Қмму ф 4/3-04/03 2007ж. 14 маусымдағы №6 нх



жүктеу 86.55 Kb.
Дата18.04.2016
өлшемі86.55 Kb.
: Obshaya%20medicina -> 2%20kurs -> Fiziologiy-1 -> kaz -> Lekcii
Lekcii -> Қмму ф 4/3-04/03 2007ж. 14 маусымдағы №6 нх
2%20kurs -> Тәжірибелік сабаққа арналған әдістемелік нұсқау
2%20kurs -> Форменные элементы крови
Lekcii -> Қмму ф 4/3-04/03 2007ж. 14 маусымдағы №6 нх
Lekcii -> Қмму ф 4/3-04/03 2007ж. 14 маусымдағы №6 нх
Lekcii -> Қмму ф 4/3-04/03 2007ж. 14 маусымдағы №6 нх
2%20kurs -> Микробиология кафедрасы оқытушының жетекшілігімен студенттердің өзіндік жұмысының әдістемелік нұсқауы
ҚММУ Ф 4/3-04/03

2007ж. 14 маусымдағы №6 НХ.

ҚАРАҒАНДЫ МЕМЛЕКЕТТІК МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ Физиология кафедрасы




Д Ә Р І С
Тақырып: «Бейімделу физиологиясы»
«Физиология-1» пәні

5В130100 «Жалпы медицина» мамандығы

2 курс

Уақыты (ұзақтығы) 1 сағат



Қарағанды 2014 ж.

Кафедра мәжілісінде талқыланып және бекітілген



___ Хаттама __________2014 ж.

Кафедра меңгерушісі, профессор ______________ Ф.А. Миндубаева



  • Дәрістің тақырыбы: «Бейімделу физиологиясы»



  • Дәрістің мақсаты: Бейімделу физиологиясы, оның фазалары, адаптация критерийлері және адаптациялық даму механизмдері бойынша сұрақтарға құзіретті болу.




  • Дәрістің жоспары:

1. Физиологиялық бейімделуге анықтама.

2. Г.Селье бойынша маманданбаған бейімделу фазалары (жалпы адаптациялық синдром).

3. Бейімделу типтері.

4. Бейімделу түрлері.

5. Бейімделу критерийлері. (Агаджанян Н.А. бойынша)

6. Суық климатқа бейімделу.

7. Ыстық климатқа бейімделу.

Бейімделу физиологиясы – гомеостатикалық жүйенің және организмнің тұтастай функционалды жағдайын қалыпты ұстау процесі, ол оның сақталуын, дамуын, тіршіліктің жұмысқа қабілеттілігін және максималды жалғасуын қамтамасыз етеді.

процесс поддержания функционального состояния гомеостатических систем и организма.



Бейімделу (лат. adaptatio) – бейімделу. Сыртқы ортаға және организмнің өзінің өзгерісіне бейімделу процесі. Эволюциялық даму барысында (Дарвин-түрлер эволюциясы) жануарлар мен адамдар табиғи факторлардың кең спектр әрекетіне бейімделген: барометрлік қысым – температура, жарық, ылғалдылық және т.б. (биологиялық бейімделу); әлеуметтік бейімделу – қимыл белсенділігінің денгейі, алынатын ақпараттың көп болуы, кіріс денгейі және тіршілік денгейі, ой әрекеті.

Тәуліктік ырғақтар күн мен түннің ауысуына байланысты барлық физиологиялық механизмдерде пайда болды және анықталған түрде фиксирленген.

Индивидуалды (фенотиптік) бейімделудің дамуы нақты физиологиялық механизмдермен байланысты (маманданған және маманданбаған) және келесі кезеңдер арқылы өтеді



Бірінші кезең (авариялық кезең) Селье бойынша реакцияларыдың екі әр түрлі бағытталған кешендерінен қосылады:

а) бағдарлы реакция әрекеттердің көп түрінің тежелуі – тежеуші кешен; ауысады б) нервті-трфикалық әсерлердің және висцеральді жүйелердің белсенділенуімен қозудың реакциясы (қан айналым, тыныс алу)



1.Начальная фаза адаптации (аварийная, «тревоги» -по Селье, быстрой активации) складывается из двух разнонаправленных комплексов реакций:

а) ориентировочная реакция с торможением многих видов деятельности – тормозной комплекс; сменяется б) реакцией возбуждения с активацией нервно – трофических влияний и висцеральных систем (кровообращение, дыхания) ОЖЖ және гормоналды факторлардың қсумен (милы заттың гормондары, бүйрек үсті безінің гомондары). Анохин бойынша «озық» қозуының пайда болуы. Ағзалық және жүйелік қосымша механизмдер нервті және гуморальді жүргізу жағынан ірдей емес мобильденеді. Вегетативті компоненттер сомалықтан бірінші жүреді.



2. Біріншіден тұрақты бейімделуге өту – Тереңірек (метаболитикалық) тіндік кезеңге өту. ОЖЖ нің қозғыштығы азаяды, гормоналды жылжулардың интенсивтілігі азаяды.

3. Тұрақты бейімделу кезеңі – (тітіркендіргіштің әрекеті кезінде әсер компенсацияланады). Бейімделу болып табылады және клеткалық, тіндік, мембраналық элементтердің, ағзалардың, жүйелердіңәрекеттің жаңа кезеңімен сипатталады.

Сонымен бейімделу дегеніміз туа біткен және жүре пайда болған адамның бейімделу әрекеті, ол дегеніміз физиологиялық процес негізінде клеткалық, ағзалық, жүйеік және ағзалық денгейлерде қамтамасыз етіледі:


Бейімделу типтері:


Бейімделу тәртібінің формалары



Белсенді әрекетке қарсылық (кататоксикалық форма)



Тітіркенуден қашқақтау



Пассивті бірге тіршілік (синтаксикалық форма)

Суыққа реакция – бейімделудің барлық формалар жиынтығына мысал: қысқы ұйқы, үйден шықпау және бейімделушілік маманданған және маманданбаған реакциялар.

4. Бейімделмеу кезеңі (дезадаптация) - (Селье бойынша) үрейлену кезеңін еске түсіреді.

Бейімделудің шығындалуы (деадаптация) – бастапқы жағдайға қайту (гетерохронды). Реадаптация процестері фазалық сипатқа ие. Қайталанған бейімделу жылдамдатылған (жаттығу) және төмендеген (адаптациялық механизмдердің таусылуы) болуы мүмкін.

Бейімделуге икемделу организмнің генотипті және фенотиптік қасиеттердің реактивтілігі.



Спринтерлер – сыртқы орта өзгерістеріне күрт, бірақ аз уақытты жеңіл бейімделу.

Стайерлер – ұзақ әрекет еткен факторларға бейімделеді, процесс баяу, бірақ тұрақты.

Маманданбаған бейімделушілік реакциялар сипаты бойынша әр түрлі тітіркендіргіштердің әсеріне жауап ретінде ағзалар мен жүйелердің функцияларында бір типтік жылжуымен сипатталады. Маманданбаған механизмдердің функциялануы маманданған бейімделуші механизмдердің дамуын жеңілдетеді.

Бейімделулші реакциялардың реттелуі қоршаған орта мен ағзаның өзара байланысын қамтамасыз ететін жүйелермен жүзеге асырылады.

Сыртқы факторлар гомеостаздың бұзылуын алдына алатын нейрогуморальді жүйе арқылы қосымша жүйелердің функцияларының қайта құрылуына алып келеді. Бірақ бұл бейімделуші маманданбаған реакциялар энергиялық тиімсіз.

Барлық маманданбаған бейімделуші реакциялар орталық және шеткері нейрогуморальді механизмдердің белсенді қатысуымен өтеді.



Күйзелу (Стресс) – бұл ағзаның бұзылған тұрақтыығын яғни гомеостазисті қапна келтіру мүмкіндігі. Бұл түсінік Кеннонмен енгізілді және Бернардың ғылымымына өте жақыгн.

Күйзелу (Стресс) – реакция, сыртқы ортаның күшті және жаңа әрекеті кезінде организмде пайда болады – көптүрлі тітіркендіргішткерге бейімделудің жалпы звеносы – физикалық, химиялық, биологиялық және әлеуметтік.

Стресс термині (stress – ағылшын тілінен аударғанда - жүктеме) – 1936 жылы канадалық Гансом Сельемен енгізілді. Бұл физикалық, химиялық, термиялық, сәулелік, психологиялық факторлар болуы мүмкін.

Стрессорлар (тітіркендіргіштер), стресс – факторлар, экстремалды факторлар, организмге немесе оның йбір бөлігіне әсер еткенде тиімліктің екі түрін атайды:

1. маманданған (эфир – анестезияны; температуралық, тактильді, электрлік және т.б..);

2. маманданбаған стереотипті эффектілер, олар бейімделуші синдром түрінде көрінеді.

Маманданған сипат тұрақты белгілер жиынтығының көрініп тұруы, оның ішінде маңыздысы: бүйрекүсті бездерінің қыртысты қабатының қалыңдауы.

Маманданбаған оның пайда болуы организмге әр түрлі тітіркендіргіштердің механикалық, химиялық, биологиялық және психикалық сипаттағы.

Бұл процесс үш кезеңге созылады.



1 кезең: Үрейлену реакциясы - «аларм -реакция» (авариялық) – екі фазадан тұрады: а) есеңгіреу (шок) және б) есеңгіреуге (шок) қарысылық .

2 кезең: - резистенттілік. Бұл кезең анаболизмнің басымдылығымен сипатталады. Ағзаның маманданбаған реакциясы басқа тітіркендіргіштерге қарағанда жоғарылайды, себебі Неспецифическая реакция организма по отношению к другим раздражителям либо повышается, так называемая тоғыспалы сенсибилизация, немесе организм әрекет етпейді.

Екінші фаза – тұрақты, ұзақ белсенді – бүйрекүсті бездерінің милы қабатында адреналиннің бірте-бірте төмендеуінен қанға адреналиннің бөлінуі жоғарылайды



Меерсон гпотезасы – бұл гипотеза организмнің стресс-лимитирленген жүйелері туралы.

Бейімделу түрлері

Жеке (фенотиптік), онтогенетикалық; климаттық, географиялық – биологиялық, экологиялық, әлеуметтік, психологиялық; ұзақ мерзімді, қысқамерзімді.


Бейімделу критерийлері (Агаджаняну Н.А. бойынша):

1. Организмнің физиологиялық реакцияларының тұрақтылығы, гомеостазистің жаңа экономиялық денгейі, тіршіліктің адекватты ортасына.

2. Оттегіні максималды қолдану.

3. Белсенділіктің тұрақты денгейі және функционалды жүйелердің өзара әрекеті.

4. Толық физикалық және ой еңбекке қабілеттілігінің қалпына келуі.

5. Жоғары еңбекке қабілеттліктің сақталуы.

6. Уақытша хронобиологиялық факторға тұрақтылық (хронорезистенттілік).

7. Организмнің иммуннореактивті денгейінің жағдайы.

8. Эритроциттердің резистенттілігі. Жаттыққан адамдарда осмостық резистенттілік жоғары.

9. Дені сау тұқым қуалаушылықты қалыптастыру.

Қазіргі адамның экологиялық физиологиясында зерттеудің екі бағыты бөлінеді.

Оның ішінде біріншісінің міндетіне ортаның әр түрлі экстремалды факторларына организмнің бейімделу процестерін зерттеу, ал екіншісіне ортаның климатогеографиялық жағдайларына кіреді организмнің бейімделу процестерін зерттеу.


Суық климатқа бейімделу

Тайга, тундра және әсіресе Шеткі солтүстікте температура күрт суық факторлармен байланысты. Бұнда ұзақ қатаң суық (температура 600, дейін күшті желдер) жарты жыл бойы поляр түні және ультрофиолеттің жетіспеушілігі болады. Космостық радиация мен магниттік аутқуы жоғарылаған.

Шеткі солтүстікте бейімделу реакциясы тежеуші реакциялардың басымдылығымен сипатталады (нейрорефлекторлы), термореттелудің бәсеңдеуі, суыққа тері-тамыр реакциясының бәсеңдеуі. Қанайналымның бәсеңдеуі, зат алмасудың бәсеңдеуі мүмкін.

Солтүстікте акклиматизация процесі 3 кезеңге бөлінеді:

1. Бастапқы (бағдарлы) акклиматизация фазасы.

2. Динамикалық стереотиптің қайта құрылу кезеңі.

1 нұсқа 2 нұсқа:

Жаңа функционалды денгейде бірсыдырғылық реактивтілік Патофизиологиялық

3. теңестіру кезеңі әр түрлі патологиялық нұсқалар.

Ыстық климатқа бейімделу

Ыстық климатқа бейімделу ультрафиолет радиацияның көп болуы, шамадан тыс күю. Ыстыққа бейімделу шеткі қантамырлардың кеңеюі арқылы жылу берудің күшею реакциясымен, слнымен қатар буланумен бірге жүреді.



  • Әдебиеттер:

Негізгі:

  1. Сәтпаева Х.К. Адам физиологиясы : оқулық / Х. Қ. Сәтбаева, А. А. Өтепбергенов, Ж. Б. Нілдібаева. - 2-ші бас., эҝз. ж.толық. - Алматы : Эверо, 2011. - 663 с.

  2. Сәтпаева Х.К. Адам физиологиясы : Оқулық / Х. Қ. Сәтбаева, А. А. Өтепбергенов, Ж. Б. Нілдібаева. - 2 бас., - [б. м.] : Эверо, 2010. - 664 с.

  3. Сәтпаева Х.К. Адам физиологиясы : Оқулық / Сәтбаева, Ханиса Қанышқазы, Өтепбергенов А.А., Нілдібаева Ж.Б. - Алматы : Дәуір, 2005. – 663с.

  4. Судаков К.В., ауд. Миндубаева Ф.А. / Қалыпты физиология/ - М.: ГЭОТАР – Медиа, 2015. – 848 б.

  5. Судаков К.В., В.В.Андрианов, Вагин Ю.Е., И.И.Киселев ауд. М.Қ. Қанқожа / Адам физиологиясы:Атлас динамикалық сызбалар/ - М: ГЭОТАР-Медиа, 2009. – 416 б.

  6. Қалыпты физиологиядан тәжірибелік сабақтарға жетекшілік нұсқаулар. /
    А.С.Сайдахметова, С.О.Рахыжанова Семей, 2006. - 174 с.

  7. Қанқожа М.Қ. Қозғыш ұлпалар физиологиясы. - Алматы, 2004. – 78с.

Қосымша:


  1. Ф.А. Миндубаева, А.Х.Абушахманова, А.Х. Шандаулов Мамандандырылған физиология курсы Қарағанды – 2009 – 181б.

  2. Ибраева С.С. Организмнің шартты-рефлекторлық әрекеті және оның нейрофизиологиялық
    тегершіктері. Жоғарғы жүйке іс-әрекетінің типтері. - Астана,
    2006. - 52 с.

  3. Рахишев А.Р. Русско-казахский тожовый словарь медицинских терминов
    (каз., русс.). - А-Ата, 2002. - 550 с.

  4. Тілеуханов С.Т. Қалыпты физиология (биологиялық жүйелердiң мезгiлдiк құралымдар бөлiмi): Оқу құралы. - Алматы: Қазақ университетi, 2006. – 140 с.




  • Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1. Г.Селье бойынша жалпы бейімделу синдромының кезеңдерін атаңыз?

2. Есеңгіреуден есеңгіреуге қарсы кезеңінің айырмашылығы қандай?

3. Бейімделу түрлерін атаңыз?

4. Бейімделудің критерийі болып не табылады?



5. Суық климатқа бейімделудің негізгі механизмдері?

6. Ыстық климатқа бейімделудің негізгі механизмдері?



©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет