Сабақ барысында беріллген ақпатарттарды белсенді қабылдау



жүктеу 1.08 Mb.
бет4/6
Дата25.04.2016
өлшемі1.08 Mb.
1   2   3   4   5   6
: CDO -> OBSOJ -> Tar
Tar -> Сабақ №1Сабақтың тақырыбы: ХХ ғ басында қазақ зиялыларының қоғамдық-саяси қызметі. Алаш қозғалысының басталуы
Tar -> М. Х. Асылбеков “ ” 2009 ж
Tar -> Сабақ барысында беріллген ақпатарттарды белсенді қабылдау
Tar -> Цин династиясының билігіндегі Қытай
Tar -> Ф-об-007/020 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Tar -> Лекция: 15 сағ Практикалық(Семинар)сабақтары сағ СӨЖ: 15 сағ обсөЖ: 15 сағ Тест саны: 200 Кредит саны 1
Tar -> Реферат Ауызша талдау
Tar -> Факультет: "Тарих және құқықтану" Кафедра: "Отан және шетел тарихы"
Tar -> Этнология” пәні бойынша “050114” – “Тарих” мамандығының 2- курс студенттерінің білімін бақылауға арналған тапсырмалар мәтіні
Tar -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау

Бақылау сұрақтары:

  1. мәдени қабат термині

  2. қазба жұмыстары

  3. қола дәуіріндегі үйінділер

  4. археологиялық кезеңдер


сөж тапсырмалары:

1 Археология жұмыстарын ұйымдасыру

2.Археологиялық ескерткіштер түрлері.

3.Археологиялық жұмыстардың әдіс- тәсілдері




Пайдаланатын әдебиеттер:

1.Кацюба Д. В. Краведение в воспитании учащихся. М., 1965г.

2.Матюшкин Г.Н. У колыбели истории.М., 1972г.

3.Семенов С.А. Развитие техники в каменном.М.1972г.

4.Черных Е.Н. Металл-человек-время. М..1972г.

5.Алексеев В.П. География человеческих рас.М., 1974г.

6.Громго Г. Методика этнографических экспедицийкөздері жеке көрсетіле


Ъ

Лекция № 10

Коллоквиум

1.Археологиялық деректер.

2. Археологиялық кезеңдерге бөлу және хронологиясы.

3.18ғ.қандай қалаларда археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді.

4.Археология қандай деректерге сүйенеді.

5 қазақстанда археология ғылымдары қашан дамыды

6 барлау әдісі

7 Алпысбаев зерттеулері

8 Байпахов зерттеулері

9 мәдени мұра бағдарламасы оаясындағы археологиялық зерттеулер

10. Түлкібас ауданындағы “ Қар үңгір” тұрағы қай дәуір ескерткіші болып саналады?

11 Ежелгі руникалық жазулар қай жылы табылды?

12 Бәйдібек ауданының археологиялық ескерткіші болып табылатын Домалақ Ана мазары қай ауылда орналасқан?

13 .Антикалық және орта ғасырлық сәулет өнері

14 Көшпенділердін сәулет өнері

15 Қазіргі таңдағы сәулет өнері

16 .Алғашқы қауымдық бейнелеу өнері

17 Бейнелеу өнері Қазақстан аймағында

18 .Көркем суреттегі ағымдар

19 .Қолжазбалар

20 .Ежелгі русь орнаменті

21 .Жазба ескерткіштері




сабақ № 11

Тақырыбы: Кітаптар

Жоспары:



  1. Алфавиттің пайда болуы.

  2. Қағазды қолдану.

  3. Бірінші баспадан шыққан кітаптар.


теориялық мәліметтер:

1. Алфавит дыбыс не буын жүйелі жазудағы графикалық таңбалардың дәстүрлі ретпен тізілген жиынтығы. Гректің „Алфа” және „Вета” дейтін алғашқы екі әрібінің атынан шыққан. Ежелгі алфабит б.з.д. ІІ ғасырдың мыңыншы жылдық аяғында жасалған. Қазіргі алфабиттердің баршасы Финекия, грек жазуларына барып салды. Бүгінгі ұлттық жазулардың дені латын , араб, славян (криллица) Алфабитті мен даванопари негізінде жасалған. Көне славян тілі- славяндардың көне әдеби тілі. Ол грек тіліндегі христиан әдебиеттерімен славяндар тіліне аударудың нәтижесінде ІХ ғасырда Мокедон наречиелері негізінде пайда болды.

Көне славян тілінің жазба ескерткіштері Х-ХІ ғасырға тән. Олар глополица және кириллица жазуымен жазылған. Көне славян тілінің өзінің фонетика морфологиялық құрылысы жағынан соңғы кездегі ежелгі славян тіне өте жақын. Көне славян тілі славяндардың әсіресе шығыс және оңтүстік славяндардың әдеби тілінің тарихына елеулі ықпал етті. Молдаван тілі СССР-дің кейбір Республикаларымен Молдаван СССР-не тараған. Шығыс Роман тілдері солтүстік Дунай тілдері тобына жатады. Молдаван тілінде СССР-де 2 млн-нан астам сөйлейді. Алғашқы жазба мұралар діни мазмұндағы славян кітаптарынан аудармалар XV-XVI ғасырларға тән. Әдеби тілі XVI-XVII ғасырда қалыптаса бастады. Монғолдардың жазуы XIII ғасырларда ұйғырлардан алынған жазу, арғы тегі соғды жазуы арқылы Сирия – арамей алфабитіне жатады. Монғол халық республикасы ескі жазу деп аталады. Монғол жазуының таңбалары жоғарыдан төмен және оңнан солға қарай жазылады. 1945 жылдан бастап монғолдар криллица негізіндегі жаңа алфабитке көшті.

Орыс тілі – Береозе украйын тілдерімен қатар үнді европа тілдерінің семьясының шығыс славян тілдері тобына жатады. СССР-де орыс тілінен 141 бүтін 8 млн адам өз ана тілі деп есептейді. Совет одағы сырт елдері орыс тілінде 1,2 млн адам сөйлейді. Орыс тілі СССР халықтарының екінші ана тілі дүние жүзі халықтарына ортақ тіл.

Б.Ұ.Ұ ресми 5 тілдің бірі орыс тілі іс жүзінде СССР-дің барлдық халықтарының ұлт аралық қатынасы мен ынтымағының ортақ тілі болып отыр.

1967 жылы орыс тарихы мен әдебиеті оқытушылардың 30-дан аса елді біріктіретін халықаралық ассоциясы құрылды.

2. Қағаз - өсімдік талшықтарының белгілі бір тәсілі мен өңдеу және бір-бірімен шатыстыра байланыстыру арқылы жұқа парақ түрінде жасалытын материал. Қағаз өндіру үшін әртүрлі ағаштармен бір жылдық өсімдіктер целлюлозасы және ағаш массасы жұмсалады. Қандай мақсат үшін жасалатына қарай қағазға қосымша толтырғыштар қосылады. Мысалы қағаз түсін ағарту тығыздығы мен тегістігін арттыру және баспалық қасиетер беру үшін минерал заттар араластырылады,кейбір қағаз түрлерін жасауда химиялық талшықтар қосылады т.б.

Қағазды тұңғыш рет ІІ ғасырда Қытайда Цай Лун жасады. Бұл ұзақ уақыт құпия сақталып келді де, тек алтыншы ғасырда Жапонияға апарылды. Шамамен сол кезде қағаз жасау ісі Азияның өзге елдеріне де тарай бастады. Тек мұнда Қытайдағыдай өсімдік талшықтары болмағандықтан қағаз материалы есебінде кендір шүберек пайдаланылды. Бұл әдісті арабтар үйрендіде, кейіннен солтүстік Африкаға, Испанияға, Мороккоға т.б. елдерге таратты.Қағаз жазу материалы есебінде пайдаланылып келеген папирусті ығыстырып шығарыла бастады. Қағаз жасау әдісі Испаниядан алдымен Италияға кейінірек Европа елдерріне тарады. Қағаз өндіру әсірісе кітап басу мүмкіндігі ашылғаннан кейін XV-XVI ғасырда тез дамыды.Бірақ бұл қағаз жасау әдісі көп еңбек тілейтін әрі өнімсіз еді және XIX ғасырдың ортасына дейін негізгі материал негізінен пайдаланылып келген шүберек болды.

Қағаздың 600-ден астам түрі бар. Жасалу мақсатына қарай қағаз сипаттамаларыда әр қалай 1 м2 – де 4-250 г. Масса болады, қалыңдығы 4 м-ден 400мкм-ге дейін жетеді. Жыртылу, сыну, бұралу, сығылу қасиеттерімен түсі, ақтығы, тегістігі, ылғалдығы, су сіңіргіштігі т.б. механикалық сапаларыда әр алуан.

СССР-де қабылданған жіктеу бойынша қағаз 11 топқа бөлінеді



  1. Баспалық қағаз тегістігімен түсінің ақтығымен сипатталады. Баспа бояуы жақсы жұғады.Түс қағаздармен газеттік қағаздарда осы топқа кіреді.

  2. Жазбалық қағаз бетінің жылтырлығымен және сормайтындығы ерекшеленеді.

  3. Сызбалық қағаз әдетте толтырғышсыз массадан жасалады. Мөлдір болу үшін кейбір сорттары көбірек суланып, көбірек қысыммен қаландырылады.

  4. Электр изоляциялық қағаздың механикалық беріктігі жоғары әрі жақсы диэлектриктік қасиеттермен сипатталады.

  5. Папирустық қағаздар өзінің құрылысы, қасиеті және өндіру технологиясы жағынан әр түрлі болады.

  6. Сіңіргіш қағаз фибра, жарғақ , санитарлық – гигиеналық бұйымдар т.б. өндіру үшін қолданылады. Бұлар кеуектеу келеді де, сұйықты жақсы сіңіреді.

  7. Аппараттық қағаз өте жоғары механикалық қасиеттімен сипатталады.

  8. Жарық сезгіш қағаз фотогрофия мен және жарықпен көшіруге қажетті т.б. қағаз жасауға пайдаланылады.

  9. Көшірмелік қағаз арнайы өңделіп дайындалады.

  10. Орамдық қағаз тағамдық және өнер кәсіп табарларды орауға, бууға т.б. пайдаланылады.Бұлар берік талшықты материалдардан және өндіріс қалдықтарынан жасалады.

  11. Өнеркәсіптік – техникалық қағаз патрон, зімпара, диффузор жасауға, жікке қосуға дыбыс жазуға қолданылады.Бұл топқа мақта талшығымен асбест және жасанды талшықтардан жасалатын қағаздарда жатады.

Қағаздың массасын дайындау мынадай сатыдан өтеді: Талшықты материалдарды ұсақтау, талшық түріне орай құрам дайындау, массаны бояу , желімдік ерітінді және толтырғыштар даярлау т.б.

Таңбалар тарихы туралы пікірлер. Пиктографиялық жазу. Б.д.д. Ү. ғ. Есік жазуы. Ғұндар жазуының мұрагері - түріктер. Көне түркі руна жазулары. Түркі тілдерін дәуірлеу. М.Қашғари еңбегіндегі мәліметтер.

Қазақ тілінің дамуының дәуірлері. Дулат, каңлы, арғын жазулары. Жазу материалдары. Латын әліпбиіне көшу. Кириллицаны қабылдау.

"Ырк-битиг", "куин-кнега" тарихы. Түріктердегі қағаз жасау әдісі. Ежелгі түріктердің қолжазба кітаптарының түрлері. Ттрік әдебиетінін дамуындағы негізгі дәуірлер. Ксилогафия әдісі.

Қазақ кітаіггарының тарихы. Республикалық кітап музейі.

Қолжазбаньщ жазылған уакыты. Ескерткіш аты. Қүрастырушы, адресі. Мәдени жазбаның мазмұны. Жазу материалы, Сиясы мен бояуы. Көлемі мен форматы. Түптелуі. Қолтаңбасы. Бет саны. Шартты белгілері. Ою-өрнегі. Миниатюрасы. Куәландырылған белгісі. Қол, мөр. Ескерткіштің түгшүсқа екендігі. Жарыққа шығуы. Қолжазбаның басты сипаты.

Бақылау сұрақтары

1 Алфавиттің пайда болуы.

2 Қағазды қолдану.

3 Бірінші баспадан шыққан кітаптар

Сөж тапсыпрмалары

1 Алфавиттің пайда болуы.

2 Қағазды қолдану.

3 Бірінші баспадан шыққан кітаптар



Пайдаланатын әдебиеттер:

1.Ашурков В.Н., К

2.Ахметова С.Ш. Историческое краведение в Казахстане. А., 1982г.

3.Юньев И.С. Краведение и туризм. М.. 1974г.

4. Внекласная работа по истории краведения. М., 1975г.ацюба Д


Сабақ №12

Тест
1. Алла – Абди –Ата - Мәлік Жубейшиннің еңбегі қалай аталды ?


  1. “ Тарихи Жаһангуша ”

  2. “ Жами ат -табарих ”

  3. “ Нирвана Аутра”

2. IX ғасырда Русь мемлекетінде қай алфавитті қолданды?



  1. Славян керилица алфивитін

  2. Соғды алфавитін

  3. Араб алфпвитін

3. VIII ғасрдың 20- жылдарында Орта Азияның Муг қорғанынан қандай қолжазба табылды?



  1. Соғды қолжазбасы

  2. Араб қолжазбасы

  3. Грек қолжазбасы

4. Қазақстан Республикасының “ Тарихи мұраларды сақтау және қорғау” туралы заңы қай жылы қабылданды ең алғаш рет ?



  1. 1992 ж;

  2. 1996 ж;

  3. 1998 ж;

5. Түркістан қаласының XII – ғасырлардағы атауы?



  1. Яссы

  2. Фараб

  3. Исфиджаб

6. Оңтүстік Қазақстан облысының жер көлемі?



  1. 116,3 км2

  2. 117,4 км2

  3. 115,7 км2

7. Жошы хан мазары қай ғасырда салынған?

  1. XII ғ.

  2. XVI ғ.

  3. XIVғ.

8. Бұрынғы Қызылқұм ауданының қазіргі атауы қалай?



  1. Отырар ауданы

  2. Созақ ауданы

  3. Шардара ауданы

9. Бәйдібек ауданының археологиялық ескерткіші болып табылатын Домалақ Ана мазары қай ауылда орналасқан?

  1. Глика

  2. Көкмардан

  3. Шалаққорған

10. Ұзын Ата кесенесі архитектуралық ескерткіші қай жерде орналасқан?



  1. Кансанал

  2. Сүткент

  3. Сайрам

11. Ежелгі руникалық жазулар қай жылы табылды?



  1. 1822 ж

  2. 1892 ж

  3. 1882 ж

12. Созақ ауданының орталығы қалай аталды ?



  1. Шолаққорған

  2. Ақсукент

  3. Шаян

13. Мақтаарал ауданы қай жылы құрылды?



  1. 1928 ж

  2. 1932 ж

  3. 1921 ж

14. Түлкібас ауданындағы “ Қар үңгір” тұрағы қай дәуір ескерткіші болып саналады?



  1. неолит

  2. палеолит

  3. мезолит

15. XVғасырдың ортасында ең алғаш кітап баспа қалыбын ойлап тапқан кім?



  1. И. Гутенберг

  2. Цай Лунь

  3. Би Шень

16. Алғашқы кітап баспасы кселография, яғни алғаш баспа қалыбы қай ғасырда пайда болды?
А) Х1 ғасырда

В) Х11 ғасырда

С) ХIV ғасырда

17. Қазақстанда бүгінгі күнде қанша ескерткіштер бар

А) 25000 астам

В) 2000 астам

С) 13000 астам

D) 17600 астам

18 Жүсіп Баласағұнның еңбегі қалай аталады ?


  1. Құтадғұ білік

  2. Диуани Лұғат-ат Түрік

С) Жами ат -Табарих
19 Фазаллах-Рашид ат- диннің еңбегі қай жылдары жазылды және қалай аталады?

  1. Жами ат-Таварих 1310-1311ж

  2. Тарихи Жаһангуша 1240-1260ж

  3. Құтадғұ білік

20 Дала жұмысында ең құнды этнографиялық материалдар қай әдіспен алынды?


  1. Стационарлық

  2. Сезондық

  3. Экспедициялық


сабақ №13

Тақ:Мұражай ескерткіштері

Жоспары:

1.Ұлттық мұражайы

2.Өлкетану мұражайы

3. Мұражай түрлері



теориялық мәліметтер :

Қазақстанның мәдениет тарихында мұражайлар ерекше орын алады. Қазақ жерінде пайда болған алғашқы мұражайлардың рөлі тәуелсіздік алғаннан кейін тіпті арта түсті. Қазақстан мұражайларының ішіндегі ең алғашқыларының бірі Қаазақстан Республикасы Орталық Мемлекеттік мұражайы.

1927 жылы 2 наурыз күні Қазақ АССР-і орталық Атқару Комитеті мен Халық Комиссарлары Кеңесі республика астанасын Қызылорда қаласынан Алматыға көшіру жөнінде қаулы қабылдады. Осыған орай, 1928 жылы 13 желтоқсанда Халық ағарту комиссариаты алқасы Орынбордағы Қазақстан орталық мұражайын және жаңа астанада қызмет етуге ерік білдірген мамандарды шұғыл түрде Алматы қаласына көшіру шешімін қабылдады. Сөйтіп мұражай қызметкерлері бөлістен қалған жәдігерлерді жинастырып, жаңа астанаға көшіруге дайындады. Көшіруді ұйымдастырумен оның тәжірибелі мамандарының Алматыға жұмысқа ауысуында мұражай директоры А.Махониннің еңбегі ерекше болды. Ол өзінің Халық ағарту комиссары О. Жандосовқа жолдаған хатында: "Алматыға жұмыс бабымен көшетін қызметкерлерге өкімет тарапынан беріліп отырған жеңілдіктерді музейдің ғылыми қызметкерлеріне де беру қажет. Ал жаңа астанаға келген соң олардың жалақысы мөлшерін қайта қарастырмаса, алып отырған небәрі 100 сом ақшалары күнделікті тамақ алуға да жетпейді"- деп жазды /1/. Директордың осындай қамқорлығы нәтижесінде мұражайдың тәжірибелі мамандары А.Четыркина, П.Зарецкий, П.Рыжков, Г. Мотылев, И.Костиков Алматы қаласына жұмысқа ауысты.

1929 жылы 4 қаңтарда басталған көшуге дайындық жұмыстары 20 наурыз күні аяқталды. Осы күні мұражай директоры: «Орынбор қаласындағы Қазақстан Орталық өлкетану музейі өз жұмысын тоқтатты» деген бұйрығын шығарды /2/.

1929 жылы шілде айында Қазақстан Орталық өлкетану мұражайы толығымен Алматы қаласына көшіп келіп, Вознесенск кафедералды соборы ғимаратына орналасты. Ал, 13 шілдеде мұражай кеңесі мәжілісі Қазақстан Орталық өлкетану мұражайын Қазақстан Орталық мұражайы кылып қайта атау жөнінде шешім кабылдады /3/. Қазақстан Орталық өлкетану мұражайы Алматы қаласына көшіп келген күннен бастап республикадағы мәдени ескерткіштерді қайта есепке алып, оларды қорғау жұмыстарын ұйымдастырудың орталығына айналды. Осыған орай, 1929 жылы 22 шілде күні Қазақстан Орталық өлкетану мұражайы ғимаратында мекемеаралық мәжіліс өткізіліп, ол Қазақстанда табиғат пен көне ескерткіштерді және өнер туындыларын қорғау комитетін, құру жөнінде шешім қабылдады. Мәжіліс сонымен қатар, құрылатын комитет Орталық мұражай жанында ғылыми зерттеумен айыалысатын мекеме болып құрамына тиісті мекемелерден 14 маман енуі тиіс деп шешті. Комитет жайындағы ережені жасау Орталық мұражайға жүктелді. Ереженің жасалуы ұзаққа созылған жоқ, осы жылдың 14 қазан күні ҚАКСР Халық ағарту комиссариаты алқасы, 5 карашада ҚАКСР Халық Комиссарлары Кеңесі Орталық мұражай қызметкерлері қатысуымен жасалған Казкомпристарис жөніндегі ережені бекітті /4/.

Осы жылы мұражайдың географиялық-тарихи бөлімін елдің оңтүстік батыс бөлігін бейнелейтін жәдігерлермен толықтыру мақсатында Арал теңізі маңына экспедиция ұйымдастырылды. Оған директор А.Махонин, лаборант. П.Зарецкий және практикант Мотылев катынасып, жинастырылған 100 ден аса құстан 26 тұлып жасалып, олар мұражай жәдігерлері және ғылыми қорынан орын алды. Сонымен қатар, 85 бауырымен жорғалаушылардың түрлері және ботаникалық материалдар жиналып, бірнеше фотосуреттер түсірілді. Олардың көшпілігі депозитивке айналдырылып, мұражайдың дәрістік жұмыстарына қосымша құралдар ретінде пайдаланды,

Ал, жаз айларында А.Махонин, ғылыми қызметкер М.Ленотовский, лаборант П.Зарецкий, препаратор Мотылев, аңшылар Паршин мен Жвирблис және студент практиканттар Алматы қорығын зерттеді. Нәтижесінде зоология мен ботаникадан 3 мыңдай жәдігер жиналып, 50 фотосурет пен эскиздер жасалды. Сонымен қатар, мұражай қызметкерлерінің Есік өзені бойына жасаған жорығы барысында едәуір жәдігерлер жинастырылып, фотосуреттер түсірілді. Ал қыркүйек-қазан айларында мұражай қызметкерлерінің Таушелек орман шаруашылығына барған жорығының басты мақсаты мұражай үшін марал атып алу, марал өсіру мүмкіншіліктерін анықтау, құндыз бен тиін өсіру мәселелерін зерттеу және осы жерде аңшылық шаруашылығын ұйымдастыру болды. Бұл экспедицияны мұражайдын ғылыми қызметкері М.Лентовский басқарып, оның барысында марал, доңыз, елік және т.б. аңдар атылып алынды. Экспедиция мүшелері осы өңірдің марал өсіруге қолайлы екендігі, аңшылық шаруашылығын ұйымдастыру мүмкіндігі жайында қорытындыға келді /5/.

Алайда, 1920 жылдардың соңынан соғысқа дейінгі уақытта Кеңестер Одағында екі бес-жылдық жоспар "мерзімінен бұрын орындалып", үшінші бесжылдық жоспарының да жылдам орындалуы қолға алынды. Идеологиялық майданда елде социализм принциптері тұрғысынан түрлі "буржуазиялық теорияларға" қарсы шешуші соққы бере отырып, "марксизм-ленинизм идеялары" жеңісін қамтамасыз ету қолға алынды. Марксизм-ленинизм ілімдерін күшейту, оны қарапайым халық санасына жеткізу мақсатындағы йдеологиялық күрес елдегі барлық мәдени-ағарту және ғылыми-зерттеу мекемелерін, оның ішінде мұражай қызметі саласын да қамтыды. Осы кезеңде мұражай ісінің мәдени қызметіне қатаң әкімшілік жүйенің араласуы, оның мәнін бұрмалау, ғылыми-зерттеушілік, мәдени мұраларды сақтау ісіне көңіл бөлмеу, тек социализм идеясы бағытында мәдени-ағарту жұмыстарын жүргізуді қатаң талап ету сияқты белгілер тән болды. Мұражайлардың мәдени-ағартушылық және ғылыми-зерттеушілік кызметінің бұрынғы әдістері мен қарқыны жаңа, яғни социалистік құрылыстың "шешуші" кезеңінде ғылыми және мәдени мекемелерге қойылып отырған талаптарға сай емес деп танылды. Осыған орай, мұражайларға елдегі жаңа социалистік қоғам құрылысына белсене ат салысу мақсатында мәдени-ағартушылық, ғылыми-зерттеушілік және экспозициялық жұмыстарын қайта құру жүктелді. «Қазан революциясының екінші он жылдығы қарсаңында» - деп көрсетілді КСРО Орталық Атқару Комитетінің Қазан революциясының он жылдығына арналған мәжілісі қабылдаған қаулыда, — мәдени құрылысты елді индустрияландыру саясатымен байланыстыра отырып, социализм құру жоспарының құрамдас бөлігі ретінде қарастыру қажет". Аталған қаулыны жүзеге асыру мақсатында мұражайларға өз қызметінде:



  1. Экспозицияны маркстік- лениндік ілім негізіндеқұру:

  2. Экспозицияны көпшілік көрерменге түсінікті ету арқылы оның тәрбиелік мәнін арттыру /6/ міндеттелді.

Мұражай ісіндегі қайта құрудың маңызды міндеттері БОАК пен РКФСР ХКК-нің 1928 жылы 20 тамыздағы М.И.Калинин қол койған "Музей құрылысы туралы" қаулысында белгіленді. Қаулыда мұражай көрермендерінің артуы, көне ескерткіштерді есепке алу және қорғау жұмыстары, мұражай ісі әдістемесінің жасалуы сияқты жұмыстарды дамытудағы нәтижелі жетістіктермен бірге оның ұйымдастыру шараларындағы кемшіліктер де көрсетілді. Сонымен қатар. мұражайларды ғылыми-зерттеу жұмыстарына белсене араластыра отырып, мәдени-ағартушылық кызметін кеңейту мәселелері де қарастырылды. Ендігі жерде мұражай экспозициялары мектеп, кәсіби-техникалық және бұқаралық ағартушылар талаптарын қанағаттандыру мақсатында революциялық оқиғаларды, жұмысшылар қозғалысы мен еңбекшілердің тұрмысын зерттеуге міндетті болды. Қаулыда мұражайлардың бүкіл жұмысы елде жүргізіліп жатқан индустрияландыру және ауылшаруашылығын ұжымдастыру міндеттерімен сай келуі керек деп ерекше аталып көрсетілді. Қаулыда мұражайлар белсенді түрде қор жинақтау жұмысын жүргізіп, бұрынғы жәдігерлерді жаңалармен алмастыру қажеттігі айтылды. Біртұтас мұражайлар жүйесінің қалыптасуы және материалдық-техникалық базасынын көтерілу мақсатында Халық Ағарту Комиссариаты бесжылдық жоспарға мұражайларды ғимараттармен қамтамасыз ету, техникалық жағынан жабдықау, мұражай баспасын дамыту, экспедициялык, жұмыстарын жандандыру, заттар алу және мұражай қызметкерлерінің жалақысын арттыру сияқты маңызды мәселелерді енгізу міндеттері қойылды /7/.

Осыған орай, 1929-1930 жылдар аралығындағы Орталық мұражай есебінде "Музей өзінің қызметімен елдегі социалистік құрылысқа мына бағытта белсене араласа бастағандығын көрсетті.



  • көшіп келген соң музей бөлімдері тез арада жәдігерлерін орналастырып халыққа қызмет көрсете бастады (9 айда көрермендер саны 100 мыңнан асты).

  • Бірінші ғылыми өлкетану істеріне, Қазақстанның 10 жылдық мерейтойына, слетіне музей қызметкерлері ат салысты және т. б. ғылыми және мәдени жұмыстарға араласты;

  • Тарихи революциялық бөлімді құрды;

  • түрлі экспедициялар мен экскурсиялар ұйымдастырды" - делінді /8/. Орталық мұражайдың бірінші ғылыми-өлкетану съезіне арнап ұйымдастырған көрмесі жайындағы пікірін съезде сөйлеген академик А.Е.Ферсман: "Бұл көрме қазіргі күнгі музейлерге қойылып отырған талаптарға сай. Музейлер территориялық принципке байланысты құрылып, елдің өндіргіш күштерін бейнелей отырып, ескі кунскамералықтан тез арада арылулары қажет" - деп атап өтті /9/.

Қазақстан мұражайларының алдағы уақыттағы жұмысына күрделі әсер еткен 1930 жылы желтоқсан айында Мәскеу қаласында өткен бірінші бүкілресейлік'' мұражай съезі болып табылды. Мұражайды партияның идеологиялық қаруы ету міндеттері анықталып, бүкіл мұражайлар жұмысын түпкілікті қайта құру, оларды мәдени революцияның құралына айналдыру міндеттері қойылды. Ол үшін мұражай экспозицияларын марксистік негізде құру көзделіп, олар бұқара халықты социалистік құрылысқа жұмылдыру тұрғысында көрсетілуі қажет екені аталып көрсетілді. Съезде көтерілген мәселелердің нәтижелі қорытындысы 1930 жылы Орталық мұражай жаршысының (Вестник Центрального музея Казахстана) бірінші санының жарық көруі Қазақстан мұражайларының өзара және басқада одақтас республикалар мұражайларымен қарым-қатынас орнатуында ерекше орын алды. Аталған жаршыда Орталық мұражай өлкедегі барлық мұражайлар мен өлкетанушы мекемелерге Қазақстанды зерттеу және ғылыми-жинаушылық ортақ ісінде бірлесіп жұмыс атқаруды ұсынды. Сонымен катар, Орталық мүражай өзінің дәрежесіне орай Қазақстанның барлық өлкелерін көрсетуге тиісті болғандықтан басқа мұражайлардан қорларындағы жәдігерлер мен көрмелердің көшірмесін жіберуді өтінді /10/.

1931 жылы Қазакстан Орталық мүражайы күрамына Алматы қаласында орналасқан Жетісу өлкетану мұражайының барлық қорымен және қызметкерлерімен қосылуы еліміздегі мұражай құрылысы ісіндегі елеулі оқиға болды. Орталық мұражайдың барлық бөлімдері Жетісу мұражайы бөлімдері негізінде қайта құрылды. Осыған орай, мұражай қызметкерлері бөлімдер қорларын жергілікті жәдігерлермен толықтыру мақсатында 1931 жылы Алматы, Шелек, Асы, Сырдария, Шу өзендері бойына экспедицияларға шығып көптеген жәдігерлер жинастырып қайтты. Ал, 1932 жылы мұражай бөлімдері жинастырылған жаңа жәдігерлер негізінде барлық экспозицияларын қайта құрып, көрме бөлмелеріне қойылған жәдігерлерге түсініктемелер жазып, оларды тиісті өңдеуден өткізді. Осы атқарылған жұмыстар кесінде мұражай көрермендері саны да ұлғая түсті. Мысалы, осы жылдың алғашқы мұражай көрермендері саны 36 мыңға 934 жылы мұражай басшыларының жиі ауысуына және атқарылуға тиісті істерге толық көңіл бөлінбеуі салдарынан Орталық мұражай жұмысы нашарлап кетті. Тиісті өңдеу жұмыстарының жүргізілмеуі жәдігерлерді аздырып, олардың жекелегендерін күйелер жеп жарамсыз етті. Сонымен қатар, қаражат тапшылығына opaй мұражай экспедициялық жұмыстарды да ұйымдастыра алмады. Оның орнына мұражай басшылығы Мәскеу мен Свердловск қалаларына іс сапармен барып, жергілікті мұражайлардың жұмыстарымен танысып, түрлі макеттер мен маникендер алып келді.

Орталықта болып жатқан түбегейлі өзгерістер әсері Қазақстан мұражайларын да шарпып өтіп, Қазақстан өлкелік комитеті бюросы 1934 жылы 13 карашада Орталық мұражай мәселесін қарап, оның жұмысындағы мынадай басты кемшіліктерді атап көрсетті: "Орталық музей осы уақытқа дейінгі қызметінде Қазақстандағы социалистік құрылыс жетістіктерін көрсете алмай отыр, үгіт-насихат және тәрбиелік жұмыстардың міндетін жете түсініп білмегендіктен, оларды жүзеге асыра алмауы нәтижесінде, халық қажеттілігінен тысқары қалуда. Республикалық музей мекемелері жергілікті қазақ ұлты өкілдерінен мамандар дайындауды мүлде қолға алмаған. Осы жіберілген кемшіліытеді нәтижесінде Махонин, Дублицкий секілді "зиянкес жау элементтер" музей басшылығына кіріп алып, маркстік ілімге сәйкес өлкетану қоғамын ұйымдастырудың орнына реакциялық бағыттағы өлкетану қоғамын құруға ұмтылған". Орталық мұражай жұмысында орын алған бұл кемшіліктерді ескере отырып бюро:


  • Мұражай жұмысын құлдырауға әкелгені үшін оның директоры Галиевті кызметінен босатып, ісін тиісуі заң органдарына тапсыру;

  • Халық ағарту комиссариаты жанындағы мұражай бөлімі меңгерушісі Ораловқа тез арада мұражай жұмысын қайта ұйымдастырмаса, партиялық тәртіпке тартылатынын ескертіп, қатаң сөгіс жариялансын;

  • Мұражай жәдігерлерін күтуші Тоқбаев өз міндетін атқара алмағаны үшін қызметін босатылсын;

  • Халық ағарту комиссариатына республика мұражайларын өз ісін білетін, коммунистік партия идеяларына сенімді мамандармен толықтыру міндеттелсін — деген шешім қабылдады /12/.

Өкімет тарапынан осындай сынға ұшыраған Орталық мұражай өз жұмысын қайта жандандыруды тез арада қолға алып, халыққа қызмет көрсетуі сапасын арттырды. Атап айтсақ, жастарды армия қатарына шақыратын пунктте жылжымалы "Қазіргі және бұрынғы Қазақстан", мұражай ғимаратында «Этнографиялық бұйымдар», "Қазан революциясы", "ҚАССР съездері тарихы" тақырыптарында көрмелер өткізіп келуші көрермендер саны 10 ай аралығында 48789 жепі /13/.

Орталық мұражай 1935 жылғы жұмысында ҚАССР 15 жылдығына дайындық жүргізіп, осыған орай экспозицияларын қайта құрастырды. Мұражайдың осы құрған жаңа экспозицияларын КСРО халықтары мұражайының методикалық бөлімі бекітті. Қазақтың көшпелі тұрмысы жайында материалдар жинастыру мақсатында мұражай қызметкерлері Қазақстанды зерттеу қоғамы ұйымдастырған экспедиция құрамында Оңтүстік-Қазақстандағы Шәуілдір ауданына барып қайтты. Сонымен қатар, осы жылдың мамыр айында мұражай ҚазМУ мен ҚазПИ профессурасы көмегімен тарих бөлімін ашты. Ендігі уақытта мұражайда тарих, жаратылыстану, табиғат пен өндіріс күштері, революция тарихы, социалистік құрылыс, көркемдік, КСРО қорғанысы күштері, археология бөлімдері болды. Мұражай осы жылы қалалық және жақын маңдағы ауылдық мектеп оқушыларына экскурсиялар ұйымдастыру жоспарын жасап, мектеп пен мұражай қарым-қатынасын реттеп отыратын арнайы комиссия құрды. Сонымен қатар, мұражай қызметкерлері мектеп оқушыларына "Музейлік оқу" ұйымдастырып отыруды жоспарлады. Бірақ, құрылған комиссияның осы салада атқарған қызметінің түрлі себептерге байланысты нәтижесіз болуы бұл жоспарды жүзеге асыруға мүмкіндік бермеді.

1935 жылы мұражай 271 күн жұмыс істеп, 69696 көрерменге мәдени-ағарту қызмет көрсетіп, олардың 44116 ep, 25500 әйел адамдар
болды. Олардын ұлттық құрамы жағынан 25218 қазақтар, 42452 орыстар, басқа ұлт өкілдері 8519. Оның әлеуметтік құрамы жағынан жұмысшылар 8519, колхозшылар 3813, қызыл армия жауынгерлері 4279, түрлі мекемелер қызметкерлері 17278, оқушылар 31989. Мұражайға келуші әр көрермен 2 сом 47 тиын төлеген. Мұражайда жәдігерлер макетін жасау шеберханасы құрылып, кинолекция бөлмесі қайта жабдықталды. Нәтижесінде мұражайда өлкетану тақырыбында ғылыми-көпшілік фильмдер көрсетіле бастады. Осы жылы мұражай кітапханасы қоры 8 мыңға жетті /14/.

1936 жылы Орталық мұражай қызметкерлері ұйғыр мен дүнген халықтары бөлімін ұйымдастыру мақсатында Алматы маңындағы аудандарға 2 экспедиция ұйымдастырып, көптеген жәдігерлер алып қайтты. Ал, зоология мен ботаника бөлімшелері жәдігерлері санын ұлғайту мақсатында мұражай қызметкері Акмоланың Қорғалжын ауданына іс сапарға шығып Орталық


Қазақстанды мекендейтін бірнеше құстардың тұлыптарын алып келді. Бөлім жәдігерлері санын көбейтумен қатар осы жылы мұражай қорындағы
аса құнды 2771 жәдігер қайта өңделіп, арнайы суретке түсіріліп, оларға ғылыми түсініктемелер жазылды. Мұражай қорын күтуге және қажеттіліктерге қосымша қаражат табу мақсатында ересектерден 60, оқушылардан 30 тиын кіру ақысы алынады.

Б


ақылау сұрақтары:

1 Қазақстандағы муражай құрылысының бастылуы

2.Семей,Жетісу,Орынбор муражайларінің қызметі

3. Жергілікті жерлерде тарихи өлкеде музейлердің құрылуы




1   2   3   4   5   6


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет