Қорытынды бақылауға дайындалуға арналған сұрақтардың мазмұны



жүктеу 156.75 Kb.
Дата16.04.2016
өлшемі156.75 Kb.
: 1%20kurs
1%20kurs -> НҰСҚаулар тақырыбы: «ms excel кестелік редакторы. Медико-биологиялық ақпаратты өңдеу үшін ms excel программасын қолдану» Пән: ir1211 «Ақпараттық ресурстар»
1%20kurs -> Оқытушының жетекшілігімен студенттердің өз бетінше атқаратын жұмысына арналған әдістемелік нұсқау
1%20kurs -> Студенттердің ОҚытушымен бірге атқаратын жұмысына арналған әдістемелік нұСҚау тақырып: «Тура және жанамалап өлшеудегі жіберілетін кездейсоқ қателерді бағалау»
1%20kurs -> Кафедраның әдістемелік жиналысында бекітілген
1%20kurs -> Тақырыбы: Аралық бақылау Мамандығы
1%20kurs -> Оқытушының жетекшілігімен студенттердің өз бетінше атқаратын жұмысына арналған әдістемелік нұсқау
1%20kurs -> Казақстан тарихы және әлеуметтік- саяси пәндер кафедрасы
1%20kurs -> Казақстан тарихы және әлеуметтік саяси пәндер кафедрасы
1%20kurs -> Практикалық сабақтарға арналған әдістемелік нұСҚаулар тақырыбы: Медициналық ақпараттарды Internet ке енгізу принциптері. Ооdоo5 Inf «Информатика»
Қорытынды бақылауға дайындалуға арналған сұрақтардың мазмұны

Бөлім I. Экологияға кіріспе

I. Түсініктеме. Kipicпe

Экологияға кіріспе

Экология анықтамасы. Экология пәні, міндеттері және зерттеу нысандары. Қысқаша даму тарихы. Экологияның қалыптасуындағы А. Гумбольдт, Ж. Ламарк, К. Линеи, К.Ф. Рулье, Ч. Дарвин, Э. Геккель, А. Тэнсли, В.В. Докучаев, В.И. Вернадскийдщ роль XX жүзжылдықтағы көрнекті ғалымдар В.Н. Сукачев, Г. Одум және Ю. Одум, Н.Ф. Реймерс, Б. Небел, Б. Коммонер жене т.б. Қазақстандағы экологияның дамуы. Экологиядағы негізгі түсініктемелері: биосфера, экожуйе, биогеоценоздар, популяция, қауымдастық, экологиялық факторлар. Б. Коммонермен тұжырымдалған экологияның негізгі заңдары. Қазіргі кездегі экологияның құрлымы. Экологияның медициналық, биологиялық және басқа ғылымдармен байланысы. Қазіргі заман кезеңіндегі экологияның негізгі даму бағыттары. Экология әдістері.

Бөлім I I. Жалпы экология негіздері

Жалпы экологияның негіздері.

Экология пәні, жалпы экологияның құрылымы мен міндеттері.

Tipi заттар ұйымындағы биологиялық деңгейі. Ағзалардан тыс деңгейдегі жүйелер - популяция, экожүйелер, биосфера, экология нысандарын оқыту ретінде. Жалпы экологияны қарастырудағы мәселелер мен сұрақтар. Жалпы экология тараулары. Tipi табиғат жүйесінің әр салалы қасиеті - эмердженттілік.

Тіршілік ортасы және экологиялық факторлар. Тіршілік ортасы және экологиялық факторлар туралы түсініктеме (абиотикалық, биотикалық және антропогендік). Абиотикалық факторлар. Биотикалық факторлар немесе тipi табиғат факторлар. Tipi ағзалардың ішкі түрлілік және өзара түрлілік ара-қатынасы: антагонистикалық және антагонистикалық емес. Экологиялық қуыс түсініктемесі, олардың тipi ағзаларға қарам-қатынасындағы маңызы. Антропогендік факторлар: тipi және өлi табиғатқа тура және жанама әсерлер.

Ағзаға орта факторларының жалпы заңдылық әсерлері. Экологиялық факторларға әсер eтуші белдеулер. Экологиялық, валенттілігі, белгілі диапозонда экологиялық факторлардың әcepiнe тіршілік етуге бейімделген тipi ағзалар қасиеті ретінде. Стенобионтты және эврибионтты ағзалар. Лимиттеуші факторлар және олардың белгілері. Ю. Либихтың минимум заңы. В. Шелфордтың толерантты заңы. Tipi ағзалардың экологиялық факторлар әсерінің компенсация механизмдері. Экологиялық факторлардың пайда болуы ретінде ағзаның фотокезеңдері және биоритмдері. Толерантты аралығына факторлардың ара-қатынасының әсері. Кезеңдік және кезеңдік емес факторлар. Кезеңдік және кезеңдік емес факторларға бейімделудің ерекшеліктері. Популялияның сандығына әсер ететін (тығыздығына) факторлар: тығыздығына байланысты (биотикалық немесе реттеуші) және тәуелсіз (абиотикалық немесе модифицирленген). Реттеуші факторларының әсер ету ерекщеліктері. Жыртқыш - құрбан болатьндардың, паразит-иесімен, бәсекелестіктің арақатынасында сандық түрлерді түр аралық реттеу. Популяция бірліктерін реттеуші ішкі популяйиялық механизмдері.

Экожүйелік өмірдің деңгейі.

Экологиядағы экожүйелер концепциясының ролі. Экожүйелердің белоктың моделі (биогеоценоз). Абиотикалық блоктарының (экотоп) және биотикалық блогының (биоценоз) қосылыстары. «Экожүйе» және «биогео­ценоз» түсініктерінің айырмашылығы. Биоценоздың түрлік құрлымы. Экожүйенің тұрақтылығымен қамтамасыз етуші, қасиеті ретінде түрлік әр түрлілігi. Экожүйелігі доминантты түрлер және эдификатты - түрлер poлi.

Экожүйелердің трофикалық (функциональды). Тағамның трофикалық деңгейі. Тағамдық тізбек (трофикалық тізбек) және оның басты қасиеті. Ұзын трофикалық тізбек және экожүйелер үмітілігі. арасындағы байланысы. Екі түрдің трофикалық тізбегіндегі мәні: дамуы және детритті тізбектің көбеюі. Экожүйенің функционалды құрлымы.



Экожүйелердің касиеті және функциясы. Органикалық заттардың түзілу және ыдырау үрдістері олардың экологиялық белгілері. Экожүйенің басты функционалды сипатының 6ipi ретінде биосферадағы автотрофтық және гетеротрофтық үрдістердің жылдамдық қарым қатынасы. Экожүйенің гемостазы туралы түсініктеме. Экожүйе кибернетикалық жүйе ретінде өздігінен реттелуі. Өздігінен реттелу механизмдері. Экожүйенің төзімділік түрлері мен тұрақтылығы.

Экожүйенің өнімділігі және қуаттылығы. Энтропия және негэнтропия емес туралы түсініктеме. Tipi материяның эшропиялық өcyiнe қарсы тұру бейімділігі. Экожүйеде кездесетін энергетикалық үрдістер. Тағамдық тізбек- тегі заңдылықтар және қуатты тасымалдау. «Он пайыз» ережесі. «Энергети­калық» жануар және тағам өсімдіктерінің бағасы. «Өнімділік» экожүйесінің түсінігi. Продуценттік деңгейі. Біріншілік және екіншілік өнімділік. Экожүйе биомассасы. Экожүйе өнімділігін лимиттеуші факторлар. Жерге көбінесе жоғары өнімділік экожүйелер және олардың белгілері. Орта түзуші және орта тұрақтыландыратын экожүйенің қызметіне байланыстылығынан, олар­дың өнімділігі. Экологиялық пирамидалар: саны, биосалмағы, өнімi (қуаты). Қуат пирамидасының ережесі және оның экологиялық белгілері. Экожүйе өнімділік заңдылықтарын қолданбалы қолдану. Экожүйенің 4 энергетикалық түріне сипаттама: 1. Күнмен қозғалатын, аз жәрдемдесетін; 2. Күнмен қозғалатын және табиғи көздермен жәрдем беретін; 3. Күнмен қозғалатын және адаммен жәрдем беретін (агроэкожүйелер); 4. Жылумен қозғалатын (калалық-индустриалды экожүйелер).

Өміp ортасы және оған ағзалардың бейімделуі. Тіршілік ортасы туралы түсініктемe. Лимиттеуші факторлар және бейімделу механизмдері, оларға әр түрлі тіршілік орталары жер 6eтi - ауалы, сулы, топырақтық және ағзалық.

Өмip сүрудің популяциялық деңгейі.

Биологиялық ұйымдастыруда популяцияның орны және ролі. Популяцияның статистикалық сипаттамасы: саны, биомассасы, жыныс және жас құрамы. Жастық популяцияның түрлері. Жастық популяцияның құрылымының қолданбалы белгілері.

Популяцияның динамикалық сипаттамасы: туушылдық, өсу жылдамдығы,өлімшілдік. Популяцияның биотикалық потенциалы және табиғи жағдайға оларды үлестіру мүмкіншілігі.



Популяциялық көбеюінің сандық түрлері.

Экожүйелер динамикасы. Циклдық өзгеру немесе флуктуация. Экологиялық сукцессия - дамуы, түрлері, белгілері (біріншілік, екіншілік, автотрофты және гетеротрофты). Сукцессиялық үрдістердің жалпы және арнайы заңдылықтары. Сукцессияның экологиялық белгілері.

Биосфера туралы ілім.

Биосфера жаһанды экожүйе ретінде. «Биосфера» түсінігi, оның құрамы және шегi. Tipi зат және оның қасиет, орта түзуші функциялары. Жер шары масштаб үрдісіндегі орта түзуші қызметінің белгілері. В.И. Вернадскийдің атомның биогенді миграция заңы.

Биосфераның негізгі қасиеті. Жүйенің орталықтандырылған сипаты, орталықтандырылған топ-тipi ағзалар. Өзіреттеушілікке бейімділігі. Ле- Шателье-Брауна шартгы механизмдер ішінде 6ipi биосфера гомеостазын қамтамасыз етуші. Биосфераны әр түpлiлігi - оның тұрақтылығында негізгі жағдайы. Биосфера үрдістердің үздіксіздігі және оның потенциалды өлімсіздігі. Зат айналымдардың ролі. Үлкен айналым (геологиялық) және кіші (биогеохимиялық). Биогеохимиялық циклдар. Tipi заттардың қызметі үшін биогеохимиялық циклдардың белгілері. Биогеохимиялық циклдар көбінесе өмірлік маңызды заттар: көміртек, азот, оттегі, фосфор, күкірт.

Биосфераның эволюциясы. В.И. Вернадский пікipi биосфераның пайда болу және даму туралы. Биосфераның био әртүрлігі оның эволюция нәтижесі ретінде. Биотикалық концепция реттеуші қоршаған ортаны. Ноосфера биосфера эволюциясының жоғарғы сатысы ретінде. В.И.Вернадскийдің ноосфера туралы ілімі.

Бөлім III. Адам экологиясы.



Биосфералық үрдістердегі адам орны. Адам экологияның құрамы және зерттеу нысандары, жалпы экологиямен байланысты. Адам биоәлеуметтік түр ретінде. Адамның эволюциялық ерекшеліктері биологиялық түр ретінде. Адамға меншікті экологиялық жүйені құрастыруға мүмкіндік беретін көрнекті сапалар.

Адамның биоәлеуметтік тipi зат ретінде парадокстың дамуы. Табиғи орта және осы көрсететін ресурстардың адамға байланысты күрт төмендеуі. Адам популяциясының сандарының табиғи peттеуші механизмдерінің бұзылуы. Табиғи экожүйенің заңдылық қызмет етуінде қасиеті және негізгі биогенді элементтер айналымының бұзылуы. Экологиялық қуыс шегінің өзгеруі, биосферадағы тipi заттың қызметіне әcepi. Табиғаттан адамның бөлшектенуі. Адамның экологиялық қуысынан басқа тipi заттардың экологиялық қуысының айырмашылығы.



Адамды қоршаған орта. Антропогендік факторларға әсер ететін арнайы ерекшеліктері. Адамды қоршаған ортаның қосылыстары: меншікті табиғи орта, адаммен пайда болатын табиғи орта, адаммен құралған жасанды орта, әлеуметтік орта. Урбожуйедегі адамды қоршаған орта ерекшеліктері. Адам популяциясының даму және өсу мәселелері. Демография және оның менінің негізгі тyciнігi. Демографиялық және экология мәселелерінің байланысы. Тарих аспектілерінде халық тұрғындар динамикасының өcyi. Дамыған және дамитын елдердегі өсетін пирамидалар. Т. Мальтус теориясы. Болашақтағы тұрғындардың сандық тұрақтылық және төмендеу мүмкіншік факторлары. Қазақстандағы адам популяциясының сандық болжамы мен динамикасы.

Табиғи ресурстар адамның өмip сүру лимиттеуші фактор ретінде. Табиғи ресурстардың нeгiзгi түрлері. Таусылатын, таусылмайтын, жаңаратын, жаңармайтын, ыдырайтын және жойылып кететін ресурстар туралы түсінік. Қоршаған ортаның ластануына және таусылатын қорлардың мәceлeлepiмeн байланысты қорларды пайдалану.

Бөлім IV. ӘЛЕУМЕТТ1К ЖӘНЕ ҚОЛДАНБАЛЫ ЭКОЛОГИЯ.

Биосфераға антропогендік әсерету. Қоршаған орта және адам

денсаулығы.



Әлеуметтік және қолданбалы экологияның құрамы және негізгі ережелері. Әлеуметтік және қолданбалы экологияның міндеттері және зерттеу нысандары түсініктемелер мен терминдері. Қолданбалы экология жетістіктері. Қолданбалы экология жетістіктері ретінде медициналық экология, негізгі міндеттері мен бағыттары.

Әлеуметтік және қолданбалы экологияның негізгі заңдары, ерекшеліктepi және шарттары. Пайда болуды қарастырғанда тұтастық шартты немесе холизм. Табиғи пайда болуды сараптағанда редукционистік және холистикалық жолдардың түрлілігі. Табиғи тізбек реакциясының шарты. Табиғи жүйедегі адамзат қызметінде жағымсыз салдардың жойылуы үшін табиғи тізбек реакциялары туралы толтыратын белгілерді көрсету. Сыртқы динамикалық тепе - теңдік заңы - «барлығы бip-бipiмен байланысты» (Б. Коммонер бойынша). Табиғатты пайдаланудағы энергетикалық тиімділігінің төмендеу заңы. Экожүйедегі ақпараттың толық емес шарттары туралы. Экожүйедегі білімнің жеткіліксіздігімен байланысы туралы жүйедегі сәтсіз араластық. Алданыш сәттілік шарттары. Бip және он пайыздың ережесі. Нәтижесінде 1% энергиядан көп бөлініп шыққан фотосинтез үрдісіне байланысты және 10% көп жаңалап алынған ресурстар.

Оптималды шартты және түрлердің ұсақталған ережелері және олардың қолданбалы аспектілері. Тағам тізбегіндегі ластағышттардың жиналу шарты (биоаккумуляция), «экологиялық бумерангтың» пайда болуы. Экожүйенің өздігінен тазару шарты. Қоршаған орта элементтерінің өздгінен тазару мүмкіншілігін төмендетуші факторлары.

Атмосфераның экологиялық мәселелері. Ластанған атмосфералық ауаның адамның өмip сүру жағдайына және денсаулығына әcepi.

Атмосфера - биосфера элементі және ауыстырылмайтын табиғи ресурс ретінде. Негізгі қасиеттері және оның экологиялық белгілері.

Атмосфералық ауаның табиғи және антропогендік ластануы. Атмосфе­ралық ластану түрлері масштабтарының бөлінуіне байланысты: жергілікті, аймақтық және жаһандық. Антропогендік атмосфераның ластану көздері. Атмосфералық ауаның ластануының негізгі факторлары. Жаһанды атмос­фералық ластанудың экологиялық салдары: жылулық эффекті, озон қабатының тесігінің үлкеюі, қышқыл жаңбырлар. Атмосфералық ластанудың қоршаған ортаның түрлі нысандарға және тұрғындардың өмip сүру жағдайына әcepi.

Ластанған атмосфералық ауаның адам денсаулығына әcepi: тұмандағы өткір улану (Лос-анжелестік және лондондық тумандардың түрлері); - созылмалы уланулар; сенсибилиздеуші, канцерогенді, мутагенді, эмбриотоксикалық және тератогенді эффектілер; репродуктивті қызметтің өзгepyi; ағзаның қарсыласуының төмендеуі, жалпы аурушаңдылықтардың және өлімшілдіктің өcyi, аурушаңдықтың созылмалы болуы, балалардың физикалық дамуының төмендеуі және т.б. Атмосфералық ауасының жағдайын бағалаудағы критерилері мен әдістеpi.

Гидросфераның экологиялық мәселелері. Судың ластануын тұрғындар денсаулығына әcepi.

Гидросфера биосфера элементі және табиғи ресурс ретінде. Судың негізгі қасиеттері. Экожүйелік және биосфералық үрдітер үшін оның маңызы. Ылғал айналым реттеудегі экожүйе ролі. Жердің су ресурстары. Тұщы сулардың қоры олардың құрлымы, әртүрлі су көздеріндегі жаңару жылдамдығы. Судың адамның шаруашылық ic ерекетіндегі маңызы. Гидросфераның негізгі экологиялық мәселелері. Судың таусылу мәселелері немесе мөлшерінің азаюы және сусардың ластану меселелері және сапасының азғындауы. Су көздеріндегі су қорының азаюына әкеп соғатын адамның ic-әрекет түрлері. Қaзipгi кездегі адам қолданатын судың көлемі. Су тұтыну және су қолдану түрлері. Қайтымсыз су тұтынудың және судың ластанудың су тапшылығының дамудағы ролі. Ipi бегендер жасаудың тepic салдары. Жер беті және жер асты суларының негізгі ластанушы көздері.

Сулардың ластану түрлері: химиялық, биологиялық, жылулық, механикалық, радиобелсенділік. Маңыздылығы жағынан біріншi орында тұрған ластаушылар.

Өндірістік ауылшаруашлық, тұрмыстық және атмосфералық (жауын-шашын) ағынды сулардың сипаттамасы. Токсикалық заттардың суаттарда, су өсімдіктерде, су түбіндегі тұнбаларда, су фаунасында жинақталу дәрежесі және осыған байланысты тipi ағзалар үшін пайда болатын осымен байланыс­ты қауіптілік. Гидросфераның ластануның экологиялық салдары және судың тартылуы. Түрлi суды қолдану түрлеріне судың ластану әсерлері. Антропо­гендік эвтрофикациясы, ceбeбi және салдары. Су тұтыну, суларды ластаушысы ретінде. Гидросфера ластануының және сулардың ауысуының экология­лық салдары. Әлемдік мұхиттардың экологиялық мәселелері. Қазақстанның су ресурстары. Әртүpлi аймақтардағы сулардың таусылуы мен ластану меселелері. Арал дағдарысы: ceбeбi және салдары. Солтүстік Каспий мен Балхаш көлінің экологиялық мәселелері. Судың химиялық, физикалық және биологиялық ластануының адам денсаулығына әcepi. Судың ластануының қауіптілік дәрежесінің бағалаудың әдістері мен критерийлері.

Литосфераға антропогендік әсерлер. Топырақтың химиялық және биологиялық ластануы және тұрғындар денсаулығы.

Топырақтың экологиялық қызметі. Топырақ биосфера элементі және табиғи ресурс ретінде. Топырақ өз алдына экожүйе ретінде және басқа экожүйелердің маңызды блогі. Топырақтың экологиялық маңызды қасиеттері.

Топыраққа антропогендік әсерлер: топырақ қабатының бұзылуы және ластануы. Топырактың желді және сулы эрозиясы. Екінші реттік сулануы және батпақтануы. Таусылуы және шелденуі, жердің босауы. Қазақстанның жердік ресурстары. Қазақстанның кейбір аудандарындағы топырақ деградациясының себептері.

Топырақтың ластануының табиғи және антропогендік факторлары және олардың көздері. Миграция белгшері және ластаушы заттар айналымы. Топырактың пестицидтермен минералды тыңайтқыштар, ауыр металдар, мұнай және мұнай өнімдерінің ластануының экологиялық салдары. Топы­рақтың биологиялық ластануы және оның эпидемиологиялық қауіптілігі.

Табиғи биогеохимиялық аймақ туралы және эндемиялық аурулар туралы түсініктеме, және олардың сипаттамасы. Қазақстан аймағындағы табиғи биогеохимиялық провинция және табиғи эндемия.

Антропогенді биохимиялық провинцияны қалыптастыратын факторлар және сипаттамасы. Қазақстандағы жасанды биогеохимялық провинция, көздері олардың қалыптасуы, тұрғындар денсаулығының жағдайы.

Таулы жыныстардың антропогенді әсерлері, олардың массивтері мен жер қойнауы. Статикалық, динамикалық жүктемелері, жылулық және электрлік әcepлepi және олардың салдары. Қayiптi жарақат пайда болатын үрдістеpi: тасқындар, су басу дамитын нәтижесіндегі антропиялық әсерлер пайда болатын.



Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсерлер. Орман экологиялық жүйе ретінде. Жердің ормандық қоры. Қазақстан Республикасында ормандардың орналасуы мен жалпы көлемі. Орманның негізгі экологиялық функциялары. Орманның тypi мен масштабына адамның әcepi. Атмосфералық ластанудың орманға әcepi. Химиялық байланыстардың жойып жіберу әcepi. Ормандар көбінесе токсиндердің әсерінен зақымдалады. Адамның ic-әрекетінің орманға және басқа өсімдіктер қауымдастығына әcepi.

Жануарлар әлемі биосфераның табиғат қорын қалпына келтіруші, реттеуші және тұрақтандырушы компоненті ретінде, жер шарының биологиялық көп түрлілігімен қоршаған табиғи ортаның ажырамас элементі. Жануарлардың негізгі экологиялық функциясы - биотикалық зат және энергия айналымына қатысы. Жануарлар. әлеміне антропогендік әсерлері және олардың салдары Қазақстандағы фауна және флоралардың көрінетін әр түрлілігі. Дәрілік өсімдіктердің қоры. Қазақстандағы биоресурстардың экологиялық мәceлeлepi.

Қaзipгi кездегі Қазақстан қалаларының экологиялық мәселелері.

«Урбанизация» түciнігi. Мәселелердің қaзipгi кездегі жағдайлары. Қала урбанистикалық жүйе ретінде. Урбожүйенің арнайы қасиеті, табиғидан айырмашлығы. Қаланы химиялық ластайтын негізгі кездері. Олардың тұрғындар денсаулығына әcepi. Қала ортасын ластайтын физикалық фактор­лар және көздері: шулық, жылулық, электромагниттік, радиобелсенділік. Жылулық, ядролы және гидроэнергетиканың экологиялық проблемалары. Қаланың биологиялық ластануы және оның эпидемиологиялық қауіптілігі. Сумен қамтамасыз ету мәселелері және қаланы шаруашылық және өндірістік қалдықтардан тазарту. Қазіргі қалалардың мәселелерін шешу жолдары және оның энергетикалары.

Қaзipгi кездегі ауыл елді мекендеріндeгi экологиялық мәселелері.

Ауыл тұрғын жерлерінің урбанизациясы және оның салдары. Ауылға сипаты қоршаған орта нысандарын ластайтын көздері. Басты ластаушылар және атмосфералық ауа, топырақ, суды ластауға қатысатын жағдайлар.

Ауыл жағдайындағы экологиялық жағдайды анықтайтын факторлар. Қазақстанның ауыл және қала тұрғын жерлерінің экологиялық мәселелері.

Экология экстримальды әсерлер. Антропагендік әсерлер - әскери әрекеттер, жаппай қырып жоятын қаруларды қолдану, техногендік апаттар - адамның қоршаған ортаға барлық әсер ету түрлерінің ішіндегі ең күшті бүлдіруші фактор ретінде. Қазақстанда ядролық қаруды сынаулар. Қазақстанда жаппай қыра - жоятын қаруды сынаудың салдары. Ядроға қарсы Невада-Семей қозғалысы. Табиғи әсерлердің (стихиялық апаттар) экология­лық зияны. Техногендік әсерлер мен стихиялық апаттар өсуінің арасындағы өзара байланыстылық.

Экологиялық жағдайлар және адам денсаулығы. Қоршаған орта­ның химиялық, физикалық факторлары. Адамда аурулар дамуының ceбeбi және қayiп қатер фактор ретінде. Өз еркімен жасалған қауіп қатер факторлары. Ең көп таралған және қоршаған ортаның химиялық ластаулар. Судың, топырақтың, ауаның, тағамдық азықтардың, тағамдық ішкі заттардың және биосфералық басқа нысандарының химиялық және радиобелсендік заттармен ластануының адамның денсаулығы үшін салдары. Биологиялық ластанулар және адам денсаулығы. Биотехнологияның гендік инженерияның өсімдітермен жануарлар интродукциясының биоқауіпсіздік мәселелері. Қоршаған ортаға антропогендік әсерлер себебінен аурудың қозғыштары мен оларды тасмалдаушыларының қасиеттерінің өзгеруінің салдары.

Антропогендік экожүйелерден қоршаған ортаның негізгі физикалық ластаушылар, олардың көздерінің адам ағзасына әсер eтyi.

Қазіргі қоғамдағы қауіп-қатер факторлары. Экологиялық шиеленушілік және адамның генофонды қоршаған орта сапасын бағалау тәсілдерінің бipi ретінде қолданылатын халық денсаулығының көрсеткіштepi.

4.2. Қоршаған табиғи ортаны қорғау негіздері. Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі принциптері. Экологиялық құқық негіздері.

Қоршаған ортаны қорғау облысындағы ҚР заңдары. 15.07.97 ж. ҚР заңы "Қоршаған ортаны қорғау туралы". Қоршаған ортаны қорғау нысандары және негізгі шаралары. Қоғамдық бірлестіктердегі қоршаған ортаны қорғау облысындағы азамат құқы мен міндеттері. Қоршаған ортаны қорғау бойынша мемлекеттік билік ұйымдар және жергілікті өзіндік басқармалар. Табиғатты қолдануды мемлекеттік реттеу.

Қоршаған ортаның ортақ мемлекеттік жүйесі және ҚР табиғи ресурстардың мақсаты, міндеттері және функциялары. Мониторинг кұрлымы, жүйелері, деңгейлері және түрлері, қоршаған ортаны бағалау критериилері мен әдістері.

Шаруашылық және басқа қызметтерде экологиялық талаптар. ҚР-ғы экологиялық экспертиза, түрлері, нeгiзгi мақсаттары, және олардың icкe асыратын нысандар және субъектілер. Қоршаған орта күзеті облысындағы стандартизация және сертификация.

Экологиялық қауіп-қатер. Экологиялық қауіп-қатер туралы түсініктеме. Экологиялық қауіп-қатердің негізгі құрастырушы. Экологогиялық қауіптіліктің жоғарылататын аймақтар, аяқ-асты экологиялық жағдай және экологиялық апат.

Қоршаған орта қорғауда экономикалық механизмдері. Қоршаған табиғи ортаның сапасын нормалау. Heгiзгi бағыттар, яғни қоршаған орта нормативтерін талдау бойынша жүргізетін: гигиеналық және экологиялық нормалау, қоршаған табиғи ортаға түсетін ластану көлемінің регламентациясы. "Гигиеналық норматив" туралы түсінік ШРЕК, ШРЕД. Қоршаған ортаның әртүрлі нысандарындағы ластаушылардың гигиеналық нормалау шарты. "Экологиялық нормативтер" түсініктемесі. Экологиялық нормативтердің санитарлық-гигиеналық нормативтерден айырмашылығы. Ортаның экологиялық сыйымдылығы.

Қоршаған ортаны ластайтын қалдықтар регламентациясы. Қоршаған ортаны ластаушы заттар шектеліп жіберілген қалдықтар (ШЖҚ) және шығарылған (ШЖШ) туралы түсініктеме.

Қоршаған ортаны қорғау облысындағы бақылау. Экологиялық тәрбиелеу және білім беру. Экологиялық тәрбиелеу және білімнің барлық орталығы және үзілмейтіндігі. Экологиялық білім бүкіл ақпараттар арқылы тарату. Қоршаған ортаға зиянды әсер көрсететін, қызметтepiмен байланысты мамандар және міндетті атқарушылар үшін экологиялық дайындықтардың міндеттемесі.

Қоршаған ортаны қорғау облысындағы халықаралық қызметтестік. Қоршаған ортаны қорғауда халықаралық қорғау шарттары. Халықаралық қызметтестік нысандар. Бүкілхалықтық ұйымдар келсім шарттар, келсімдер. ҚР халықаралық қызметтестік.

Қоршаған ортаны инженерлік қорғау.

Табиғатты қорғау шараларының жіктелуі:



Атмосфералық ауаны қорғау бойынша шаралар.

Атмосфералық ауадағы зиянды заттарды, атмосфералық ауадағы зиянды заттарды, атмосферадағы ШРЗ нормалау, қолданылатын шикізаттардың стандарттарын өңдеу. Технологиялық үрдіктерді экологиялау, газды шығындыларды азайту және тазалау. Сәулетті-жоспарлық шешімдер. Сақтық-санитарлық аймақты ұйымдастыру. Мониторинг.



Гидросфераны қорғау бойынша шаралар:

Қалдықсыз және сусыз технологияда дамыту, айналмалы су қамтамасыз ету жүйелерін еңгізу. Су қоймаларындағы және ластанған ағынды сулардағы зиянды заттарды нормалау, ластанған ағынды суларды тазарту, орман белдеуін қорғау және гидротехникалық шаралар, пестицидтер мен тыңайтқыштарды қолдануды регламенттеу, атмосфераға қалдықтардың түcyiн азайту, су көздерінің санитарлық қорғау аймақтарындағы қоңдырғылар, суды рационалды пайдалану, гидросфера жағдайындағы мониторинг.

Литосфераны қорғау бойынша шаралар:

Атмосфералық ауада, суда топырақта, атмосферада және ластанған ағынды сулардағы зиянды заттар қалдықтарындағы ластаушылар деңгейін гигиеналық нормалау. Топырақты жел және су эрозияларынан қорғау. Жерді тұзданудан және батпақтанудан қорғау. Жерді таусылудан қорғау. Топы­рақты ластанудан қорғау. Топырақ мониторингі. Жер асты байлығын рацио­налды пайдалану. Биотикалық қауымдастықты қорғау бойынша шаралар. Өсімдіктану әлемін қорғау. Қызыл кітап. Ерекше қорғайтын алаңдар. ҚР заңы 15.07.97 ж. «Ерекше қорғау алаңдары туралы».

Табиғат және қоғамның стратегиялық өзара қатынасы. Тұрақты дамуға өту концепциясы.

Экологиялық дағдарыс. Биосфераның дамуында және одан шығу жолында, цивилизациядағы экологиялық кризис. Қaзipгi экологиялық дағда­рыс және оның ерекшеліктері Қоғам және табиғат, әсер ететін негізгі конфликт себептері, яғни осыған келтірген тарихи жиналған талап ету (экономикалық) мөлшері.

Қоғам мен табиғатқа әсер етіп қазіргі концепция.



Римдік клуб баяндамасындағы экологиялық концепция, олардың мазмұны және белгілері. Болашақтағы әлемде жаһанды моделдеуші дамуы және тұжырымдары, яғни оларды істей алатын Рио-де-Жанейро ( 1992) ООН.

Халықаралық конференцияның жаңа экологиялық концепцияның құрылуындағы мәні-тұрақты дамудағы концепция. «Қорашаған орта және дамуы бойынша декларация» «21 ғасырға күн тәртібi», «Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция» конференцияларында қабылданған негізгі ережелер. ҚР тұрақты дамуына өту концепциясы.



©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет