Тапсырмалар мәтіні. Лектор: доцент Ташкенбаева С. М. Жетісай 2008 ж. Алғы сөз



жүктеу 4.1 Mb.
бет12/21
Дата25.04.2016
өлшемі4.1 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   21
: CDO -> OBSOJ
OBSOJ -> Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> 1 обсөж тақырып: Әдеби тілдің жалпыхалықтық тілмен арақатынасы
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû Áiëiì æ¸íå ¹ûëûì ìèíèñòðëiãi “Ñûðäàðèÿ” óíèâåðñèòåòi
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау
OBSOJ -> «Мәдениеттану» пәнінен СӨЖ сабақтарының
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау

Жауаптарды бағалау кестесі.

(Бірінші бағанда Фактор номері мен оның литерлік белгісі, екінші бағанда сүрақ номері және ол сұраққа берілген А,В немесе С жауаптың баллдық көрсеткіші келтірілген)

1-ші фактор (А): 2-В-1,С-2; 19 - А-2, В-1; 36 - В-1, С-2;

(мах-12): 53 -А-2, В-1; 70 - А-2, В-1; 87 - В-1, С-2. 2-ші фактор (В) 3 - С-1; 20 - А-1; 37 - В-1; 71 - А-1;

(мах-8): 88 - С-1; 104 - С-1; 105 - А-1. 3-ші фактор (С): 4 - А-2, В-1; 21 - А-2, В-1; 38 - В-1, С-2;

55- А-2, В-1; 72 - В-1,С-2; 89 - В-1, С-2.

4-ші фактор (Е): 5 - В-1, С-2; 22 - В-1, С-2; 39 - А-2, В-1;

56- В-1, А-2; 73 - В-1, С-2; 90 - В-1, С-2.

5-ші фактор (Ғ): 6 - В-1, С-2; 23 - А-2, В-1; 40 - В-1, С-2;

57- А-2, В-1; 74 - А-2, В-1; 91 - В-1, С-2.

6-шы фактор (С): 7 - А-2, В-1; 24 - В-1, С-2; 41 - А-2, В-1;

58- В-1, С-2; 75 - А-2, В-1; 92 - В-1, С-2.

7-ші фактор (Н): 8 - А-2, В-1; 25 - В-1, С-2; 42 - В-1, С-2;

59- А-2, В-1; 76 - А-2, В-1; 93 - В-1, С-2.

8-ші фактор (I): 9 - А-2, В-1; 26 - А-2, В-1; 43 - В-1, С-2;

60- А-2, В-1; 77 - В-1, С-2; 94 - В-1, С-2.

9-шы факгор (Ь): 10 - А-2, В-1; 27 - В-1, С-2; 44 - В-1, С-2;


  1. -В-1,С-2;78–А-2,В-1;95-А-2,В-1.
    10-шы фактор (М): 11 В-1, С-2; 28 - В-1, С-2; 45 - В-1, С-2;

  2. -А-2,В-1;79-А-2,В-1;96-В-1,С-2;
    11-пгі фактор (Л): 12 - В-1, С-2; 29 - А-1, В-1; 46 - А-1, В-1;

  3. -А-2,В-1;80-В-1,С-2;97-В-1,С-2.
    12-ші фактор (0): 13-В-І.С-2; 30 - А-2, В-1; 47 - В-1, С-2;

  4. -А-2,В-1;81–В-1,С-2;98-А-2,В-1.
    13-ші фактор (01): 14 - А-2, В-1; 31 - А-2, В-1; 48 - В-1, С-2;

  5. -В-1,С-2;82-В-1,С-2;99-А-1,В-1.
    14-ші фактор (02): 15 - А-2, В-1;32-А-2, В-1;49-А-2, В-1;

66-А-2, В-1; 83 - В-1, С-2; 100-В-1, С-2.

15-ші фактор (03): 16 - А-2, В

67-В-1, С-2; 84-В -1; 33 - А-2, В-1; 50 - А-2, В-1;

16-шы фактор (Q4): 17 -А-2, В-1; 34-В-1,С-2; 51-В-1,С-2;

68-А-2, В-1;85-В-1, С-2; 102 - А-2, В-1.

Фактор МД:(өтірік.)1 - А-2, В--1; 18-В-і, С-2; 35 - В-1, С-2;

(мах-14) 52 - А-2, В-1; 69 - В-1, С-2; 86- В-1, С-2;

103-В-1,С-2.


Әр фактор бойынша талдау нөтижесінде шыққан баллдар суммасы 16 фактордың біреуінің сапалық бағасы болып табылады. Зерттелінушінщ психологиялық профилін, немесе кескінін жасау үшін көрсеткіштерді келесі сызба нүсқаға түсіріледді. Көрсеткіштер 5.5-ке тең немесе 4—7 аралыгаңца болса, зерттелініп жатқан қасиет норма шегінде болғаны. Егер, көрсеткіштер 4-тен төмен болса сол фактор нашар дамыған, 7-ден жоғары болса — нормадан асып кеткенін кәсетеді.

Барлық факторлардың сандық көрсеткіштері баллдармен есептелгеннен соң олар графикке түсіріледі (теменде берілген үлгі бойынша) Горизотал бағанға өр фактор бойынша жинаған баллдар түсірілгеннен соң оны вертикаль бағандағы сандық көрсетйшінің түсына дейін перпендикуляр түсіріледі де, сол жерге зерттелінген фактор көрсеткішінің нүктесі қойылады. Барлық факторлардың нүктелері анықталғаннан соң оларды бір-бірімен сынық сызық арқылы қосылады.

Графикте "шыңдары" көп болған адамның психикасында проблемалық жағдай туып отыруы мүмкін. Оның мазмүндық жағын төменде берілген факторлардың түсініктемесі бойынша анықталып, тексерілген адамға психологиялық мінездеме жазылады.




ФАКТОРЛАРДЫҢ ТҮСІНІКТЕМЕСІ

(16 факторлық Кеттел тесті бойынша)
1-фактор (А)

Ашық-жарқындық Ашық, түрі жарқын, мейрімді, қарым-қатынасқа қүмар, табиғи жұмсақ мінезді, сенгіш, ерме, адамдарға немқұрайды қарайды, тез икемделеді, ұқыпсыз.

2-фактор (В)

Интеллекті абстракттық Жинақы, тапқыр,'интеллектуал

ұйымдастырылмаған, ақыл-ой дық қабілеті жоғары, түсінгіш
қабілеті төмен, абстракциясы тез үйренгіш, вербалдық
төмен дамыған, шектеулі. Мөдениеті жоғары дамыған

Эмоционалдық тұрақсыздық Тұрақтылық Көңіл-күйі тез бұзылады, қызығушылығы, қарым-қатынасы қүбылмалы, тез невротикалық симптомдар анық байқалады, шаршағыш, ерме.



Ұстамды, флегматиклық көрініс, түрақты, қабілеттілігі жоғары, шыншыл, жағдайды, эмоцияны басқарады, қызығушылығы

түрақты, қиыншылықтан бас

тартады, іскер.

4-фактор (Е

Көнгіштік Жүмсақ, тіл алғыш, ұялшақ, Тәуелділігі анық байқалады, Күмәнданғыш, бағынышты, қарапайым, кейде айнымалы пассив

Доминанттық Үстемдік көрсетуге қүмар, өзіне сенімі күшті, агрессиясы дамыған, үрысқақ, төуелсіз, ешкімнің айтқанына көнбейтін, бірбет, белсенді.

5-фактор (Ғ)

Сабырлылық

Үндемейтін, байсалды, ойға бөленген, өзін-өзі күшті сынайды, жай қимылдайды, пессимист, болашақты болжамдаудан қорқады, ширақ емес.



Импульсивтіқ

Көңіл-күйі көтеріңкі, жарқын жүзді, сөзшең, қарым-қатынасқа қүмар, ашық-жарқын, шалағай, динамикасы күшті, болашаққа үлкен үмітпен қарайды, энтузиаст.



6-фактор (О)

Пайдакунемдік Нормативтілігі төмен, жал-

қау,қүбылмалы, мінез-қүлқы түрақсыз, үшқалақ, тәуелсіз,

жағдай мен адамдарға

икемделгіш, бүзықтыққа

жақын.


3-фактор (С)

Намысқойлық

Нормативтілігі жоғары, мінезі жайлы, қажырлы, асықпайтын, шешім қабылдай алатын, іскер, шығармашылығы дамыған, мақсатқа бағытталған.

7-фактор (Н)

Ұялшақтық Тайсалғыш, үялшақ, қорқақ, Сезімтал, шектеулі, ереже Бойынша өмір сүреді, сақ, Басқаларға көңіл білдіргіш, Сыпайы, әдепті, өзіне сенімі Төмен, көлеңкеде жүргенді қалайды.

Батылдық

Іскер, өлеуметтік батылдығы дамыған, "терісі қалың", тәуекелшіл авантюрист, белсенді, қарым-қатынасқа қүмар, сезімтал, қайырымды, артистігі анық байқалады, қауіпті түсунбейді.



8-фактор (I)

Қаталдық Қайырымдылық

Сезімталдығы төмен,

қатал, қатыгез, шыншыл, ,

сентименталды емес, өзіне сенімі күшті, ер жүрек, жауапкершілікті мойнына алады, талғамы күшті, түрақты, дене күші көп.

Сезімтал, мейірімді, тәуелді,

абайлап жүретін, тынымсыз

басқалардын көңіл аударғанын

жақсы көретін, жабысқақ,

сенімсіз, ақ көңіл, шьвдамды,

қиялға бөленгіш, романтизмі

анық байқалады, айнымал.

9-фактор (Ь)

Сенімшілік

Ішкі босаңсу, басқаларға Сенушілігі күшті, өзін Жоғары бағалау, қиындықты Тез үмытады, кешірімді, Шыдамды, сиысымды, Ескертулерге көңіл аудармайды, басқалармен тіл табысқыш.



Күдіктілік

Қызғаншақтық, қорғанысы бекемдік, көре алмаушылық, болған кемістіктерді үмытпау, кекшілге жақын, басқалардың қатесін кешірмейді, аяғын байқап басады, қызығушылығы өзіне бағытталған, эгоцентрист.



10-фактор (М)

Іскерлік

Тәжірибелік мәселерді тез және тиімду шешеді, өзінің қызығушылықтарынан шек шыға алмайды, сенімді, іскер, табысты, шыншыл, тынымсыз, майдашыл, объективтік заңдылықтарға сүйенеді, жаңалықтардан бас тартады, тәртіпті.



Арманшылдық

Қиялы бай, әуре-сарсандыққа қүмар, үмытшақ, өз идеялары мен ішкі иллюзияларына бөленген, шығармашылық қабілеті және потенциалы өте дамыған, өнерге және теориялық мәселелерге қызығады, үшқалақтық, қыңырлық көрсетедг.



11-фактор

Аңқаулық

Қарапаиым, шыншыл, табиғи, тік мінезді, ойы терең, ашық, қарым-қатынасқа қүмар, үстамсыз, талғамы қарапайым, бар нәрсемен қанағаттанады, адамгершілікке сенімі мол.



Көрегенділік

Айлашыл, қу, тәжірибелі, есепшіл, ақылды, парасатты, өзін үстай алады, сыпайы, жасавдылық көрсетеді, атақ қүмар, сенімсіз, эмоциасы қүбылмалы, үқыпты.



12-фактор (О

Байсалдшық Бейқамдылық, менменсіну, өзіне сенімінің күштілігі, көкіректік, басқалардың мадақтау мен ескертулеріне сезімсіз, қорқыныш сезімі төмен, тәуекелшіл, үстамсыз, суық қанды.

Мазасыздану

Қорқыныш, үрейлені сезімінің айқын байқалуы, өзіне-өзі сенбеушілік, депрессияға,

борыш сезіміне берілген, тез ашуланатын, сезімтал

басқалардың берген

бағасына сезімтал.

13-фактор

Консерватизм

Көзқарасы, өмірлік идеялары, салт-дөстүрді үстайды, тек уақытпен тексерілгенді гана қабылдайды, жаңалыққа күманданғыш, ақыл айтуға қүмар.



Радикализм

экспериментатор, талдаушы, барлық нәрседен хабардар, еркін ойшыл, ыңғайсыз жағдайларға шыдамды, авторитетке сенімі төмен, интеллекті жоғары.



14-фактор (02)

Топқа тәуелділік Социабильділік, дербес емес Бірізділік, топтың көмегін Талап етеді, басқалармен Бірігіп шешім қабылдайды, қолдау көрсеткенді қажет етеді.

Өзін-өзі қанагаттандыру Топқа тәуелсіз, дербес, тапқыр, өз бетімен шешім қабылдайды, билікке қүмар, басқалардың қолдауын керек етпейді, өзін-өзі камтамасыз



15-фактор

Өзін төмен багалау Басқару қиын, салақ, Ойына келгенін істейді, өз ережелерімен есептеспейді, ешкіммен санаспайды, назар аудармайды, тәртібі төмен, сыпайы емес, өзін бағалауы қайшылас.

Өзін дөріптеу

Өзін ерекше жақсы көреді, нақты, жігерлі, басқаларды бағындырады, іс-өрекетін жоспарлап үйымдастырады, өз эмоциясы мен мінез-қүлқын қадағалайды, бастаған ісін аяқтайды, мақсатты.



16-фактор (04)

Ынтасы төмен Босаңсыған, жайбарақат, үстамды, мотивациясы төмен, жалқау, өзіне өзі қанағаттанушылығы жоғары, бейғам, сабырлы.

Ынталы

Жинақы, жігерлі, қозгыш, ашушаң, мотивациясы өте жоғары, шаршағыштығына

қарамай белсенділік көрсетеді,

ретіне көңіл бөлмейді


47. Сабақтың тақырыбы:

Баланың мектепте оқуға дайындығын анықтау әдістері және оның таным процестерінің даму деңгейінің диагностикасы.

Сабақтың жоспары:

Баланың мектепке оқуға психологиялық дайындығын анықтау.

Таным процестерінің даму деңгейінің диагностикасы.
Сабақтың мақсаты:

Тұлғалық дайындық, интелектуалдық дайындық, әлеуметтік-психологиялық дайындық ұғымдарымен студенттерді таныстыру. Таным процестерінің диагностикалық сұрақтарын беру.


Теориялық мәліметтер:

Соңғы кезде мектепке дайындық мақсаттары психологиялық ғылымның дамуында жетекші орын алады. Баланың тұлға дамуының мақсаттарына жету, оқытудың тиімділігін көтеру, баланың мектепке қаншалықты дайын екенінің деңгейін неғұрлым дұрыс анықтауға тәуелді.

А.Анастази мектептік «ержетуді», «біліммен, қабілеттіктермен мотивациямен меңгеру және мектеп бағдарламасын оптималдық деңгейде қабылдау үшін қажет әрекеттік мінездемелерді меңгеру деп анықтайды» (А.Анастази т.2, 6-бет.)

И.Шванцара мектеп «ержетуін» тереңірек анықтап, оны дамудағы бала «мектепте оқуға қабілетті» болды деген дәрежеге жету сияқты көрсетеді. Мектепке дайындық компоненттер етіп И.Шванцара ойлы, әлеуметтік және эмоционалдық компоненттерді анықтайды.

Л.И.Божлович 60-шы жылдарда-ақ мектепке дайындық ой әрекеттерінің белгілі бір даму деңгейінен тұрады, тану процестерін, өзінің тану әрекетін еркін меңгеру мен оқушының әлеуметтік позицияға дайындығынан тұрады.

Осы сияқты көзқарасты А.И.Запорожец әрі қарай дамытқан. Ол мектепте оқуға дайындық деп «тұлғаның мотивациясының ерекшеліктерінен, тану, аналитико-синтетикалық әрекеттерінің дамуынан, іс-әрекеттердің жігерлік реттіліктің механизімдерінің қалыптасуының дәрежесінен тұратын бала тұлғасының өзара байланысты бірегей жүйесін» айтады.

Бүгінгі таңда практикалық түрде жалпы қабылданған анықтама мектепте оқуға дайындық-кешенді психологиялық зерттеулерді талап ететін көп компонентті білім алу.

Психологиялық дайындық жүйесінде төмендегідей компоненттерді анықтайды (Л.А.Венгер, А.Л.Венгер, В.В.Холмовский, Я.Я.Коломинский, Е.А.Пашко және т.б. мәліметтері бойынша ):



1. Тұлғалық дайындық.

Бала мектептегі жаңа іс әрекетке ғана емес, сонымен бірге өзінің құқы мен міндеттері бар оқушының жаңа әлеуметтік жағдайына да дайын болуға тиіс. Тұлғалық дайындық деген ұғым сондай ақ баланың мектепке, оқу іс-әрекетіне, жаңа мектеп ұжымына енуіне, әрбір ұжым жұмысына белсене араласуына мүмкіндік беретін: оқытушыларға, өз- өзіне көзқарасы,ықыластылық, ізгі ниеттілік, өзара көмек, ұйымдастыру шеберлігі сияқты моральдық сапаларды да қамтиды. Егер баланы жаңа білім алу, тану қызығушылығының дамуы( сөмке, оқулықтар, дәптерлер емес) қызықтырса, онда бала мектепке оқуға дайын деп есептеуге болады.Бала(болашақ оқушы) мінез- құлқын, танымдық іс- әрекетін өз еркімен меңгере білуі тиіс.Оқу іс- әрекеті еркін ықылас қоюды, мақсатты түрде есте сақтауды, өзінің мінез- құлқын бақылай білуді, тәртіптілікті, жауапкершілікті, дербестікті, ұйымшылдықты т.т. талап етеді.



2.Баланың мектепке интеллектуалдық дайындығы.

Баланың дүниеге деген көзқарасы, танымы кең болса, белгілі бір білімдердің қоры болса, онда оны мектепке дайын деп есептеуге болады. Сол сияқты балада жоспарлы қабылдау, зерттелетін материалда теориялық қатынастың элементтері, ойлаудың жалпылама формалары, негізгі логикалық операциялар және мағыналық есте сақтаулар болуы керек. Оқу әрекетінде баланың бастапқы қабілеттері қалыптасса, әсіресе оқу мақсатын анықтап, оны жеке мақсатқа айналдырса, ол интеллектуалдық дайындықтың негізгі элементі болып табылады. Сонымен интеллектуалдық дайындық мынандай элементтерден тұрады:

А) дифференциялық қабылдау;

Б) аналитикалық ойлау;

В) шындыққа рациональды қарау;

Г) логикалық есте сақтау;

Д) білімге қызығушылық, қосымша күштер көмегімен оларды алу процесіне;

Е) тілді меңгеру, ұрандарды қабылдауға және түсінуге қабілеті;

Ж) қолдың қимылдарының және көру- қимылдау бағытының дамуы.

3.Мектепте оқуға әлеуметтік-психологиялық дайындығы.

Баланың басқалармен, оқытушымен белсене араласуға деген қасиетінің қалыптасу дайындығынан тұрады. Бала мектепке, сыныпқа келіп жұмыс істеп жатқан балаларды көреді, олармен қарым- қатынас жасау үшін көп күш- жігер керек, компромиске баруы, өзін- өзі қорғана білуі керек. Бұл жағдайлармен халыққа білім беру саласында жұмыс істейтін практикалық психологтар жиі кездеседі. Жыл сайын сәуір айынан бастап тамызға дейін 6-7 жасар балалар мектепке қабылдана бастайды. Әр мектепте балаларды қабылдау әртүрлі әдістермен ұйымдастырылады. Бүгінгі таңда барлық жерде мектепке психологиялық дайындықтың деңгейі анықталуы тиіс. Бұл кезде психолог көбінесе топтық және жеке даралық психодиагностикалық зерттеулер өткізеді. Топтық зерттеулер барысында балаларда интеллектуалдық дамудың деңгейі, қолдың нәзік моторикасының дамуы, қол мен көз көру іс-қимылдарының координациясы, баланың үлгіні қайталауы жалпы түрде көрінеді. Бұл мақсаттарды іске асыру үшін Керн-Ирасектің «мектептік кәмелеттікті» анықтауға бағыттайтын тестін қолдануға болады. Оның бірнеше жетістіктері бар:

1.Тестке аз уақыт бөлінеді;

2.Оны жеке және топтық зерттеулерге қолдануға болады;

3. Үлкен таңдауда талданған тесттің мөлшерлері болады;

4. Тестті өткізу үшін арнайы құралдар мен жағдайлар талап етілмейді;

5.Психолог зерттеушіге бала туралы мәлімет алуға көмектеседі.

48. Практикалық тапсырмалар


Пиктограмма әдістемелері.

"Отбасы суреті" әдістемесі

(бастауыш сыныптарға арналған)
Әдістеме типі: психодиагностикалық, проективтік. Авторлары ~ ГТ.Хоменстаускас, А.И.Захаров, Р.Бернс, С.Кауфман т.б.

Мақсаты: отбасында қалыптасқан қарым-қатынас ерекшеліктерін анықтау.

Міндеті: Отбасы мүшелерін суретке түсіру ерекшеліктеріне байланысты қалыптасқан қарым-қатынасты баланың бағалауы және одан өсерленуі, мазасыздануын анықтау.

Жүргізуге қажетті материалдар: ақ қағаз, ручка, түрлі-түсті қаламдар, өшіргіш.



Жүргізу тәртібі:

  1. Өз отбасыңның суретін сал.

  2. Отбасындағы адамдардың өз жүмыстарын орывдап жатқанын
    сал.

  3. Отбасындағы адамдардың жағдайларын өзіңнің ойындағы,
    қиялындағы көріністеріне байланысты сал.

  4. Өз отбасындағы адамдарды таңғажайып жануарлар, табиғатга
    жоқ жануарлар бейнесімен суреттеп сал.

5. Өз отбасыңдағыларды метафора, символикалық бейне
арқылы көрсет.

Жеке зерттеу хаттамасында келесі мөселелер көрсетыеді: А) жеке суреттерді салу реті (кімді бірінші салады); Б) суретті салу барысывда өшіргішті жиі пайдалануы; В) сурет салу

барысында әр кейіпкерді көрсету үшін үзақ ойланатыны;

Г) салған суретін түсіндіруі;

Д) сурет салу барысындағы бала эмоциясыньщ өзгеруі;

Сурет салып болғаннан соң әңгімелесу барысында келесі сүрақтарды анықтау қажет:

А) суретте кімдердің салынғанын айтып бер;

Б) олар қандай жерде жөне не істеп жүр;

В) отбасы мүшелерінің көңіл-күйлері қандай;

Г) отбасы мүшелерінің ішінде кім бақытты жөне оның осы сезімі немен байланысты;

Д) кім бақытсыз, неге.

Жанама сүрқтар арқылы әр кейіпкерге баланың көзқарасын, оның себебін анықтау, кім суретке түспей қалғанын және оның себебін анықтау жүргізіледі.

Тесті талдау келесі нусқа бойынша жургізіледі:


  1. Суреттің размері және қағаз бетін пайдалануы. Барлық қағаз
    бетін толық пайдалану бала жағдайының жақсы екенін көрсетеді.
    Сурет парақтың бір шетіне тығылыстырып салса онда бала өзін
    қудаланған адам деп есептеп жүргені.

  2. Отбасы мүшелерінің саны. Қазір бірге түрмайтын адамдарды
    салса баланың сол адаммен эмоционалдық жақын болғысы
    келгені.

  3. Суреттегі адамдардың размерлері:

Ата-анасы, өпкесі (сіңлісі), ағасы (інісі), атасы мен әжесі т.б. отбасы мүшелерінің ішінде кімдердің размерлері үлкен болса сол адамды беделді деп есептейді жөне оның басқаларға әсері мол екенін көрсеткені.

  1. Адамдар арасы. Қашық түрған адамдарды жақтырмайды,
    басқалармен араласқанын, қарым-қатынаста болғанын қызғанады.

  2. Заттар салынса олардың бала өмірінде атқаратын ролі үлкен
    болғанының белгісі. Мысалы, кітап сөрелері - отбасында оны
    кітапты оқуға көңіл бөледі.

  3. Жануарлардың суретте барлығы автордың табиғатқа деген
    оң көзқарасын білдіреді.

  4. Кейіпкерлер түрлері: нүсқасын келтірген; реалистік сурет;
    сурет салу эстетикасы; интерьер немесе пейзаж фонында салғаны;
    метафоралық сурет; кейіпкерлердің іс-әрекет жасап жатқанын
    көрсеткен.

  5. Эмоцияны көрсетуі.

Суретті талдау барысывда келесі мәселерге көңіл аудару қажет: А) баланың майда қимыл өрекеттерінің қалыптасқандығы, дағдысы;

Б) суретте штрихтың көп түскені сенімсіздіктің белгісі;

В) суреттегі барлық бейнеленген нәрселердің размерлері майда болса ол баланың ден саулығы нашар болуының белгісі ретінде қарастыруға болады;

Г) отбасында бірге түқратын адамдарды суретке түсурмесе бала ол адамнан қорқады;

Д) суретке түспей қалған адамдар баланың талаптарына сай өмір сүрмейді немесе әйтеуір бір қылығымен оны қанағаттавдырмайды;

Е) өзін өте кішкентай етіп салса отбасындағы өзінің роліне, орнына қанағаттанбайды, басқаларға көңіл көп аударылады деп сезінеді.



2.« Отбасы суреті» проективтік тесті

(орта сынып оқушыларына арналған)

Мақсаты: баланың отбасындағы ата-аналарымен және туған-туысқандарымен қарым-қатынас ерекшеліктерін анықтау.

Қажетті материалдар: 15x20 см немесе 21x29 см бір парақ ақ қағаз, қалам, рушке, өшіргіш.

Орнындау ережесі: суретті салғызу барысында оны орындау тәртібі бойынша балаға бірнеше тапсырма беріледі.

1-тапсырма: "Өз отбасыңның суретін сал". Тапсырма берілудің бірінші кезеңінде иОтбасы" туралы басқа анықтама берілмейді. Егер бала "не салу керек?" деп қайта сүраса, тапсырманы қайталап айту керек. Тапсырманы жеке орындауға берілетін уақыт 30 минут. Топпен орындағанда 15-30 минут.

Бұл тестті орындату барысында қосымша тапсырмалар беруге болады Олар:



2-тапсырма: "Отбасы мүшелерінің барлығы күнделікті орындайтын тірліктерін жасап жатқанын сал".

3-тапсырма: "Өз отбасывды өз ойыңда қалай бейнелейтінінді көрсет".

4-тапсырма: "Отбасы мүшелерінің барлығьш табиғатта жоқ фантастикалық нәрсе сияқты бейнеле".

5-тапсырма: "Отбасыңның ерекшеліктерін бейнелейтін бір метафоралық, символикалық суретпен көрсет".

Тесті жеке баламен жүргізгенде хаттамада кеяесі мөселелерді талдау қажет:

а) суреттегі адамдарды және суреттің барлық бөліктерін түсіру реті;

б)15 секундтан артық паузалардың орын алғандығы;

в)өшіріп салуы және қандай суреттерді бірнеше рет өшіріп
салғаны;

г)сурет салу барысында баланың күбірлеп өзіне түсіндіріп


отыруы;

д)эмоциональдық реакциялар және оның сурет мазмұнымен


байланыстылығы.

Суретті салғызып болғаннан соң баламен әңгімелесу арқылы оның тапсырманы орындауы туралы барынша толық мәлімет алу қажет. Әңгімелесу барысында келесі сұрақтарды беруге болады:



  1. Мына жерде кімнің суретін салдың?

  2. Олар қай жерде жүр?

  3. Суреттегі адам не істеп жатыр? Ол тапсырманы кім берді?

  4. Олар көңілді ме жоқ көңілсіз бе? Неге?

  5. Суретке салынғандардың ішінде кім бақытты? Неліктен?

  6. Суретке салынғандардың ішінде кім бақытсыз? Неліктен?
    Соңғы екі сүрақтың көмегімен баланың сезімін оятып, өз

ойларын ашып айтуға арналған. Сондықтан, егер бала бүл сүрақтарга жауап бергісі келмесе оны қинаудың қажеті жоқ.

Әңгімелесу барысында психолог баланың салған суретінің мазмүнына түсінуі қажет: отбасы мүшелеріне деген баланың сезімі, суретте салынбаған адам болса оны неге түсірмегенін, алыста түрған отбасы мүшесін неге бөліп тастағанын т.с.с.

Тесті талдау келесі нүсқа бойынша жүргізілсді:


  1. Суреттің размері жөне қағаз бетін пайдалануы. Барлық қағаз
    бетін толық пайдалану бала жағдайының жақсы екенін көрсетеді.
    Парақтың бір шетіне тығылыстырып салса ол бала өзін қудаланған
    адам деп есептеп жүргені.

  2. Отбасы мүшелерінің саны. Қазір бірге түрмайтын адамдарды
    салса баланың сол адаммен эмоционалдық жақын боғысы келгені,
    бірге түратындарды салмаса оларды жақтырмайды немесе баланың
    талаптарына сай өмір сүрмейді немесе әйтеуір бір қылыгамен
    оны қанағаттандырмайды.

Суреттегі адамдардың размерлері: ата-анасы, өпкесі (сіңлісі),

  1. ағасы (інісі), атасы мен өжесі т.б. өзін өте кішкентай етіп және
    шетте түрғанын салса, отбасындағы өзінің рөліне, отбасындағы
    орнына қанағаттанбайды, басқаларға көңіл көп аударылады деп
    сезінеді.

  2. Адамдар арасы.

  3. Заттар салынса олардың бала өмірінде атқаратын ролі

болғанының белгісі.

  1. Жануарлар барлығы (табиғатқа деген көзқарасын білдіреді).

  1. Кейіпкерлер түрлері: нұсқасын келтірген; реалистік сурет;
    сурет салу эстетикасы; интерьер немесе пейзаж фонында салғаны;
    метафоралық сурет; кейіпкерлердің іс-әрёкет жасап жатқанын
    көрсеткен.

  1. Эмоцияны көрсетуі.

Суретті талдау кестесі


р/с

Суретте көрсетілген ерекшеліктер

Көрсеткіштің барлығы туралы белгілер

1.

Суреттің размері (оның келемі)




2.

Отбасы адамдарының жалпы саны




3.

Суреттегі отбасы м үшелерінің түскендігі және

олардың размерлері:

Анасы


Әкесі

Әпкесі немесе сіңлісі

Ағасы немесе інісі

Атасы


Әжесі және т.б.




4.

Отбасы мүшелерінің бір-бірінің арасы




5.

Жануарлардың барлығы




6.

Бейнелеу түрі:

Схема тәрізді бейнеленген

Реалистік бейнелеу

Эстетикалық бейнелеу

Бөлмеде, пейзаж фонында және т.с.с.

Метафоралық бейнелеу

Қаймыл немесе іс-әрекет үстінде





7.

Оң эмоцияның көрініс беруі (1,2,3 ... балл)

Негативнтік эмоцияның көрініс беруі (1,2,3

... балл)

Орындаудағы үқыптылық (1,2,3)







1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   21


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет