С. Макаренко біздіњ мемлекет ењбекшілер мемлекеті, бізде “кім де кім ењбек етпесе, ол ішіп жемейді” деген принцип іске асып жатќанда, ењбек тєрбиесі жалпы тєрбие процесініњ ењ ќажетті факторына айналуѓа тиіс деген.

Атаќты педагог ењбектіњ зор пайдасы – адамныњ психикалыќ, рухани дамуына єсер етуінде деп т‰сінді.

А.С. Макаренко балалар ењбегін ±йымдастыру ‰стінде мынандай негізгі ережелерді саќтауды талап еткен: баланыњ к‰шіне сай ењбек тапсыру, ењбектіњ бір т‰рінде баланы кµп ±стамай, оныњ µсіп дамуына сєйкес жања, б±рынѓыдан к‰рделі ж±мыстар ж‰ктеу, тапсырылѓан ж±мысты баќылау, оныњ ±ќыпты орындалуын талап ету, балалардыњ ауыр, ыњѓайсыз жаѓдайларда атќарѓан ењбегін маќтап отыру т.б.

Атаќты педагогтыњ ќалдырѓан м±раларында ќоѓамдыќ µмірдегі адамдардыњ саналы тєртіптілігіне ерекше кµњіл бµлген. Тєртіп – к‰рес пен ењбектіњ жемісті болуыныњ ењ ќажетті шарттарыныњ бірі ретінде ќаралѓан.

А.С. Макаренко тєртіпті тєрбиелеуде оныњ ќ±радлы болып есептелетін к‰н ырѓаѓына (режимше) ерекше мєн берген, к‰н ырѓаѓы ±жымныњ міндетті т‰рде орындайтын зањы деп санаѓан.

А.С. Макаренко саналы тєртіп мєселесіне тыѓыз байланысты т‰рде балалардыњ борыш, ар – намыс сезімдерін тєрбиелеуді терењ зерттеген.


  1. А.С Макаренко отбасы тєрбиесі жµнінде.

А.С Макаренконыњ отбасы тєрбиесіне ќосќан ‰лесі мол, оныњ осы мєселе жµнінедегі “Ата – аналар кітабы” жєне “Балаларды тєрбиелеу туралы лекциялары” балаларды отбасында тєрбиелеу жµніндегі ењ мањызды ѓылыми жєне кµркем єдебиеттер болып есептеледі.

“Отбасы - µте ‰лкен жєне аса жауапты ж±мыс, б±л ж±мысты ата – аналар басќарады, б±л ‰шін ќоѓам алдында, µз баќыты жєне балаларыныњ алдында жауап береді” деді А.С Макаренко. А.С Макаренконыњ педагогикалыќ идеялары мен тєрбиелеу жµніндегі тєжірибесін біздіњ халќымыз жоѓары баѓалайды.

А.С Макаренконыњ ќ±нды педагогикалыќ ќ±нды ±сыныстарын жалпы білім мектебінде пайдаланумен бірге, кењнен µріс алып дамыѓан басќа тєрбие орындарында (интернаттар, балалар ‰йлері, ењбек резеревтері училищелері т.б.), єсіресе тєрбие орныныњ жања типі – мектеп интернаттарда ±ќыпты т‰рде ќолданылуда.

39 -тақырып.
В.А. СУХОМЛИНСКИЙДІҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МҰРАСЫ.

Қарастырылатын мәселелер:


    1. В. А. Сухомлинскийдің өмірі мен қызметі

    2. В. А. Сухомлинский жүйесінің сипаттамасы.

    3. В.А. Сухомлинскийдің педагогикалық көзқарастары.

1918 жылы 28 қыркүйекте УССР Кировоград обл, Онуфриев ауданы Васильевка селосында туылған.

В. А. Сухомлинский – кеңес педагогы.

СССР пед. ѓылым академиясыныњ корр. м‰шесі (1957), УССР мектептеріне еңбек сіңірген мұғалім. Социалистік Еңбек Ері (1968).

1939 жылы Полтава мемлекеттік педагогикалық институттың тіл және әдебиет факультетін бітірді. Педагогикалық қызметі 1935 жылы басталды. 1947 жылдан Кировоград обл, Павлыш орта мектебінің директоры болды.

В. А. Сухомлинский тәрбие және оның ішінде еңбек тәрбиесі проблемасын зерттеді. Бастауыш мектептің оқу – тәрбие жұмысының методикасымен шұғылданды. В. А. Сухомлинский – дарынды мұғалім, талантты ғалым, әрі публицист. Оның мектепке басшылық етудегі және мұғалімдік жұмысындағы құнды тәжірибесі “Павлыш орта мектебі” (1969) атты кітабында жан – жақты баяндалды.

В. А. Сухомлинскийге “Балаға жүрек жылуы” атты кітабы үшін УССР – ң мемлекеттік сыйлығы берілді (1974). В. А. Сухомлинский екі рет Ленин орденімен, Қызыл Жұлдыз ордені, К. Д. Ушинский, А.С. Макаренко медальдарымен марапатталған.

Шығармалары: Воспитание коллективизма у школьников, М ,1956

Трудовое воспитание в средней школе. М. ,1957

Педагогический коллектив средней школы. М., 1958

Воспитание коммунистического отношения к труду М.,1959

Воспитание советского патриотизма у школьников. М., 1959

В. А. Сухомлинский “ Жастарды адамгершілікке” тәрбиелеудің проблемаларын зерттеді. Сухомлинскийдің еңбектері басты да күрделі міндеттерді шешу –барлық жастарға орта білім беруге арналған. Педогогиканың мұндай күрделі де маңызды міндеттері- комплекс түрде, мектеп практикасы арқылы, мектептің қазіргі жағдайына байланысты шешіліп, нәтижесі тез арада тарап кетті. Ол халықтық педагогиканың үлгісіне сүйенді. Ол халықты нағыз тірі құрал ретінде педагогикалық даналықтың көзіне айналдыра отырып зерттеді.


2. В.А. Сухомлинскийдің педагогикалық көзқарастары.

Білім беру мен оқыту органикалық талдаудың көзі, дамыған сезім мен ақылдың бірлігі, халық пен адамның үзіліссіз білім алуының қалыптасқан сұранысы Сухомлинскийдіњ көптеген еңбектерін ең маңызды ой- пікірі педагогтың мынадай екі мәселені шешуіне арналады. Біріншіден, оқушыларға білім қорын жинақтауға мүмкіндік беру. Екіншіден, оқушыларды ұдайы ,барлық өмір бойы өз білімін толықтырып отыруға әсіресе , адамзат мәдениетінің қазынасын тиімді пайдалануға үйрету. Оның айтуынша, білім беру творчестволық процесс-адамның, жеке тұлғаның қалыптасуы өмірлік толастамайтын ағынды, тасқынды процесс. Оқыту, білім беру, тәрбие бір бірімен тығыз байланысты, бірін-бірі толықтырып, кезекпе-кезек жалғасып отыратын тарихи процесс. Сухомлинский: “ Адамныњ білім арқылы жұмыс істеуге үйренуі –адамгершіліктің ең жоғарғы мұраты”-деп тұжырымдады.

Қазіргі Россияда кәсіптік даярлыққа асқан қызығушылық пен талаптар қойылуда. Жаңа типті оқу орындары ашылып, оған жаңа оқу құралдары жасалуда, гимназиялар, колледждер, лицейлер, жоғарғы кәсіптік училищлер, жекелей кәсіптік автролық мектептер ашылып өз концепциясын жасау үстінде. Инженерлік - педагогикалық институттар, индустриалдық – педагогикалық техникуцмдар, педыгогикалық колледждер көптеп ашылуда. Кәсіптік білім беру ұдайы дамуда. Бұл басқа ғылымдармен ұдайы байланысты дамып, білім берудің комплексті жүйесін іске асыруда, жаңа теория мен концепция жасауда мұның барлығы практикада сыналу үстінде.


40-тақырып.

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ПЕДАГОГИКА ТАРИХЫ

Әл-Фарабидың педагогикалық мұрасы.

Қарастырылатын мәселелер:

1. Әл-Фарабидің өмірі мен қызметі.

2. ӘЛ-Фарабидің философиялық , педагогикалық және психологиялық көзқарастары.

3. Әл-Фарабидің оқытудың ретіне қарай ғылымдарды топтауы және мұғалімге қойылатын талаптары.

1. Әл-Фарабидің өмірі мен қызметі.

Әбу Насыр Әл-Фараби (870-950) ірі сауда орны, мәдениет орталығы Отырар (Фараб-Қарашоқы) қаласында туылған, сонда білім алған. Кейін Бағдад (Сирия) қаласында ұстаз болып, сонда жерленген.Түркі, парсы,араб тілдерінде жаза да, сөйлей де білген.Әл-Фараби ғақлиялық (ғылымилық) бағыттың бастаушысы.Әл-Фараби астрономия, астрология, математика, логика, музыка, медицина, табиғат ғылымдары, социология, лингвистика, поэзия-риторика, философия, педагогика ғылымдары бойынша 100-ден аса ғылыми еңбек жазған.

Ол Дамаск (Шам) қаласындағы медреседе сабақ беріп, ұлағатты ұстаздық еңбектер жазып, әлемнің екінші ұстазы атанған.

2. Әл-Фарабидің философиялық, педагогикалық және психологиялық

көзқарастары.

Әл-Фараби мұрасын зерттеушілердің айтуынша, оның пәлсапалық концепциясы дүниені пантеистік тұрғыдан түсіндіретін, яғни алла тағаланың ақыл-парасаты дейтін ілімге негізделген.

Әл-Фараби психология саласында жеті еңбек жазған.Олар:


  1. Жанның мәні туралы.

  2. Түс көру туралы сөз.

  3. Жан туралы.

  4. Ақыл және ұғым.

  5. Жас өспірімнің ақылы туралы кітап.

  6. Ересектердің ақылы туралы кітап.

  7. Темперамент туралы.

Бірақ бұл еңбектері біздің заманымызға жетпеген. Оның жан дүниесі туралы толғаныс- тебіреністері “Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары туралы трактат, “Азаматтық саясат”, “Даналық таңба тастар”, “Бақыт жолын сілтеу”,”мәселелердің мәні” т.б. еңбектерінде баяндалған.

Әл-Фарабидің педагогикалық көзқарастары мына тұжырымдарынан байқалады.



  1. Ғылым туралы. Ғылымда Әл-Фарабидің “Бақытқа жету”,”Ғылымдар тізбегі”,”Ғылымдарды топтау”. Бұл еңбектері арқылы ғылымдардың еңбектерінің мәнін ашып, анықтап, мәнін жіктейді. Мыс: математиканы 7-і тарауға бөледі:

1 Арифметика 2 Геометрия

3 Оптика 4 Астрономия

5 Музыка 6 Статика

7 Механика- әдіс- айла жөніндегі ғылым.



  1. Оқу , білім туралы . Әл-Фараби оқу, білім, ғылым адамы болу адамгершілік және тәрбие мәселелерімен тығыз байланысты деп көрсетеді. Ол тәбие әрекетінде қатты әдіс (қатаңдық) пен жұмсақ әдісті (жұмсақтықты) ұштастыра білуді ұсынады.

Ол оқыту дегеніміз- үйрету, дағдыландыру, әрекеттендіру, ал білім беру – ғылым теорияларын іске асыру, тәрбиелеу – жеке адамның кісілігін қалыптастыру деп көрсетеді.

  1. Оқыту әдістері туралы. Әл – Фараби оқытудың негізгі әдісі – көрнекілік деп көрсетеді.

  2. Тәлім – тәрбие туралы . Тәрбиелеу дегеніміз – халықтардың бойында білімге негізделген этикалық игіліктер мен өнерлерді дарыту.

  3. Денсаулық туралы. Егер денің сау болса, онда оны сақтамақ керек, егер сау болмаса, онда денді сауықтыру керек дейді.

  4. Еңбек туралы. Еңбек ету денеге күш береді, шектен тыс артық немесе жеткіліксіз еңбек күшті қайтарады немесе әлсіздікті әлсіз халінде қалдырады деді.

  5. Поэзия және музыка туралы. Поэзияны ”сезімді сиқырлайтын болмыс” - деп оның тәрбиелік мәнін жоғары бағалайды.

Әл-Фараби адам –қоғамның ажырамас бір бөлшегі, ол қоғамнан тыс өмір сүре алмайды, ол белгілі бір топтың мүшесі деп қарастырады. Адам өмір сүру үшін көптаген нәрсеге мұқтаж болады, мұның бәрін ол жалғыз өзі жасай алмайды, сондықтан ол басқалармен қарым-қатынасқа түсуі қажет деді.

Адам өсіп -өне келіп, түрлі топтарға, қоғамдастыққа бірігеді, бұл қоғамдардың бірі-толық, екіншісі- толық емес деп аталады. Толық емес қоғам 3-ке бөлінеді : 1. Үлкен. 2. Орта. 3. Кіші қоғам.

Үлкен қоғам-жер бетін мекендеуші барлық адамдардың қауымдастығы.

Орта қоғам- белгілі бір халық, тайпалар бірігеді.

Кіші қоғам- жекелеген қалалардың тұрғындары, көшелер мен жеке үй тұрғындары кіреді. Мұндай қоғамның ең шағын түріне отбасы, жанұя жатады.

Педагогикалық тұрғыдан оның адамдар арасындағы достық, қастық қарым-қатынастар жайлы айтқан пікірлері ерекше. Ол достықты 2- түрге бөледі:

Біріншісі- адал дос, екіншісі- айнымалы , алдамшы дос. Бір-біріне қас, жау адамдарды да екі түрге бөледі:

Біріншісі- өшпенділігі мол, жаулығы басынан асқан адамдар.

Екіншісі- көре алмаушылықтан жауығатындар.

Әл- Фараби бұлардың біріншісінен ерекше сақ болудың ,олардың ой-пікірін үнемі таразыға салып, қадағалап біліп жүруді ескертеді. Ол осындай адамдардың арам ниетін біліп қоймай, тиісті жерінде аяусыз әшкерелеу қажет дейді.

Фараби жастарға ғылым-білімді қалайша меңгерту керектігі жөнінде көптеген ақыл-кеңес береді. Ғылым- білім үйренемін деген жас адамның ақыл-ойы айқын, ерік-жігері, тілек мақсаты тек ақиқат пен шындық жолында ғана болуы тиіс дейді.

3. Әл- Фарабидің оқытудың ретіне қарай ғылымдарды топтауы және мұғалімге қойылатын талаптары.

Әл- Фарабидің педагогикалық мұрасы телегей-теңіздей мол дүние. Оның арифметика, геометрия, астрономия, музыка ғылымдарын педагогикалық, яғни тәрбиелік ғылымдар дейтін жүйеге жатқызуы да, сондай-ақ педагогика, әдістеме мәселелері жөнінде арнаулы еңбектер жазуы да жоғарыда айтқанымыздың жақсы айғағы. Білім мен өнерді меңгергеннен кейін адамда іскерлік пен өз бетінше әрекеттену, одан соң парасаттылық пайда болады, теориялық ғылымдарды өз бетінше меңгеруге әрекеттенеді.” Білімді болу деген сөз- деп жазды ол,-белгісіз нәрсені ашу қабілетіне ие болу деген сөз... білімді адам көп нәрсені біледі және қабілеті, дарыны арқылы басқа белгісіз нәрселерді өз бетінше алады “.

“ Мұғалімдік еткен адамның өлшеуі (әдісі) тым өктем болмасын және тым асыра босаңсытқан төмендікпен де болмасын. Егер тым қатты, үнемі ызғарымен болса,онда оқушылар жағынан мұғалімді кем санау, оның ғылымына жалқау қарау қаупі туады. Ұстаз ескерер тағы бір жәйт,-дейді Фараби,-бұл шәкірттің мінез –құлқындағы жағымсыз мінезді ,ұнамсыз қылықты болдыртпау, онда жақсы сипаттардың қалыптасуына мүмкіндік беру “.
41 – тақырып
А. БАЙТҰРСЫНОВТЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИДЕЯЛАРЫ, ЕҢБЕКТЕРІ

Қарастырылатын мәселелер:


    1. А.Байтұрсыновтың өмірі мен қызметі және ана тіліндегі бастауыш мектепке қатысты идеялары.

2. Мұғалімнің жетекшілік рөлі,мұғалім- мектептің жан өзегі.

    1. А.Байтұрсыновтың өмірі мен қызметі және ана тіліндегі бастауыш мектепке қатысты идеялары.

Белгілі қоғам қайраткері, ғұлама түрколог, жазушы, публист, ағартушы – педагог А. Байтұрсыновтың өмір жолы Қостанай облысында басталды.

1882 – 1884 жылдары ауыл мектебінде, 1891 жылы Торғайдағы орыс – қазақ училищесін, Орынбор мұғалімдік мектебін бітірген.

1895 – 1909 жылдары Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы уездерінде мұғалімдік қызмет атқарады. 1913 – 1917 жылдары “Қазақ” газетінің редакторы, 1918 – 1919 жылдары Алашорда қатарында, 1919 жылдан қазақ өлкесін басқаратын әскері – революциялық комитеттің мүшесі, 1922 – 1925 жылдары Қазақстан Халық ағарту комиссариаты жанындағы Ғылыми әдеби комиссияның төрағасы, халық ағарту комиссары, Қазақ АССР Орталық атқару комитетінің мүшесі, 1925 – 1929 жылдары Қазақ Халық ағарту институтында (Ташкент) және КазПи- де оқытушылық қызмет атқарады. 1938 жылы халық жауы ретінде ұсталып, өлім жазасына кесілді.1988 жылы ел –жұрт алдында ешқандай кінәсі жоқ екендігі анықталып, толық ақталды.

А. Байтұрсынов барлық саналы өмірін қазақ қоғамында білім – ғылымның дамуына, мектеп ағартушылық ісінің жанданып кемелденуіне бағыштады. А.Байтұрсыновтың алғаш ағартушылық ой – пікірлеріне 1913 – 1917 жылдары Орынборда шықан “Қазақ” газетінде жарияланған мақалаларынан айқын көріне бастады.
2. Мұғалімнің жетекшілік рөлі,мұғалім- мектептің жан өзегі.
А.Байтұрсынов туған халқының ғылым – білімге ұмтылуын, әр қазақтың ең болмаса бастауыш білім алуын аңсады. А. Байтұрсынов “Қазақ”газетінің 1914 жылғы 62 – санында “Мектеп керектері” деген мақаласында “Ең әуелі мектепке керегі – білімді, педагогика, әдістемеден хабардар, оқыта білетін мұғалім.

Екінші – оқыту ісіне керек құралдар қолайлы болуы.

Үшінші – мектепке керегі белгіленген бағдарлама,” - деді.

А.Байтұрсынов қазақ балаларының ана тілінде сауат ашуына да көп күш жұмсады. 1902 жылдан бастап ашылған үш жылдық бастауыш мектептерде шәкірттер сауатты алдымен орыс тілінде ашатын. 1912 жылы А.Байтұрсынов қазақша оқу құралы әліппені жазды.

А.Байтұрсынов 1926 жылы “Әліпбидің ” жаңа түрін осы күнгідей суреттермен берілген әліппе кітабын жазды. 1912 жылы мектеп балаларына сауаттандыратын “Оқу құралын” жазғаннан кейін көп ұзамай мектепте қазақ тілін пән ретінде үйрететін оқулық жазуға кіріседі. Бұл оқулықтың фонетикаға арналған 1- ші бөлімі “Тіл құралы” деген атпен 1915 жылы жарық көрді. Осы кітаптың морфологияға арналған 2 – ші бөлімі 1914 жылы, синтаксиске арналған 3 – ші бөлімі 1916 жылы басылып шығып, 1928 жылға дейін әлденеше рет қайта басылып, пайдаланылып келді.“Тіл құралы” - қазақ мәдениетінде бұрын болмаған соны құбылыс.Оқулықтың тағы бір құндылығы - қазақ тілінің грамматикалық басты салалары – фонетика – дыбыс туралы ғылым, морфология – сөз құрамын зерттеу, ал синтаксис – сөйлем құрылысын зерттеу т.б. деп саралап тұңғыш ғылыми жол салуында болып отыр. А.Байтұрсынов қазақ тілін оқыту әдістемесінің іргетасын қалаушы. Ол қазақ тілін дыбысқа бөліп оқыту арқылы сауаттандыру әдісінің негізін салды. Осы салада бірнеше әдістемелік мақалалар жазып, соның негізінде 1920 жылы Қазанда “Баяншы” деген атпен әдістемелік кітапша шығарды. Ол алдымен қазақша сауат аштыруды көздеп “Оқу құралды” жазды, онан соң қазақ тілінің ғылыми грамматикасы “Тіл құралын” ұсынды, тілді дұрыс жұмсай білу тәртібін көздеп “Тіл жұмсарын”, 4 – ші сауат аштыру, тілді оқытудың әдістемесі “Баяншыны” жазды.

2. “Әдебиет танытқышының” өзінде ғана психологияға қатысты ой – пікірлер баршылық. Мұндағы “Көрнек өнері”, “Сөз толғау”, “Лұғат әуезділігі”, “Жан жақтау”, “Жан қоштау”, “Көріктеу”, “Ес ұғымы”, “Іс ұғымы”, “Зейіндеме”, атаулар мен ұғым – түсініктерде, жұмбақ, жаңылтпаш, айтыс, толғау, терме, тақпақ, жарамазан, бата, мақал т.б. әдебиеттану ғылымына қатысты пікірлерінде халықтың психологиялық көзқарастары мол.

А.Байтұрсыновтың психология ғылымының төңірегінде ой қозғаған пікірлері “Әліппе – таңбалар жұмбағы” – дейтін еңбегінде елеулі орын алған.

А.Байтұрсынов адамда жазу дағдысының қалыптасу жолын да психологиялық тұрғыдан түсіндіреді.


42 – тақырып
ДУЛАТОВТЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИДЕЯЛАРЫ, ЕҢБЕКТЕРІ

Қарастырылатын мәселелер:
1. М.Дулатовтың педагогикалық еңбектері.

1. М.Дулатовтың педагогикалық еңбектері.

1987 жылы Торғайдағы орыс-қазақ мектебіне түсіп, оны 1902 жылы бітіріп шыққаннан кейін алты-жеті жылдай ауылда бала оқытады. Кейіннен Омбы , Қарқаралы қалаларына барады, Петерборда шығатын “Серке” газетіне “Жастарға” /1907/ деген өлеңін бастырады. 0909 жылы Уфада “ Оян қазақты”, Қазандағы ағайынды Кәрімовтар баспасынан “Бақытыз Жамал” романын бастырып шығарады, “Айқапқа” түрлі тақырыптар төңірегінде /оқу-ағарту, мәдениет, тіл т.б./ үзбей мақала жазып тұрады. Осы жылдары А. Байтұрсыновпен бірлесіп, “Қазақ” газетін шығаруға ат салысады.

1922-26 жылдары Орынбордағы Қазақтың ағарту институтында оқытушы болады. 1922 екі бөлімнен тұратын “Есеп құралын” ,1924 жылы “Қирағат” кітабын, қазақ кітаптарының библиографиалық көрсеткішін бастырады. 1928 жылғы зобалаңда бір топ қазақ оқығандарымен бірге тұтқынға алынып ату жазасына кесіледі, онысын кейіннен 10 жыл абақтыда қамаумен алмастырады. 1935 жылы тұтқында жүріп, Балтық каналының бойындағы Сосновец деген жерде қайтыс болады. 1988 жылы республика Жоғары сотының коллегиясы қылмыс құрамы болмағандықтан оны біржола ақтайды. Осы тұрғыдан “ Оян қазақ” атты туындысының орны бөлек. Ұстазы Ы. Алтынсариннің оқу-ағарту мәселесіне байланысты идеяларын ары қарай дамыта келіп, ол да А. Байтұрсынов сияқты, оқу тәрбие мәселесіне ғылыми тұрғыдан қарауға, атап айтқанда оқытудың жаңа әдіс-тәсілдеріне, шәкірттердің жаңа бағдарламалар арқылы білім алуына, ғылыми дидактикалық қағидаларға сәйкес сабақ жүргізуге ерекше мән береді. Бұл айтылғандарды оның “Мұғалімдерге” атты мақаласынан /1915/ ,”Қирағат” кітабына жазған алғы сөзінен жақсы байқауға болады: “...балаларды,-дейді ол,-оқыту өз алдына бір ғылым. Ғылым-педагогика... Мектеп программасында бірінші орын алған нәрсе қирағат, баяндап оқыту...Қирағаттың мақсатын түсінбеген мұғалім үміт еткен пайданы бере алмайды...

Табиғатынан тәлімгерлік қасиеті мол жазушы қазақ арасында көбінде көзге түспей, түссе де еленбей жүрген ғылым-білімге,өнерге, зерек, дарынды балаларды оқытып-тәрбиелеудің мәні жайында сөз ете келіп, дарындылықтың кейбір психологиялық астарларына үңіледі. Осы жәйт автордың мына төмендегі түйіндеуінен жақсы аңғарылып тұр:”Туындысында қанша зеректік болса да,-деп жазды М. Дулатов,-ғылымсыз,тәрбиесіз кемеліне жетпейді. Кімде-кім өзінің табиғатына не нәрсе шеберлік барлығын сезіп,өз жолына түссе ғана, көзге көрінеді... Жақсы суретші адамның сыртқы түрін айнытпай сала білсе, жақсы жазушы да адамның ішкі сырын, мінезін, әдетін бұлжытпай көрсете біледі,оқығанын да көріп тұрғандай боласың...”

Халқымыз егемендікті аңсап жатқан қарбалас шақта жас өркендерді жерге шырылдап түскен кезден есейіп, есі кіріп болғанға дейінгі аралықта ана тілінің уызына жарытып қана қоймай, олардың ұлттық рухпен, дәстүр-салт, әдет-ғұрыптан мейлінше сусындауына ерекше көңіл аударуымыз қажет. Бұл жөнінде де М. Дулатов былайша жерінен жеткізе айтқан еді. “Бастауыш мектепте алған тәрбиенің,-деп жазды ол,-әсерлі, күшті, сіңімді болуы, қай халықтың мектебінде болса да оқу кітаптар ана тілімен, өз ұлтының тұрмысынан, һәм табиғатынан жазылып, баяндап оқытудың асыл мақсатына муафик үйренуден, осылай біліп, баяндап оқытқанда, балқыған жас баланың ойына, қанына, сүйегіне ұлт рухы сіңісіп, ана тілін анық үйреніп, керекті мағлұма алып шығады. Мұндай балалар бастауыш мектепті бітіргеннен кейін қай мектеп медресесінде оқыса да, қай жұрттың арасында жүрсе де, сүйегіне сіңген ұлт рухы жасымайды. Қайда болса да тіршілігінде қандай ауырлық өзгерістер көрсе де ұлт ұлы болып қалады. Оқудағы мақсат жалғыз құрғақ білім үйрету емес, біліммен бірге жақсы тәрбиені қоса беру ...

М. Дулатовтың 1921 жылы Ташкенде шыққан “ Есеп құралы” қазіргі кездегі математикадан оқу кітаптарын құрастырушылар үшін теңдесі жоқ үлгі деуге болады. Осы кітаптың алғашқы нұсқасы 1914 жылы Орынборда басылған еді.

М. Дулатовтың тәлім-тәрбиелік тағылымдарынан қазіргі күн талабы –тілегімен ұштасатын тағы бір кесек ойды кездестіреміз. Ол жас ұрпақты имандылыққа тәрбиелеу. Қазіргі қазақ жастарының тәрбиесінде көлеңкелі, келеңсіз жақтардың белең алуы тәлімгер қауымға жас буынды жөргегінен мейірімділік пен имандылыққа баулып тәрбиелеу қажеттігін күн тәртібіне қойып отыр.

М. Дулатовтың оқу- ағарту майданындағы ерекше көзге түсуі жиырмасыншы жылдардың орта шеніндегі латынша немесе арабша әріпті алу мәселесінің төңірегіндегі айтыс кездерінде көрінді. М. Дулатов 1924 жылы Орынбарда болған қырғыз-қазақ ағартушыларының тұңғыш съезінде баяндама жасап, араб әрпінің ерекшелігі мен артықшылығын дәлелдеп бақты. Оның “ Бүкіл шығыс елінің мәдени мұрасы араб әрпімен жазылған, егер де дүрмекпен латынға көшсек біз бұл байлықтан мүлде қол үзіп қаламыз” дейтін пікірінің шындық екендігіне бүгінде дау айтатын адам болмаса керек.




43-тақырып.
М. ЖҰМАБАЕВТЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТІ МЕН ЕҢБЕКТЕРІ
Қарастырылатын мәселелер:

1. М. Жұмабаевтың педагогикалық қызметі мен педагогикалық оқулығы.

2. Эстетикалық сезімдердің мәні және оқу құралдарына қойылатын талаптар
1. М. Жұмабаевтың педагогикалық қызметі мен педагогикалық оқулығы.
М. Ж±мабаев кµптеген єњгімелер мен маќалалар, оќу ќ±ралдары мен оќулыќтар, зерттеу ењбектерін жазды. М. Ж±мабаев 1922 жылы “Педагогика ” атты ѓылыми ењбек жазды. Оќу ќ±ралыныњ бірінші бµлімі педагогиканыњ жалпы мєселелеріне арналѓан.Оныњ пікірінше тєрбие саласы тµртке бµлінеді. а) дене, б) жан, в) с±лулыќ, пен єдеп-ќ±лыќ тєрбиесі.

Ол сыртќы сезімдерді кµру, есту, иіскеу, тату, сипау, ет сезімі деп алты т‰рмен аныќтап алып, оларды д±рыс жетілдіру тєрбиесіне ерекше назар аударады.

М.Ж±мабаев “Аќыл кµріністері”таќырыбын єсерлену, оныњ пайда болу шарттары, к‰ші деп жеке-жеке талдай келіп, кейбір психологиялыќ терминдердіњ мєніне тоќталады.

Адам µміріндегі естіњ алатын орнын кµрсете келіп, оларды есту, кµру, ќозѓалу т. б. деп жеке-жеке ќарастырады.

Ќиялды еріксіз жєне ерікті деп екіге бµледі.

Ол ќиял-фантазияныњ жасалу жолдарына тоќтала келіп, бірнеше жолдарын кµрсетеді:



  1. Заттардыњ µздерін, олардыњ бір м‰шелерін зорайту, к‰шейту;

  2. Єр заттыњ т‰рлі м‰шелерін бір-біріне ќосу;

  3. Реті келгенде µздері де жиыла алатын кµріністерді бір суретке не адам мінездерін бір адамѓа жиюмен жасалатынын кµрсетеді.




  1. Эстетикалық сезімдердің мәні және оқу құралдарына қойылатын талаптар

М. Ж±мабаев с±лулыќ сезімдері жайлы ѓылыми ±ѓымдарды да єр ќырынан ашып, µнер адамына тєн µрнекті сезімдерді т‰сіндіреді.

Аќын тілдіњ адам µміріндегі мањызы жайлы айта келіп, оныњ ±лттыќ мєнін былай жеткізеді:

“¦лттыњ тілі кеми бастауы - ±лттыњ ќ±ри бастаѓанын кµрсетеді. Б±л ±лттыњ тілінде сол ±лттыњ жері, тарихы, т±рмысы, мінезі ашыќ кµрініп т±рады. Ќазаќ тілінде ќазаќтыњ сары даласы, біресе ќ±йындай екпінді, ќайратты, біресе желсіз т‰ндей тымыќ, сары далада ‰дере кµшкен т±рмысы, асыќпайтын, саспайтын мінездері кµрініп т±р”.

1923 жылы шыќќан педагогиканыњ мазм±ны мынандай бµлімдерден т±рады:

1) Сµз алды.


  1. Жетекші сµз. Тєрбие деген не?

  2. Педагогиканыњ бµлімдері: Жалпы педагогика. Дене тєрбиесі.

  3. Жан тєрбиесі: Психология.

  4. Жан кµріністерін топќа бµлу: Аќыл кµріністері, яѓни жанныњ білуі, єсерленуі.

  5. Єсерленуді бµлу.

  6. Абай.

  7. Суреттер.

  8. Ес (зейін).

  9. Ќиял.

  10. Ойлау.

  11. Х‰кім.

  12. Тіл.

  13. Ішкі сезім кµріністері, яѓни кµњіл.

  14. Ќайрат.

  15. Баланыњ жалпы жаратылысы.

М. Ж±мабаев орыс педагогикасыныњ классигі К.Д. Ушинскийше педагогиканы жан сырыныњ зањдылыѓын зерттейтін психология ѓылымымен байланыстыра ќарастырѓан т±њѓыш ќазаќ ойшылы.

М. Ж±мабаев ќазаќ мектептеріне оќу ќ±ралдарын ќандай етіп жазу керектігі жайлы газет-журналдарѓа ѓылыми-єдістемелік маќалаларын жариялады.



Мысалы: “Бастауыш мектепте ана тілін оќыту жолы” (1925), “Сауатты бол” (1926), “Єліппе” (1929) т. б.

“Маѓжан педагогикасы – аса сезімтал, саясаттан тыс, бала ж‰регін жараламайтын адамгершілікті педагогика”, - деп жазды педагог зерттеуші А. Ќыраубаева. (Ќазаќ єдебиеті. 14 тамыз 1992 жыл).



44-тақырып.
Ж. АЙМАУЫТОВТЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТІ МЕН ЕҢБЕКТЕРІ
1. Ж.Аймауытовтың педагогикалық және психологиялық еңбектері.

1.Ж.Аймауытовтың педагогикалық және психологиялық еңбектері.
Ұзақ жылдар бойы “ұлтшылдық” әдебиеттің өкілі деген айып тағылып, жазықсыз жапа шеккен қазақ әдебиеті мен мәдениетінің көрнекті қайраткерлерінің бірі Ж. Аймауытов жазушылығымен қоса қазақ топырағында тұңғыш педагогика, психология, құнды-құнды ғылыми зерттеу еңбектерін жазуымен, бірнеше оқулықтар мен оқу құралдарының авторы болуымен дараланған ірі тұлға.

Ж. Аймауытов бұрынғы Семей губерниясының, Кереку,/қазіргі Павлодар/ уезінің Қызылтау болысында кедей шаруасының жанұясында дүниеге келген.

Ж. Аймауытов өзінің тәлім-тәрбие саласындағы бағыт-бағдарын 1918 жылы ақпан айында Семей қаласында шыққан әдеби және ғылыми –қоғамдық “Абай”

атты журналдың бас мақаласынан аңғартады . Ж. Аймауытов “адам мінезінің, ақыл- қайратының әр түрлі болуы тәрбиенің түрлі-түрлі болуынан... Аам баласының ұрлық істеуі, өтірік айтуы, кісі тонауы, өлтіруі сықылды бұзақылықтарды жасауы, тәрбиенің жетіспегендігінен” дейді. Ол тәрбиенің екі түрлі болатынын: дене тәрбиесі және жан болып бөлінетіндігін атап көрсетеді.

Баланың бойына басынан сіңген мінезді қайта түзету қиындық келтіреді. “Сүтпен сіңген мінез сүйекпен кетеді деген ата-ана тәрбиесінің күштілігін көрсетеді...”-деп автор бала мінезін қалыптастырудағы жанұя мүшелерінің , әсіресе әке-шешесінің ықпалын айқын ашып берді. Ол бала мінезін жас шыбыққа теңейді. Жас кезеңде дұрыс тәрбие алмаған бала өскенде қисық ағаш сияқты болып өсетінін, отбасында теріс тәрбиеленген баланы қайта тәрбиелеудің үлкен қиындық келтіретінін айтады.

Ж. Аймауытовтыњ педагогика ғылымы саласындағы жүйелі ой- пікірлері оның 1924 жылы Орынборда басылған “ Тәрбиеге жетекші” атты еңбегінен жақсы байқалады.

Ж. Аймауытов білім негіздерінің ана тілі арқылы меңгерілетінін айта келе:

“ Ана тілін жақсы меңгеріп алмай тұрып өзге пәндерге түсіну мүмкін емс. Ана тілі халық болып жасағаннан бергі жан дүниесінің айнасы болып, өсіп- өніп, түрлене беретін, мәңгі құламайтын бәйтерегі. Ж. Аймауытов адам баласының мәдениет тарихынан өнердің көрнекті орын алып келгенін, өнерсіз қоғамның дамуы, рухани байлықтың моаюы мүмкін емес екендігіне тоқталып, ұлт мектептерінде әуелі кескін өнері мен әуез өнерін, яғни сурет салу, ән-күй өнерінүйретуге негіз салу керектігін, әрбір баланың өнерге деген ынтасын қозғап, өнерпаздық қабілетін тәрбиелеудің қажеттігін баса айтады.

Ж. Аймауытовтың психологиялық мұрасы туралы айтқанда, оның “Психология” атты төл оқу құралы толығырақ сөз етуді қажет етеді. Өйткені бұл психология саласында төл тілімізде жазылған ғылыми мәнін күні бүгінге дейін жоймаған дүние екендігі даусыз.

Ж. Аймауытовтың психология саласында жазған екінші төл еңбегі “Жан жүйесі мен өнер таңдау” ерекше назар аудартады.

Ж. Аймауытов психологиялық қисындарының негізгі желісі-оның өзі тұжырымдаған мына төмендегі қисындарға келіп саяды : “ тән қуаты болса, жан қуаты да ажарлы болады”, “нашар жаннан осал мінездер туады... Жалынды сөз жалынды жүректен шығады”... Баланы іспен емес, сөзбен, үлгімен, ақылмен үйреткен адам сорлы... Адамның денесі қандай мысқалдап өсіп, жетілетін болса, пікірі де сондай, бірте –бірте жетіліп өркендемек... Ерлік, қайрат үнемі ірі жұмыста көріне бермей, күндегі уақ-түйек жұмыста да көрінуі керек...т.б.т.с.”

Аймауытов еңбектерінің ерекше назар аударатын басты ерекшелігі- бұлар төл тілімізде туындаған тұңғыш психологиялық дүние болуымен қатар еліміздегі отызға жуық түркі тектес халықтар тілдерінде алғаш жарық көрген, ғылыми туындылар екендігінде. Отызыншы жылдарға дейін психологияның ғылыми сара жолға орталықтағы ғылым ордаларында да (Мәскеу, Петроград т.б.) белгілі ғалым психологтар ( К.Н.Корнилов, В.М. Бехтеров, П.П. Блонский т.б.) теріс түсініктерден арыла алмағанын ескере отыра, сол бір қарбалас кезеңде жазылған Аймауытов кітаптарын қазіргі ұрпақ игілігіне айналдыру, тіпті оларды орыс, шет ел тілдеріне аудару- кезек күттірмей шұғыл шаралардың бірі болуға тиіс.

Ж. Аймауытов “ Тәрбиенің негізгі мақсаты мінезді тузеу, адамшылыққа қызмет ету, адал еңбек ете білуге тәрбиелеу” деген қағиданы қуаттай келіп, “Баланы тәрбиелеу үшін әрбір тәрбиешінің өзі тәрбиелі болуы керек. Себебі бала айтып ұқтырғаннан гөрі, көргеніне көп еліктегіш келеді. Солай болған соң балаға не жақсы мінез болсын, іспен көрсету керек”- дейді.

“Білімге деген ынталанушылық,-деп жазды ол,-адам бойындағы ой еңбегі күшінің қайнар көзі, сондай көздерді көбірек ашу, бөгетсіз саулатып ағызу, өркендету өнері-мұғалімнің бойына біткен қасиет болуы керек”.

Бүгінгі нарық экономикасының талап-тілектері мамандық таңдау мәселесіне басқаша бағыт-бағдар беріп отыр. Қазіргі заманда қандай мамандық иесі болмасын өз ісіне жеңіл-желпі қарай алмайтыны белгілі. Мұны Ж. Аймауытов та сол кездің өзінде қатты ескерткен : “ Оқыған азаматтың қызметке тұрлаусыздығы, тез қызып, тез суығыштығы, білімі аз, шалалығы, құр даурық боямалылығы, еліктегіші, мансапқорлығы, кеңсешілдігі, пайдакүнемдігі, негізгі мақсұт, мұраты жоқтығы, берік жол тұтына алмайтындығы оының бәрі шын әлеумет қызметкерінің піспеген, шынықпағандығын көрсетеді “.

45 – таќырып

Педагогикалыќ шеберлікті ќалыптастыру .

Ќарастырылатын мєселелер:


    1. Педагогикалыќ шеберлікті ќалыптастыру жолдары.

    2. Педагогикалыќ техника.

¤мірдіњ єр салалары секілді, педагогикалыќ істе де таланттар сирек кездеседі. Єрине, єр м±ѓалімге талантты болмауына да болады. Алайда ол µз ісініњ шебері болады жєне болуѓа да тиіс.

Педагогикалыќ шеберлікті ќалаптастырудыњ бірнеше жолдары бар.

Ењ алдымен м±ѓалім жан – жаќты білімдар, µмірдіњ єр саласынан хабары бар, єр т‰рлі жаѓдайда жол тауып шыѓа алатын, мектеп µміріне байланысты барлыќ мєселені т‰сініп шеше алатын, єр т‰рлі с±раќќа жауап бере алатын адам болуѓа тиіс.

А.С.Макаренко µзін талантты педагогпін деп есептемеген, біраќ кµп ењбектендім, сондыќтан шеберлікті мењгердім деген. Осы сµздіњ байыбына барып ќарасаќ, шеберліктіњ негізі ењбекте екен. “Мен – деді А.С. Макаренко 32 жыл ж±мыс істедім, ал азды- кµпті ±заќ уаќыт бойы ж±мыс істеген єрбір м±ѓалім, жалќау болмаса, шебер болып алады. Ал сіздердіњ, жас педагогтардыњ, єрќайсысы біздіњ ісімізді тастап кетпесе, міндетті т‰рде шебер бола алады, ал оныњ шеберлікті ќаншалыќты мењгеруі - оныњ µзініњ табандылыѓына байланысты болмаќ”.

Єрине, педагогикалыќ шеберлік бір жылдыњ ісі емес, ол жылдар µткенде келеді. Педагогикалыќ стаждыњ єрдайым белгілі дєрежеде м±ѓалімніњ кєсіптік шеберлігін сипаттайтыны тегін емес.

Адам бойында м±ѓалім мамандыѓына деген бейімділіктіњ болуы педагогтік шеберлікті мењгеруге кµбіне нєрсе єсер етеді.

Бейімділік балалармен ж±мыс істеуге айќын бейнеленген ыњѓайы мен ќабілеттен кµрінеді.

Б±л бейімділік мектептіњ µзінде – аќ кµрінуі м‰мкін. М±ѓалім мамандыѓын тањдап алудаѓы айќындаушы нєрсе – балаларѓа деген с‰йіспеншілік, балалармен бірге жєне балалар ‰шін ењбектенуге ±мтылу.

Шеберлікке жетудіњ жолы ќандай, ол неден ќ±ралады, наѓыз шебер м±ѓалімніњ ќандай белгілері бар?

Б‰гінгі талапќа байланысты м±ѓалім µз елініњ белсенді идеялыќ сенімді жаќтаушысы, µз мемлекетініњ аяѓынан тік т±рып кетуіне, оныњ саяси жєне экономикалыќ бостандыѓына, Отанын с‰йе білетін жастарды тєрбиелеу ќолынан келетін мамандарды айтады.

Жаќсы м±ѓалім єрдайым баѓдарлама бойынша оќушыларѓа терењ білім беруге болатынын біледі, оныњ негіздерін µзі оќытатын ѓылымныњ к‰рделі мєселелерін еркін ажыратады. Сонымен бірге ол µзініњ ѓылыми білімдерін педагогикалыќ ой елегінен µткізіп оќулыќ пен баѓдарлама материалын єлгі білімдермен толыќтырып отыруѓа да ±мтылады.

Осыныњ бєрі ењ алдымен сабаќ µткізу µнерін мењгеру, сабаќтыњ мазм±нын байыту ‰шін керек.

Оќушылар білімпаз м±ѓалімді, µз ісініњ маманын, µз пєнін білетін, оны єр терењдікте зерттей ж‰ретін м±ѓалімді єрдайым µте жоѓары баѓалайды. М±ѓалімніњ ой - µрісініњ кењ болуыныњ ерекше мєні бар.

Шеберлікті кµтерудіњ жолы - озат – м±ѓалімдердіњ, іс – тєжірибелерін, олардыњ ойларын – оќыту мен тєрбиені жетілдірудіњ басты кµздерініњ бірі. /Ш.А.Амонашвили, И.П. Иванов, В.Ф. Амонашвили “Как живете, дети?” 1986 г., В.Ф. Шаталов “Точка опоры”, 1987 г., И.П.Волков “Приобщение школьника к творчеству”, 1982 г./.

М±ѓалім сµзі – тєрбие беру ісіндегі ењ басты ќ±ралдардыњ бірі. Егер м±ѓалім ќалайда болмасын тєрбие мєселесін ±стамдылыќ пен шындыќќа с‰йеніп дєлелдей білсе, оќушы оныњ мєдениеттілігін, ќамќорлыѓын, сµзініњ єсерлілігін бірден сезе бастайды. Оќушы µзініњ ќателігін мойындап, ойланбай істеген ќылыѓын µзі талдап ќорытынды шыѓаруѓа мєжб‰р болады.

Кейбір сєттерде артыќ сµйлеп ыњѓайсыздыќќа ±шырайды, “Сендерге ќанша рет ескерту керек, айта – айта шаршадыќ” т.б. т.т.

Тєрбие беру ісіндегі аса мањызды жайттардыњ бірі – педагогикалыќ такт. Педагогикалыќ такт деп м±ѓалім бойындаѓы маќсатќа сай жоѓары адамгершілік сезімді айтады. М±ѓалім оќушыларѓа педагогикалыќ ыќпал жасайды.

Ыќпал – оќушылар арасындаѓы м±ѓалімніњ беделі мен µнегесі. М±ѓалім ќайда болмасын тек оќушылар ‰шін ѓана емес б‰кіл ж±ртшылыќ ‰шін ‰лгі - µнеге. Ол єр кез кµпшіліктіњ баќылауында болады.

¤зін - µзі ‰йлесімді ±стай білетін, ілтипатты, ќарапайым, єділетті болуы да – тактыѓа жатады. Єділетті ±стазды бала єр кезде баѓалап, сыйлайды, ‰лгі т±тады. Ол бала ж‰регіне жол тапќан ‰немі ±мтылатын педагогикалыќ істіњ шебері.

Талант – дарындылыќтыњ жоѓары дєрежесі, оны зерттеу, аныќтау к‰рделі мєселелердіњ біріне жатады. Мысалы, В.Моцарт /1756 – 1791/ 4 жасында музыкалыќ аспап клавесин арќылы жєне “Аполлон жєне Тацинт” атты опера жазды. С.Прокофьев /1891 – 1953/ музыкалыќ шыѓармасын 5 жаста, Д.Шостакович 9 жасынан, А.С. Пушкин µлењдерін 8 жасынан, С.Есенин 9 жасынан жаза бастады. Академик Л.Ландау 13 жасында орта мектеп бітіріп, 14 жасында университеттіњ 2 факультетінде бірдей оќыды. С.Маргалян 24 жасында, М.Келдыш 28 жасында физика – математика ѓылымдарыныњ докторы болды.

Кейбірініњ таланты кеш оянды И.Ньютон нашар оќып, єкесі мектептен шыѓарып алады. Л.Пастер – мектепте химиядан ‰лгермейді. ¦лы Шотлант жазушысы Вальтер Скотт тарихи романын /I – ші/ “Уверли или шестьдесят лет тому назад” 43 жасында жазып, Европа єдебиетініњ дамуында жања кезењ ашты, тарихи роман жазушысы болып тарихќа кірді.

Ќазаќта – Тµле – 10ж. билік айтќан.

Ќаз дауысты Ќазыбек – 14ж.елшілікке барѓан т.б.

Педагогикалыќ ашу – ыза. А.С.Макаренко ашу – ызаны дидактикалыќ т±рѓыдан т‰сіну керек деп есептеді. Шебер педагог ызаланатын болады, біраќ оныњ м±нысы ешќандай педагогикаѓа ќарсы формаларда кµрінбейді. М±ныњ µзі оныњ наѓыз адамгершілікке толы сезімініњ кµрінісі болады.

Шебер педагог ызаны ќашан басып, ќашан ызылану керек екенін біледі.

Ќорыта айтќанда, м±ѓалім – шынайы адамгершіліктіњ ‰лгісі. Ол µзініњ ана тілініњ єдеби жєне ѓылыми сµз байлыѓын жете мењгерген, µз ±лтыныњ, єрі д‰ние ж‰зініњ рухани игіліктерін бойына молынан сіњірген зиялы адам болуы керек.



НЕГІЗГІ ӘДЕБИЕТТЕР:

    1. Әбиев Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика. Алматы, 2004

    2. Әбілева З.. Этнопедагогика. Алматы, 1999

    3. Бержанов Қ., Мусин С. Педагогика тарихы. Алматы, 1984

    4. Ќараќ±лов Ќ. Ж. Школоведение. Алматы, 2005

    5. Қоянбаев Ж, Қоянбаев Р. Педагогика. Астана, 1998

    6. Педагогика. Дәріс курсы. Алматы, Қаз ҰПУ, 2003


ҚОСЫМША ӘДЕБИЕТТЕР:


    1. Аймауытов Ж .Тәрбиеге жетекші. Орынбор, 1924.

    2. Аймауытов Ж. Сабақтың комплекстік жүйесі. Қызылорда, 1929.

    3. Алтынсарин Ы. Таңдамалы педагогикалық шығармалары. Алматы, 1980.

    4. Алтынсарин тағылымы. ( Құрастырған М. Жармұхамедов ). Алматы, “ Жазушы ”, 1991.

    5. Амонашвили Ш.А. Здравствуйте, дети! Москва “ Просвещение ”, 1983.

    6. Антология педагогический мысли Казахстана. Алматы, “ Рауан ”, 1995.

    7. Ахмедова Ж. Мектеп басқарудың кейбір мәселелері. Алматы, 1973.

    8. Әбілова З. Оқушыларға эстетикалық тәрбие беру. Алматы, 1996.

    9. Әлмаханова Х. Жасөспірімдерге эстетикалық тәрбие беру. Алматы, 1990.

    10. Бабанский Ю.К. Педагогика. Москва, “ Просвещение ”, 1988.

    11. Байтұрсынов А. Тіл тағлымы. Алматы, “ Ана тілі ” , 1992.

    12. Байтұрсынов А. Ақ жол. Алматы, 1991.

    13. Баранов С.П., Сластенин В.А. Педагогика. Москва, “Просвещение”, 1986.

    14. Бержанов Қ. Тәрбие мен оқытудың бірлігі. Алматы, 1991.

    15. Болдырев Н.И. Класс жетекшісі. Алматы, 1980.

    16. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. Алматы, 1980.

    17. Васильев Ю.К. Оқушыларға экономикалық білім және тәрбие беру. Москва, 1981.

    18. Васильева З.И. Практикум по педагогике. Москва, 1988.

    19. Васильева З.И., Нұрғалиева Г.Қ. Педагогиканың логикалық – структуралық курсы. Алматы, 1991.

    20. Васильцова З.П. Мудрые заповеди народной педагогики. Москва, 1983.

    21. Гребенников И.В. Школа и семья. Москва, 1985.

    22. Ғаббасов С. Халық педагогикасының негіздері. Алматы,1995.

    23. Даналардан шыққан сөз. Алматы, 1987.

    24. Джуринский А.Н. История педагогики. Москва, 2000.

    25. Есқалиев М. т.б. Жастарға экономикалық тәрбие беру. Алматы,1989.

    26. Есипов Б.П. Педагогика. Москва, 1986.

    27. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім – тәрбиесі. Алматы, 1995.

    28. Жұмабаев М. Педагогика. Алматы, 1993.

    29. Жұмабаев Ә. Қиын оқушыларды мектеп жағдайында тәрбиелеу мәселелері. Алматы, 1974.

    30. Жұмаханов Ә. т.б. Семьяда балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. Алматы, 1985.

    31. Засобина Г.А. т.б. Практикум по педагогике. Москва, 1986.

    32. Ильина Т.И. Педагогика. Алматы, 1977.

    33. Капралова Р. Класс жетекшісінің ата-аналармен жүргізетін жұмысы. Алматы, 1973.

    34. Керимов Л. Қиын бала және оны қайта тәрбиелеу. Алматы, 1990.

    35. Коджаспирова Г.М., Коджаспиров А.Ю. Педагогический словарь. Москва, 200.

    36. Қожахметова Т.Ж. Казахская этнопедагогика. Алматы, 1998.

    37. Коменский Я.А. Великая дидактика. Алматы, 1973.

    38. Кондрашова В.А. Сборник педагогических задач. Москва, 1987.

    39. Конституция РК. Алматы, 1995.

    40. Коротяев Б.И. Педагогика как совокупность педагогических теорий. Москва, 1986.

    41. Крупская Н.К. Таңдамалы педагогикалық шығармалар. Алматы, 1973.

    42. Крысько В.Г. Психология и педагогика. Москва, 2001.

    43. Кочетов А. Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуі. Москва, 1990.

    44. Көпжасарова М. Оқушыларды коллектившілдікке тәрбиелеу. Алматы, 1990.

    45. Көпбаев О. Жастар және праволық тәрбие. Алматы,1988.

    46. Кішібеков Д. т.б. Ұлтаралық қатынастар мәдениетінің қалыптасуы. Алматы, 1975.

    47. Қалиев С. Халық педагогикасының ауыз әдебиетіндегі көрінісі. Алматы, 1987.

    48. Қарабалина О. Ұлтаралық қатынастар мәдениетінің қалыптасуы. Алматы, 1990.

    49. ҚР “ Білім туралы ” заңы. Алматы, 1999.

    50. Құлжанова Н. Халқыма деп іс қылдым. Алматы, 1993.

    51. Лемберг Р.Г. Дидактикалық очерктер. Алматы, 1969.

    52. Лернер И.Я. Дидактикалық әдістер. Алматы, 1960.

    53. Лихачев Б.Т. Педагогика. Москва, 1998.

    54. Лысенкова С.Н. Когда легко учиться. Москва, 1985.

    55. Макаренко А.С. Ұстаздық дастан. Алматы,1985.

    56. Макаренко А.С. Ата-аналар кітабы. Алматы, 1985.

    57. Масырова Р.Р. т.б. Психолого-педагогические аспекты анализа урока в школах инновационного типа. Алматы, 1998.

    58. Махмутов И.Я. Мектепте проблемалық оқытуды ұйымдастыру. Алматы,1981.

    59. Махмутов И.Я. Современный урок. Москва, 1981.

    60. Моносзон Э.И. Основы педагогических знаний. Москва,1986.

    61. Моносзон Э.И. Формирование научного мировоззрения учащихся .Москва,1985.

    62. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030. Алматы, 1997.

    63. Нұрғалиева Г.Қ. т.б. Салыстырмалы педагогика. Алматы,1999.

    64. Омарғазинова Б. Өнер тәрбиелейді. Алматы, 1988.

    65. Паламарчук В.Ф. Школа учит мыслить. Москва1997.

    66. Педагогикалық ізденіс. Алматы,1989.

    67. Педагогикалыќ шеберлік. Москва, 1988.

    68. Пидкасистый П.И. Педагогика. Москва,2000.

    69. Подласый И.П. Педагогика. Москва,2000.

    70. Рувинская Л.А. Семинарские и лаб.-практические занятия по педагогике. Москва, 1998.

77. Сабыров Т.С. Оқыту теориясының негіздері. Алматы,1993


    1. Селевко Г.И. Современные образовательные технологии.

Москва, 1998

79. Тұрғынбаева Б.А. Дамыта оқыту технологиялары. Алматы,2000.



Қазақстан Республикасы

Білім және ғылым министрлігі



1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   22


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет