Марий литератур



Дата17.05.2020
өлшемі338.96 Kb.
Марий литератур

9 класс


Республиканский этап



  1. Пўртўс нерген сўретлыме ужашым могай произведений гыч налме? Произведенийын авторжым палемдыза.

Шўдº дене, тўжем йол дене лумым тошкымашеш, адак шотлен пытарыдыме имне пышкырымашеш ош пасу помыжалте. ™жара кояш тў‰але, ик уштыш наре умбалне, аркаште, кумда ял палдырна. Ял шойылно изи арама койылда, арамаже тыгела кадыргат, пел корнешыже йомеш: ала пыта, ала лоп вереш волен кая, волгалт шудымылан лийын раш ок кой. Ялыш тывел могырым ик корно миен пура, ик корно воктенже олым вуян пўкшерме воштыр-влак шогат. Тиде – корно йомдарыме деч маяк. Ял нимогай сºй уке годымсо гае шып.
2. Могай произведенийын текстше гыч тиде ужаш? Кº мура? Произведенийын авторжым палемдыза.

а) Муралтен-муралтен, пикшым шуым,

Йўксº кайык толде ом лўял.

Ойлалшаш мутем пешак шуко –

Апшат ешым ужде шым ойлал.
б) Сўрем йўдшат моткоч кўчык,

Эр ўжара касым алмашта.

Лач тыгаяк ўдыр курым,

Шижын от шу, эртал кая.

Ой, шем чодырам, кумда олыкем,

Молан шўлыкын койыда?

Шўдыр-влакше, ваш чўчкен,

Мом тынаре ойледа?

Ой, шижам, колам йўкдам,

Ойган шўмем вўчкеда.

Поро пўртўс, шочынава,

Пўрымаш мыланем ойгым сºра.


в) Ю‰го воктен вўдвакшыже

Мо пеш талын йо‰ышта?

Ю‰го воктен вўдвакшыже

Мо пеш талын йо‰ышта?

Мемнан шинчавўдна миен шуын дыр,

Садлан пеш талын йо‰ышта.

Мемнан шинчавўдна миен шуын дыр,

Садлан пеш талын йо‰ышта.


3. Нине ой-влакым могай литературный герой каласен? Могай произведенийыште?

а) «Уке, мый ынде тугай умылыдымо батрак омыл. Ынде мый пўтынь тўнямбал буржуйым пытарыше партизан улам!»

б) «Курым-курым мучко азырен тºра-влак ажыше шучко янлыкла поктыльыч мемнам. Меже вольык кўтў семын пычкемыш чодыраште, куп ло‰гаште тыныс илышым кычалына!.. Поро пошкудем, эргым, ўдырем-влак, вий-куатдам чумырыза иктыш!.. Юл велысе моло калык семын налза кидыш пычал-ўзгарым, писе умдым! Тыге гына ме ончыкылык тукымлан шке айдеме тўснам арален кодена!»

в) «Чытыза! Жап шуэш! Тиде шинчавўд арамеш ок йом!»




  1. Н. Лекайнын «Кугу сарын тулыштыжо» романысе герой-влаклан лўм ден ача лўмыштым ешарыза.

а) Лашманов

б) Назарченко

в) Зуев
5. С. Г. Чавайнын «Акпатыр» драмыштыже Паймыр могай семўзгар дене шокта?
6. Миклай Казаковын творчествыжым кº тыге аклен?

«Мом але марте ыштен Казаков – мурызо, кусарыше, публицист да гражданин – тидын денат мемнан поэтна веле огыл, а туныктышына лийын тудо. Ме тудым сай йолташ семын да кўлеш ойым пуэн моштышо йолташ семын, поэзийын лым лийдыме тыршыше пашае‰же семын аклена».


7. Ойлымашлан определенийым пуыза, пример дене пе‰гыдемдыза.


  1. «Эй, шемер марий, йывырте» мурылан кº семым келыштарен?

9. Могай поэт шке сылнымут пашаж нерген тыге каласен?

«Мый мурем, кузерак илышнаже кажне кечын вашталт уэмеш…»
10. Почеламутлан тичмаш анализым ыштыза.
Йўр сўрет
Тугае йўр – юмашне! – толын лекте:

Тавен-тава да лўдыктен шурга.

Чыла пашаже тудын кызыт икте:

Кава ден мландым ваш ыштен урга.


Нимом аман чараклан огеш шотло:

Эсогыл кў саварым кºргынчеш

Да тамыкысе шо‰ым налше подла

Тўжемле шўвыро‰ дене шолеш.


Да кенета – ужат, могае ормыж! –

Кышкалалтеш чал те‰ыз дек умбак.

…Да, вўд муэш шкаланже тура корным,

Айдеме веле ок му эрежак.



Геннадий Ояр

Марий литератур

9 класс

Республиканский этапысе йодыш-влаклан вашмутым аклыме нормо




  1. Я. Ялкайн. Андрий Толкын.

Чын вашмутлан 3 балл.

  1. а) Яныш Ялкайн. Андрий Толкын. Эвай мура.

б) К. Коршунов. Аксар ден Юлавий. Юлавий мура.

в) Никандр Ильяков. Опак Микита. Праско мура.

Авторжымат, произведенийжымат, мурызыжымат палымылан 3 балл дене.

Чылаже 9 балл.



  1. а) Мухамыттен. Андрий Толкын.

б) Тулбай. Аксар ден Юлавий.

в) Ирина Павловна. Кугу сарын тулыштыжо.

Литературный геройымат, произведенийым палымылан 2 балл дене.

Чылаже 6 балл.



  1. а) Лашманов Вениамин Иванович.

б) Назарченко Яков Михайлович.

в) Зуев Иван Матвеевич.

Чын вашмутлан 3 балл дене. Чылаже 9 балл.

5. Кўсле.

Чын вашмутлан 3 балл.

6. Валентин Колумб.

Чын вашмутлан 3 балл.

7. Ойлымаш – кугу огыл повествовательный произведений. Тудо шагал героян, тушто илыш гыч посна эпизод, событий-влак сўретлалтыт.

Чын вашмутлан 3 балл, пример дене пе‰гыдемдымылан 3 балл. Чылаже 6 балл.

8. И. С. Ключников-Палантай.

Чын вашмутлан 3 балл.


  1. Никандр Лекайн.

Чын вашмутлан 2 балл.
10. Почеламутым лончылымо критерий.

Тема – 1 балл. Идей – 1 балл. Жанр – 1 балл. Кумылын ойыртемже, эмоций тўсшº – 2 балл. Тудын нерген тунемшын шонымыжо – 1 балл. Интонаций – 1 балл. Мут образ-влак – кажне образлан 1 балл гыч, нуным почын пуэн гын, эше кажныжым ик балл дене аклена. Чо‰алтме ойыртем – 1 балл. Жап да кмдык – 2 балл. Троп-влак – кажныжлан 1 балл гыч. Нунын функцийышт – кажныжлан 1 балл гыч. Синтаксический фигур-влак – кажнылан 1 балл гыч, значенийыштым ончыктымылан 1 балл дене ешарена. Ритмика – 1 балл. Рифмика – 1 балл дене кажне ойыртем. Строфика – 1 балл. Фоника – 1 балл дене кажныжым.

Марий литератур

9 класс


Республиканский этап
1.Пўртўс нерген сўретлыме ужашым могай произведений гыч налме? Произведенийын авторжым палемдыза.

Верештында те иктаж гана пораныш? Лум, шикш гай нºлталалтын, шўлышым петыра, нерым пинчылта, пондаш ден ºрышеш шолап йымалсе гае ий имым сакала, шинчам йымыктара. Ала-кушеч лекше мардеж, экспресс поезд гае мўгыралтен, винтла пўгырналтын, тыманмеш эртен кая, вара адак, мº‰геш пºртылын, капетге, тер дене кает гын, теретге налын кайышаш гай тºрштылеш. Вийже ок шутат, кормыжешыже янда пырче гай лумым, кормыжталын, шыдыж дене шинчаш шолен колта, вара, телефон ме‰гын шелшышкыже пурен шинчын, «а-вы-ый, ав-ы-ы-ый-й» манын, вичкыж йўкшº дене шортын, шўшкен шинча. Кº шинча, ала садлан марий-влак «мардеж ава уло манын ойлат?»


2. Могай произведенийын текстше гыч тиде ужаш? Кº мура? Произведенийын авторжым палемдыза.

а) Чодыра покшел чараштет

О‰гыр пеледыш пеледеш.

О‰гыр пеледыш огыл улмаш,

Мыйын эргым шыргыжеш.

Тымык мландым шергылтарен,

Ола чомам шинчалеш.

Ола чома огыл улмаш,

Эргым шортеш йºсланен.

Ой, ит шорт, падырашем,

Ончал, кече шыргыжалеш.

Кайык-влакше, ўчашен,

Пиалым сºрат тыланет.
б) Йыгыре куэ гай йыгыре кушна,

Е‰лан кºранаш йºрышна.

Илен-толын ойырлаш перна,

Ой, ит мондал, пелашем.

Эрденат волальым, вўдлан волальым,

Пеледышлан кºра волальым.

Кастенат волальым, вўдлан волальым,

Та‰емлан лийын волальым.

Айда, та‰ем, та‰ тошкалына,

Кужу пашма лўнгалтмеш.

Айда, та‰ем, ваш ончалына,

Шинчавўдна лекмешке.


в) Тўня кугу, маныт, чынак туге:

Марий ила Россий Эл мучко.

Калык верчын мыйын шоныш кугу,

Кº гын мыйын оем лош пўчкº?

Йывыртальым поро калык ойлан:

Ок кўл, ок лий ынде ойгырмаш.

У шўлышышшº таче порын ойла:

– Марий лўмет пурыш курымыш!..


3. Нине ой-влакым могай литературный герой каласен? Могай произведенийыште?

а) «Калык верч кынелме годым нимо дечат от лўд… Калык – вий!»

б) «…Те, марий-влак, ачадыме шочшо гай улыда. Тендам иктат лачымын виктарен шогышо уке, сандене кº кушко мошта тушко шупшеш. Чыланат семында иледа. Теве курыкмарий-влакымак налаш: мемнан дене келшен илаш мутым пуат, хан тидлан ўшанен кодеш, руш кугыжан лишеммыжым ужытат, тунамак кинде-шинчал дене вашлияш лектыт. Таче тыге, эрла туге… »

в) «Айдеме языкан ок шоч, илыш тудым языкыш пурта.»


4. Н. Лекайнын «Кугу сарын тулыштыжо» романысе герой-влаклан лўмыштым ешарыза.

а) Талканов

б) Зайнит

в) Игнатьев


5. Шиялтыш гай шўшкалтен, шўдыр-влак могай произведенийыште муралтат?
6. Никандр Лекайнын творчествыжым кº тыге аклен?

«…писательын сўретлен ончыктымо герой-влакын илышыштым, нунын пашаштым, илыш-йўлаштым, психологийыштым келгын шинчымыже, келгын палымыже коеш.»


7. Монологлан определенийым пуыза, пример дене пе‰гыдемдыза.
8. Йошкар-Оласе музыкально-тетральный училищыште могай лўмлº поэт тунемын?
9. Могай поэт шке сылнымут пашаж нерген тыге каласен?

«Тый ончык ўж, атакышке на‰гае, йºратыме поэзий йолташем.»


10. Почеламутлан тичмаш анализым ыштыза.
Тумо ден волгенче
Юл вел чодыраште шога кугу тумо,

Мардежыште шошым кўдыратлын шоктен.

Эн чапле моторлык да вий тудлан пуымо,

Шога кугу тумо, пўртўсым моктен.


Онар гай нºлтеш тудо келге кавашке,

А шўмжº тўтаным чот вургыж вуча.

Шона тудо: шокшо, тулан вашлиймаште

Волгенчын-пиалжым муэш да куча.


Мотор волгенчат пеш ужнеже вет тумым,

ªндалын налнеже пеш шокшын тугак,

Пуынеже тудлан пўтынек шкенжын шўмжым

Илаш йºратен ўмыр мучко эртак...


Но лие пеш шучко вучен вашлиймашышт:

ªндал икте-весыштым шуктышт гына –

Волгенче-пиал тыманмеш йўлен кайыш,

Пудеште вик шўмжº кугу патырнан.



Геннадий Матюковский

Марий литератур

9 класс

Республиканский этапысе йодыш-влаклан вашмутым аклыме нормо




  1. Я. Ялкайн. Андрий Толкын.

Чын вашмутлан 3 балл.

  1. а) Константин Коршунов. Аксар ден Юлавий. Йылдавий мура.

б) К. Коршунов. Аксар ден Юлавий. Юлавий мура.

в) Яныш Ялкайн. Андрий Толкын. Эрай мура.

Авторжымат, произведенийжымат, мурызыжымат палымылан 3 балл дене.

Чылаже 9 балл.



  1. а) Эрай. Андрий Толкын.

б) Мурза. Аксар ден Юлавий.

в) Тойвий. Аксар ден Юлавий.

Литературный геройымат, произведенийым палымылан 2 балл дене.

Чылаже 6 балл.



  1. а) Андрий.

б) Эрай.

в) Даулат.

Чын вашмутлан 3 балл дене. Чылаже 9 балл.

5. Муро орла‰ге. Владимир Сави.

Чын вашмутлан 3 балл.

6. А.Асылбаев.

Чын вашмутлан 3 балл.

7. Монолог – геройын шкаланже шке, посна геройлан але ончышо-лудшылан шонымашыжым чон почын ойлымаш.

Чын вашмутлан 3 балл, пример дене пе‰гыдемдымылан 3 балл. Чылаже 6 балл.

8. Семен Вишневский.

Чын вашмутлан 3 балл.

9. Миклай Казаков.

Чын вашмутлан 2 балл.
10.Почеламутым лончылымо критерий.
Тема – 1 балл. Идей – 1 балл. Жанр – 1 балл. Кумылын ойыртемже, эмоций тўсшº – 2 балл. Тудын нерген тунемшын шонымыжо – 1 балл. Интонаций – 1 балл. Мут образ-влак – кажне образлан 1 балл гыч, нуным почын пуэн гын, эше кажныжым ик балл дене аклена. Чо‰алтме ойыртем – 1 балл. Жап да кмдык – 2 балл. Троп-влак – кажныжлан 1 балл гыч. Нунын функцийышт – кажныжлан 1 балл гыч. Синтаксический фигур-влак – кажнылан 1 балл гыч, значенийыштым ончыктымылан 1 балл дене ешарена. Ритмика – 1 балл. Рифмика – 1 балл дене кажне ойыртем. Строфика – 1 балл. Фоника – 1 балл дене кажныжым.
Марий литератур

10 класс


Республиканский этап
1. Тиде ужашым могай произведений гыч налме? Произведенийын авторжым палемдыза.

«…Ой, неле тунемаш! Неле пычкемыш ял гыч мийыше, пуа‰аш тў‰алше ўдырамашлан тўжем ий дене погынышо наукым, кечын изи чинче падыраш гай поген, вуйышко опташ. Ой, неле… Тунемаш пеш куштылго, модын воштыл куржталме дене иктак манын, кº манеш? Кугу вийым пышташ кўлеш, шуко жапым пуаш верештеш, шуко, мучашдыме шуко книгам лудман, вуйго‰гыра пе‰ыжалтын коржаш тў‰алмешке, чот шоныде ок лий.»


2. Кº нерген тиде ужашыште ойлалтеш? Могай произведений гыч.

а) «Шочмо кечыж годым…ончен йºратет. Садвечысе мотор пеледыш гай шогылтеш. ™пшым чаткан шерын шынден, ºрышыжым йытыран пўтыралын, йым-йым ош согам пижыктен, тока гына ургыктымо парадный вургемым чиен. Суран кемже дене роштке ошкыл колта, ласка шомакым каласкален, алал чон дене саламлалтеш. Икманаш, картинкысе гай мотор.»

б) Кори кугызан мотор ўдыржº тений латшым ийышке веле тошкалын. Ачаж гаяк кугурак йытыра кап-кылан, аваж гай ош йыргешке чуриян, шара шинчан ўдыр. ™мбак чийыме пор гай ош тувыр-шовыржо, кыдал ўшталме йолван ўштыжº, о‰еш сакалыме шўшер ден ший аршашыже чиен шогалаш моштымыжым раш ончыктат. Кўляш гай пушкыдо ўпшº покшел корнын шерын йылгыжтарыме, ўпене почышто кечыше окса мучашан ўп йолва ден о‰ышто улшо аршашыже тарванымыж еда чыр-чыр мурат.»
3. Нине ой-влакым могай литературный герой каласен? Могай произведенийыште?

а) – Уке, мый ом курж. Мый илыш-корным землемерла вискалем, ямщикла кукшо корным кычалам.

б) – Тый тугеже вара земский начальник от лий ыле, зверский начальник лият ыле… Мемнан чодыраште янлык шуко, ныл йоланжат, кок йоланжат…

в) – Эх, Витя! Йºратыме шўмбелем!.. С высокоторжественным днем ангела… Эше иктаж шўдº ий иле. Кугу айдеме лиймет дене шочмо черемис калыкетым веле ит мондо…



  1. Н. Игнатьевын «Савик» романысе герой-влакын лўмыштым ешарыза.

Мўшкыр

Кўсен


Торык
5. С. Чавайнын «Элнет» романыштыже Григорий Петрович могай вальсым шокташ йºратен.
6. С. Г. Чавайнын творчествыжым кº тыге аклен?

«Сергей Чавайн – марий сото тулгайык гай йўлен волгалтын, шке йырже шонымаш сескемым шыжыктен, марий поэзий кавашке нºлталте да куатле метеорла мемнан ончыч виян эртыш».


7 Сылнымут детальлан определенийым пуыза, пример дене пе‰гыдемдыза.
8. «Элнет» оперылан либреттым кº возен?
9. Марий поэзийым жанр да формо шотышто кº пойдарен ?
10.Почеламутлан тичмаш анализым ыштыза.

Кок сер
Илыш – э‰ер гын, кок сержын

Лўмыштым кº каласа?

Порылык – икте.

Вес велжын

Лўмжº тыге дыр – Осал…


Кажне е‰, йолвак кынелын,

Шканже йºнаным почеш:

Иктыже – йогынлан мелын,

Весыже – йогын почеш.


Илыш-э‰ер мучко ийын,

Сержым перна ойыраш:

Кушто налаш уэш вийым,

Кушкыжо йºнлº пызнаш?


Порылык – кўкшº вет тудо.

Весыже ўлыкш, лапка.

Шоно – ўжеш ынде кудо?

…Вўдшº гына, ой лопка!



Геннадий Ояр

Марий литератур

10 класс

Республиканский этапысе йодыш-влаклан вашмутым аклыме нормо




  1. ™дырамаш корно. Шабдар Осып.

Чын вашмутлан 3 балл.

  1. а) Савик. Сморкалов Виктор Иванович.

б) ™дырамаш корно. Марина.

Кажне чын вашмутлан 4 балл.



  1. а) Яндышев. Эре‰ер.

б) Василий Александрович. Элнет.

в) Савик. Савик.

Литературный геройымат, произведенийымат палымылан 2 балл дене.

Чылаже 6 балл.



  1. а) Мўшкыр Метрий.

б) Кўсен Пºтыр.

в) Торык Льоксандр.

Чын вашмутлан 2 балл дене. Чылаже 6 балл.

5. Лесная сказка.

Чын вашмутлан 3 балл.

6. Ким Васин.

Чын вашмутлан 3 балл.

7. Сылнымут деталь – образым але характерым почын пуаш полшышо посна пале але ўзгар. Нуным автор илыш гыч налеш да геройжо йыр чумыра.

Чын вашмутлан 3 балл, пример дене пе‰гыдемдымылан 3 балл. Чылаже 6 балл.

8. М. Якимов, Г. Матюковский, И. Осмин.


Чын вашмутлан 3 балл.

9. Олык Ипай.

Чын вашмутлан 3 балл.
10. Почеламутым лончылымо критерий.
Тема – 1 балл. Идей – 1 балл. Жанр – 1 балл. Кумылын ойыртемже, эмоций тўсшº – 2 балл. Тудын нерген тунемшын шонымыжо – 1 балл. Интонаций – 1 балл. Мут образ-влак – кажне образлан 1 балл гыч, нуным почын пуэн гын, эше кажныжым ик балл дене аклена. Чо‰алтме ойыртем – 1 балл. Жап да кмдык – 2 балл. Троп-влак – кажныжлан 1 балл гыч. Нунын функцийышт – кажныжлан 1 балл гыч. Синтаксический фигур-влак – кажнылан 1 балл гыч, значенийыштым ончыктымылан 1 балл дене ешарена. Ритмика – 1 балл. Рифмика – 1 балл дене кажне ойыртем. Строфика – 1 балл. Фоника – 1 балл дене кажныжым.
Марий литератур

10 класс


Республиканский этап


  1. Тиде ужашым могай произведений гыч налме? Произведенийын авторжым палемдыза.

«Марий-влак семык пайремым пагалат. Могай гына тутло сий дене нуно шке унаштым огыт сийле, могай гына шыма койыш дене огыт шуно? Виян пўрº дене, нугыдо пура дене лывыргыше йылмышт могай мутым ок ойло, лыжга мурым ок муралте.»

  1. Кº нерген тиде ужашыште ойлалтеш? Могай произведений гыч.

а) «… тўжвач ончаш тўргочак шо‰гын ок кой – иктаж 45 ий дечын коч пуашат ок лий. Туге гынат тений Илян кечылан 56 ийышке тошкалеш. ™мыржº мучко шуко пашам ышташ логалын гынат, моло семынак йўштº-шокшым ужмыж ўмбачат але пе‰гыде, рвезе е‰ланат вуйым ок пу. Сур пураш тў‰алше шемалге лыжга ўпшº, вияш кугурак нерже, раш ончалше изирак шинчаже, вичкыжрак пондашыже – чылажат рвезе годым мотор улмыжым ончыкта.»

б) «Сай илет, кутырет? Сурт оза, пайремет пиалан лийже, – манеш кызыт гына толын пурышо изирак капан шемалге марий. Изиш лапкарак нерже, ончыкырак шогышо кошар о‰ылашыже йыр вўдылалтше шўч гай шем пондашыже, тўрвыж йыр о‰гын савырныше ºрышыжº тиде марийын чурийжым огыт сºрастаре. Йылгыжше шем шинчаже гына ушанын, селтын онча. ™мбалне чийыме вўргемже тошто марий вургем гай: ош ыштыраш мыжер, прашкан теркупш, суран кем.»


3. Нине ой-влакым могай литературный герой-влак каласеныт? Могай произведенийыште?

а) «Ха-ха-ха! Чомам огыл, мый тыланда пырысым пуэм. Умыледа? Пырысым! Кычкен кошташдат, мланде пашам ышташдат пырысак лийже.»

б) «Тыгай самырык, пычкемыш ўдыр шкенжым кўртньылаш эрыкым пуэн огыл, а мый, пºръе‰, интеллигент, шкемым шинчырлаш эрыкым пуэнам.»

в) «Тый мутым от колышт гын, мыйын эргым отыл.»


4. «Эре‰ер» романысе герой-влакын лўмыштым ешарыза.

Лыривон


Шайык

Якуш
5. С. Чавайн «Элнет» романыштыже могай йомакым кучылтын?


6. Шабдар Осыпын творчествыжым кº тыге аклен?

«Шабдар Осып – марий литературышто пе‰гыде негызым пыштыше-влак кокла гыч иктыже. Тудын ойпогыжо шуко йыжы‰ан – уста поэт, тале прозаик, драматург, литератур критик да публицист – революций тургым курымышто шочмо калыкын тºрсыр корныжым, тўрлº илыш йўлажым мондалтдымын, сылнын сўретлен.»


7. Мо тугай идей? Определенийым пуыза, пример дене пе‰гыдемдыза.
8.Элнет» оперылан либреттым кº возен?
9. «Культур деч посна кузе писатель лият, лудшо-влаклан могай у шонымашым каласен кертат?» шомакым поэт-влак кокла гыч кº ойлаш йºратен?
10. Почеламутлан тичмаш анализым ыштыза.
Ик чашкерыште
Ик чашкерыште кайык-влак

Шўшпыкым колыштыч.

Могайрак? Кузерак? –

Пижыч пеш лончылаш.

– Шкенжын йўкшº уке!

Мура, е‰ дечын шолыштын! –

Мутым нале Корак. –

Туддеч лучо шылаш!


– Корак-критикын ойышко

Мыйыным ушыза, –

Йўд тумна укш ло‰гаште

Шинча шодыртен.

– Тыгай йўк ден – мураш?

Уке Шўшпыкын ушыжо!

Чот сайрак Шемгоракын, –

Ойла Шогертен.


– Але пеш ужарге!

Мурен ок керт чашкерыште! –

Шўвыр-тўмыр гай чот

Тума веле шоген…


Тиде жапыште Шўшпык

Мотор ош ломберыште

Шыпак нерыше мландым

Ласкан кандарен.



Геннадий Ояр

Марий литератур

10 класс

Республиканский этапысе йодыш-влаклан вашмутым аклыме нормо




  1. ™дырамаш корно. Шабдар Осып.

Чын вашмутлан 3 балл.

2. а) Кори кугыза. ™дырамаш корно;

б) Савлий Ведат. ™дырамаш корно.

Кажне чын вашмутлан 4 балл.

3. а) Кузи. Салика;

б) Веткан. Элнет;

в) Эвай. Эре‰ер.

Литературный геройымат, произведенийымат палымылан 2 балл дене. Чылаже 6 балл.


4. Лыривон Кузьма.

Шайык Семон.

Якуш Вºдыр.

Чын вашмутлан 2 балл дене. Чылаже 9 балл.


5. Нºнчык патыр.

Чын вашмутлан 3 балл.

6.С. Черных.

Чын вашмутлан 3 балл.

7. Идей – произведенийын тў‰ шонымашыже. Тудо содержанийыш шы‰даралтеш да произведенийыште сўретлен ончыктымо явлений деке авторын отношенийжым почын пуа.

Чын вашмутлан 3 балл, пример дене пе‰гыдемдымылан 3 балл.

Чылаже 6 балл.

8. «Лес рубят» мурым.

Чын вашмутлан 3 балл.

9. Олык Ипай.

Чын вашмутлан 3 балл.

10. Почеламутым лончылымо критерий.

Тема – 1 балл. Идей – 1 балл. Жанр – 1 балл. Кумылын ойыртемже, эмоций тўсшº – 2 балл. Тудын нерген тунемшын шонымыжо – 1 балл. Интонаций – 1 балл. Мут образ-влак – кажне образлан 1 балл гыч, нуным почын пуэн гын, эше кажныжым ик балл дене аклена. Чо‰алтме ойыртем – 1 балл. Жап да кмдык – 2 балл. Троп-влак – кажныжлан 1 балл гыч. Нунын функцийышт – кажныжлан 1 балл гыч. Синтаксический фигур-влак – кажнылан 1 балл гыч, значенийыштым ончыктымылан 1 балл дене ешарена. Ритмика – 1 балл. Рифмика – 1 балл дене кажне ойыртем. Строфика – 1 балл. Фоника – 1 балл дене кажныжым.

Марий литератур

11 класс

Республиканский этап




  1. Пўртўс нерген сўретлыме ужашым могай произведений гыч налме? Произведенийын авторжым палемдыза.

Мўндыр чодыра ўмбалне каватўр алын-чеверын йўла. Ошла олык ший лупс дене чолгыжеш. Пуйто мучкыжо ала-кº йўдым тыгыде шер пырче-влакым шавен коден.

Тўня эше нера, помыжалтме деч ончыч пытартыш чечен омым ужеш. А эр кече ўмбачше пушкыдо, куштылго леведыш-тўтырам эплын кудашеш. Шўшпык еш гына шукертсек мура, юарла. Шўшкалтен, шуйдарен колтат – могырет шергылтеш.

Шўшпыкын семыштыже – куан, пиал, тыныс гына. Векат, нунат тиде волгыдо-чевер тўнялан, илышлан, тыныс кавалан, эр тымыклан айдеме семынак куанен юарлат. Кº кеч ик гана колын гын пала: шўшпык семеш шўм-чонет, кап-кылет сурла, куан кумылет шула. Тый ты тўняште эн пиалан улат. Тудлан тауштен, уло кертмын кычкырал колтымет шуэш: «Э-эй-эй! Ош тўня, эр кече! Салам тыланда айдеме деч!» Но уке, от тошт. Тиде тымыкым, тыныс тўням, юарлыше шўшпык ешын ныжыл семжым кўрлмº, пиалан, куан кумылым кенета лўдыктен колтымо, йомдарыме деч лўдат.
2. Нине серыш гыч ужаш-влак могай произведений гыч улыт? Авторжым палемдыза. Кº деч тиде серыш да кºлан адресоватлалтын?

а) «Йºратыме…! Мемнан илыш корнына шижде иктыш ушныш. Тидым тыят, мыят ончычшо вучен онал. Туге гынат мемнан илышна туге ваш тодалте – нигузеат кок век ойыраш ок лий. Но осал е‰-влак мемнам ойырынешт. Тый ик гана кылдышым руал лектынат. Осал е‰-влак адак угыч чот, пе‰гыдынрак кылдаш шонат. Нуно тыйым адак Макарлан пуаш тºчат. Тидым мый нигузеат чытен ом керт…»

б) «Поро кече лийже, …! Кажне арнян тыйын серышетым налам. Тудо мыланем нимо деч шерге: яндар шошо кече гай шўмым ырыкта, кумылым нºлта. Тыйын лыжга шомакет, поро кумылет вийым, ончыклан ўшаным ешара. Шер гай возымо кагаз ластыкет-влакым ала-мыняр пачаш лудам, почеламут семын тунемам, вара арня годым семынем ойлен коштам. Тыге мылам куштылгырак, веселарак, пуйто тый эреак воктенем улат…»
3. Нине ой-влакым могай литературный герой каласен? Могай произведенийыште?

а) «Йўлалтем! – шканем шке пе‰гыдын каласышым. – Нине лу тетрадьым огыл, эртыше ий-влакым йўлалтем, нуно тыйын илышетым ўмылтышаш огытыл…»

б) Лийын пагыт – стих возалтын

Корно мардежла шала,

Да поэзийын возакым

Олтенам пеле-пула.

в) «Уке, Айдар, олмапу ик гана шошым пеледеш, а мемнан шошына эртен. Тек самырык-влаклан пеледше, мемнан семын нунын олма пеледышым покшым ынже нал.»
4. Ончыктымо герой-влак могай произведений гыч улыт? Произведенийын авторжо да жанржым палемдыза.

Орина, Элыксан, Ямбатыр;

Пигулин, Варя, Саню;

Марина, Виталий, Автор.


5. Валентин Колумбын «Яран кугыза нерген легендыштыже» Яран кугыза могай семўзгар дене шокта?


  1. Валентин Колумбын творчествыжым кº тыге аклен?

«Пуше‰ге вожын мланде гыч илыше вўдым налме семынак, Валентин Колумб поэзий кумылжым калык йылме дене шымартен, тудын деч куатле вийым поген шоген. Калык мутыш лудшылан тўвырген шушо орла‰гыш савырен пºртылтен.»


  1. Трагедийлан определенийым пуыза, пример дене пе‰гыдемдыза.

8. Константин Коршуновын «Кўдырчан ўжара» драмыштыже могай ийласе действийым ончыктымо?


9. Поэзий нерген могай поэт тыге каласен?

«Поэзий – пагытын воштончышыжо, илышын барометрже».


10. Почеламутлан тичмаш анализым ыштыза.
Телат уке, но але шошо огыл –

«Толшаш мо?» манын, тудо мужедеш.

Но кумылем тетла нимо-нимо ок локтыл:

Кўчыкемеш кеч ўмыл – ўмыр кужемеш.


Шижмаш чондайым ом нал мые кўсын.

Тек жап эрта, а тудо нелемеш.

Тений пужлен артамже ир пўртўсын,

Тыгак айдеме чон, ойлат, пужлен толеш.


Лийшаш гын теле – шошо гае южшо,

Пеледме годым лум шижде возеш…

Эрла нерген могае шинчанужшо,

Шинча кумен, раш каласен кертеш?


Това‰алтеш саманын мундыраже,

Мыняр рончет – тунар пўтырналтеш.

Мыламже, вончымек ке‰ежын эн туражым,

Могае сайлан ўшанаш кодеш?

Мо дек шер темын – тудым кудалтем мый,

А мом аклем – чот шергырак чучеш.

Кеч-моланат, мо авалта чонемым,

Тек шке ушем да шке акем лиеш.


Чытамсырже – лиям изишак шонышо,

А мыжыкше – пырт чулымрак лиям.

…Пуа шижмашым шыже огыл – шошо, –

Аза гай вийдыме, ава гаяк виян…



Геннадий Ояр

Марий литератур

11 класс

Республиканский этапысе йодыш-влаклан вашмутым аклыме нормо

1. Геннадий Алексеев. Тулык чон.

Чын вашмутлан 3 балл.

2. а) Элнет. С.Г. Чавайн. Григорий Петрович Веткан Чачилан возен.

б) Ава шўм. В. Иванов. Мигыта Варушлан возен.


Чын вашмутлан 3 балл дене.

Чылаже 9 балл.

3. а) Варвара Ивановна. Ава шўм.

б) Лирический герой. Тек москвич ила Москваште…

в) Олика. Чодыра мўй.

Литературный геройымат, произведенийым палымылан 2 балл дене.

Чылаже 6 балл.

4. а) Кўдырчан ўжара. Константин Коршунов. Драме.

б) Чодыра мўй. Миклай Рыбаков. Драме.

в) Арале мыйым, волгыдо юмем! Альбертина Иванова. Поэтический драме.

Чын вашмутлан 3 балл дене. Чылаже 9 балл.

5. Шиялтыш.

Чын вашмутлан 3 балл.

6. Профессор З.В.Учаев.

Чын вашмутлан 3 балл.

7. Трагедийыште пеш виян личность, виян характер-влак сўретлалтыт. Трагедий геройын але герой-влакын колымышт дене пыта.

Чын вашмутлан 3 балл, пример дене пе‰гыдемдымылан 3 балл. Чылаже 6 балл.
8. 1905 – 1907 ийлаште эртыше революций пагыт.

Чын вашмутлан 3 балл.



  1. Валентин Колумб.

Чын вашмутлан 3 балл.


  1. Почеламутым лончылымо критерий.

Тема – 1 балл. Идей – 1 балл. Жанр – 1 балл. Кумылын ойыртемже, эмоций тўсшº – 2 балл. Тудын нерген тунемшын шонымыжо – 1 балл. Интонаций – 1 балл. Мут образ-влак – кажне образлан 1 балл гыч, нуным почын пуэн гын, эше кажныжым ик балл дене аклена. Чо‰алтме ойыртем – 1 балл. Жап да кмдык – 2 балл. Троп-влак – кажныжлан 1 балл гыч. Нунын функцийышт – кажныжлан 1 балл гыч. Синтаксический фигур-влак – кажнылан 1 балл гыч, значенийыштым ончыктымылан 1 балл дене ешарена. Ритмика – 1 балл. Рифмика – 1 балл дене кажне ойыртем. Строфика – 1 балл. Фоника – 1 балл дене кажныжым.

Марий литератур

11 класс

Республиканский тур




  1. Пўртўс нерген сўретлыме ужашым могай произведений гыч налме? Произведенийын авторжым палемдыза.

А пўртўс тугак юарла, модеш. Йўд пычкемыш деч утленыс, тудат у кечылан куанен.

Эр кече чодыра вуйыш кўзен шуат, шы-ы-ырге шыргыжале, лы-ы-ыжге волгыдо йолважым шаралтыш. Пашаче мланде ончылно утыжым ковыртаташ огыл манын, чевер солыкшым пуйто вуйжо гыч нале да вачўмбакше шо‰але. Чечен вургемжым пешак ынеж кудаш да… – ок лий. Чаманен-ойганен, эркын погаш тў‰але. Эре ковыраланаш ок лий-ла, эре пайрем огыл. Тудынат сомылжо уло: мландым ырыкташ, кажне чонанлан, кажне кушкыллан, шудо пырчылан, пеледышлан илыш вийым пуаш. Тудын леве йоллаже полшымо дене веле мландысе изи лыве ма айдеме омо тўня деч утла, ылыжеш, илаш тў‰алеш.

Теве сер воктенысе ўват тудым шижын тарванале, лышташлаже шыве-шыве кутыралтышт. Икте-весыштым кынелтат дыр, омо юапыштым э‰ер вўдеш шўлалтат. А ош мотор куэже шкенжымат тўзаташ тў‰алын: йўдвошт нерен шогенат, могыржо шумын дыр, вачыжым тарватылеш, ўппунемжым пуна.
2. Нине серыш гыч ужаш-влак могай произведений гыч улыт? Авторжым палемдыза. Кº деч тиде серыш да кºлан адресоватлалтын?

а) «Йºратыме…! Мемнан деч ойырлен кайыметлан ынде ныл ият шуэш. Ала-кузе илет, ала-мом ыштет, ала ватан лийынат, ала-мо – мый нимомат ом шинче. Кок гана серышымат колтенам ыле, шке илышет нерген нимом возен отыл. Заводышто илем манын возенат, да моло уверым каласен отыл…»

б) «Салам лийже, …! Серышетым шукертак нальым, да вашмутым кужун вучыктымемлан вуеш ит нал. Шонымет семынак, серышет мыланем йºршеш вучыдымо лийын, садлан верчын тунамак вашмутым пуэн ыжым керт. Чынжым ойлаш гын, возенам ыле, да ала-мо келшыдымын чучат, кушкедым, уэш возышым, вара тудымат кушкедым. Тыгеракын ала-мыняр гага возаш пижынам ыле – шотлан ыш тол.»
3. Нине ой-влакым могай литературный герой каласен? Могай произведенийыште?

а) «Кўшнº Голованов, тыште куголя… Чыланат мыйым лўдыктылыт. Вет шоналтет гын, иктыланат удам ыштен омыл. Кавапомышто юмо уло, маныт, тудо кўшычын чыла ужеш… Э-э, чылаштым кушто ужын шуктет. Мыйын гаем-влак тўняште пеш шукын улыт.»

б) «Тыйым нигунам огыт мондо, Орина. Ме ончыклык тукымлан шке вўрна дене у корным таптена!.. Кажне эрдене йошкарген нºлтшº чевер ўжара тыйын орлыкан, виян тўсетым шарныкташ тў‰алеш.»

в) Лыплане, шочшем, тый лыплане.

Чыла эше сае лиеш,

Эше сылне шошо толеш.

Тылат, мыланем, весылан ма

Шке корным садак эртыман.


4. Ончыктымо герой-влак могай произведений гыч улыт? Произведенийын авторжо да жанржым палемдыза.

Эдик, Варуш, Мигыта;

Айдар, Ялпай кугыза, Олика;

Метрий кува, Феоктистов, Палий.


5. Валентин Колумбын «Яран кугыза нерген легендыштыже» Яран кугыза могай семўзгар дене шокта?
6. Юрий Артамоновын творчествыжым кº тыге аклен?

«Юрий Артамоновын творчествыже – мемнан жапысе прозын ик чапле лончыжо. Кугытшо дене ты лончо кўжгº да лопка, кºргыжº пе‰гыде, тўжвал сынже шонанпыл гай тўрлº-тўрлº тўсан, сылне…»

7. Эсселан определенийым пуыза, пример дене пе‰гыдемдыза.
8. Константин Коршуновын «Кўдырчан ўжара» драмыштыже могай ийласе действийым ончыктымо?
9. Поэзий нерген могай поэт тыге каласен?

«Поэзий – пагытын воштончышыжо, илышын барометрже».


10. Почеламутлан тичмаш анализым ыштыза.
Теле лондемыште

Ик лышташ ик укшеш кечен кодын.

Шыже кечын сорта игечеш

Кас каваштыла тудо тыгодым

Ялт шкет шўдырла веле коеш.
Шкет тулат шочыкта дыр ўшаным

Мўндыр кечын мотор улмыжлан, –

Но ке‰ежым, мўй шудо пушаным,

Ах, мочоло ынде вучыман.


Но садак уло шыжын сºралже.

Шўм-чонеш шонымаш вочмекат,

Пасу имньыла кумыл тºргалже

Саде шкет йытыра тул декак.


Сўсана шўм-чон огыл – кап веле:

Кºргº тул ден ыра могырна.

Вашке теве возеш чинче теле –

Угыч чапле лиеш вер-шºрна.


…Кайыккомбын пытартыш тўшкаже

Пасу йыр когоклен савырна.

…Самолетын реактивный кышаже

Тасма пылла шарлен шалана.


Сай, кунам уло эрык, кумдалык.

Шкетын кодшо изи лышташат

Палынеже аман тудын алым:

Укшыж деч мучышташ толаша…



Геннадий Ояр

Марий литератур

11 класс

Республиканский этапысе йодыш-влаклан вашмутым аклыме нормо

1. Геннадий Алексеев. Тулык чон.

Чын вашмутлан 3 балл.

2. а) Эре‰ер. М.Шкетан. Пºтырын аваже эргыжлан Пºтырлан возен.

б) Сар ок лий ыле гын… Зинаида Каткова. Элексей Лизуклан возен.


Чын вашмутлан 3 балл дене.

Чылаже 9 балл.

3. а) Орина. Кўдырчан ўжара. Константин Коршунов.

б) Элыксан. Кўдырчан ўжара. Константин Коршунов.

в) Ава. Арале мыйым, волгыдо юмем! Альбертина Иванова.

Литературный геройымат, произведенийым палымылан 2 балл дене.

Чылаже 6 балл.

4. а) Ава шўм. Вениамин Иванов. Повесть.

б) Чодыра мўй. Миклай Рыбаков. Драме.

в) Анчар. Вениамин Иванов. Ойлымаш.

Чын вашмутлан 3 балл дене. Чылаже 9 балл.

5. Шиялтыш.

Чын вашмутлан 3 балл.

6. Писатель А.Александров-Арсак.

Чын вашмутлан 3 балл.

7. Эссе – ыштен ончымаш, иктаж могай йодыш йыр авторын шонкалымашыжым да кумылжым тичмашын огыл почын пуышо прозо форман изирак произведений.

Чын вашмутлан 3 балл, пример дене пе‰гыдемдымылан 3 балл.

8. 1905 – 1907 ийлаште эртыше революций пагыт.

Чын вашмутлан 3 балл.

9.Валентин Колумб.



Чын вашмутлан 3 балл.
10.Почеламутым лончылымо критерий.

Тема – 1 балл. Идей – 1 балл. Жанр – 1 балл. Кумылын ойыртемже, эмоций тўсшº – 2 балл. Тудын нерген тунемшын шонымыжо – 1 балл. Интонаций – 1 балл. Мут образ-влак – кажне образлан 1 балл гыч, нуным почын пуэн гын, эше кажныжым ик балл дене аклена. Чо‰алтме ойыртем – 1 балл. Жап да кмдык – 2 балл. Троп-влак – кажныжлан 1 балл гыч. Нунын функцийышт – кажныжлан 1 балл гыч. Синтаксический фигур-влак – кажнылан 1 балл гыч, значенийыштым ончыктымылан 1 балл дене ешарена. Ритмика – 1 балл. Рифмика – 1 балл дене кажне ойыртем. Строфика – 1 балл. Фоника – 1 балл дене кажныжым.

Достарыңызбен бөлісу:


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет