Салық органдарының әрекеттеріне шағымдану және салық заңнамасы нормаларын қолдануға байланысты даулар жөніндегі істер бойынша сот практикасына шолу



жүктеу 270.26 Kb.
Дата03.05.2016
өлшемі270.26 Kb.
: site -> supcourt.nsf -> 36b782079737d452c6256d89002456d9 -> cf86f2e571ead3d54625709b001949e5 -> $FILE
36b782079737d452c6256d89002456d9 -> Құрметтi «Заңгер» журналы! Менiң қолыма кездейсоқ «Қазақстан юстициясына – 80 жыл»
36b782079737d452c6256d89002456d9 -> Мүліктік емес өзіндік құқықтарды және іскерлік беделді қорғау туралы азаматтық істер бойынша сот практикасына шолу
36b782079737d452c6256d89002456d9 -> Қазақстан Республикасының заңдары Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіні ратификациялау туралы
36b782079737d452c6256d89002456d9 -> Автокөлік құралдары иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру шарттарынан туындайтын даулар бойынша сот тәжірибесіне шолу
36b782079737d452c6256d89002456d9 -> Мен мәдениетiне де үлкен залал келтiредi
36b782079737d452c6256d89002456d9 -> Конституции рк – 10 лет
36b782079737d452c6256d89002456d9 -> Ювенальная юстиция
36b782079737d452c6256d89002456d9 -> Қазақстан республикасының 3АҢЫ Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күнін мерекелеуге байланысты рақымшылық жасау туралы
$FILE -> Сот айыпкерге қатысты сотқа берілген айыптаудың шегінен шығып кеткендіктен үкім өзгертілді
Салық органдарының әрекеттеріне шағымдану және салық заңнамасы нормаларын қолдануға байланысты даулар жөніндегі істер бойынша сот практикасына

ШОЛУ
Жоғарғы Сот салық органдарының әрекеттеріне шағымдану және салық заңнамасы нормаларын қолдануға байланысты даулар жөніндегі істер бойынша сот практикасын зерделеді.

Қорытуға “Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы” (1995 жылғы 24 сәуiрде қабылданған) Қазақстан Республикасының Заңын және “Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы” (Салық кодексі) (2001 жылғы 12 маусымда қабылданған, 2002 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізілген ) Кодексті қолдануға байланысты істер түсті.

Салық кодексінің 2-бабының 1-тармағына сәйкес, салық заңдары Салық кодексінен және қабылдануы Кодексте көзделген нормативтiк құқықтық актiлерден тұрады. Мысалы, Қаржы министрлігінің, Қаржы министрлігі Салық комитеті төрағасының бұйрықтары, олардың басқа ведомстволардың басшыларымен бірлесіп шығарған, оның ішінде қандай да болмасын Ережелерді және Нұсқаулықтарды бекіту туралы бұйрықтары салық заңнамасына жатады.

Салық кодексінің 2-бабының 5-тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасы бекiткен халықаралық шартпен Салық кодексіндегіден өзге ережелер белгiленсе, аталған шарттың ережелерi ұлттық заңнамадан үстем болады. Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасы бірқатар шет мемлекеттермен қосарланған салық салуды болғызбау және кіріс, капитал (мүлік) салығын төлеуден жалтарудың алдын алу үшін Конвенциялар (Келісімдер) жасасқан.

Қорыту республика соттарының негізінен салық заңнамасының нормаларын дұрыс қолданатынын және белгілі бір санаттағы даулар бойынша тұрақты практиканың орныққанын көрсетті.

Мысалы, соттардың: Салық кодексі жалпы бөлімінің нормалары тексерілетін салық кезеңіне қарамастан салық қызметі органдары үшін міндетті, сонымен қатар тексеріліп отырған кезеңде пайда болған құқықтық қатынастарға сол уақытта қолданыста болған материалдық құқық нормалары қолданылуы керек деген тұжырымдамасы орынды. Сөйте тұра, кейбір соттар салық дауларын шешу кезінде заңнаманы бұзуға жол берген, сондай-ақ, құқықтық нормаларды дұрыс түсіндірмеген. Осының нәтижесінде жергілікті соттардың сот актілерінің басым көпшілігі Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотында бұзылған және өзгертілген.

Атап айтқанда, республика соттарының көбі АІЖК-нің 139-бабының бірінші бөлігіне сәйкес, сот бұйрығы даусыз талаптар бойынша ғана шығарылатынын ескермеген.

АІЖК-нің 140-бабына сәйкес, судья аталған сот актісін, егер азаматтардан және заңды тұлғалардан салықтар мен басқа да міндетті төлемдер бойынша берешекті өндіріп алу туралы талап мәлімделген болса ғана шығарады.

Салық кодексінің 10-бабы 1-тармағының 22) тармақшасына сәйкес, бересi - есептелген және мерзiмiнде төленбеген салықтар мен бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер сомалары. Осы орайда есептелген және мерзiмiнде төленбеген өсімпұлдар мен айыппұлдардың сомалары бересі деп танылмайды.

Алайда, келіп түскен істердің, оның ішінде сот бұйрығы шығарылған істердің барлығы бойынша да борышкерлерден салық комитеттері арыздарында көрсетілген сомалар толық өндірілген. Осы орайда, соттар істердің көбі бойынша аталған сомаларға бюджетке алынатын салықтар мен басқа да міндетті төлемдермен қатар өсімпұл, айыппұл, сондай-ақ міндетті зейнетақы жарналарының сомалары да енгізілгеніне назар аудармайды.

Осылайша Ақтөбе облыстық мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты Алға ауданы бойынша Салық комитетінің арызына орай “Тамды - V” ЖШС-дан 2003 жылғы 30 мамырдағы сот бұйрығымен 711 006 теңге өндірген. Материалдардан осы сомаға бюджетке алынатын салықтар мен басқа да міндетті төлемдер, өсімпұл, айыппұл, сондай-ақ, міндетті зейнетақы жарналарының сомалары да енгізілгені байқалады.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің қолданысқа енгізілген күнінен (2001 жылдың 26 ақпаны) бастап әкімшілік жазаның түрі болып табылатын айыппұл тек осы Кодексте көзделген тәртіп бойынша ғана өндірілуі мүмкін. “Қазақстан Республикасының әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексін қоданысқа енгізу туралы” Заңның 3-бабына сәйкес, осы Кодекс қолданысқа енгізілген күннен бастап әкімшілік жауаптылық белгілейтін өзге де заң актілерінің нормалары қолданылмауға тиіс.

Сондай-ақ, Салық кодексінің 60-64-баптарына сәйкес, жинақтаушы зейнетақы қорына алынатын міндетті зейнетақы жарналары бюджетке алынатын салықтар мен басқа да міндетті төлемдер қатарына жатпайды. Сондықтан, соттар аталған талаптар бойынша сот бұйрықтарын шығармауы керек еді. АІЖК-нің 143-бабы бірінші бөлігінің 1) тармақшасына сәйкес, арыздарды өндірушілерге қайтарып, оларға Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске сәйкес, айыппұл салуға немесе міндетті зейнетақы жарналарын өндіру туралы талаптарын өзгертіп, арыз беруге құқығы бар екені түсіндірілуі керек еді.

АІЖК-нің 141-бабына сәйкес, арызда өндіріп алушының талаптары және ол негізделген мән-жайлар көрсетілуге тиіс.

Егер сот бұйрығын шығару туралы арызда берешекті өндіру туралы талаппен қоса өсімді өндіру туралы талап болса, соттар өндіріп алушының назарын АІЖК-нің 141-бабының екінші бөлігінің 4-тармағын орындауы керек екеніне, атап айтқанда, арызда өсімпұл өндіріліп отырған заңға сілтеменің және тиісті есептердің көрсетілуіне аударуға тиіс. Егер судья өсімпұлды өндіру туралы талап заңға негізделген, ал есептер заңнамаға сәйкес деп таныса, ол сот бұйрығын шығаруға құқылы.

Қорыту барысында сот бұйрығын шығару туралы талаптарды ішінара қанағаттандыру фактілері анықталмады. Соттардың осы практикасы заңға негізделген, өйткені АІЖК арызды өндіріп алушыға кері қайтаруды немесе сот бұйрығын шығару туралы талаптарды қанағаттандыруды меңзейді.

Сот бұйрығын шығару туралы кейбір материалдарда мәлімделген талаптардың даусыз екенін растайтын мәліметтер жоқ.

Астана қаласының Алматы аудандық соты Салық комитетінің арызы бойынша М.К.Омаровтан 605 970 теңге сомадағы көлік құралдарының салығын және өсімпұлды өндіру туралы сот бұйрығын шығарған. Салық комитеті арызға салық заңнамасын бұзушылықтарды жою туралы хабарламалардың көшірмесін қоса тіркеген, алайда осы хабарламаларды салық төлеушінің алғаны туралы мәліметтер жоқ. Осы орайда Салық кодексінің 31-бабының 4-тармағы салық органын хабарламаны салық төлеушiнің (өкiлiнің) жеке өзiне қолын қойдырып немесе жөнелту мен алу фактiсiн растайтын өзге де тәсiлмен тапсыруды міндеттейді.

АІЖК-нің 147-бабының бірінші бөлігіне сәйкес, сот бұйрығын шығарғаннан кейін судья тапсыру туралы хабарлай отырып, оның көшірмесін дереу борышкерге жібереді.

Барлық материалдар бойынша борышкерлерге сот бұйрығының көшірмесін алғаны туралы хабарламаның тапсырылғаны туралы мәліметтер жоқ, алайда Соттар әкімшілері аудандық және оларға теңестірілген соттарды алғаны туралы хабарламасы бар пошта конверттерімен қажетті мөлшерде қамтамасыз етуге міндетті еді.

Аталған нормалардың талаптарын бұзу борышкерлердің сот бұйрығын алмағанына шағымдануына әкеп соғады. Осы орайда судьялар қарсылық білдіру мерзімін қалпына келтіріп, содан кейін сот бұйрығын бұзады.

“Салық және басқа да міндетті төлемдер туралы ...” Заңның 148-бабына сәйкес, салық қызметi органдарының қайта қаралған салық сомасын немесе есептелген салық сомасын төлеу туралы талаптарына жасалатын талаптың ескiру мерзiмi бес жыл болып белгiленедi.

Салық кодексінің 38-бабының 1-тармағына сәйкес, салық қызметi органы салық кезеңi аяқталғаннан кейiн бес жыл iшiнде салықтарды және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдердi есептеуге немеce олардың есептелген сомасын қайта қарауға құқылы.

Атап айтқанда, егер салық қызметі органы салық сомасын төлеуді (бес жыл) талап ете алса, Салық кодексі аталған органның салықтарды есептеудің немеce олардың есептелген сомасын қайта қараудың мерзімін (бұл да бес жыл) бекітті.

Семей қаласы бойынша салық комитеті Шығыс Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотына “Нан” АҚ-тан 12 106 434 теңге салық берешегін өндіру туралы талап арыз берген. Іс материалдарынан берешек 1995 жылдан 2003 жылдың 25 сәуірі аралығында пайда болғаны байқалады. Соттың 2003 жылғы 26 қыркүйектегі шешімімен салық комитетінің талабы ішінара қанағаттандырылып, “Нан” АҚ-тан 1998 жылдың 1 қаңтарынан 2003 жылдың 25 сәуіріне дейінгі мерзімде пайда болған 7 929 105 теңге салық берешегінің сомасы өндірілген. Осы орайда сот Салық кодексінің 38-бабына сілтеме жасап, салық кезеңi аяқталғаннан кейiн бес жыл iшiндегі салық берешегі өндірілуге тиіс деген тұжырымдама жасаған.

Шығыс Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі алқасының қаулысымен соттың шешімі өзгертіліп, жауапкерден тағы 4 177 329 теңге өндіріліп, салық комитетінің талабы толық қанағаттандырылған. Алқа өзінің тұжырымдамасында Салық кодексінің 38-бабы салық төлеушінің міндеттемелерін емес, салық органының құзыретін реттейді деген тұжырымдама жасаған. Сонымен қатар, Кодекс заңды тұлғаның салық міндеттемесінің тоқтауының негізін көздемейді (58-бап).

Осы орайда, Кодекстің 38-бабы салық міндеттемесі бойынша талап беру мерзімінің өтуін меңзейтіндіктен, облыстық сот алқасының тұжырымдамасы қате болып табылады. Дау міндеттемені жою тұрғысында туындамағандықтан, салық міндеттемесін тоқтату мәселесінің бұл іске қатысы жоқ. Сонымен қатар, Салық кодексінде салық органдарына немесе сотқа өткен мерзімді қалпына келтіру нормалары көзделмеген.

Салық кодексінің 16-бабына сәйкес, салық қызметі органдары Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес соттарға талаптар қоюға құқылы.

Сонымен қатар, Кодекстің 17-бабы 1-тармағының 12) тармақшасы осы органдарды салық мiндеттемелерiнің орындалуын қамтамасыз ету тәсiлдерiн қолдануға және салық төлеушiден салық берешегiн Кодекске сәйкес мәжбүрлеп өндiртiп алуға міндеттейді.

Кодекстің 24-бабының 2-тармағына сәйкес, мемлекет салық қызметi органы арқылы салық төлеушiден - оның салық мiндеттемелерiн толық көлемiнде орындауын талап етуге, ал олар орындалмаған немесе тиiсiнше орындалмаған жағдайда оларды қамтамасыз ету жөнiндегi тәсiлдердi және Кодексте көзделген тәртiппен мәжбүрлеп орындату шараларын қолдануға құқылы.

Кодекстің 8-тарауында (45-48-баптар) мерзімінде орындалмаған салық міндеттемесін орындауды қамтамасыз ету тәсілдері, ал 9-тарауда (49-55-баптар) салық берешегін мәжбүрлеп өндіріп алу шаралары көзделген.

Сот практикасында, егер салық органдары Салық кодексінің 49-55-баптарымен көзделген салық берешегін мәжбүрлеп өндіріп алу шараларын қолданбаса, соттар олардың салық берешегін өндіріп алу жөніндегі талаптарын қабылдауға құқылы ма, әлде жоқ па деген сұрақ туындаған.

Шығыс Қазақстан облыстық соты 2001 жылғы 12 қарашадағы ұйғарымымен Семей қаласы бойынша салық комитетінің “Семипалатинский ТЭЦ” ААҚ-тан 139 млн. теңге сомасындағы бюджетке алынатын берешегін өндіріп алу туралы талап арызын қабылдаудан бас тартқан.

Аталған ұйғарым Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алқасында бұзылған. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алқасының қаулысында салық берешегін мәжбүрлеп өндіріп алу дауды сотқа дейін шешудің тәртібі болып табылмайды, берешекті сот арқылы немесе өз бетінше мәжбүрлеп өндіріп алуды таңдау салық органының құқығы болып табылады және заңда осы құқықты пайдаланбау салық органын сотқа талап арыз беру мүмкіндігінен айырады деген сілтеме жоқ. Салық қызметі органдарының соттарға талап қою құқығы Салық кодексінің 16-бабының 11-тармағында көзделген.

Сот практикасында Салық кодексінің 8-тарауының Қазақстан Республикасы Конституциясының ережелеріне сәйкестігі туралы мәселе көтерілген.

2004 жылдың 15 сәуірінде Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі Қостанай облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының өтініші бойынша қаулы қабылдады. Осы қаулыда Салық кодексiнiң 53-бабының 1-тармағы және Салық төлеушiнiң билiк етуi шектелген мүлкiн салық берешегi есебiне сату жөнiнде мамандандырылған аукцион өткiзу ережесiнiң 13-тармағы Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес деген тұжырым жасалды.

Заңға сәйкес, егер салық төлеуші тексеру актісімен және хабарламамен келіспеген жағдайда жоғарыда тұрған органға шағым беруі керек, ал салық органдарының әрекетіне немесе әрекетсіздігіне шағым берген жағдайда АІЖК-де көзделген мемлекеттік билік органдарының, лауазымды адамдардың және т.б әрекеттеріне дау айту тәртібімен жалпы тәртіп бойынша сотта қаралады.

Қолданыстағы “Соттардың салық заңдарын қолданудағы кейбір мәселелері туралы” Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 1999 жылғы 20 желтоқсандағы қаулысында сотқа шағым келтірудің түсінігі берілген. Атап айтқанда, бірінші басқарушы немесе өз құзыры көлемінде оның орынбасары қол қойған салық қызметінің шешіміне ғана емес, сонымен қатар, басқа да лауазымды адамдар қол қойған осы органдардың тексеру актілеріне де сотқа шағым келтіруге болады. Сонымен қатар, жүргізілген тексеру туралы шарттар, табылған заң бұзушылықты жою бойынша міндетті түрде орындалуы үшін жасалған нұсқамалар, банктердегі және басқа да мекемелердегі ұйымдар мен азаматтардың банкілік есеп шоты бойынша тұтыну операцияларын тоқтата тұру туралы құжаттарды алу, ақшалай және мүліктей құндылықтарды, мүліктерге билік жүргізуді шектеу туралы шешімдер де сотқа шағымдалады.

Жоғарғы Сот Пленумының аталған қаулысы “Салық және бюджетке төленетін басқа да төлемдер туралы ...” Заңның қолданыста болған кезінде қабылданған, ал осы Заң хабарламаға және салық тексеруінің актісіне бір мезгілде шағымдануға мүмкіндік беретін еді.

Салық кодексінің 552-бабының 2-тармағына сәйкес, салық төлеушi салықтық тексеру актiсi бойынша хабарламаға салықтың және өсiмпұлдардың есептелген сомасы бөлiгiнде, сондай-ақ салық қызметi органдары лауазымды адамдарының әрекетi (әрекетсiздiгi) бөлiгiнде сотқа шағымдануға құқылы.

Осы баптың редакциясын екіжақты түсінуге болады, себебі, хабарламаға шағымдану және оны жарамсыз деп тану салық тексеруі актісін де заңсыз деп тануға әкеп соғады, ал заң шығарушы салық тексеруі актісінің хабарламасына да бір мезгілде шағымдану құқығын қарастырмаған.

Салық қызметi органдары лауазымды адамдарының әрекетiне (әрекетсiздiгiне) шағымдану кезінде актіге де шағымдануға болатыны көзделген.

Алайда, соттар сот талқылауында және хабарламаның заңдылығын тексеру барысында тексеру актісінің де заңдылығын тексеріп, зерделейді.

Қорыту соттардың жоғарыда айтылған заңның ережелерін қолдануында әр түрлі практиканың қалыптасқанын көрсетті.

Осылайша Оңтүстік Қазақстан облысының ауданаралық мамандандырылған экономикалық соты салықтар мен бюджетке алынатын міндетті төлемдердің толық төленбеуі анықталған салық тексеруі актілерін даулау туралы істерді өз өндірісіне қабылдап, қараған (мысалы, “Ақ-алтын” ААҚ-ның салық тексеруі актісін даулау туралы арызы бойынша іс).

Астана қаласының Алматы аудандық соты 2003 жылғы 23 қазандағы шешімімен жеке кәсіпкерлер Қабылова және Таңқыбаевалардың салық тексеруі актісін жарамсыз деп тану туралы арызын қанағаттандырған. Астана қалалық сотының азаматтық істер жөніндегі алқасы аталған шешімді бұзып, істі қысқартып, осы шешімін салық тексеруі актісіне өз бетімен сотқа шағымдану заңда көзделмеген, тек салық тексеруінің нәтижесінде шығарылған хабарламаға ғана сот тәртібімен шағымдануға болады деген уәжбен негіздеген.

Салық кодексінің 541-бабының 1-тармағына сәйкес, салықтың және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдердiң есептелген сомалары және өсiмпұлдар туралы хабарлама салық тексеруінің нәтижелері бойынша шығарылған шешім болып табылады. Аталған баптың 4-тармағына сәйкес, хабарламаны алған салық төлеушi, егер ол салық тексеруi нәтижелерiне шағым жасамаса, оны орындауға мiндеттi. Қорыта келе, тексерудің нәтижесі бойынша жасалған хабарлама ғана салық төлеуші үшін құқықтық салдар туғызатын шешім болып табылатынын атап өткен жөн.

Сонымен қатар, салық тексеруі актісінде салықтың және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдердiң сомаларын төмендетіп көрсеткені туралы қорытындылармен қоса міндетті зейнетақы жарналарын төлемеу, лицензиясыз қызметпен айналысқаны туралы және басқа да қорытындылар болуға тиіс. Салық органдары актілерінің осы бөлігі салық тексеруі хабарламасына енгізілмейтіндіктен, сот тәртібімен шағымдалуы мүмкін. Аталған мән-жайларға Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алқасы өзінің қаулыларында бірнеше рет назар аударған болатын.

Азаматтық кодекстің 1-бабының төртінші бөлігіне сәйкес, заң құжаттарында көзделген реттердi қоспағанда, бiр тараптың екiншiсiне әкiмшiлiк немесе өзге де билiк жағынан бағынуына негiзделген мүлiктiк қатынастарға, соның iшiнде салық жөнiндегi және басқа бюджеттiк қатынастарға азаматтық заңдар қолданылмайды.

Бірқатар істер бойынша соттар заңның аталған нормасын бұза отырып, даулы құқықтық қатынастарды шешуге АК-нің нормаларын қолданған, бұл істердің дұрыс шешілуіне ықпалын тигізді.

Атап айтқанда, салық заңнамасында әрбір салық төлеушінің өзіне тиесілі салықтарды және алымдарды өз бетінше төлейтіні аталып көрсетілген. Бұл, сонымен қатар, әр адамның конституциялық міндеті болып табылады. Атап айтқанда, салық төлеуден жалтаруды көздейтін мәмілелердің барлығы да жарамсыз деп танылуға тиіс.

Шығыс Қазақстан облысының соттарында заңды тұлғалардың арасында жасалған цессия келісім-шарттарын заңдастыру жөнінде қате практика қалыптасып, бір заңды тұлғаның салық төлеу жөніндегі міндеттемелері салық комитетінің рұқсатымен цессия келісім-шарты бойынша екінші бір заңды тұлғаға тапсырылған.

“Лицензиялау туралы” 1995 жылғы 17 сәуiрдегі Заңға 1999 жылдың 8 қазанында енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес, салық қызметі органдарына лицензиялық тәртiп белгiленген қызметтi лицензиясыз жүзеге асырудан алынған табысты бюджетке алу жөнінде талап қою құқығы берілген.

Әкімшілік құқық бұзушылық жөніндегі кодекс күшіне енгеннен кейін лицензиялық тәртiп белгiленген қызметтi лицензиясыз жүзеге асыру әкімшілік құқық бұзушылық болып танылады, ал әкімшілік жауапкершілікті көздейтін басқа заңдар қолданылмауға тиіс еді. Осыған қарамастан кейбір соттар салық органдарының лицензиялық тәртiп белгiленген қызметтi лицензиясыз жүзеге асырудан алынған табысты өндіру туралы талаптарын өз өндірістеріне қабылдап, қараған.

Бүгінгі таңда “Кәсіпкерлік немесе өзге де қызметті лицензиясыз жүзеге асыру кезінде тапқан табысты алу жөніндегі заңнаманы соттардың қолдануы туралы” Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2004 жылғы 18 маусымдағы N 4 нормативтік қаулысы қолданылып жүр. Осы қаулы бойынша кәсіпкерлік немесе өзге де қызметпен лицензиясыз айналысу әкімшілік құқық бұзушылық болып табылатындықтан, “Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексін күшіне енгізу туралы” Қазақстан Республикасы Заңының 3-бабына сәйкес, Заңның 24-бабының 2-тармағымен көзделген осындай қызметтен түскен табысты алу тәртібі қолдануға жатпайды деп түсіндірілген.

Қорыту соттардың салық төлеушілердің салық қызметі органдарының қосымша декларацияларды қабылдаудан бас тарту жөніндегі әрекеттеріне шағымдануы туралы арыздары бойынша істерді негізінен дұрыс шешетінін көрсетті.

Шығыс Қазақстан облысы мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2003 жылдың 6 тамызындағы шешімімен жеке кәсіпкер (бұдан әрі -ЖК) Кузенковтің Семей қаласы бойынша салық комитетіне қосымша құн салығы (бұдан әрі - ҚҚС) бойынша және 1999-2001 жылдары кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру кезінде тапқан табысы туралы декларацияларын қабылдауды жүктеу туралы арызы қанағаттандырылған.

Салық комитетінің өкілі арызбен келіспей, 1999 жылы және 2001 жылдың 1-тоқсанында атқарған қызметі бойынша жүргізілген салық тексерулерінің нәтижесінде ЖК табыс салығы, ҚҚС және әлеуметтік салық есептелгені туралы айтқан (2001 жылдың 28 маусымындағы акт). Тексеру актісін ешкім бұзбаған. Тексерілген кезеңде арызданушының қосымша декларацияның қабылданғаны туралы талабы Салық кодексінің 537-бабының 6-тармағына қарама-қайшы келеді. Аталған заңға сәйкес, салық төлеушiнiң салық тексерулерiн жүзеге асыру кезеңiнде тексерiлетiн салық кезеңiндегi салық есептерiне өзгерiстер мен толықтырулар енгiзуiне жол берiлмейдi.

Қабылданған қосымша декларациялар салық тексеруінің нәтижесіне әсер етеді, онда тексеру актісі тек қана әкімшілік немесе сот тәртібімен жойылуы мүмкін.

Сот Салық кодексінің 71-бабына сілтеме жасаған, ол бойынша салық декларациясына өзгерістер мен толықтырулар енгізуге осы Кодексте көзделген талап қою мерзімі ішінде жол беріледі, тексеру басталғанға дейін қосымша салық декларациясы және (немесе) есеп-қисапты табыс еткен кезде салық төлеуші анықтаған салық пен басқа да міндетті төлемдер сомасы бюджетке айыппұлдар есептелмей енгізілуге тиіс. Демек, тексеруден кейін табыс еткен қосымша декларация айыппұл есептелмей қабылдауға жатады. Салық комитетінің Кодекстің 537-бабының 6-тармағына жасаған сілтемесін сот негізсіз деп таныған, себебі осындай жағдайда орын алған тексеруден кейін салық есептілігіне өзгерістер мен толықтырулар енгізуге аталған норма тыйым салмайды.

Батыс Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты енді бір жағдайда Батыс Қазақстан облысы салық комитетінің лауазымды адамдарының 2002 жылдың 2-тоқсаны үшін 103 880 теңге ҚТС бойынша қосымша декларацияны қабылдаудан бас тартуы жөнінде әрекетін заңсыз деп тану туралы “БҚ ҰШК Аққайнар” ЖАҚ-тың өтінішін қанағаттандырудан бас тартты. Сонымен қатар сот 2002 жылғы 19 тамыздағы салық тексеруі актісіне қоғамның бас директоры 2002 жылдың 29 қарашасында қол қойғанын атап көрсетті, ал Кодекстің 540-бабының 2-тармағына сәйкес, салық тексеру актісі салық төлеушіге тапсырылған күн салық тексеруі мерзімінің аяқталған күні болып есептеледі. Қосымша декларацияны өтініш беруші 2002 жылдың 15 қазанында, яғни тексеру кезеңінде тапсырған. Сондықтан салық органдарының әрекеті Салық кодексінің 537-бабының ережелеріне сәйкес жүзеге асырылған.

Қорытындыда олар және табиғи кендерді өндіруге барлауға уәкілетті мемлекеттік орган қол қойған жер қойнауын пайдаланушыларға қатысты келісім-шарттармен бекітілген салық режимінің тұрақтылығы қағидасын қолданумен байланысты салық заңнамасының нормаларын соттардың әр түрлі түсіндіргені анықталды.

“Харрикейн Құмкөл Мұнай” ААҚ-ы кешенді құжаттық тексеру актісі мен тексеру нәтижесі туралы ескертпені ішінара бұзу туралы өтінішпен сотқа жүгінді. Атап айтқанда, олар әлеуметтік салық пен төлемдердің жұмысқа орналасуға көмектесу қорына есептелуіне дау айтты. Олар осы орайда салық режимінің тұрақтылығы осы төлемдерге қолданылмайтынын көлденең тартқан. Астана қалалық соты 2003 жылғы 27 мамырдағы шешімімен осы талаптарды қанағаттандырудан бас тартты. Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алқасы шешімнің осы бөлігімен келісті. Сонымен қатар соттар арыз берушінің өз қызметін Қазақстан Республикасы бекіткен жер қойнауын пайдалану келісім-шарттарына сәйкес жүзеге асырғанын ескерді. Келісім-шарттардың талаптары бойынша арыз беруші салықтар мен төлемдерді салық заңнамасына және келісім-шарттардың ережелеріне сәйкес төлеп отыруға міндетті. Келісім-шарттар бойынша арнайы қорларға төленетін төлемдер мәселелерін реттейтін заңнамалар салық заңнамасына жатқызылған. Жер қойнауын пайдаланушылар үшін оның жағдайы Қазақстан Республикасы заңнамасына енгізілген өзгерістердің нәтижесінде нашарлаған кезде ғана келісім-шарттармен құқықтық кепілдіктер көзделгенін атап айту керек. “Шет елдік инвестициялар туралы” Заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес, шетел инвесторы жағдайының жақсарғаны заңнаманың өзгеруінің нәтижесі болып табылған жағдайда, шетел инвесторы мен уәкілетті мемлекеттік орган арасындағы келісім-шарттардың жекелеген шарттары тараптардың өзара келісім-шарты бойынша қатысушылардың экономикалық мүдделерінің тепе-теңдігіне қол жеткізу мақсатында өзгеруі мүмкін. Арыз берушімен арада жасалған келісім-шартқа өзгерістер енгізілмеді.

“Жәйрем кен байыту комбинаты (КБК)” ААҚ-тың, атап айтқанда, жол қорына төлемдерді аударғанға дейінгі бөлігінде салық тексеруінің нәтижелері бойынша ескертпелерді даулау жөніндегі өтініші бойынша Қарағанды облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты “Жайремский ГОК” ААҚ-тың салық тексеруінің нәтижелері бойынша хабарламаны даулау, атап айтқанда, жол қорына төлемдерді қосып есептеу туралы арызы бойынша қарама-қайшы шешім шығарды. Салық комитеті салық режимінің тұрақтылық қағидатына сүйене отырып, кәсіпорынның аталған төлемдерді Қазақстан Республикасы Президентінің “Жол қоры туралы” заң күші бар Жарлығы күшін жойды деп танылған (1999 жылдың 1 қаңтары) сәттен бастап және келісім-шартқа өзгерістер енгізгенге дейін заңсыз төлемегендігін атап көрсетті. Сот “Салық ... туралы” Заңның 1-бабы арнайы қорларға төлемдер төлеу мәселелерін салық заңнамасына қоспайтынын, Заңның 2-4-баптарымен бекітілген салықтар мен төлемдер тізбесіне жол қорына төленетін төлемдердің енгізілмегенін, сондықтан аталған төлемдерге салық режимінің тұрақтылығы қолданылмайтынын негізге алып, тексеру актісі мен ескертпені осы бөлікте заңсыз деп таныды. Алайда, сот жер қойнауын пайдалану жөнінде жасалған келісім-шарт ережелеріне баға бермеген. Осы келісім-шартқа сәйкес кәсіпорын салықтар мен төлемдерді салық заңнамасы мен келісім-шарт ережелеріне сәйкес төлеуге міндеттенген. Осы орайда салық заңнамасына Қазақстан Республикасының бюджетіне түсетін салықтарды, төлемдер мен баждарды реттейтін нормативтік құқықтық актілер енгізілген. Кәсіпорын келісім-шарттың “Салықтар мен төлемдер” деп аталатын 13-бабында Президент Жарлығына сәйкес жол қорына төлемдер енгізуге міндеттенген. Келісім-шартқа қол қойылған күнге дейін өзгерістер енгізілген.

Жер қойнауын пайдаланушылар үшін салық режимінің тұрақтылығымен байланысты дауларды қарай отырып соттар келісім-шарттардың ережелерін, сондай-ақ келісім-шарттарды бекіткен сәтте қолданыста болған заңнамалардың нормаларын әрқашан мұқият зерделемеді.

Салық режимінің тұрақтылығы деген ұғым “94-3-бап. Салық режимінің тұрақтылығы” деген жаңа норма енгізген 1995 жылғы 24 сәуірдегі “Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар Жарлығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” 1996 жылғы 31 желтоқсандағы №61-1 Қазақстан Республикасының Заңында алғаш рет берілді. Осы нормаға сай белгіленген тәртіпте бекітілген және міндетті салық сараптамасынан өткен жер қойнауын пайдаланушының келісім-шартында белгіленген салық режимі осы келісім-шарт аяқталғанға дейін өзгертілмей қолданылады.

Жоғарғы Соттың азаматтық істер жөніндегі алқасы “Магнитогор металлургия комбинаты” ААҚ-тың Қостанай облысының салық басқармасына қойған талабы жөніндегі іс бойынша 2004 жылғы 2 қарашада қабылдаған қаулысында жер қойнауын пайдалану жөніндегі келісім-шартты бекіту сәтінде қолданылған заңнаманы зерделеудің қажеттілігіне назар аударды. Алқа келісім-шарттың 1995 жылғы 5 шілдеде Қазақстан Республикасы Президентінің “Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы” 1995 жылғы 24 сәуірдегі заң күші бар Жарлығы қолданылған уақытта жасалғанына, бұл кезде салық режимінің тұрақтылығы түсінігінің болмағанына назар аударды. Жарлықта келісім-шарттың міндетті салық сараптамасынан өтуі көзделмеген еді. Жарлықта жасалған келісім-шарттардың жағдайын нашарлататын, салық заңнамасы өзгерген жағдайда мемлекеттің және жер қойнауын пайдаланудың экономикалық мүдделерінің бастапқы тепе-теңдігін қалпына келтіру мақсатында келісім-шарттың шарттары өзгертілуі тиіс екені көзделген. Осы орайда “өзгертілуі тиіс” сөздер шарт талаптарының өзгеруі жөніндегі міндеттерді шарттың екі тарапқа да жүктейтінін білдіреді.

Соттар “Трансферттік бағаны қолдану кезіндегі мемлекеттік бақылау туралы” Заңның қолданылуына байланысты дауларды да қарады.

Астана қалалық соты 2004 жылғы 3 наурыздағы шешіммен “Сазанқұрақ” біріккен кәсіпорны (БК) ЖАҚ-тың корпоративтік табыс салығы мен роялтиді есептеу туралы Қаржы министрлігі Салық комитетінің ескертпесін заңсыз деп тану туралы өтінішін қанағаттандырды. Осы аударым оффшорлық аймақта тіркелген компаниямен жасалған мәміле бағасының нарықтық бағадан ауытқуының анықталуына байланысты жүргізілген. Мемлекеттік бақылау трансферттік бағалар туралы Заңның 2-тармағының 4) тармақшасының негізінде жүзеге асырылды. Сот жер қойнауын пайдалану жөніндегі 1997 жылдың 31 қазанында бекітілген келісім-шартпен белгіленген салық режимінің тұрақтылығын салық органдарының бұзғаны туралы тұжырымға келген. Жоғарғы Сот алқасының қаулысымен арызды қанағаттандырудан бас тарту туралы шешім бұзылып, шешім қайтадан қабылданды. Осы орайда алқа “Салық ... туралы” Заңның 94-бабының 1-тармағының және 94-3-бабының 1-тармағының ережелерін ескеріп, салық режимінің, демек, салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді төлеу бойынша талаптардың өзгертуден кепілдендірілмегенін атап көрсетті. Трансферттік бағаларды қолдану кезіндегі мемлекеттік бақылау салық режимінің бір бөлігі болып табылмайды.

Қорыту Қазақстан Республикасында қосымша құн салығын төлеушілер болып табылмайтын, тауарлар мен қызметтерді жеткізушілер төлеуге жататын қосымша құн салығын есепке алудан алып тастау туралы дауларды шешу кезінде соттарда әр түрлі практика қалыптасқанын көрсетіп отыр ( “Салық ... туралы” Заңның 64-бабы).

Салық төлеушілер, Заңның 54-бабына сәйкес, салық салу объектілері бар адамдар қосымша құн салығын төлеушілер болып табылады, ал Заңның 53-1-бабы салық салынатын айналымды және салық салынатын импортты салық салынатын осындай объектілерге жатқызады, бұл жерде салық төлеушілердің салық есебіне тұрғаны немесе тұрмағаны назарға алынбайды дей келіп, салық сомасының есепке алынбай, шығарылып тасталғанына дау айтқан. Заңның 138-бабының 2-тармағына сәйкес, салық шот-фактураларының нанымдылығы үшін жауапкершілікті жеткізуші көтереді дегенді олар осы айтылғандарға қосымша уәж ретінде келтірген. Кейбір жағдайларда соттар осы дәлелдермен келісіп, ҚҚС сомасын есептен заңсыз шығарғандарын мойындады. Заң нормаларында бірнеше ретсіздіктер орын алғандықтан және тұжырымдамалар дәл жазылмағандықтан, соттар осындай ұстанымға тоқтауға мәжбүр болған.

Салық кодексінің 207-бабының 1-тармағының алғашқы редакциясында “салық төлеушілер” ұғымының дәл көрсетілмегенін осы орайда айта кету керек. Осы Кодекстің 208-бабына сәйкес, ҚҚС бойынша есепке тұрған немесе тұруға тиіс болған адамдардың салық төлеуші болып табылатыны аталып көрсетілген. Кейіннен осы норма нақтыланды.

Осы норманың жаңа редакциясы бойынша, Кодекстің 208-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасында ҚҚС бойынша есепке тұрған тұлға, мемлекеттік мекемелерден басқа, ҚҚС төлеушілері болып табылады.

Салық органдарының ескертпесін Қарағанды облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2003 жылғы 5 ақпандағы шешімімен “Көлсай” ЖШС берген шот-фактуралар бойынша “Ақжол Қарағанды” ЖШС-ға 2002 жыл үшін ҚҚС қосымша есептеу бөлігінде жарамсыз деп танылды. Тексеру актісіне сәйкес, кәсіпорын “Көлсай” ЖШС-нің жанар-жағар майларды сатып алу кезінде төлеген нақты ақшасын Салық кодексінің 235-бабының 1-тармағын бұза отырып ҚҚС негізсіз сомасына жатқызған. Қарама-қарсы жүргізілген тексерудің нәтижесінде осы серіктестікке қатысты материалдар Алматы қаласының Қаржы полициясы департаментіне жіберіліп, оған “жұмыс істемейтін заңды тұлға” деген 7-мәртебе берілгені анықталды. “Көлсай” ЖШС-ға ҚҚС бойынша есепке алынғаны туралы куәлік берілмеген. Сот шешімін арыз беруші Кодекстің 235-бабының 1-тармағының ережелерін басшылыққа алып, ҚҚС сомасын есепке алу жөніндегі өз құқығын жүзеге асырғанына негіздеген. Бұған қоса, сот ҚҚС бойынша есепке қойылмаған жағдайда салық төлеушілер Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жауапкершілік көтеретінін, салық заңнамасында сатып алушының шот-фактурада көрсетілген мәліметтердің нанымсыздығы үшін жауапкершілігі көзделмегенін, ҚҚС бойынша есепке тұрғызылмаған жеткізуші төлеген ҚҚС сомасын есептеуден шығару жөнінде тексерушінің өкілеттігі көзделмегенін атап көрсеткен.

Әйткенмен, есепке алуға жатқызылған ҚҚС сомасын түзетуді реттейтін Салық кодексінің 237-бабы Кодекстің 242-бабымен (1-тармақтың 4) тармақшасы) белгіленген ережелер сақталмаған жағдайда бұрын есепке алуға жатқызылған ҚҚС-ты есептен шығарып тастауды көздейді. Кодекстің 242-бабының 2-тармағына сәйкес, қосылған құн салығы салынатын тауарлар (жұмыстар, қызмет көрсетулер) өткізуді жүзеге асыратын қосылған құн салығын төлеуші аталған тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) алушы тұлғаға, осы баптың 8-тармағында көзделген жағдайларды қоспағанда, қосылған құн салығы көрсетілген шот-фактураны беруге міндетті.

Соған орай “Көлсай” ЖШС қосылған құн салығын төлеуші болып табылмайтындықтан, қосылған құн салығы көрсетілген шот-фактураны беруге құқылы емес еді.

Салық кодексі белгіленген жалпы ережеге сәйкес есепке жатқызылған салық сомасының салық кезеңі ішінде есептелген салық сомасынан асып кетуі қосылған құн салығы бойынша алдағы төлемдердің есебіне жатқызылады (251-баптың 1-тармағы).

Осы нормаға қарамастан Жамбыл облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты өз шешімімен Талас аудандық салық комитетін "Жамбыл электр желілері" ЖАҚ-тың қосылған құн салығы бойынша 16 261 900 теңге мөлшеріндегі несиелік сальдоны “Қаратау-Жылу” мемлекеттік қазыналық кәсіпорнының (МҚК) қосылған құн салығы бойынша сол сомадағы дебеттік сальдоның есебіне өтеуді міндеттеген. Іс материалдарынан көрініп отырғанындай, “Қаратау-Жылу” МҚК-нің дебеттік сальдосы есепке алуға жатқызылған ҚҚС сомасының есептелген ҚҚС сомасынан асып кетуінің нәтижесінде қалыптасқан. Кәсіпорынның электр энергиясы бойынша “Жамбыл электр желілері” ЖАҚ-тың алдында 16 300 000 теңге мөлшерінде қарызы бар. Салық комитеті Салық кодексінің 251-бабының 1-тармағына сілтеме жасап, МҚК-нің сальдо есептеуін жүргізуінен бас тартқан, алайда сотта, қалай екені белгісіз, салық комитетінің өкілі талапты мойындаған. “Предприятие тепловодоснабжения и канализации” МҚК-ні тарату комиссиясы төрағасының арызы бойынша, осы соттың шешімімен Талас ауданы бойынша салық комитетіне роялти бойынша 3 442 461 теңге мөлшерінде несиелік сальдо сомасына ҚҚС бойынша дебеттік сальдоны өтеу міндеті жүктелген.

Кодекстің жоғарыда келтірілген нормаларын ескере отырып, аталған шешімді заңды деп тануға болмайды. Бұған қоса аталған норма салықтардың артық төленген сомаларын есепке алу мәселелерін реттесе де соттар өз қорытындыларын Салық кодексінің 39-бабы 2-тармағының 3) тармақшасына негіздеді. Бірақ соттар есепке алуға жатқызылған ҚҚС сомасының есептелген салықтан асып кеткенін ескермеген.

Бірқатар істер бойынша салық төлеушілер ҚҚС сомасын есепке алу және осы салықты нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналым бойынша қайтару мәселелері бойынша салық қызметі органдарының шешімдері мен әрекеттерін заңсыз деп тану туралы арызбен соттарға жүгінді.

Айталық, “Мақтаарал” ААҚ-тың ҚҚС төлемдерін дұрыс есептеп, толық және дер кезінде аударылуына тақырыптық тексеру жүргізудің нәтижесі бойынша ескертпеге сәйкес 110 696 300 теңге сомасында салық және 7 431 500 теңге сомасында өсім есептелген. Салық кодексінің 223-бабында көзделген мақта өнімінің экспортын растайтын құжаттардың болмауы осы үшін негіздеме болды. Барлық осы құжаттар комиссионерлер мен өкілдердің аттарына ресімделген. Осыған байланысты салық комитеті Кодекстің 222-бабының 2-тармағына сәйкес, экспортқа шығарылып сатылған тауарлар 16 пайыздық ставка бойынша ҚҚС салығын салуға жатады деп есептеген.

Акционерлік қоғамның арызы бойынша Оңтүстік Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының шешімімен салық комитетінің аталған әрекеттері құқыққа қайшы, ал ескертпе заңсыз деп танылды. Осы орайда сот арыз беруші бірқатар ЖШС-тармен бірге комиссия мен тапсырма беру шарттарын жасасқанын анықтады. Осы шарттардың талаптарына сәйкес, комиссионерлер (өкілдер) сатып алушыларды (шетелдік фирмаларды) тауып, олармен өз аттарынан келісім-шарт жасасқан және комитентке (сенімгерге) тиесілі мақтаны сатқан. Осы орайда тауар экспортын растайтын құжаттардың барлығын өздерінің аттарына ресімдеп отырған. Сот “Қазақстан Республикасындағы кеден ісі туралы” Заңның 18-бабының 5) тармақшасына сілтеме жасай отырып, кеден құжаттарында тауар иегері және экспортер ретінде “Мақтаарал” ААҚ көрсетілуі тиіс екендігі туралы салық комитетінің уәжін қабылдамады. Көрсетілген нормаға сәйкес, тауарды әкелетін адам тауардың меншік иесі болуы немесе Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес, тауарларға байланысты Заңда көрсетілген іс-әрекеттерді жасай алатын өзге де адам болуы мүмкін. Баяндалған мән-жайларды ескере келіп, сот акционерлік қоғамның тауар экспорты ретінде нөлдік ставка бойынша салық салынатын айналымға комиссия және тапсырыс шарттары бойынша айналымдарды енгізгені туралы дұрыс қорытындыға келген.

Нөлдік ставка бойынша айналымдарға салынатын ҚҚС-ты қайтару туралы Салық кодексінің ережелерін қолдану кезінде әр түрлі көзқарас орын алғаны байқалады.

Кодекстің 252-бабының 4-тармағына сәйкес, егер осы баптың 1-тармағында көрсетілген мерзім (салық органы салықты қайтару туралы өтінішін алған кезден бастап 60 жұмыс күні) ішінде қосылған құн салығын төлеушінің жеткізушілері қарсы салық тексеруін жүргізу барысында анықталған заң бұзушылықтарды жоймаса, мұндай қосылған құн салығын төлеушілерге салықты қайтару заң бұзушылықтар анықталмаған не заң бұзушылықтар жойылған сомалар шегінде жүргізіледі.

Мемлекеттік кіріс министрлігі Салық комитетінің 2002 жылғы 30 наурыздағы ДМ-2-1-15/3000 хатында мыналар түсіндірілген.

Егер қарсы салық тексеруін өткізу барысында жеткізуші ҚҚС төлеуші болып табылмағаны анықталса, онда осындай жеткізушілер берген шот-фактуралардың негізінде сатып алушының есебіне жатқызылған ҚҚС сомасы есептен шығарып тасталуға жатады. Алайда, жеткізуші тиісті салық сомасын сатып алушының есебінен бұрын алынып тасталған ҚҚС сомасынан төлеген жағдайда ҚҚС сомасын есепке алу қалпына келтірілуге жатады. Егер жеткізуші ҚҚС төлеуші болып табылса, бірақ осы орайда ҚҚС бойынша декларация ұсынбаса және салықты төлемесе, онда сатып алушының есебіне жатқызылған сома есептен шығарылмайды және жеткізуші жолсыздықты жойғанға дейін экспортерге қайтаруға жатпайды.

Осы хаттың ережелері Салық кодексінің (252-баптың 4-тармағы) талаптарына сәйкес келеді.

Жамбыл облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2003 жылғы 3 шілдедегі шешімімен “Мұса және К” ААҚ-тың арызына орай нөлдік ставка бойынша салынатын айналымдарға ҚҚС-ты қайтару туралы мәселе бойынша өткізілген 2003 жылғы 26 наурыздағы тексеру актісі бұзылды. Салық тексеруі актісінен “БЗ” ААҚ-тың және “Айдар” ААҚ-тың салық комитетімен байланысы жоқ екені, “Даймон” ААҚ-тың 2002 жылдың 4 тоқсаны үшін декларацияны толтырмай тапсырғаны, “Ардақ” ААҚ-тың салық комитетінде тіркелмегені көрініп тұрса да, Салық комитетіне 960 000 теңге сомасында ҚҚС-ты және 55 233 теңге мөлшерінде өсімді қайтару міндеті жүктелді.

Жамбыл облыстық сотының қадағалау алқасы сот шешімімен келіспеді және салық тексеруі актісінің жоғарыда аталған жеткізушілерге қатысты қорытындыларын орынды деп таныды. Осы орайда қадағалау сатысының соты Салық кодексінің 237-бабы 1-тармағының 4) тармақшасына сілтеме жасай отырып, жеткізушінің ҚҚС төлеушілер ретінде тіркелгені және олардың бюджетке ҚҚС-ты дер кезінде төлегені туралы дәлелдемені арыз берушінің ұсынбағанын көрсетті. Қадағалау сатысы сотының осы шешімі мәні бойынша дұрыс деген ойдамыз.

Солтүстік Қазақстан облыстық мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2003 жылғы 28 ақпандағы шешімімен нөлдік ставка бойынша салынатын айналымдар бойынша ҚҚС сомасын қайтарудан бас тарту жөнінде салық комитетінің іс-әрекетін заңсыз деп тану туралы “Қайнат” ААҚ-тың арызын қанағаттандырудан бас тартылды. Сот жеткізуші жеткізіп берген астықты арызданушының Әзірбайжан Республикасына экспорттағанын, “Юказ” ЖШС-ның астықты сату бойынша айналымдарды декларацияда көрсетпегенін және бюджетке ҚҚС төлемегенін анықтады. Шешімде Салық кодексінің 252-бабының 4-тармағына сәйкес, ҚҚС сомасының “Юказ” ЖШС жолсыздықты жойғаннан кейін арыз берушіге қайтарылуы мүмкін екендігі дұрыс көрсетілген.

Солтүстік Қазақстан облысы мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының жеке кәсіпкер Шпунтованың арызы бойынша шешімі Салық кодексінің салық құпиясы туралы нормаларын дұрыс түсіндірмеуінің мысалы болып табылады. Сот Солтүстік Қазақстан облысы бойынша салық комитетінің іс-әрекетін жеке кәсіпкердің табыстары туралы мәліметтерді сот орындаушысына беру бөлігінде заңсыз деп таныды және моральдық зиянды өтеу үшін салық комитетінен 1000 теңге өндіріп алды. “Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы” Заңның 86-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сілтеме жасай отырып, сот өз шешімін салық комитеті салық құпиясын құрайтын жеке кәсіпкердің табыстары туралы мәліметтерді сот орындаушысына беруге құқылы емес деп негіздеді. Осы орайда сот белгілі бір құпияны құрайтын мәліметтерді жария етуге қойылатын талаптарды сақтау туралы Заң нормаларының ережесі сот орындаушысы мәлімет сұраған органдарға емес, сот орындаушысына қатысты екенін ескермеді. Шпунтованың табысы туралы мәліметті ұсына отырып, салық комитеті аталған Заң нормасымен оған жүктелген міндетті орындады. Арыз беруші сот орындаушысы есептеген алимент сомасымен келіспегендіктен, заңда көзделген тәртіппен сот орындаушысының әрекетіне шағымдануы керек еді.

Осы санаттағы істерді қарау кезінде соттар іс жүргізу құқығы нормаларының бұзылуына жол берді.

Сотта қарауға жатпайтын істердің қаралғандығы туралы фактілер де орын алған.

Алматы облысының Қапшағай қалалық соты 2003 жылдың сәуірінде “Металлург” санаторийі" ЖШС-ын тарату, басқарушысы Ғабдулиннің салық комитетінің әрекетін заңсыз деп тану туралы, салық тексеруін жүргізу туралы ескертпені және салық заңнамасындағы жолсыздықтарды жою жөніндегі хабарламаны бұзу туралы шағымы бойынша істі өз өндірісіне қабылдап, қараған. АІЖК-нің 30-бабының 1-бөлігіне сәйкес, осы санаттағы істерді мамандандырылған ауданаралық экономикалық сот қарайды. Аталған уақытта осы соттар жұмыс істеп тұрды.

Соттар мемлекеттік алымдарды төлеу мәселесіне де жеткілікті дәрежеде ұқыптылықпен қарамайды.

“Казвторцветмет” ААҚ Қарағанды облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотына салық тексеруі актісінің бөлігін заңсыз деп тану туралы талап қойған. Талапкер Салық кодексінің 496-бабы 1-тармағының 3) тармақшасына сәйкес, заңды тұлғаның құқығына нұқсан келтіретін мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдардың заңсыз әрекетіне шағым жасалған кезде төленетін (айлық есептік көрсеткіштің 500 пайызы) мемлекеттік алым төлеген. Сот отырысында талапкер хабарламаны 14 219 904 теңге сома ҚҚС есептеу бөлігінде жарамсыз деп тану туралы қосымша талап қойған. Сот талапкердің Салық кодексінің 496-бабы 1-тармағының 4) тармақшасында көзделген мөлшердегі алымды төлемегеніне қарамастан қосымшаны қабылдаған.



Сондай-ақ, соттар салық қызметі органдарының бірнеше жекелеген әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағым жасау кезінде әрбір әрекет (әрекетсіздік) үшін алымның бөлек алынатынын ескере бермейді.

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының

азаматтық істер жөніндегі алқасы



©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет