Ш. М. Сейдинов асқазан және өҢеш хирургиялық аурулары



бет1/13
Дата02.05.2016
өлшемі1.99 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13
Қазақстан Республикасы

Білім және ғылым министрлігі

Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті

Хирургиялық аурулар кафедрасы

Ш.М.Сейдинов


АСҚАЗАН ЖӘНЕ ӨҢЕШ ХИРУРГИЯЛЫҚ АУРУЛАРЫ

Оқу құралы

Түркістан

2015

ӘОЖ 617.075 45

КБЖ C31
Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті Сенат мәжілісінің №4 хаттамасымен 25.02.2015 жылы бекітілген және баспаға ұсынылған.
Пікір бергендер:
Н.Қ.Төлежанов – м.ғ.к., доцент м.а. Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ Жалпы хирургия, инстурменталды диагностика және фармакология кафедрасының меңгерушісі.

К.Н.Жұмағұлов – ОҚМФА хирургиялық пәндер кафедрасының менгерушісі



Сейдинов Ш.М. Асқазан және өңеш хирургиялық аурулары: Оқу құралы. – Түркістан: «Тұран» баспаханасы, 2015. 166 бет.
ISBN
«Асқазан және өңеш хирургиялық аурулары» оқу құралында асқазан, өңеш және өт жолдары хирургиялық ауруларының заманауи емдеу тәсілдерінің кемшіліктері мен артықшылықтары жазылған. Асқазан, өңеш және өт жолының жиі кездесетін ауруларының этиологиясын, патогенезін, асқыну түрлерін емдеу жолдарына көп көңіл бөлінеді.

Ота алды және отадан кейінгі кезеңдердің ерекшеліктеріне көп көңіл бөлінді. Аурулардың себебі және оның сатысына қарай хирургиялық ем амалдары қарастырылған.

Оқу құралы медициналық жоғары оқу орны студенттеріне арналған.


КІРІСПЕ
Қазіргі заманғы хирургияның жетістіктеріне қарамастан ас қорыту жолдарында жиі кездесетін асқазан, өңеш және өт жолының аурулары көкейтесті мәселелер қатарына жатады. Жоғары оқу орнында мемлекет тілінде білім алатын студенттерге оқу құралдары жеткіліксіз екені бәрімізге белгілі. Іш қуысында болған жедел өзгерістерді, ауытқуларды емдеу көп жағдайда дер кезінде диагнозды қоюға байланысты, ол үшін ауруды қарап және клиникалық, зертханалық арнайы инструменталдық зерттеулер арқылы алынған мәліметтерді дұрыс талдап, қорытынды жасай білу керек. Асқазан, өңеш және өт аурулары жолдарында негізгі операцияларды кітапқа толық жазып көрсету жас мамандарға өте пайдалы деп ойлаймын. Ұсынылған оқу құралында жедел және жоспарланған хирургиялық аурулардың өзіне тән белгілері, диагноз қою және қандай асқынулар болатыны, қалай көмек көрсету керек екендігі, яғни тактикасын анықтау толық келтірілген. Медицина саласындағы қазіргі жетістіктерге сәйкес эндобейнелапорос-копиялық жасалу тәртібі көрсетілген. Оқу құралы негізінен оқушыларға, дәрігер-интерндерге арналған. Мұнда айтылған негізгі принциптердің бәрін дұрыс деуге болмайды, сондықтан да әрбір бөліміне сыни пікір, бағалы кеңес берген азаматтарға автор ретінде ризашылығымды білдіремін. Оқу құралын шығару барысында Ахмет Ясауи университеті хирургиялық аурулар кафедрасының оқытушыларына қосқан үлестері үшін алғысымды білдіремін.

1. АСҚАЗАН ЖӘНЕ ӨҢЕШ АУРУЛАРЫ
1.1. Анатомиялық және физиологиялық мәліметтер
Асқазанда мынадай бөліктер болады: кіреберісі (кардиясы), түбі (фундальдық бөлігі, денесі – негізгі бөлігі (корпусы), антралдық бөлігі және пилорусі. Ұлтабарда: жоғары көлденең бөлігі немесе буылтығы (Рагs horizontails superior duodeni seu vulvis duodeni), төмен қарай созылатын (рагs dеscеndеns) және төменгі көлденең бөлігі (pагs horizontails duodeni). Асқазан тұтасымен және ұлтабардың жоғары көлденең бөлігі іш астарымен жан-жағынан қоршалып, басқа бөліктері тек қана алдыңғы жағынан жабылады. Асқазан қабырғасы үш бірыңғай салалы бұлшық еттерден тұрады. Олардың талшықтары үш бағытта жатады: сыртқы қабат талшықтары асқазанның ұзына бойында, ортаңғысы – көлденең, ішкісі – қиғаш түзілген. Көлденең (сақиналы) жатқан талшықтары асқазанның шыға беріс бөлімінде жақсы жетіліп, қысқыш (жом) немесе шыға беріс сфинктерін (рylorus) түзейді. Қысқыш әлсін-әлсін ашылып, қорытылып болған тағамды ұлтабарға өткізіп тұрады (1-сурет).

Асқазанның шырышты (кілегей) қабаты мен бұлшық ет қабаты арасында борпылдақ (үлпі) дәнекер тіндерден түзілген жұқа қан тамырларында бай қабат бар. Бұл жұқа қабат асқазанның шырышасты қабаты. Асқазанның үлкен бөлігі дененің ортаңғы сызығынан сол жақта, тек 1/5 бөлігі ғана оң жақта жатады. Жоғарғы жағынан асқазанға диафрагма және бауыр, сол жағынан – көкбауыр, астыңғы жағынан – тоқ ішектің көлденең бөлігі, артқы жағынан – ұйқы безі тиіп тұрады. Өңеш асқазанның жоғары жағының сол жақ тұсынан келіп 10-180° бұрыш (Гисс бұрышын) түзейді. Сол тұста шырышты қабаты кардиалдық қатпар (Губеров қатпары) құрастырып, диафрагманың аяқшаларымен бірігіп, асқазанішіндегілерді кері жібермейді де, қалыпты жағдайда регургитация болдырмайды. Асқазан белгілі бір қалыпта беткей және тереңдегі байлама сіңірлермен бекітіледі. Беткейдегі байлам сіңірлерге мыналар жатады: асқазан – көлденең тоқ ішектік (1іg. gastrocolicum) – асқазанның үлкен иінімен тоқ ішектің көлденең жиекті бөлігі арасындағы сіңір; асқазан-көкбауырлық (1іg. gаstгоlіеnа1е) асқазанның үлкен иіні мен көкбауыр арасындағы; асқазан-диафрагмалық (1іg. gastrocolicum) асқазанның түбі мен диафрагма арасындағы; өңеш-диафрагмалық (1іg. phrenicoesophageum), дәлірек айтқанда, кардиалдық өңеш пен диафрагма арасындағы (өйткені бұл диафрагмадан өңештің құрсақ бөлігін және асқазанның кардиалдық бөлігін орап шығатын құрсақ көк ет парағы болып саналады), бауыр-асқазандық (1іg. hepatogastrium) және бауыр-пилорикалық (1іg.hepatopyloricum) асқазанның кіші иіні мен бауыр қақпасының арасындағы сіңірлер. Асқазанның тереңдегі сіңірлі байламдары мыналар: асқазан-ұйқы бездік (1іg. gastrocolicum) асқазанның денесі, түбі, кардиалдық бөлігімен ұйқы безі арасындағы, пилорус-ұйқы бездік (1іg. phrenicoesophageum) және өңеш-диафрагмалық (1іg. Phrenicoesophageum) өңештің құрсақ бөлігін және асқазанның кардиясын диафрагма сіңірлерінің тармақ аяқтарымен бекиді.




1-сурет

Асқазанның жақсы дамыған бұлшық ет қабаты мен шырышты қабықтың астындағы жұқа қабат бірқатар операцияларда шырышты қабатқа тимей, оны тігістерге іліп алмай тігуге мүмкіндік береді. Асқазанның шырышты қабатында түтікше сияқты бездер бар, бұлардың іші цилиндрлік эпителиймен жасалған (бұларды «басты жасушалар» деп атайды). Бұл жасушалар шырыш және асқазан сөлін өндіреді. Мұнымен қатар құрсақтың «қалану жасушалары» бар, олар тұз қышқылын шығарады.

Асқазанда оның сөлінің құрамындағы пепсин мен тұз қышқылы арқылы тағамдар қорытылады және сол қорытылған тағамдардың біразы асқазаннан қанға сіңеді.

Қуатты нерв – бұлшық еттік аппарат асқазанда ас қорытуды және олардың әрі қарай ұлтабарға өтуін реттеп отырады. Ұлтабарда ұйқы безінің сөлімен ет пен тағамдар әрі қарай қорытыла береді.

Асқазан мен ұлтабарға қан құрсақ артериясымен (а. coeliaca) асқазан ұлтабарлық (а.gastrodudenalis) және асқазан-шарбылық (а. Gastroepiploica) артериялары арқылы келеді. Асқазанның иннервациясы кезбе және симпатикалық нервтерінің бұтақтары арқылы қамтамасыз етіледі. Оның құрамында күн түйінінен тарайтын парасимпатикалық және анималдық талшықтар бар. Кезбе нерв түбірлері өңештің артқы және алдыңғы жағына орналасып (кейде оң және сол жағында), кардияға ұсақ тамыршалар жібереді де, асқазаннан шығу тұсқа Латерже бұтағын, ал жоғарғы сол жақ бағанасынан 2-4 ұсақ «криминалдық» Грассих жалғасады.

Лимфа тамырлары үлкен және кіші иіннің қан тамырларын бойлай орналасады. Бауыр, сол жақ және асқазан, көкбауыр артерияларының бұтақтарының өн бойында орналасқан асқазанның лимфа түйіндері бірінші реттегі лимфа түйіндеріне жатады. Сол қан тамырларының негізі болатын тамырлар бойындағы лимфа түйіндері – екінші реттегілеріне, құрсақ артериясының (а. соеаса) бойындағы лимфа түйіндері асқазанның үшінші реттегісіне жатады. Асқазанның секрециясы нейрогуморалдық механизм арқылы реттеліп отырады. Бұрынғы асқазан секрециясы жөніндегі біздің классикалық түсінігіміз қазіргі күндері анағұрлым кеңейді және тереңдеді.

Ас қорыту процесінің басынан аяғына дейін нервтік және гуморалдық стимулдар бір-біріне көмектесе әрекет жасайды. Асқазанның секрециялық басты және «қаланған» жасушаларының қызметтеріне тікелей және жасушаларын белсендіру және гастрокиннің шығуын қоздырумен екінші рет кезбе нервтер өздерінің жүргізіп тұратын және интеграциялық тежеуші фактор екендігіне көз жеткіздіреді. Жергілікті интрамуралдық рефлекстер арқылы кезбе нервтер асқазанның секрециясын тежеп отыратын заттардың шығуын реттеп отырады.

Сонымен қатар кезбе нервтер асқазанның моторикасын және оның ішіндегілерінің эвакуациясын қамтамасыз етеді. Қазіргі деректер бойынша, асқазанның тамақ ішіп болғаннан кейінгі босауы асқазанға келетін кезбе нервтердің құрамындағы адренергиялық емес тежейтін нерв талшықтары арқылы іске асады. Оның ішіндегілерден босауын «антрум» және «антральдік помпа» Латерже нерв бұтағымен инервацияда болуын реттейді.

Асқазанның фундальдық бөлігінде Вп дәруменін резорбциялауға қатысатын «Кастлидің ішкі факторын» түзейді. Одан басқа асқазан жасушалары гастрон, глюкагон және т.б. гармондар шығарады. Форсман асқазанды гастроэнтеро-панкреатикалық эндокриндік ағзаға теңейді. Сондықтан оның жұмысы секрецияның «цефалитикалық, гуморальдік, гастриндік» фазаларына жатқызылады.

Келесі фазасы асқазандық, яғни гастриндік фаза – ол гастрон, кальцетонин, соматостатин, глюкагон гармондарымен реттеледі. Гастрин бүйрек, аш ішек арқылы шығарылатындықтан, олар жұмысын тежегенде метаболикалық гастринемияға әкелуі ықтимал.


Асқазан секрециясының гуморалдық стимуляциясы гастрин арқылы жүзеге асырылады. Гастринді өндіріп, бөліп шығаратын – асқазанның антральды бөлігінің бездеріндегі жасушалар. Бұл жасушаларды қоздыратындар тағамдағы ақуыздың пептондық амин қышқылдары, кезбе нервтер, инсулиндік гипогликемия, асқазанның антральдық бөлігінің механикалық созылып кеңеюі, асқазанның шырышты қабығының рһ-ның (2,5-7,5 ТчІ-да) көбеюі. Физиологиялық дозаларда гастрин ішкі фактордың, тұз қышқылының, ұйқы безі ферментінің, пепсиннің, ұйқы безі сөлінің көлемді шығуын және оның бикарбонатты сілтілігін, өттің бөлініп шығуын белсендіріп отырады.

Асқазанның қышқылдық ортасы антрумға әсер бере отырып, гастриннің түзілуін тежеп, «қышқылдық антральдық бөгет (тормоз)» жасап, қышқылдықты төмендетеді. Гастрин асқазанның, ащы ішектің перистальтикасын күшейтіп отырады, артериялық қан қысымын төмендетеді. Секретин, холецистикинин, энтерогастрондар, ішек химусы гастриннің әсерін тежеп, «секретиндік тежеу механизмін» іске қосады. Н1-рецепторы тұз қышқылының гистамининге ұқсағанымен, оған қарсы әсерін тигізе алмайды. Тек Шрецепторы ғана оны тежей алады. Асқазан секрециясының үшінші фазасын «ішектік фаза» деп, нейтралданған асқазан химусы түскенде, ішек гастриннің түзіле бастауын айтады. Сондықтан, түнгі асқазан жұмысын реттеуші – осы ішек фазасы, яғни «қорытуаралық секреция фазасы» болу керек. Липотропты А, Д, Е, К витаминдері асқазан сөлі рН-ы 3-тен төмен болған жағдайда ғана, «аса жоғары микробтық өркендеуге», эубиоздан дисбиоз және дисбактериозға апарып соғады. Бұл жағдайлар жиі асқазан-ішек жолдарының резекциядан кейінгі жағдайларында пайда болуы мүмкін. Оның салдарынан іріңді септикалық процестер туындауы да ғажап емес. Бұл рН-метрия әдісі асқазанның бірнеше нүктесінен бір мезетте рН-тың мөлшерін анықтап жазып алуға мүмкіндік береді. Асқазанның ферменттер шығаратын қызметін (пепсин, пепсиноген) Метта және Туголуков әдістері арқылы бағалауға болады. Асқазанның және ұлтабардың хирургиялық ауруларының диагнозын қоюда рентгенологиялық, гастроскопиялық зерттеулер асқазан функцияларын арнайы тексерумен бірге жүргізіледі.

Асқазанның қышқылдар шығаратын қызметі зондтармен және зондсыз әдістермен де тексеріледі. Асқазанның секрециясын қоздыру үшін қайнатқан орамжапырақ суы, ет сорпасы, инсулин немесе гистамин (қарапайым және максимальды гистаминдік тестілер) қолданылады. Асқазанның қышқыл құрастыратын қызметін бағалау үшін жиі сурьмиялық-каломельдік электрод көмегімен рН-метрия қолданылады.

Бір тәулік шамасында асқазанда 1-1,5 литрдей асқазанның сөлі шығады. Ал бұл сөлде тұз қышқылы, ферменттер (пепсин, катепсин) және ақуыздық заттар бар. Асқазан сөлінің ақуыздық заттарында мукопротеин (қанның жаратылуында өте маңызды рөл атқаратын ішкі фактор) бар. Мукопротеинді қосымша жасушалар өндіріп шығарады. Ал бұл қосымша жасушалар асқазанның басты бездерінің мойнында орналасады. Ақуыздық заттардың ішінде мукопротеаз да бар. Оның атқаратын қызметі – асқазанның шырышты кабатын асқазан сөлінің зиянды әсер етуінен қорғау.



1.2. Арнайы зерттеу әдістері
Асқазан мен ұлтабар ауруларын зерттеуде аурудың анамнезі, асқазанның моторлық қызметі рентгеноскопиямен бірге электрогастрограф (Э-ГС-4м) арқылы зерттейді. Бұл әдіспен асқазанның электрлік потенциалының өзгерістерін жазып алуға болады. Рентгенологиялық зерттеулер рентгеноскопиядан басталады, керекті жағдайларда рентгенография, контрасты рентгеноскопия жасалады. Контрасты рентгеноскопия арқылы асқазанның моторлық қызметі анықталады. Ол үшін күкірт қышқылды барийдің 100г-ын 200-300 мл. суға езіп, рентгеноскопия кезінде – ерітіндіні науқасқа жұтқызып, сол езілген барийдің асқазаннан және ұлтабардан өтуін, ағзалардың қалпын, перистальтикасын, барийден босатылу жылдамдығын байқайды.

Рентгеноскопия асқазандағы патологиялық процестердің сипатын байқауға мүмкіндік береді – асқазанның ойық жарасында Гацдектің «щұнқырша белгісін» «ниша симптомы», асқазан ісіктерінде «толу дефектісін» («дефект наполнения»), асқазан мен ұлтабардың тыртықты деформациясын және тарылуын көрсетеді.

Гастроскопия арқылы асқазанның әртүрлі бөлімдерін көзбен керіп және фотография жасауға болады, сонымен қатар цитологиялық немесе гистологиялық зерттеуге патологиялық ошақтардан материал алуға болады. Кейінгі кезде бұл әдісте иілгіш фиброскоптар колданылады. Қазіргі уақытта бұл әдісті жиі жағдайда емдеу мақсатымен де колданады: асқазанның, ұлтабардың ойық жараларынан қан ағуды тоқтату, полиптерді алу ж.т.б.

















1.3. Асқазан мен ұлтабардың ойық жара аурулары
Асқазан мен ұлтабардың ойық жара аурулары қазіргі гастроэнтерологияның негізгі келелі мәселелерінің бірі болып саналады. АҚШ-та жылына 300 мың адам ойық жарамен ауырады. 1988 жылы АҚШ-та бірінші рет ойық жара ауруымен ауырған 35 мың науқас ауруханаларға түскен, солардың ішінде 6 мыңы қаза болған, 15 мыңдайында ойық жараның перфорациясы табылған, 90 мыңында – қан кету; 50 мыңдайына операциялар жасалған. XIX ғасырдың аяғында және XX ғасырдың басында ұлтабар мен асқазан ойық жараларының кездесетін арақатысы 1:20-дай болса, қазіргі уақытта ұлтабар ойық жаралары көбейді, асқазан мен ұлтабардың ойық жараларының жыныстық жиілік арақатысы еркектерде 5:1-ге, әйелдерде 2:1-ге жетті. Ұлтабар жарасы ауруы бар әйелдер мен еркектер арақатысы қазіргі уақытта 1:2, асқазан жара ауруында – 1:1. Көптеген зерттеушілердің пікірлерінше, әйелдердің еркектерге қарағанда ойық жара ауруларымен ауыратыны сирегірек болатыны – әйелдердің жыныс гормондарының биологиялық қасиеттерімен байланысты. Оған дәлел ретінде әйелдердің жүкті кезінде ойық жара ауруының азаюын келтіруге болады.

Этиологиясы мен патогенезі. Қазіргі зерттеулердің нәтижесінде ойық жаралардың пайда болуын түсіндіретін патогенезі жөнінен шыққан классикалық теориялар (пептикалық, қабынды, қан тамырлық, т.б.) едәуір тереңдетілді және толықтырады. Қазіргі уақытта ойық жара ауруының екі негізгі түрі бар деп саналып жүр, асқазаның ойық жара ауруының және ұлтабардың ойық жара ауруының өздеріне тән жеке-жеке патогенезі бар.

Гроссман (1989) пікірінше, ойық жара аурулары гетерогендік топтағы аурулар болып саналады. Ол – топтағы шырышты қабықтарда дефектінің болуы. Қазіргі түсінік бойынша ұлтабардың ойық жарасы тұз қышқылы секрециясының орталық механизмінің және моторлық-эвакуациялық асқазан қызметінің бұзылу салдарынан пайда болады. Асқазан ойық жарасының пайда болуы жергілікті асқазан-ішек факторларымен байланысты.

Асқазан ойық жара ауруларының дамуына себепші болатын негізгі факторлар мыналар: 1) реттеу механизмінің бұзылуы – нервтік және гуморальдық; 2) ас қорытудың жергілікті бұзылулары және асқазан мен ұлтабардың шырышты қабаты құрлымының өзгерістері; 3) конституциялық ерекшеліктері және тұқым қуалау факторлары; 4) сыртқы қоршаған ортаның жағдайлары (№1 сызба).


Сызба №1


Агрессиялық факторлары:

Қорғаныс факторлары:

  1. Тұз қышқылы – пепсин.

  2. Асқазан мен ұлтабардың қимыл-қозғалысының бұзылуы.

  3. Жұмсақ қабатының зақымдалуы.

  4. Тамақтану факторлары.

5. Сыртқы ортаның әсері.

  1. Жұмсақ қабықтың резистенттілігі.

  2. Антродуоденальдық қышқылдыкты тежеу.

  3. Сілті секрециясы.

  4. Тағамдардың түрлері.





Асқазан ойық жарасының патогенезі үш түрге бөлінеді: I. Кіші иіннің жаралары; ІІ. Комбинацияланған (аралас) асқазан мен ұлтабардың ойық жаралары; III. Асқазанның препилорикалық бөлігінің ойық жаралары (2-сурет). I түрдегі жаралар науқас адамдардың 60%-да, II түрдегі 20%-да, III түрдегі 20%-да кездеседі.

Асқазанның кіші иінінде ойық жаралардың даму негізінде ұлта-бар-асқазандық рефлюкс (кері ағу) жатады. Бұл пассаждың, нейро-гуморальдік реттеудің, ас қорыту трактісінің пилородуоденальдік сегментінің моторикасының бұзылуы салдарынан болады. Бұлар-дың бәрі дами отырып, асқазанның шығаберіс бөлігі қызметінің же-тіспеушілігіне алып келеді. Асқазанның кілегейлі қабатына ұлтабар ішіндегісінің ұзақ уақыт әсер етуі, әсіресе мизолецитин мен өт қыш-қылы асқазанның шырышты қорғаныс кедергісін бұзады. Пайда бо-латын қуатты кері қайтатын сутегі иондарының диффузиясы асқа-занның кілегейлі қабатының тікелей зақымдануына алып келеді.

Мұндай гастрит асқазанның антральды бөлігін толығымен зақымдайды және қышқыл өндіретін аймаққа тарайды (жиі асқазанның кіші иіні бойымен) (3-сурет).


(3-сурет)
Гастриттік жағдайда пайда болған жергілікті ишемия, эпителийлердің регенерациясының бұзылуы, кілегей түзілісінің жетіспеушілігі, аутоантиденешіктердің құрамы мен иммуноло-гиялық ығысулар асқазан қабырғасының шіруі мен ойық жараның пайда болуына алып келеді. Әдетте, ойық жара асқазанның шырышты қабатының тек қабық аймағында ғана орналасады.

Асқазан мен ұлтабардың аралас ойық жараларының даму патогенезін Драгстедтің антральдік стаз теориясына сүйене отырып түсіндіруге болады. Бұл 2-түрдегі асқазан ойық жарасының пайда болуының алғашқы мезетінде ұлтабардың ойық жарасы саналады. ¥лтабар ойық жарасының өзі немесе пилоростаз асқазан ішіндегісінің эвакуациясының бұзылуын, антральдық бөлігінің шығуын тудырады (4-сурет).





4-сурет

Осылардың салдарынан болатын гиперсекреция асқазанның ойық жарасының түзілуіне себепші болады. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, асқазан ішіндегісінің эвакуациясы бұзылуының себебі – оның антральдық бөлігінің бұлшықет қабатының патологиялық өзгерістері, ол қабаттың қалыңдануы, ошақтық тыртықты өзгерістердің белгісі.

Бұл өзгерістер олардың пікірінше, бұлшықеттердің қатты жиырылуынан болатын ишемияның салдарынан туады. Мұнымен қатар интрамуральдік ганглийлерде дегенеративтік өзгерістермен бірге ганглиоздық жасушалардың саны жартылай азаяды.

Улыдерогендік факторлар: 1 – париетальды жасушалардың массасының ұлғаюы: нерв жүйесінің реактивтік өзгешелігі, науқас-тың қанының бірінші топ болуы; 2 – күйзелістік гипергастроздар: жарақаттану, сепсис, күйік, профессионалдық және психикалық зорығу, салмақ түсу; 3 – қайта құру гастроздары: қышқылды-пепти-калық секрецияның жоғарылауы, асқазанның жұмсақ қабатының метаплазиясы; 4 – асқазан және ұлтабар рефлюкстері, асқазаннан ұлтабарға астың тез өтуі, қалыпты тамақтанбау, дәрі-дәрмектер әсерлері (ацетилсалицил, индометацин, глюкокортикоидтар); 5 – эндокрин жүйесінің әсері: гипогликемия, созылмалы панкреатит ауруы.

Золингер-Эллисон ауруы – қалқанша без маңындағы бездердің аденомасы, гипофиздің аденомасы, бүйрек үсті безінің аденомасы.

- Бауырдың созылмалы аурулары: гистамин ыдырауының тежелуі, гастриннің сұйықтық құрамының өзгеруі, микроцирку-лярлық қан айналымының бұзылуы:

- Бүйрек аурулары: гипергастринемия, кальций иондарының көбеюі, метаболикалық ацидоз, уремиялық улану:

- Созылмалы өкпе аурулары, тыныс алудың жетіспеушілігі, созылмалы пневмония, өкпенің эмфиземасы;

- Қан айналымының жедел түрдегі және созылмалы жетіспеушілігі: миокард инфарктісі, ишемиялық ауру, асқазан тамырларындағы ишемиялық өзгерістер, эмболды тромбоздар (5-сурет).

Онекі елі ішектің синтопиясы

5-сурет

А – алды, Б – арты. Жатқан тұстары:

1 – hepar; 2– рапcreas; 3 – mescolon et colon transversum; 4– V. теsenterica superior; 5 – а теsenterica superior.; 6 – vesica fellea; 7 – а.; 8 – v.portae; 9 – dustus choledochus; 10 – a. pancreaticoduodenalis superior posterior 11 – ren dexter 12 – ureter dexter 13 – v. cava inferior 14 – aorta abdominalis.




Асқазанның қорғаныс факторлары:

1 – жұмсақ шырышты қабығының резисттентілігі, микроцирку-ляциясының жоғарылауы, регенерациялық қабілеті, секреция мен моторикасы, муцин, оның бездері, ұлтабардың «бокал» тәрізді жасушалары мен бруннен бездері, «шырышты тосқауыл». 2 – жұмсақ кабықтың мембранасы.



Ұлтабардың ойық патогенезі.

Ұлтабар жараларының пайда болуының негізгі факторлары болып нейрогуморальдік және жергілікті асқазан секрециясын реттейтін механизмдердің бұзылуы саналады. Бұлар ұлтабар буылтығында (buldus duodeni) тұз қышқылы мен пепсиннің көбеюіне себеп болады. Сонымен қатар бұл факторлар ұлтабар кілегей қабатының қарсыласуын, төзімділігін төмендетеді. Ұлтабарда В12 түзіліп, темір сіңіріледі. Онда Одди сфинктері ашылып, майлы тағамдар түскенде, оның Орднер сфинктері жабылып, ішіндегілерді бірнеше рет араластырады да, нейтрализация жасалады. Өт жолдарының және жүйелерінің негізгі моторлық функциясын ақуыз бен майлардың әсерлерімен түзілетін – холецистокинин панкреозимин энтерогармоны реттейді. Бұл гормонның түзілуіне өт жолдары мен интромуральды нерв жолдары үлкен әсерін тигізеді. Ас ішкеннен кейін 2-3 минутта ұйқы безінің сөлі түзіле бастап, 2-3 сағатта ең үлкен деңгейіне жетеді де, 5-9 сағат ішінде жұмысын толық бітіреді. Осы көрсетілген функцияларына қарап ұлтабардың ағзада аса қажетті ағза екеніне көзіміз жетті. Асқазан мен ұлтабарға әр түрлі тітіркендіргіштер екі түрлі жолмен зиянды әсерін тигізеді: нерв және гармоналдық.



Асқазанның препилорикалық ойық жараларының патогенезі ұлтабар жарасынікіндей болады. Күйзелістік нерв жолы құрамына мыналар кіреді: бас мидың қыртысы, аралық ми, кезбе нервінің орталығы, кезбе нерв. Стрестік факторлар әсерінің салдарынан ми қыртысы мен қыртысасты орталықтар қызметтерінің дискординациясы басталып, гипоталамустың жүмысы бұзылады, кезбе нервтің орталығы қозады – мұның бәрі тұз қышқылы мен пепсиннің өніп шығуын көбейтеді, асқазан перистальтикасын, оның қан тамырларының спазмасын күшейтеді.

Күйзелістің гормоналдық жолы гилоталамо-гипофизарлық кешеніндегі кортиколиберин мен кортикотропиннің бөлініп шығатын жолымен, онан кейін бүйрек үстіндегі бездің қыртысты заты (глюкокортикоидтардың экскрециясы) арқылы асқазанға барады (6-сурет).

Глюкокортикоидтар тұз қышқылы мен пепсиннің бөлініп шығуын күшейтеді, асқазанның, ұлтабардың шырышты қабатының қорғаныс кедергісін талқандайды, олардағы қайта құрылу процестеріне зиянды әсерін тигізеді. Он екі елі ішектің ойық жарасымен ауырғандардың ішінде 95%-ы Н. руогі, ал асқазан ойық жарасымен ауырғандар ішінде 90%-ында Н. руогі гастрит даму үстінде инфицирленетіні анықталған. Реттеу механизмдерінің бұзылыстарының үйлесе тиген әсерлерінен асқазан мен ұлтабарда ойық жаралардың түзілуіне мүмкіндік туады.

1 – truncus coeliacus; 2 – а. gastriaca sinistra; 3 – а. hepatica communis; 4 – а. lienalis; 5 – а.gastro-epiplocia dextra; 6 – а pancreaticoduodenalis superior. anterior; 7 – а. pancreaticoduodenalis; inferior posterior; 8 – pancreaticoduodenalis inferior. anterior; 9 – а.mesenterica superior; 10 – flexura duodenojeunalis; 11 – duodenum; 12 – а. pancreaticoduodenalis; superior posterior; 13 – а. gastroduodenalis; 14-а. hepatica propica




Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет