Пәнінен оқытушының басшылығымен жүргізілетін студенттердің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқау



Дата28.04.2016
өлшемі150.32 Kb.
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі

«Сырдария» университеті

«Өнер» факультеті

«Ән және саз» кафедрасы

«Бекітілді»__________

факультет оқу-әдістемелік кеңесі.

№1 хаттама 1.09. 200 ж.

________________

(төрағасы, аты-жөні)


«Мектеп оркестрімен жұмыс жасау»

пәнінен оқытушының басшылығымен жүргізілетін студенттердің өзіндік жұмысына арналған әдістемелік нұсқау

Жетісай 2008

Тақырыбы: Мектептік халық аспаптар оркестрі.
1. Қарастырылатын мәселер:


  1. Оркестр пәні туралы жалпы сипаттама.

  2. Ұйымдастыру кезіндегі қойылатын басты талаптарды айқындау.

2. Пайдаланылатын әдебиеттер.

  1. А.Жұбанов – Ғасырлар пернесі Алматы –1975

  2. А.Жұбанов – Құрманғазы Алматы – 1961

  3. А.Жұбанов – Дәулеткерей Алматы – 1961

  4. Н.Тілендиев – Жеңіс салтанаты Алматы – 1961

  5. К.Күмісбеков – Дала сыры Алматы –1982

6. М. Балтабаев- мектеп оркестрі
Эстетиакалық көркемдік тәрбиенің қайнар бұлағы музыка пәні мен оның кластан тыс үйірмелері бұл аталған талаптарды орындауда ерекше роль атқарады. Осы саладағы оқу-тәрбие жұмыстары нәтижелі болуда, олар сан жылдар бойы қалыптасқан заңдылақтар мен теорияларға, әдістер мен принциптерге сүйеніп, ғылыми-педагогикалық негізде өткізілуге тиіс. Сонда ғана бұл жұмыс өз нәтижесін бере алады.

Оқу – тәрбиелеу саласындағы қалыптасқан негізгі заңдылықтарының бірі – оқыта отырып тәрбиелеу, тәрбиелей отырып – дамыту. Бұл кластан тыс музыка үйірмелер жұмыстарының барлығына тән ғылыми-педагогикалық негіз және басты мақсат болуға тиіс. Сондықтанда музыка жалпы білім беретін мектептердегі, пионерлер сарайы мен студиялар жанындағы ұйымдастырылған оқушылардың халық аспаптар оркестрі мен ансамбльдері үйірмелерінің дайындығын оқыту, тәрбиелеу негізінде машықтықдағы беру тұрғысындағы заңдылықтар жүйесінде өткізілуі қажет. Сонымен қатар жетекші осы заңдылықтардың мәнін жете түсініп, творчестволық талғампаздықпен байқап басшылыққа алғанда ғана негізгі мақсатқа жете алады.

Оркестр жұмысын ұйымдастыру кезеңінде қойылатын басты талап-репертуар таңдау. Репертуар бүгінгі өмір деңгейіне сай терең мазмұнда, көркемдік-педагогикалық талапты қанағаттандырарлықтай дәрежеде және оқушылардың жас ерекшеліктеріне, аспапта ойнау мүмкіндіктеріне сәйкес болуға тиіс. Демек, жетекші оркестрде ойналатын әрбір репертуарға творчестволық тұрғыдан келіп оның идеялық-эстетикалық мәнін көркемдік ерекшелігін дұрыс ашып таныта білгенде ғана оқушылардың музыканы терең сезініп, дұрыс түсіне білу қабілеті дамып, дүниетанымы кеңейе түседі.

Репертуар іріктеуде бірімен бірі тығыз байланысты бірнеше мәселеге көңіл аударған жөн.

Оркестрдр ойналатын музыкалық шығарманың мазмұеы мен көркемдік ерекшелігі. Онда қазақ халқының ән-күйінен бастап, профессионал композиторлардың шығармалары, туысқан республика және орыс, дүние жүзі классиктерінің туындылары кеңінен қамтылып, ал іріктелген шығармалар тақырыбы, құрылысы, тілі, жанрлық ерекшелігі жағынан жан-жақты болып келуге тиіс.
3. Коллоквиум.


  1. Оркестр дегеніміз не?

  2. Қандай оркестр түрлерін білесің?

  3. Құрманғазы оркестрі нешінші жылы құрылды және оның алғашқы дирижеры кім?

  4. Отырар сазы оркестрі нешінші жылы құрылды?

Тақырыбы: Орыс халық әні “Ах, во садочку, саду”


1. Қарастырылатын мәселелер:

  1. Оркестр сазын келтіру.

  2. Партитураны талдау.

  3. Домбырашылар тобымен жұмыс.


2. Пайдаланылатын әдебиеттер.

  1. А.Жұбанов – Дәулеткерей Алматы – 1961

  2. Н.Тілендиев – Жеңіс салтанаты Алматы – 1961

  3. К.Күмісбеков – Дала сыры Алматы –1982

  4. Ш.Қажығалиев – Серпер Алматы –1983

  5. Бөрі Иса. – Көш керуен 2005ж.

Қай бір ұлт, халық болмасын халық әндеріне бай, бәрініңде кезінде авторлары болғаны анық. Бірақ жылдар өтіп олардың есімі ұмыт болғанын түсіндіруіміз керек. Қай ұлттың болмасын әнін өз бояуымен ойнатуға сезіндіруге ұмтылдыруымыз керек.


3. Коллоквиум.

  1. Оркестрдің шығу тарихы, қазіргі оркестрлер.

  2. Оркестр класының маңызы, мақсаты, түрлері.

  3. Оркестрлердің құрамын анықтау (отыруы, бұрауы).

  4. Оркестрдің бұрауы мен дыбыстардың тазалығы.

Тақырыбы: Оркестрді ұйымдастырудың алғашқы дайындық кезеңі және оған мүше қабылдау.

1. Қарастырылатын мәселелер:

  1. Оркестр ұйымдастырудағы негізгі мәселе-оны жабдықтау.

  2. Оркестр ұйымдастыру кезеңіндегі бір мәселе-оқушыларды аспаптарға бөлу.


2. Пайдаланылатын әдебиеттер.

    1. Ш.Қажығалиев – Серпер Алматы –1983

2. Т.Мерғалиев – Домбыра сазы Алматы – 1972

  1. М.Балтабаев. – Фольклор және вокальдік аспаптық ансамбльдер. Алматы, 1989.

  2. А.Мырзабеков. Қоңыр қаз. Алматы, 1983.

Оркестрді ұйымдастыру кезіндегі ендігі бір мәселе – оқушыларды аспаптарға бөлу. Бұл оқушылардың музыкаға икемділігі мен дене құрылысына байланысты жүргізілуге тиіс. Дене жағынан ірірек, саусағы күшті оқушыларды оркестрдің бас, контрабас топтарына, ал қалғандарын қобыз, домбыра топтарына отырғызуға болады. Ал дауылпаз, ұрмалы аспаптарға музыкалық ритмикалық ырғақтарды жақсы сезіне білетін оқушы таңдалынады.

Оркестрді ұйымдастырудағы бір көңіл аударатын мәселе оның актив мүшелерінің іріктелінуі.

Оркестр активін құрардан алдын жетекші оқушылармен түрлі дайындық, басқа да жұмыстар барысында жақын танысып, олардың коллективтегі қарым-қатынасын, қоғамдық жұмысқа деген икем, ынта-ықыласын байқаған жөн. Өйткені, бұл жұмысқа икемі жоқ мүшелердің қабылдануы ықтимал. Актив мүшелрін дұрыс іріктеп, таңдай білу, оркестр жұмысының ілгері басуының кепілі.



3. Коллоквиум.

  1. Оркестр құрамы қанша адамнан тұрады?

  2. Шағын оркестр қанша адамнан тұрады?

Тақырыбы: Орыс халық әні “Степьдо степь кругом”


1. Қарастырылатын мәселелер:

  1. Оркестр сазын келтіру.

  2. Партитураны талдау.

  3. Домбырашылар тобымен жұмыс.


2. Пайдаланылатын әдебиеттер.

1. Жұбанов – Дәулеткерей Алматы – 1961

2. Н.Тілендиев – Жеңіс салтанаты Алматы – 1961


  1. К.Күмісбеков – Дала сыры Алматы –1982

  2. Ш.Қажығалиев – Серпер Алматы –1983

Қай бір ұлт, халық болмасын халық әндеріне бай, бәрініңде кезінде авторлары болғаны анық. Бірақ жылдар өтіп олардың есімі ұмыт болғанын түсіндіруіміз керек. Қай ұлттың болмасын әнін өз бояуымен ойнатуға сезіндіруге ұмтылдыруымыз керек.


3. Коллоквиум.

  1. Оркестрге өңделген орыс халық әндерін ата?

  2. Басқада ұлт өкілдерінің әндерін ата?

Тақырыбы: Оркестр дайындығы.


1. Қарастырылатын мәселелер:

  1. Алғашқы дайындық ұйымдастыру кезеңін дұрыс шешу.

  2. Оркестр әзірлігін орынды пайдалану.

  3. Үй жаттығулардың маңызы.


2. Пайдааланылатын әдебиеттер.

  1. Балтабаев. – Фольклор және вокальдік аспаптық ансамбльдер. Алматы, 1989.

  2. А.Мырзабеков. Қоңыр қаз. Алматы, 1983.

  3. С.Байжұманов. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрі. Алматы, 1990.

  4. Бөрі Иса. Желтоқсан. Алматы 1990.

Оркестрдегі алғашқы дайындық оқушыларға үлкен эмоциялық әсер қалдырумен қатар, ұйымдастыру процесі жоғары дәрежеде болуға тиіс. Өйткені оркестрдің болашақта творчестволық бағытпен дамып, біртұтас коллективтік тұрғыда қалыптасуына, алғашқы дайындықтардың, ұйымдық қызметтердің дәрежесімен тығыз байланысты.

Алғашқы дайындықтардағы жұмыс барысы: оркестр мүшелерімен танысу, музыкалық қабілеттеріне сай оркестр топтарына бөлу; оркестрдің нормалық тәртібі бойынша отырғызу. Оның бірнеше варианттары бар: құлақ күйін келтіру; дирижердің қолын дұрыс түсініпансамбльдік тәртіпті сақтай білу.

Алғашқы дайындықтағы енді бір ескерер мәселе-оқушылардың көңіл көтеріңкілігі мен қызығушылығының дәрежесін бәсеңсітіпалмай, дамыта түсу. Домбыраны иегрудегі ойнау аппаратын дұрыс қою кезеңі немесе шығарманы сапасыз қайталай беру оқушыларды жалықтырады. Жетекші мұндай сәттерде олардың жақсы көретін күйлерін ойнап, музыка тарихы, оркестр аспаптары жайлы әңгіме айтып, сейілдіріп отырғаны жөн.

Әсіресе жетекшінің аспапта өзі ойнап беруі оқушыларға эстетикалық құшатарлық туғызып, менде осылай ойнасам екен деп ынталанады. Бұл методикалық маңызы зор тәсіл. Оны әр сәт оркестр әзірлігінде орынды пайдалану, музыкалық дамудың зор кепілі. Психологияда бұны – еліктеу дейді.

Оркестрдің алғашқы дайындығында қысқада, көңілді, ән-күй пьесаларды ойнаған жөн. Себебі оқушының оркестрге келудегі негізгі мақсаты-музыка аспабын тезірек үйреніп, жолдастарының алдында, үйде ойнап, концерттерге шығып, жұрттың назарына ілігу, өз ойынан ләззат алу. Міне алғашқы үйренген, ән-күйлер оқушыны көңілдендіреді, қызығушылығын арттырады. Аспапта ойнай алады екенмін деген ынта-сезімін туғызады.

Жетекші, оқушының осы бір алғашқы талап ұшқындарын сөндіріп алмай, жандандыра түскені жөн. Яғни, оның не ойнағысы келетінін, оны қандай жолдармен игеруге болатындығын түсіндіру, концертке шығару (кластық, дружина т.б.); ойнағысы келетін шығармадан үзінділер үйрету; концертке алып бару; ансамбльдік ойындарға қатыныстыру (дуэт, трио); фортепиано, баян сүйемесімен пьесса, күйлер ойнау, т.б.

Бұл кезеңдегі ендігі бір ескерер жәй – оқушылардың аспапты үйде ойнап жаттығуы. Ұстаз үйдегі жаттығудың методикасын, өзі аспапта көрсетіп, мысалдар арқылы айқындағаны жөн. Үйдегі жаттығудың маңызын терең түсіндіргенде ғана, олардың өз бетімен дайындығының белсенділігі арта түседі.



3. Коллоквиум.

  1. Оркестрдің шығу тарихы, қазіргі оркестрлер.

  2. Оркестр класының маңызы, мақсаты, түрлері.

  3. Оркестрлердің құрамын анықтау (отыруы, бұрауы).

  4. Оркестрдің бұрауы мен дыбыстардың тазалығы.



Тақырыбы: Орыс халық әні “Полянка”
1. Қарастырылатын мәселер:

  1. Оркестр сазын келтіру.

  2. Партитураны талдау.

  3. Домбырашылар тобымен жұмыс.


2. Пайдаланылатын әдебиеттер.


  1. Балтабаев. – Фольклор және вокальдік аспаптық ансамбльдер. Алматы, 1989.

  2. А.Мырзабеков. Қоңыр қаз. Алматы, 1983.

  3. С.Байжұманов. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрі. Алматы, 1990.

  4. Бөрі Иса. Желтоқсан. Алматы 1990.

Қай бір ұлт, халық болмасын халық әндеріне бай, бәрініңде кезінде авторлары болғаны анық. Бірақ жылдар өтіп олардың есімі ұмыт болғанын түсіндіруіміз керек. Қай ұлттың болмасын әнін өз бояуымен ойнатуға сезіндіруге ұмтылдыруымыз керек.


4. Коллокуиум.

1. Оркестрге өңделген орыс халық әндерін ата?

2.Басқада ұлт өкілдерінің әндерін ата?
Тақырыбы: Жаңа шығарманы талдау әрі ойнау.
1. Қарастырылатын мәселелер:


  1. Тың шығарманы талдау әрі ойнаудағы алғашқы шарттар.

  2. Шығарманы көркемдік дәрежеге жеткізу жолдары.


2. Пайдаланылатын әдебиеттер.

  1. М.Балтабаев. – Фольклор және вокальдік аспаптық ансамбльдер. Алматы, 1989.

  2. А.Мырзабеков. Қоңыр қаз. Алматы, 1983.

  3. С.Байжұманов. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрі. Алматы, 1990.

  4. Бөрі Иса. Желтоқсан. Алматы 1990.

Бұл оқушылардың қолдары домбыраға төселіп, нота сауатын игеріп оқып кететіндей дәрежеге жеткендігі кезең.

Дайындық бірден жетекшінің бүгінгі оркестрде істелінеттін жұмыстың мақсат, мазмұнын қысқаша түсіндіруден басталады және төмендегідей жұмыс формалары қамтылады:


  1. Ойналатын жаңа шығарма және оның авторы жайлы қысқаша кіріспе сөз. Немесе өткендегі шығарманы қайталып, көркемдік техникалық дәрежеге жеткізу.

  2. Шығарманы игерудегі техникалық көрнекі-құралдарды пайдалану.

  3. Шығарманың ойлы-өрнек, мәнерлік құралдарын жүйелеп, мазмұнын ашып, көркемдік дәрежеге жеткізу немесе интерпретациялау.


3. Коллоквиум.

  1. Оркестрлердің құрамын анықтау (отыруы, бұрауы).

  2. Оркестрдің бұрауы мен дыбыстардың тазалығы.



Тақырыбы: Халық күйі Арынғазы.

1. Қарастырылатын мәселелер:

  1. Оркестр сазын келтіру.

  2. Партитураны талдау.

  3. Домбырашылар тобымен жұмыс.

  4. Қобыз, сырнай тобымен жұмыс.

  5. Шығарманы өз бояуымен ойнап шығу.


2. Пайдаланылатын әдебиеттер.

  1. М.Балтабаев. – Фольклор және вокальдік аспаптық ансамбльдер. Алматы, 1989.

  2. А.Мырзабеков. Қоңыр қаз. Алматы, 1983.

  3. С.Байжұманов. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрі. Алматы, 1990.

  4. Бөрі Иса. Желтоқсан. Алматы 1990.

Қай бір ұлт, халық болмасын халық әндеріне бай, бәрініңде кезінде авторлары болғаны анық. Бірақ жылдар өтіп олардың есімі ұмыт болғанын түсіндіруіміз керек. Қай ұлттың болмасын әнін өз бояуымен ойнатуға сезіндіруге ұмтылдыруымыз керек.


4. Коллоквиум.

  1. Қандай халық күйін білесің ?

  2. Халық күйлерінің шығу тарихы?

Тақырыбы: Оркестр аспаптарын игерудің практикалық жолдары.

Домбыра-тенор тобы.

1. Қарастырылатын мәселелер:


  1. Домбыра аспабын меңгерудің жолдары.

  2. Ойнау тәсілдерін арттыру.


2. Пайдаланылатын әдебиеттер.

  1. М.Балтабаев. – Фольклор және вокальдік аспаптық ансамбльдер. Алматы, 1989.

  2. А.Мырзабеков. Қоңыр қаз. Алматы, 1983.

  3. С.Байжұманов. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрі. Алматы, 1990.

  4. Бөрі Иса. Желтоқсан. Алматы 1990.

  5. Т.Ізбаев. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрін ұйымдастыру. Шымкент, 1986.

  6. Бөрі Иса. Ақсақ құлан Шымкент, 1991.

Бұл топпен өткізілетін практикалық жаттығуларды ашық шекте (ре-соль) төмен (Π) қарай қағу әдісімен бастаған жөн. Домбырадан дұрыс дыбыс шығара білу, осы айтылған қағысқа көп байланысты. Сондықтан да оң қол буынының қимыл дұрыстығына (қағыс) ондағы саусақ қатынасына назар аударып отырған жөн. Оң қол саусақтарының қағыс бағыттары мен ойнау әдістерінің нормалық, тұрақты белгіленуіқазірде төмендегідей қалыпқа түсті.




Саусақ реттелігі

Қағыстардың бағыты

төмен

жоғары

Бірінші (сұқ) саусақ
Екінші (ортаңғы) саусақпен
Үшінші (аты жоқ) саусақпен
Төртінші (шынашақ) саусақпен
Бас бармақпен







1-жаттығу

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________
___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

2-жаттығу

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________


3-жаттығу

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________


___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________
4-жаттығу

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________


___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________
5-жаттығу

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________


___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________________
3. Колоквиум.


  1. Домбыра үйренудегі алғашқы шарттар.

2. Ойнау тәсілдерін қалай арттырамыз?

Тақырыбы: Халық күйі “Тепен көк”



1. Қарастырылатын мәселелер:

  1. Оркестр сазын келтіру.

  2. Партитураны талдау.

  3. Домбырашылар тобымен жұмыс.


2. Пайдаланылатын әдебиеттер.

  1. М.Балтабаев. – Фольклор және вокальдік аспаптық ансамбльдер. Алматы, 1989.

  2. А.Мырзабеков. Қоңыр қаз. Алматы, 1983.

  3. С.Байжұманов. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрі. Алматы, 1990.

  4. Бөрі Иса. Желтоқсан. Алматы 1990.

  5. Т.Ізбаев. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрін ұйымдастыру. Шымкент, 1986.

  6. Бөрі Иса. Ақсақ құлан Шымкент, 1991.

Қай бір ұлт, халық болмасын халық әндеріне бай, бәрініңде кезінде авторлары болғаны анық. Бірақ жылдар өтіп олардың есімі ұмыт болғанын түсіндіруіміз керек. Қай ұлттың болмасын әнін өз бояуымен ойнатуға сезіндіруге ұмтылдыруымыз керек.


4. Коллоквиум.

  1. Оркестрдің шығу тарихы, қазіргі оркестрлер.

  2. Оркестр класының маңызы, мақсаты, түрлері.

  3. Оркестрлердің құрамын анықтау (отыруы, бұрауы).

  4. Оркестрдің бұрауы мен дыбыстардың тазалығы.

Тақырыбы: Оркестр дайындығындағы жұмыс түрлері мен оның методикалық әдіс-тәсілдері.


1. Қарастырылатын мәсеелелер.

  1. Дайындық жұмыс түрлерін қалыптастыру.

  2. Методикалық әдіс-тәсілдерді меңгеру.


2. Пайдаланатын әдебиеттер.

  1. М.Балтабаев. – Фольклор және вокальдік аспаптық ансамбльдер. Алматы, 1989.

  2. А.Мырзабеков. Қоңыр қаз. Алматы, 1983.

  3. С.Байжұманов. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрі. Алматы, 1990.

  4. Бөрі Иса. Желтоқсан. Алматы 1990.

  5. Т.Ізбаев. Қазақ ұлт-аспаптар оркестрін ұйымдастыру. Шымкент, 1986.

  6. Бөрі Иса. Ақсақ құлан Шымкент, 1991.

Оркестрдің оқу және концерттік репертуарлары жүйеленгеннен кейінгі жетекшінің басты міндеті – сол шығармалардың көркемдік, идеялық, эстетикалық мазмұнын ашатын, терең ұғындыра білетін тиімді методикалық әдіс-тәсілдермен әр салалы жұмыс түрлерін ретті пайдлаланып, оны үйлесімдімәнде іске қосу.





  1. Коллоквиум:




  1. Оркестрді ұйымдастыруда қандай әдіс-тәсілдерді қолданамыз?

  2. Дайындық жұмыс түрлерін қалай қалыптастырамыз?

Каталог: CDO -> OBSOJ -> DizMuz
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау
OBSOJ -> «Мәдениеттану» пәнінен СӨЖ сабақтарының
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау
DizMuz -> Пәні бойынша 050106-“Музыкалық білім” мамандығының 2-курс студенттерінің білімін бақылауға арналған Тапсырмалар мєтіні
DizMuz -> «Ұлт-аспаптар ансамблі» пәнінен оқытушының басшылығымен жүргізілетін студенттердің өзіндік жұмысына арналған оқу әдістемелік нұсқау
DizMuz -> «Вокал класы» пәнінен о б с ө Ж
DizMuz -> Пәні бойынша 050106-“Музыкалық білім” мамандығының 4-курс студенттерінің білімін бақылауға арналған Тапсырмалар мєтіні
DizMuz -> 1 Ежелгі, еуропалық ортағасырдағы, қайта өрлеу дәуіріндегі музыка өнері


Достарыңызбен бөлісу:


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет