Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау



бет8/8
Дата18.04.2016
өлшемі1.02 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Ғылымда және іс жүзінде, медицинада және ауыл шаруашылығында иондаушы сәулені пайдалану.

№ 27. ОБСӨЖ

ОБСӨЖ тақырыбы:

Әр түрлі организмдердің сезімталдығы.

Радиациялық сәулеленудің адам организміне әсері.

1. Радиациялық сәулеленудің адам организіміне 2 жақты әсері.

2. Радиацияның генетикалық әсерінің ерекшеліктері

3. Ядролық медицина, радиацияның емдік әсері.


Радиациялық сәулеленудің адам организіміне әсерін 2 түрге бөлуге болады.

1.Соматикалық әсер (сәулеленген адамның өзіне еткен әсері)

2. Генетикалық әсері (адамның тұқымына әсері)

Сонымен қатар сәуле қабылдауды тесіп өтуші(қысқа уақыт мерзімінде қабылданған сек – сағ – қа дейін ) және тұрақты (ұзақ уақыт мерзімде қабылданса жылдар мен он жылдар) деп ажыратылады.

Тесіп өтуші радиацияның әр түрлі интенсивтілік деңгейіндегі сәуле қабылдаған денеге соматикалық әсері нәтижесінде мынадай эффектілер болады.



Дене қабылдағанφсәулелену дозасы Дт/кг

Эффект(тесіп өтуші радиация)

Ескерту

0 – 0,25

Байқалмайды

Сүйек кемігінің кейбір зақымдары, тамақ пен лимфа зақымдары

0,25 – 1

Қандағы кейбір өзгерістер ,әлсіз жүрек айнуы

Антибиотиктермен емделгенде толық жазылуы мүмкін

1 – 3

Қандағы өзгерістер,құсу шаршау,жалпы нашар сезіну

Антибиотиктермен емделгенде толық жазылуы мүмкін

3 – 6

Қандағы өзгерістер,құсу шаршау,жалпы нашар сезіну сонымен бірге қан кету уақытша стерильдік

Емдеу үшін қан ауыстыру және антибиотиктер керек.кей жағдайларда сүйек кемігін ауыстыру керек.50 процент жазылады.

6

Қандағы өзгерістер,құсу шаршау,жалпы нашар сезіну ,қан кету ,уақытша стерильдік,сонымен бірге орталық жүйке жүйесінің зақымдануы

8 кдж\кг дан асса өлімге әкеледі

Тесіп өтетін радиацияның қалдық соматикалық әсері 1945 ж Хиросима мен Нагасакидегі атом жарылысын басынан өткізген тұрғындарда зерттелген 1947 ж бастап бұл жұмысты радиация әсерін зерттеу фонды жүргізді.Бұл адамдарда хрусталиктің мөлдірлілігінің бұзылуы.(көз катарактасы), қалқанша безінің ісіктері, лейкемия, көп лейкоциттеріндегі хромосомдар абберациясы және жас балалардың өсуінің баяулауы байқалады.Рак ауруларымен ауыру ықтималдылығы бұл адамдарда жоғары.

Радиациялық сәулененудің екінші әсері өмірді қысқарту болып табылады. 1кДж/кг тұрақты сәулелену кезінде адам өмірі 0,25 күнге қысқарады.
Жоғарыда сәулені бүкіл дене қабылдауы туралы сөз болды.Радиотерапияда немесе кездейсоқ сәулелену кезінде сәулеленуге жеке мүшелер мен дене учаскелері ұшырайды. Мүшелерде әр түрлі өзгерістер болады. Соматикалық әсерден гөрі сәуле қабылдаудың генетикалық әсерін анықтау қиынырақ. Бірақ белгілі бір нәрсе ол радиацияның мутация туғызуы. Ол кезде ДНК тізбегіндегі негіздер тізбегінің өзгеруіне байланысты хромосомдарда қайта орнына келмейтін өзгерістер болады.

Мутация туғызуға қабілетті радиация деңгейі анықталған.Бірақ бір қызық жайт Жапонияда сәуле қабылдаған адамдар ұрпақтарында қандайда бір генетикалық эффект байқалмаған.

Соматикалық әсерін қарастырғанда биологиялық өзгерістер тесіп өтетін радиация әсерінен тұрақты сәуле қабылдағанда радиация дозасы әлде қайда аз болады. Себебі адам денесі радиацияның азғантай дозаларынан алған өзгерістері қайта қалпына келтіре алады.
Ядролық медицина

Рентген сәулесі медицинада ,стоматологияда сүйек тістерді зерттеуде және кейбір тері ауруларын емдеуде қолданылып келеді.Соңғц кездері арнайы диагностика мен терапияда радиоизотоптар қолданылып келеді.Олардың ерекшелігіне адам организмінің оларды таңдап қабылдауы жаиады.Мысалы радиоактивті иодты қалқанша без таңдап жинақтайды.131І –тың жартылай ыдырау периоды 8,05 күн.Жиналған йод сәулесін ми сканерлеу қондырғысы үшін пайдаланса болады.φ-сәулелер қорғасвн экран тесіктерінен өтіп сезімтал фосфорға белгілі бір нүктелерде түседі,осылай ми ісігін анықтауға болады.Радиация қатерлі ісік ауруларын емдеуде де қолданылады.


№28. ОБСӨЖ

Тапсырма 14

Электромагниттік толқындардың, лазер сәулесінің, иондаушы радиацияның биологиялық әсерлері

Коллоквиум


  1. Электромагниттік сәулеленудің табиғи көздері.

  2. Электромагниттік сәулеленудің затпен әрекеттесуі.

  3. Родиоактивті сәулеленудің түрлері мен қасиеттері.

  4. Электромагниттік толқындардың корпускулалық толқындық дуализмі.

  5. Радиоактивті сәулеленудің түрлері мен қасиеттері .

  6. Иондаушы сәулеленудің дозиметриясы.

  7. . Радиациялық сәулеленудің адам организіміне 2 жақты әсері.

  1. Радиацияның генетикалық әсерінің ерекшеліктері

  2. Ядролық медицина, радиацияның емдік әсері.

  1. .Индукциялық сәуле шығарудың табиғаты .

  2. 2.Лазерлі қондырғылардың түрлері.

  3. 3.Рубин лазері және гелий лазері.

№ 29. ОБСӨЖ

ОБСӨЖ тақырыбы:

Судың құрылысы және автореттеуші ролі

1.Судың құрылысы оның молекуласының полюстілігі

2.Тірі организмдердегі судың ролі

3.Су ерітінділерін активтеу әдістері

4.Биогенді су және оның автореттеуші ролі.

Су барлық тіршілік әрекетерінде,процесстерінде маңызды қызметтер атқарады.Су молекуласы екі сутек атомдарынан және бір оттек атомынан тұрады, оның молекуласы полярлы болады яғни электр диполі болып табылады.Диполь деп бір бірінен l ара қашықтықта орналасқан мәні тең таңбасы бойынша қарама –қарсы екі электр зарядынан тұратын жүйені айтады.Бұл зарядтардың мәндерінің олардың арасындағы ара қашықтыққа көбейтіндісі дипольдің электрлік моменті деп аталады және былай белгіленеді - µ
µ=еl

Молекуланың диполінің электрлік моменті Кл*м –мен өрнектеледі С

Су молекуласында оттегі мен сутегі арасындағы полярлық бұрыш 104,5 градусты құрайды.Электр зарядтарының ара қашықтығы І=0,00384 нм. Осының нәтижесінде судың молекуласының әжептеуір диполдік электрлік моменті болады.Кез келген еріткіштің полярлығы оның диэлектрлік өтімділігіне байланысты болады.(Σ) Судың диэлектрлік өтімділігі 0 градус Цельсий температурада Σ=88,3 . Диэлектрлік өтімділігі жоғары еріткіштерде мынадай :молекулалардың ассоциациясы,электролиттік диссоциация,сольваттану сияқты құбылыстар болады.

Су барлық тірі организмдерде маңызды жоғары молекулалық қосылыстар дисперсияланған орта болып табылып, коллоидты ерітінділер түзеді.Зат алмасу реакцияларының көпшілігі суда өтеді.Жоғары дәрежелі дамыған организмдарде қан,лимфа және жұлын сұйықтығы ,өсімдіктердің сөлдері негізінен бос күйіндегі судан тұрады.Өсімдіктер мен жануарлардың ұлпаларында су байланысқан күйінде болып ,кесілгенде олардан шықпайды.

Судың барлық тірі организмдер үшін маңызы зор .Су молекулаларының арасында белгілі бір құрылымдар,байланыстар болады

Табиғаттағы су құрамында әртүрлі мөлшерде еріген газдар болады ,яғни газды ерітінді болып табылады.Газдардың суда ерігіштіктері Генри-Дальтон заңына бағынады :

Газ қоспасындағы әрбір газ өзі жеке түсіретін парциалдық қысымға сай суда ериді,оның қысымы төмендегенде және температура жоғарылағанда газдардың суда ерігіштіктері төмендейді.Егер де қайнатып, немесек басқа жолдармен суда еріген газдарды азайтсақ, судың молекулаларырың арасында құрылымдық байланыстар түзіледі.Магнит өрісімен немесе лазер сәулесімен өңделген осындай суда құрылымдық байланыстар ұзақ уақыт сақталады .Судың осы қасиетін “судың есі “ деп атайды.Ф:Летников сумен эксперименттер жүргізі 200-5000 С және 100-200 атм қысыммен өңдегенде суда белсенді қасиеттердің түзілгендігін,жаңа физико-химиялық қасиеттер (еріткіштік,электр өткізгіштік,қышқылдылығының артуы) пайда болғаннынанықтап,оны “белсенген су” деп атаған.Мысалы табиғаттағы қардан еріген су белсенген суға ұқсайды ,ол кәдімгі судан тұтқырлығы,диэлектрлік өтімділігі бойынша ерекшеленеді .

Жаңа қайнаған су және дегаздалған суды өсімдіктер кәдімгі судан 3 есе интенсивтірек сіңіреді.Осмостық қысымы жоғары мысалы қант ерітінділерін дегаздауға ұшыратсақ олар 7есе интенсивтірек сіңіріледі.Жануарларға тәжірибе жасағанда 1ай дегаздалған су ішкен қояндардың өсімі бақылау тобындағы қояндармен салыстырғанда 20 процентке жоғары болғандылығы анықталған.Қорыта келгенде судың биологиялық қасиеттері одан еріген газдарды аластатқан сайын өседі деп қорытынды жасауға болады.


№ 30. ОБСӨЖ

Организмде болатын автореттеуші механизмдер.

Біртекті орталардағы автотолқындардың таралуы

Белсенді орталардағы автотолқындардың таралуының математикалық өрнегін алу үшін дифференцилдық күрделі теңдіктер жүйесі шешу қажет.Бұл қиын мәселе ,сондықтан автотолқындық процестерді сипаттауда формалды белсенді орта модельдері қолданылады.

Винер мен Розенблют ұсынған модель - модель деп аталады.

Бұл модельде белсенді ортаның элементі болып табылатын әрбір клетка үш күйдің бірінде бола алады.


  1. қозу

  2. “рефрактерлік құйрық”

  3. тыныштық

Сонда қозу толқынын рефрактерлік фазада болып R, тыныштық фазасына Vжылдамдықпен қозғалып бара жатқан п клеткалардан тұратын зона ретінде қарастыруға болады.

Белсенді орталардағы автотолқындардың негізгі қасиеттері



  1. Автотолқындар өшпестен таратылады

  2. Автотолқындар интерференцияға ұшырамайды және кедергілерден шағылмайды.

  3. Автотолқындардың таралу бағыты рефрактерлік және тыныштық зоналары арқылы анықталады.

Толқын ұзындығы Винер енгізген қатынаспен анықталады
λ=RV

R және V мәндері әрбір участокта бірдей болмайтын белсенді орта біртекті емесбелсенді орта деп аталады.



Қолданылған әдебиеттер тізімі.

Негізгі әдебиеттер

1.Тарусов Б.Н.и др. Биофизика – М. Высшая школа, 1968.

2.Блюменфельд Л.А. Проблемы биологической физики – М.Наука, 1977.

3.Губанов Н.И.Утепбергенов А.А.Медицинская биофизика. – М. Медицина,1978

4.Рубин А.Б. Биофизика 1-2 книга. – М. Высшая школа, 1987.

5.Березин Т.И. Медицинская биофизика – М. Высшая школа, 1988.

6.Булычев А.А. и др. Современные методы биофизических исследований. Практикум по биофизике – М. Высшая школа, 1988.

7.Волькенштейн М.В. Биофизика – М.Наука, 1988.

8.Арызханов Б.С. Биологиялық физика – Алматы .Қайнар, 1990

9.Инющин В.М. Конспект лекций по общей биофизике. – Алматы. Қайнар, 1994

Қосымша әдебиеттер
1.Пригожин И. Введение в термодинамику необратимых процессор – М. ИЛ, 1960.

2.Бурлакова Е.В. и др. Малый практикум по биофизике.- М.Высшая школа,1964

3.Сетлоу Р, Поллард Э. Молекулярная биофизика. М,- Мир, 1964

4.Ингрем Д. Электронный парамагнитный резонанс в биологии – М. Мир, 1964.

5.Гландсдорф П. Пригожин И. Термодинамическая теория структуры стобилности и флуктуации – М. Мир 1973

6.Гурвич А. А. и др. Энергетические основы митогенетического излучения и его регестрация на фотоэлектронных умножителях. М.Медицина 1974.

7.Инющин В.М. Чекуров П.Р. Биостимуляция лучом лазера и биоплазма – Алма Ата- Кахзахстан 1975.

Бақылау сұрақтары.


  1. Биофизика – биологиялық кеңістіктегі физикалық процестер мен ортаның физикалық факторларына олардың реактивтік механизмдері жайындағы ғылым.

  2. Биофизиканың даму тарихтары.

  3. Тірі организмде болатын физикалық химия және физика заңдарының өзіндік көріністері.

  4. Биологиялық жүйенің динамикасы, гетерогендігі және ерекшеліктері.

  5. Биофизикалық зерттеулердің деңгейлері : космостық, организмдік, клеткалық, субклеткалық, молекулалық.

  6. Биофизикалық зерттеулердің әдістері. Биопотенциалдық, электрөткізгіштік және хемилюминесценциялық тіркеулер.

  7. Физиотерапияда биофизиканың мәні (диатермия, индуктотермия, УВЧ-терапия, рентгентерапия, лазертерапия және т.б).

  8. Патологиялық процестердің биофизикалық механизмдері.

9.Медицинаның, ауыл шаруашылығының, экологияның, спорт және еңбек

физиологиясының, авиакосмостық медицинаның дамуына биофизиканың

қосқан үлестері және басқа ғылымдармен байланысы.

10.Термодинамика – организмде болатын заттық, жылулық және энергиялық

алмасу процестерінің анализдік теорияның негізі. Терминологиялар : жүйе,

қуат, жұмыс, термодинамикалық функция, термодинамикалық тепе –

теңдік.

11.Термодинамикалық жүйенің классификациясы : жабық (оқшауланған және



тұйықталған) және ашық жүйелер.

12.Организм - ашық жүйе. Биотермодинамикалық жүйенің

термодинамикалық жүйеден айырмашылығы. В.И.Вернадскийдің

жұмыстары.

13.Термодинамиканың І – ші заңы.

14.Биологиялық жүйеде термодинамиканың 1-ші заңы қолданылуы жайында

эксперименттік дәлелдемелер. Ішкі қуат.

15. Жұмыстардың түрлері. Біріншілік (негізгі) және екіншілік (активті)

жылулар.

16.Биожүйенің ПЭК. Организмнің энергетикалық балансы. Гесс заңы.

17.Термодинамиканың 2- ші заңы және оның биологияда қолданылуы.

18.Энтропия, бос қуат және байланысқан қуат.

19.Организм және клетка – “химиялық машина ретінде”.

20.Қуаттың босатылуы, қамдану және пайдалану негізгі процестерінің

термодинамикалық мінездемесі (көмірқышқылдарының тотығуы және

ыдырауы, фотосинтез, АТФ гидролизі).

21.Биологиялық жүйеде болатын градиенттер. Биоплазма концепциясы.

Негізгі термодинамикалық процестер.

22.Тірі жүйеде болатын стационарлық күй.

23.Қайтымды және қайтымсыз процестер.

24.Стационарлық күйдің термодинамикалық тепе – теңдіктен

айырмашылығы.

25.Қозғаушы күш және ағымдар.

26.Өндіріс және энтропия ағымдары, “теріс энтропия” немесе

“негэнтропия”.

27. Ашық жүйеде болатын энтропия және бос энергия балансы.

28.Тұрақты энергетикалық тепе – теңсіздіктегі Э. Бауэр принципі.

29.Пригожин теоремасы. Тірі жүйенің жаңа стационарлы деңгейге өту кезіндегі

экстремальды күйі.

30.Антиэнтропия жайында П.В.Кобзевтің концепциясы және тірі жүйеде

ұдайы өндіріс алгоритмнің жоқ болуы.

31. Биоэлектрлік потенциалдың қысқаша мінездемесі.

32.Биопотенциалдардың пайда болуының негізгі себептері ретінде иондардың

ассиметриялық таралуы.

33.Электродтық және иондық потенциалдар. Концентрациялық тізбек.

34.Нернст теңдеуі. Тотығу – тотықсыздану потенциалдары. Диффузиялық

потенциалдар.

35.Тыныштық потенциалының пайда болуының мембрандық және фазалық

теориясы.

36.Тыныштық потенциалы. Әсерлесу потенциалы. Оның мінездемесі, пайда

болу механизмдері. Әсерлесу потенциалының жүзеге асуы.

37.Биопотенциалалардың пайда болуында полиэлектролиттердің ролі.

38.Электрлік өрісті контаксыз тіркеу. Электростатикалық өрісті тіркеу

тәсілдерін жасап шығаруда П.И.Гуляевтің зерттеулері.

39. Зат алмасудың биоэлектрлік потенциалдармен байланысы.

40 Биоэнергетика және иондардың электрогендік ағысы. Тірі жүйелерде

электрлік потенциалдардың айырмашылығын өлшеу әдістері.

41.Электронды – парамагниттік резонанс (ЭПР) және оны биологиялық



зерттеулерде қолданылуы.

  1. Флуресценсия. Стокс заңы. Антистокстік флоуресценсия. Флуорометриялық қондырғылардың әсерлесу принципі және оны лабораториялық істерде пайдалану.

  2. Биологиялық объектілерден тұрақты тоқтың өту заңдылықтары.

  3. Поляризация құбылысы. Биологиялық объектілерден айнымалы тоқтың өту заңдылықтары.

  4. Электрөткізгіштіктің ауытқулық дисперсиясы. Поляризация коэффициенті. Тірі ұлпаның активті және реактивті кедергілері. Кедергілер жиынтығы (импеданс). Фазаның жылжу бұрышының тангенсі.

  5. Эквивалентті жоба.

  6. Тірі клеткаларда және ұлпаларда болатын поляризациалық құбылыстың физика – химиялық механизмдері. Мембрандық механизм. Қабатталған диэлектриктерде болатын поляризация.

  7. Дипольды поляризация. Диэлектрлік шығын. Терінің вольтамперлік мінездемесі.

  8. Акупунктура. Акупунктурада электрді қолдану. Акупунктуралық диагностика.

  9. Биологиялық, медициналық және ауыл шаруашылық зерттеулерде электрөткізгіштік әдістерді қолдану.

  10. Фотобиологиялық процестер.

  11. Жарықты жұту заңдары.

  12. Биологиялық объектілердің жұту спектрлері.

  13. Молекуланың энергетикалық деңгейі.

  14. Триплетті деңгей және бос радикалдар.

  15. Фотохимиялық радикалдарда молекуланың қозған күйінің қатысуы.

  16. Сенсибилизация механизмі.

  17. Фотобиологиялық процсетердің әсерлік спектрлері.

  18. Биологиялық жүйелерде болатын энергия квантының миграциясы.

  19. Электрондарды тасымалдаудың индуктивті резонанстық механизмдері.

  20. Люминесценция (флуоресценсия және фосфоресценсия).

  21. Жартылай өткізгіштік құбылыс. Көрудің және фотосинтездің биофизикалық механизмдері.

  22. У

  23. Белоктарда және нуклеин қышқылдарында болатын фотохимиялық процестер, бактерияцидті әсерлер.

  24. Фотобиологиялық процестердегі хемилюминесценция және оның диагностикалық мәні.

  25. Өте әлсіз жарқырау. А. гурвичтің митогенетикалық сәулесі.

  26. Лазерлік сәуле әсерінің биорезонанстық механизмдері.

  27. АТФ концентрациясын анықтаудың биолюминесценттік тәсілі.

  28. Иондаушы радиацияның биологиялық әсері.

  29. Электромагниттік (рентгендік пен гамма) және корпускулярлық (альфа мен бета – бөлшектері, протондар,нейтрондар) сәуленің физикалық табиғаты.

  30. Ионизация және қоздыру.

  31. Ионизацияның меншікті тығыздығы.

  32. Иондаушы сәуленің әр түрлі түрлерінің биологиялық әсерінің салыстырмалы ерекшеліктері.

  33. Иондаушы сәуленің салыстырмалы биологиялық күшті әсері.

  34. Шегіне жеткен рұқсат берілген дозалар.

  35. Уақытқа байланысты организмнің алған сәулелік зақымдалудың дамуының негізгі заңдылықтары.

  36. Сәулелену дозаларына тәуелді организмнің тірі қалуы (қисық тірі қалу және дозалық қисық).

  37. Әр түрлі организмдердің сезімталдығы. Сәулелік зақымдалуға әсер беретін факторлар (оттегінің парциалды қысымы, температура, организмнің физиологиялық күйі).

  38. Сәулеленгеннен кейін қайта қалпына келу процестері. Ғылымда және іс жүзінде, медицинада және ауыл шаруашылығында иондаушы сәулені пайдалану.

  39. Химиялық қорғаныс.

  40. Ультродыбыстың әсері, биологияда және медицинада қолданылуы.

  41. Лазерлер, олардың әр түрлілігі.

  42. Өлшеудің физикалық мінездемесі. Күшті қуатты және төмен қарқынды лазерлі сәуле әсерінің биофизикалық механизмдері.

  43. Медицинада төмен қарқынды лазерлерді қолдану. Жарық өткізу жайында түсінік.

  44. Медицинада жарық өткізуді пайдалану.

  45. Ауыл шаруашылық лазерлік қондырғылар.

  46. Ауыл шаруашылығында және биотехнологияда лазерлерді пайдалану.

  47. Медицинада және ауыл шаруашылығында электронды және магниттік өрістерді қолдану.

  48. . Клеткаларда болатын физика – химиялық процестердің актореттелуі, су құрылысының биофизикасы, биоырғақтар

  49. Биологиялық жүйелердің беріктілігі, олардың реакциясының жылдамдығына және лементтер санына тәуелділігі.

  50. Тұрақты стационарлық күйдің физика – химиялық жағдайы; энтропия ағымы. өзін реттеуші жүйелер.

  51. Организмде болатын автореттеуші механизмдер.

  52. Клетка метаболизмінде болатын липидтердің құрылысының өзіндік тотығу реакциясының ролі.

  53. Организмнің антитотығу жүйелері және клеткада болатын органоидтардың ауыспалыққа үйрену механизмі.

95.Автотолқындар. Автотербелісті процестер.





Каталог: CDO -> OBSOJ
OBSOJ -> Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> 1 обсөж тақырып: Әдеби тілдің жалпыхалықтық тілмен арақатынасы
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû Áiëiì æ¸íå ¹ûëûì ìèíèñòðëiãi “Ñûðäàðèÿ” óíèâåðñèòåòi
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау
OBSOJ -> «Мәдениеттану» пәнінен СӨЖ сабақтарының
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет