Тапсырмалар мәтіні. Лектор: доцент Ташкенбаева С. М. Жетісай 2008 ж. Алғы сөз



жүктеу 4.1 Mb.
бет17/21
Дата25.04.2016
өлшемі4.1 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21
: CDO -> OBSOJ
OBSOJ -> Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> 1 обсөж тақырып: Әдеби тілдің жалпыхалықтық тілмен арақатынасы
OBSOJ -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
OBSOJ -> ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû Áiëiì æ¸íå ¹ûëûì ìèíèñòðëiãi “Ñûðäàðèÿ” óíèâåðñèòåòi
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау
OBSOJ -> «Мәдениеттану» пәнінен СӨЖ сабақтарының
OBSOJ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау

"Шульте кестелері" әдістемесі
Мақсаты: Зейіннің түрақтылығын жене жүмысқа қабілеттілік динамикасын анықтауға арналған. Шулые кестесі зейінді дамыгуға да қолданылады.

Орындау ережесі: Бүл әдістеме 1 ден 25-ке дейін сандар аралас орналасқан бес кестеден түрады. Зерттелінушіге олар ретімен көрсетіліп, келесі нүсқау беріледі: "Сізге бірінен соң бірі бес кесте көрсетіледі. Олардың өрқайсысында 1 ден 25-ке дейін сандар араластырып жазылған. Әр кестедегі сандарды тез-тез, ретімен тауып көрсетіңіз. Бірінші кестені орындап болғаннан соң екіншісін ашып, ондағы сандарды, дәл солтәртіппен 1-ден 25-ке дейін ретімен табыңыз".



Шульте кестелерінің улгісі

18

22

2 -

11

21

12

8

17

15

1

5

14

9

20

10

19

3

25

4

23

13

24

6

16

7



23

7

22

15

25

4

12

14

11

5


Кестені ашып бергенне^і соң секундомер қосылып, тапсырманы орывдауға жіберілген уа^ыт анықталады. Зерттелінуші бірінші кестедегі сандарды тауып болғаннан соң, келесі кесте ашылып, оны орындау уақыты секундомер бойынша анықталады. Солайша үшінші, төртінші және бесінші кестемен жүмыс жүргізіледі. Әр тапсырманы орындау уақытының өзіне тән мән-мағнасы бар. Сондықтан, оның әрқайсысына қажет болған уақыт Т1, Т2, ТЗ, Т4, Т5 - деп белгіленеді де, олар секундомер көрсеткіші бойынша тіркеледі.




21

2

1

24

16

18

13

20

6

10

3

19

8

17

9



22

9

2

16

7

5

10

24

19

11

25

1

15

12

6

4

23

8

3

20

18

21

13

17

14



1

9

5

24

13

16

10

19

11

3

21

2

14

25

18

15

17

4

12

7

23

8

22

6

20



25

4

6

23

2

12

22

15

і

21

5

11

9

16

7

20

3

17

8

24

13

19

10

14

18

Нәтижесін талдау.

Тапсырмаларды орындау уақыты және әр кесте бойынша жіберген қателерді зерттеу графигіне түсіріледі. График бойынша зейіннің түрақтылығы және жүмысқа қабілеттілігі "шаршау қисығы" бойынша анықталады.




У а








































қ ы

т











































ы



















1

5

Кестелер

А.Ю.Козыреваның үсынысы бойынша осы тест көмегімен жүмыс сапасын (ЖС), орындауға күшін жүмсауы (КЖ) жөңе психикалық түрақтылықты (ПТ) анықталады. Оларды келесі формулаларды қоладнып есептеп шығуға болады.


Күшін жүмсауы келесі формуламен анықталады:

КЖ= —


ЖС

Бірінші тапсырманы орындау уақыты мен жүмыс сапасының ара қатынасы 1,0 тең болса ол зерттелінушінің жүмысқа бар күшін салатынын көрсетеді, 1,0-ден қанша көп болса, ол адамның жүмысқа даярланатын уақыты мол болуы керек.

Психикалық түрақтьщықты (шьщамдылықты) анықтауға келесі формула қолданылады: Т4

ПТ =


ЖС

Нәтижесі 1,0-ден аз болса ол адамның психикалық түрақтылығы өте жақсы екенін, ал 1,0-ден доғары болса - бүл қасиеттің төмен болғанын көрсетеді.


ЖС-

X - бірінші кестені орындауға жіберген уақыты;

ү - екінші тапсырманы орындау уақыты;

ТІ - үшіншіні орындау уақыты;

у1 - төртіншіні орындау уақыты;

ү4 - бесіншіні орындау уақыты.

ЖС көрсеткішін секундпен бағалағанда баланың жасын келесі кесте бойынша есептеу қажет:



^\Балл жасы"\^

5 балл

4 балл

3 балл

2 балл

1 балл

10

45 сек. одан аз

46-55

56-65

66-75

76 және одан көп

11

35 сек. одан аз

36-45

46-55

56-65

ббжәне одан көп

12

30 сек. одан аз

31-35

36-45

46-55

56 және одан көп

ЖАС ӨСПІРІМ ЖАС КЕЗЕЩВДЕПЛЕРГЕ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ

5.1. Жас өспірімдерге психологаялық қызмет көрсету міндеттері

Жас өспірімдік шақ баланың жыныстық толысуынан басталып, ересектік орын алғанға дейін созылатын, көптеген физиологиялық және әлеуметтік жағдайларға байланысты шектері анықталатын жас кезеңі. Бүл кезең 15-18 жас аралығында өтеді жэне көптеген өзіне төн ерекшеліктермен сипатталады.

Жыныстық даму жөнінен жігіттер мең қыздардың көбі бүл жаста пубертаттық кезеңце болады. Осы физиологиялық процеске байланысты үл-қыздардың бір-біріне көз салып, жыныстық қызығушылығы орын ала бастайды. Жас өспірімдік кезең бала мен ересектің арасындағы аралық жағдайда болады. Балалар материалдық жағынан өлі ата-аналар қарауында. Мектепте оған, скінің бірінде, сен ересексің, үлкенсің десе, екінші жағынан, одан үнемі үлкендердің айтқанын сынамастан орындауды талап етеді. Бүл жағдай мектептен басқа жердеде анық байқалады. Сонымен қатар, жоғары сынып оқушылары болашақта некелесуге, өз отбасын қүруға өзірлену кезеңінде. Сондықтан, психолог алдында түрған үлкен міндеттердің бірі — жыныстық төрбие, болашақ отбасы өміріне даярлау, қарым-қатынас мәдениетін тәрбиелеу болап табылады.

Жас өспірімдік шақтың аса маңызды міндеттері - мамавдық таңдау, еңбек пен қоғамдық-саяси қызметке даярлану және болашақ мамандық алатын оқу орнын анықтау. Бүл міндеттерді жүзеге асыру баладан үзақ уа?ыт мақсатты даярлықты талап етсе, үлкендер жаганан баланың мүқтаждығын жақсы түсініп оған кеңес беріп, кол үшын беруді қажет етеді, Мамандық тандау баланың жалпы дүниетанымдық ізденістері мен өмірлік жоспарларында орнығып, нақтыланады.

Жас өспірім есейген сайын таңдау қажеттігі күшейе түседі. Ойдағы, қиялдағы немесе абстрактілік көптеген мүмкіндіктердің ішінен неғүрлым шындыққа жақынын, қабылдауға келетін варианттарды таңдау керек болады. Соңцықтан мамандыққа баулу, баланың мамавдық тандау мотивациясын, қазағушылығын, ден саулығын және анатомо-физиологиялық мүмкіншілігін зерттеп кәсіби бағдар беру — психолог алдында түрған екінші міндет

болады.


Жас өспірімдік жас кезеңінде адам өзінің қандай екенін,

қаншалық құнды, қабілетті екенін барынша толыгарақ түсініп білгісі келеді. Өзін-өзі бағалаудың екі тәсілі бар. Оның біріншісі -өз талаптарының деңгейін жеткен нәтижелермен салыстырып бағалау, ал екіншісі — өлеуметтік жарыс, өзі туралы төңірегіндегілердің пікірлерін салыстыру. Осы тәсілдер арқылы қүрылған баланың өз "менінің" бейнелері күрделі әрі бір мәндес болмайтыны белгілі.

Мүнда нақты "мен" (қазір қандаймын), динамикалық "мен" (қандай болғым келеді), мүраттық "мен" (өзімнің адамгершілік үстанымдарыма байланысты сондай болуға тиістімін), қиялдағы "мен" (қолымнан бөрі келетін болса, сондай болар едім!) т.с.с. көз алдына елестететін "мен" бейнелері бар. Өзін-өзі талдау нөтижесінде балалар өзін объективті, төмен немесе асыра бағалауы мүмкін.*Балалар психолог көмегімен "Мен" көріністерін анықтауға, оны зерттеуге мүмкіндіктері болуы керек. Сондықтан өр баланы өзін-өзі танып білуге үйрсту психологиялық қызметтің келесі міндеті.,

Осы шақта эгоцентризм, невротизм белгілері болуы әбден мүмкін. Сонымен қатар жас өспірімдік рефлексияның тереңділігі мен қанықтылығына байланысты көптеген әлеуметтік (әлеуметтік тегі мен ортасы, білім деңгейі), жеке типологиялық (интровереия-экстроверсияның дәрежесі) және өмірбаяндық (отбасында тәрбиелену жағдайлары, қүрдастарымен қарым-қатынасы, оқыган кітаптары мен көрген кинофильмдерінің сипаты) факторларға байланысты. -Психолог осы шақтағы баланьщ ерекшеліктерін анықтап, әрқайсысына қажетті көмек көрсетуі керек? Бүл жас өспірімдерге психологиялық қызмет көрсетудің келесі міндеті.,

Жас өспірімдік шақта достықты қажетсіну күрт өседі жөне бүл сезім өте түрақты да терең бола бастайды. Достық туралы жас өспірімдік үғым мен оның нақты дәрежесі өр балада әр түрлі болады. Қыз балаларда олардың ертерек толысатын-дығымен байланысты интимдік достықты қажетсіну ер балалардан ерте басталады. Егер жастары бір шамалас ер балалар мен қыз балалардың достық мүраттарын салыстырса, қыз балалар ер балаларға қарағанда достыққа неғүрлым жоғары талаптар қоятындығы көрінеді. Есейген сайын бүл айырмашылықтар жоғалады. *

Достыққа деген көзқарастың жекелей айырмашылықтары да өте үлкен. Біреулер жүп достықты ғана мойыңцап, нағыз дос біреу ғана болу керек деп санайды. Ал екіншілерінде екі, үш және одан

да көп достар болады. Тіптен барлық таныстарымен достасатындар да кездеседі. Бүл мәселе төлім-төрбие барысында көңіл аударатын проблемаларының бірі болғандықтан психологиялық қызмет көрсету барысында оны талдап, шын достықтың мән-мағнасын балаларға көрсету психолог міндеттерінің бірі болып саналады.

*Жас өспірімдердің біреулері оңашалықты үнатса, екіншілері жалғыздықтан үрейлене қорқады, аз уақытқа да жалғыз қала алмайды. Кейде мазасыздану, фобия белгілері де орын алуы мүмкін. Психолог осы шақтағы баланың психологиялық дамуындағы ерекшеліктерін анықтап, оның нормадан ауытқуларына ерекше көңіл бөліп, әрқайсысына жске-дара қажетті көмек көрсетуі керек. Бүл жас өспірімдерге психологиялық қызмет көрсетудің келесі

міндеті.-

Адамның күрделі интеллектілік оперецияларды меңгеруі жөне үғымдық аппаратының баюы, теориялық интеллектінің қалыптасуы және көрініс беруі жас өспірімдік ксзенде жетіледі.-Әсіресе арнайы қабілеттер шапшаң дамиды. Мүдделердің бағытталуының барған сайын саралана түсумен қосылып, мүның өзі жастардың ақыл-ой қызметінің қүрылымын кіші жастардағыға қарағанда күрделі де дара сипат береді.

- Қазіргі кезде жаңа тестік жүйені қолдану арқылы жоғары сынып оқушыларын мамандық таңцауға даярлануы қажеттілігін ескере отырып, олардың шығармашылық қабілетін, білім меңгерудегі дербестік дәрежесін арттыруға аса маңыз беру қажет болып отыр. Арнайы қабілеттердең қалыптасуы оқытудың сипаты мен қатар психологиялық түзету-дамыту жүмыстарымен де тығыз байланысты. Сондықтан психологтің келесі міндеті — жоғары сынып оқушыларының интеллекгуалдық дамуына ықпал жасау. Осы аталған, тағыда баланың жас ерекшеліктеріне, өмір талабына байланысты туып отырған міндеттерді басшылыққа ала отырып, әр психолог жас өспірімдермен жүргізетін қызметінің мазмүнын анықтайды.

5.2. Интеллектің даму деңгейін диагностикалау (ШТУР толық айтқанда: Школьный Тест Умственного Развития)

Мақсаты: 8-11 сынып оқушыларының интеллектуалдық дамуын

бағалау.

Бүл тест бірнеше субтестерден түрады және балалардың интеллектуалдық дамуын бірнсше рет анықтауға арналған

варианттары бар. ШТУР тесті жинақтарының өрқайсысы алты субтестен түратын екі вариантын келтіріп отырмыз. Бірінші субтестер жинағын А вариант, ал екіншісі Б вариант деп көрсетілген. Бүл варианттар жеке дара қолданылады жөне А варианты мен Б вариантында жинақталған тапсырмаларды сол ретімен, бір-біріне араластырмай орындатқан дүрыс болады.

А вариант жинағы (б субтестінен түрады) 1-субтест

Орывдау ережесі: төменде берілген сүрақтарға жауапты астыңғы қатарда берілген сөздерден тауып, оның өріптік белгісін жауап параққа жазу керек.

Орындау уақыты - 8 минут.



Тапсырмалар: 1. Адам аты-жөнінің бас өріптері қалай аталады?

а) фамилия, б) инициал, в) қолтаңба, г) Индекс,

д) анаграмма. 2 Кітап, лекция, баяндаманың қысқаша мазмуны не деп аталады?

а) азат жол, б) сөз мөйегі, в) айдар, г) үзінді, д) конспект. 3. Табигат пен қогамеа көзқорастар жуйесі не деп аталады?

А) арман, б) баға, в) дүниетаным, г) қоршаған орта,

д) Ақиқат. 4Лзгшк - бул ... ?

А) қоғамдық, б) адамгершілік, в) кәсіптік.

5. Жануарлар мен өсімдіктердің жогары сапалысын өндіру туралы
гылым ?

А) бионика, б) химия, в) селекция, д) физиология.



6. "Демократия " сөзімен магналас сәз?

А) анархия, б) абсолютизм, в) халық билігі, г) кластар, д) ата тек.

7. Адам әмірі мен іс-орекетінің қандай да бір саласына қатысты
заңдар жиынтыгы?

А)резолюция, б)қаулы, в)дәстүр, г)кодекс, д)жоба.



8. "Екі жүзді" үгымына қарама-қарсы тусінік?

а) шынайы, б) қайшылық, в) сыпайы, г) батыл.



9. Егер бәсеке бір-біріне жол берумен аяқталса, ол не деп
аталады?

а) келісім, б) қарым-қатынас, в) бірлесу, г) келіссөз, д) қайшылық.



10. Башыкдіың негізгі көзі неде?

А) табиғат, б )еңбек, в) сауда, г) ерлік.



11. Капиталистік қогамиың негізгі көрсеткіші?

А) жүмысшылар, б) бәсекестік, в) жеке меншік, г) тап.



12. Субтропика дегеніміз ... ?

А) климат, б) демалыс орны, в) ауа райы, г) болжам. 73. Ден саулықты ныгайтудың тиімді жолы? А) күн сөулесіне қыздырыну, б) жүгіру, в) дене шынықтыру.



14. Жандүние ерекшеліктерін зерттейтін гылым?

А) биологая, б) тарих, в) валеологая, г) психология.



15. Адамзаттың өлеуметтік өмірін зерттейтін гылът?

А)тарих, б)биология, в)валеология, г)психология.



  1. Халықтың ауызша шыеармашылыеының туындылары?
    А) өңгіме, б) цитата, в) фольклор, г) сага, д) роман.

  2. Заттың қасиеттерін сақтайтын ең кіші бөлігі?

А) атом, б) протон, в) электрон, г) молекула, д) тамшы.

18. Саясатта алдыңгы қатарда журушілір?

А) радикал, б) прогресшіл, в) кертартпа, г) әдепті, д) бейғам.



19. Ғарышты зерттеушілер?

А) астронавт, б) астролог, в) теолог, в) физик, д) жаратылыс.



20. Барлық заттардың жер бетіне тартылуы?

А) серігу, б) қүбылыс, в) заңдылық, г) гравитация, д) ерік.



2-субтест

Орындау ережесі: Әр тапсырманың басында бір сөз берілген. Келесі қатардағы сөздерден оның магаасын түсіндіретінін тауып, оның әріптік белгісін жауап параққа түсіру керек.

Орындау уақыты 4 минут.



Тапсырмалар:

1. Импорт

а) сырттан әкелу, б) табу, в) өлшеу, г) сауда.



2. Синтез

а) талдау, б) жинақтау, в) сынау, г) іріктеу.



3. Идеал

а) қиял, б) болашақ, в) ақыл, г) мінсіз.



4. Аргумент

а) дәлел, б) келісім, в) бәсеке, г) сөз.

5. Аңыз

а) көне, б) шығарма, в) мүра, г) ғылым.



6. Әдепсіздік

а) түрақты, б) қиын, в) жағымсыз, г) адамгершілігі жоқ.



7. Анализ

а) дерек, б) талдау, в) сын, г) іскерлік.



8. Эталон

а) көшірме, б) қалып, в) сурет, г) үлгі.



9. Сфералық

а) сопақ, б )шар төрізді, в) көлемді.



10. Әдеуметтік

а)қабылданған, б)еркін, в)жоспарланған, г)қоғамдық.



11. Приватизация

а) тартылыс, б) тебу, в) салмақсыздық, г) биіктік.



12. Аграряық

а) жергілікті, б) түрмыстық, в) жер, г) шаруашылық.



13. Экспорт

а) сату, б) зат, в) сыртқа шығару, г) сауда.



14. Тиімдшк

а) қажетті, б) үйлесімді, в) батыл, г) ерекше. 75. Радикаяды

а) түпкілікті, б) жауап, в) соңғы, г) шет қалған.

16. Негашивті

а) сәтсіз, б) жалған, в) теріс өсерлі, г) абайламау.



17. Мораль

а)этика, б)даму, в)қабілет, г)қүқық.



18. Модификациялау

а) жүмыс істеу, б) бақылау, в) оқып үйрену, г) түпкілікті өзгерту.



19. Субъективті

а) қысқа, б) қоғамдық, в) жеке түлғалық, г) анықталмаған.



20. Сентиминталды

а) ақындық, б) сезімтал, в) көңілді.



3-субтест

Орындау ережесі: Тапсырмада үш сөз берілген. Бірінші сөзбен екінші сөздің арасында қандай да бір байланыс бар. Сол сияқты үшінші сөздің келесі қатарда берілген сөздердің бірімен байланысын табу қажет. Жауап параққа байланысы бар сөздің әріптік белгісін қою керек.

Мысалы: Орман: ағаш - кітапхана: ?

А) жазушы; б) әңгіме; в) кітапхана; г) каталог.

Бүл тапсырманың бірінші жартысында орман және ағаш

байланысты. Ағаштар көп болып өскен жерді орман деп атайды. Екінші жартысывдағы кітапханаға сол сияқты байланысы бар сөзді гауып жазу керек. Дүрыс жауап "кітап" "в" деген өріппен белгіленген, сол өріпті жауап параққа жазу керек.

Орындау уақыты 10 минут.



Тапсырмалар:

1. Етістік: жіктеу зат есімі: ?

А) өзгерту; б) қүру; в) қолдану; г) септеу; д) жазу.



2. Суық: ыстық - қозгалыс: ?

А) инерция; б) тыныштық; в) молекула; г) өзара әрекет; д) жылдам.



3. Колумб: Саяхатшы жер сыкіну: ?

А) алғаш ашушы; б) ақтарулы; в) қүрбан болғандар; г) табиғат.



4. Қосылгыш: қосылды көбейткіштер: ?

А) тіршілік; б) көбейтінді; в) көбейту; г) сан.

5. Қул иеленушілер: буржуй - қул: ?

а) қүл иеленушілік, қоғам қүрылысы; б) буржуазия; в )қүл иеленушілер; г) жалданушы жүмыскерлер; д) түтқыншы.



6. Папоротник: спдра - қарагай: ?

А) жаңғақ; б)ине; в)шырма

7. Өлең: поэзия - өңгіме: ?

А) жазушы; б) повесть; в) сөйлем; г) проза.



8. Таулар: биіктік климат: ?

А) рельеф; б) табиғат; в) географиялық енділік;

г) өсщдіктер дүниесі.

9. Өсімдік:^щмдік сабагы жасуша: ?

а) ядро; б) хромосома; в) белок; г) фермент; д) бөліну.

10. Байлық; кедейлік - тәуелділік: ?

А) тәуелді шаруа; б) еркіндік; в) теңсіздік; г) жеке меншік;

д) феодалдық қүрылыс.

11. Старт: финиш пролог: ?

а) басы; б) кіріспе; в) шарықтау шегі; г) әрекет; д) эпилог.



12. Найзаеай: жарық тартылу қубшысы: ?

А) тас; б) қозғалые; в) тартылу күші; г) салмақ; д) жер.



13. Алгашқы қауымдық қурылыс: қүлиеленушілік қогам—қул
иеленушілік қогам: ?

А) социализм; б) капитализм; в) қүлиеленушілер; Г) мемлекет; Д) феодализм.




1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21


©netref.ru 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет