Тарих және құқықтану” факультеті «Отан және шетел тарихы»



бет6/10
Дата02.05.2016
өлшемі1.96 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Реферат тақырыптары:

1. Генеология негізгі үш генетикалық заңдылықтарға сүйенеді:

2. Генеалогаянын манызы, онын косалкы тарихи пән ретіндегі ролі.

3. Генеалогия ғылымы нені зерттеиді.

4. Генеалгия ғылымы қай тілден енген.

5. Генеалогия ғылымының басқа ғылымдармен ерекшеліктері.

6.Генелогияның ғылым рнетінде қалыптасуының тарихы

7.Теоретикалық генеология

8. Ш Құдайбердиев, М Тынышпаев, С Мұқанов, А Әбдірахманов, Ш Уәлиханов.

9.Генеалогия деректерінің түрлері.

10. Генеалогияның тарихи қосалқы пән ретінде калыптасып, дамуы.

5-апта 2,0 балл

14 Сабақтың тақырыбы: Шежіре.



Сабақтың жоспары:

1.Ұлы жүз тарихы туралы таңбасы

2.Орта жүз тарихы туралы таңбасы.

3. Кіші жүз тарихы туралы таңбасы.

Теориялық мәліметтер

Қазақ бар жерде ру бар ,оны жоятын жақын замандарда күш шыға қоймас.Оған кешегі Сұстылы советтік өзі де әлсіздік еті ғой.Ру бар жерде шежіре қатар жүретіні де дауысыз.

Шежіре бұл-халық аузындағы шындығы мен аңызы аралас деректерден құралған,адамдардың жасы кәрісіне, сауатты-сауатсыздығына қарамай, тез ұғынып, ұзақ мерзімде(бәлкім өмір бойы) ойында сақтауына бейімделген,халық даналығынан шыққан ең жеңіл нұсқа нағыз халық мұрасы.Олай болса Абай,Шәкәрім,Мұхамеджан сияқты аталарымыздың өздері қолсозған халық мұрасына қашанғы қырын көзбен қарай бермекпіз “Ел іші-кеніші”дегендей көп нұсқалар жарық көргенімен әлі де табылатындары болар.Бізге жеткен шежіренің барлығы дерлік жек адамның ыңғайына қарай жазылған,онда қауымдық сипат жоқ.Мүмкін заман талабы солай шығар.Олтуралы Сәбит Мұқанов :Есімі ұранға айналған адамдарды қазақ әдетте арғы атасына санайды –десе,профессор Ә Қоңыратбаев”Қазақ феодалдары өздерін ру басы санап, есімдерін ұранға шығарған”,-дейді.Бізге жеткен шежірелердің көбіне осы күнге халықтар.Адам ата мен Хауаананың тоғызыншы буыны –Нух пайғамбар мен оның зайыбына туған Хам,Сам,Яфас деген үш ұлынан тарайды.Топан су кезінде отырған сол үш ұлы әйелдерімен аман қалады да олардын тараған ұрпақтар өзара қыз алысып,қыз берісіп жүріп өсіп -өне бастайды .Ғасырлар өте,олардың ұрпақтарына үлкен үш топқа бөлініп кетеді.

Ханның ұрпақтарынан Африка, Америка және мұхит,теңіз жағалауындағы қара түсті халықтар өрбісі, самның ұрпақтарынан Араб, Жұһид (Еврей) халықтары пайда болды.

Шежірені барлығын қазақтың арғы тегін арабқа немесе манғолға апарып тірейді.

5-апта


№15 Сабақтың тақырыбы: Шежіре.

Бақылау сұрақтары:

1.Қазақтың шығу тарихы.

2.Шыңғыс хан мен оның мұрагерлері дәуіріндегі шежіре.

3.Тектілік пен туысқандық байланыстардың саясатқа тигізетін әсері.

4.Қазақ шежіресі,оның жетістікттері мен кемшіліктері.

5.Ұлы жүз тарихы туралы таңбасы

6.Орта жүз тарихы туралы таңбасы.

7. Кіші жүз тарихы туралы таңбасы.

8. Шежіренің шығу тарихы.

9. Қазақ қоғамындағы шежіренің алар орны.

10. Өз руыңның шежіресін білесің бе.

ТЕСТТЕР

1.Генеология неше генетикалық заңдарға сүйенеді

А )3


В)5

С)6


Д)7

Е)4


2.Генеология нені зерттейді.

А ) өсімдіктермен жануарлардың белгілі бір топтан шыққан жайлы туралы ілім

В) жазба түп деректерді зерттейді

С)уақыт өлшемдерін зертейді

Д)монеттердің шығуын зерттейтін ілім

Е)Ұзындық,бет көлем,салмақ т.б. зерттейтін ілім



3. Генеологияда туыстық шежіре қай тілден аударылған

А) грек

В) латын

С) парсы


Д)орыс

Е)ағылшын

4. Қоғам дамуындағы адамзаттың шығу тегін даму тарихын,әулеттер арасындағы туыстық қатынастарды ,яғни шежірені зерттеудегі қосалқы тарих пәнінің саласы

А) Генеология

В) Геральдика

С) Нумизматика

Д) Сфрагестика

Е)Хронолгия



5. Генеология ғылым саласы қай тілден алынған

А)Грек


В) Латын

С)Түрік сөздігінен

Д)Француз сөздігінен

6- апта 2,0 балл

16 Сабақтың тақырыбы:Хронология.
Реферат тақырыптары

1.Пән және оның міндеттері.

2.Хронологияның қалыптасып дамуы.

3.Календарь тарихы

4.Деректермен жұмыс барысында хронология мәліметтнрін пайдалану.

5 Уақыт өлшемінің негізгі бірліктері.

6 Э.Бикерманньщ Таяу Шығыс пен ежелгі заман хронологиясына арналған еңбегінің маңызы.

7 Б.з.б. Ү ғ. Қазақстан территориясынан табылған астрономиялық мәні бар обалар жүйесінің зертгелуі. П.И.Мариковский зертгеулері.

8 Әл-Бируни, Ж.Баласағұн, М.Қашғари еңбектеріндегі астрономиялык мағлұматтардың хронология үшін маңызы.

9 ХҮ ғ. Үлыкбектің "Астрономиялық жаңа кестесі"

10 Б.А.Куфтин мен А.Н.Седельниковтың казақ календары
жайлы еңбектері.

11 Ш.Уәлиханов, Г.Н.Потаниндердің казақша жыл қайыру ерекшеліктері туралы мағлұматтары.

12 Орыс хронологиясы. Л.В.Черепнин зерттеулері.

13 Қазақстандағы хронологияньщ қалыптасуына Мәшьүр-Жусіп Көпейүльшың, Х.Әбішүлынын, М.Исқақовтың қосқан ұлестері.

14.Хронологияның баска тарихи косалқы пәндермен байланысы.

6-апта


17 Сабақтың тақырыбы:Уақыт санау табиғаттың және жасандық өлшемдері.
Сабақтың жоспары:

1.Тәулік және ай уақыт өлшемдері.

2.Жыл және белдеулік уақыт өлшемдері мен түрлері.

3.Заман ұғымы және және халықтардың қалыптасуын заман басталатын уақыты.

Теориялық мәліметтер

Уақыт туралы түсінік адамдарда белгілі бір табиғат құбылыстарымен байланысты қоғамдық дамудың алғашқы сатыларында- ақ пайда болды, ал шаруашылық тіршілігінің мұқташдықтары уақыт өлшем бірлігін алып, олардыесепке алу кажеттілігін тудырды.. Адамдар әрқашан уақыт аралығындағыны қабылдады, күн мен түнің ауысуын біліп отырды, қоршаған ортаның әсерімен байланысты жыл мерзімдерін айырды. Бірақ уақыттың арнаулы есебі және іс- жүргізінде қолдану бері келен дамығанқоғамда, егініліктің мал шаруашылығының сауда мен теңізге жүхудің пайда болумен байланысты шығады. Адамзат тарихында уақыт өлшеудің алғашқы өлшем бірлігі күн тәуліктері, яғни белгілі бір нүктелері. Күннің екі дәйекті жағдайының арасындағы уақыт кесіндісі болды. Өз өсінің төңірегінде жер шарының айналуы жыл бойында бір қалыпты емес, және оның элептикалық күн маңы орбитадағы орнына байланысты болғандықтан, есептеп шығаруға қолайлы болу үшін өлшем бірлігінде әдетте орташа күн тәуліктерін, яғни идиалды дөңгелек орбитада бір келкі айнлғанда ось төңірегіндегі айналымға Жердің жұмсай алатын уақыт кесіндісін алады. Тәулікті сағатқа минутқа секундқа кәзіргі болу өзінің шыгу тегін есептеудің ежелгі Вавилондық он- екілік жүйесінен алады.

Тәуліктер уақыттың бір шама қысқа аралығы болып табылатындықтан уақытты өлшеудің он күндік және жиырма күндік өлшем бірліктері пайда болды. Астрономиалқ құбылыстарға негізделген есептеуде орныға бастады. Уақытты Өлшеу бірлігінде екі бірлік фазасының аралығы алынды. Айсыз түндерден кейін жіңішке ай брағының пайда болуын байқау барлығынан оңай болғандықтан, осы сәт жаңа айдың басыпделініп қабылданды. Осы уақыттың аяғында күн мен Айдың жаңылдасуы болады деп саналады. Сондықтан да жаңа айдан айға дейінгі мерзім синодистік ай деп аталады. Бұл ай шамамен 29 1\2 тәулікше, ал бұдан арғынаутылау бойынша 29 тәулік он екі сағат 44 минут 2,9секундқа тең болды. Ал фазаларының өзгерісі айдың шамамен трт тең бөлікке бөлуге мүмкіндік береді. Бұлардың басы айдың тууына аспан әлемінеде жарты айдың тууына толық ай мен тағыда жарты ай мен тағыда жарты дөңгелекке сай келетін еді. Шаруашылық тіршіліктің әсіресе егіншілік мал шаруашылығының одан әрі дамуы жазғы және қысқы күн тұрақталуы мен көкткмгі және күзгі күн теңесуімен анықталатын маусым бойынша уақытты есептеу қажетігін тудырды. Жыл мерзімінің трақты ауысып отыруы енді ежеелгі дүние астронномияларына жұлдызды аспанбойынша күн қозғалысымен, ал іс- жүзінде Күн төңірегіндегі Жер қозғалысымен маусымдардың байланысын түсінуге мүмкіндік береді. Уақыттың тағыда бір өлшем бірлігі- жұлдыз. Күн айналасында толық айналуына сәйкес келетін жыл осылай келіп шықты. Астрономианың жылдың ұзақтығы 305 ¼ тәулік, ал кейінірек нақтылағанда 30 тәулік 5 сағат 48 минут 46 секунд болып анықталды.

“Заман” сөзі де ескі мағынада қолданылады. Көркем әдебиетте және дәлдкті етпейтін басқада қажет көптеген мәселереде заман- уақыттың айқындаған кесіндісі. Жылдағы айлардың, айдағы күндердіңсанын білу уақыт есебін жүргізі үшін жеткілікаіз. Мәселен ”Қазақ халқының тарихындағы тұңғыш жоғарғы оқу орны- педагогика инстетутты 10 октябрьде ашылды” деп айтсақ, келешек ұрпақтар бұл тарихи оқиғаның нақты болған уақытын біле алмас еді. ”1928 жылы 10 қарашада ашылды” десек, институттың ашылу уақыты. Замманның басталған уақытты дәуір (эпоха) деп аталады. Халықтардың бәрі бірдей жылдарды біздің заманымыз бойынша есептей бермейді. Азиямен Африканың көптеген елдері жыл есебін өз замандары бойынша жүргізілді. Календарь замандардың қазіргі ғылымға мәлім түрлерінің жалпы саны 20 ден асады. Олардың ішінде көбірек қолданылатындары біздің заманымыз хиджра, селдь жүректер заманы т.б.

Ертедегі халықтың бірсыпырасы жылдар есебінің жүйесін яғни заманды, дінбасырларының айтумен “дүние жаралған күн” деп далбарлаған уаұыттын бастап есептелген. Дүниенің “жаралуын” көрген кісі жоқ, ол жөнінде ешбір деректер жоқ. Сопылар солай айтқан қарапайым халық оған нала берген. Бұл түсінік бойынша дүниені бертін “жаратылыпты”, оған әлі 9000 жыл болмаса да керек.

Біздің заманымыз “хрестиан заманы ” немесе “христостың туғанынан бастап есептелетін заман” деп аталады. Діншілердің айтуынша, Иисус Христос деген адам христиан дінінің негізін салған. (“Мұсылман діні бойынша христос- Айса пайхамбар “). Қазіргі тарихшылар мұхият зерттеп, Христостың дүниеде мүлде болмағанын, оның тек Жюль Верннің фантазиялық романдарындағы адамдар сияқты әдеби кейіпкерлер ғана екенін толық дәлелдеді. Христиан заманы Россияда бұдан 279 жыл бұрын қабылданған Петр І арнаулы указ шығарып, орыстардың “дүние жаралғаннан” деп есептеліп келген 7209 жылын 1700жыл етіп есептеткен Календарьды ззгерткенде Петр Россияның Европа елдерімен сауда қатынастарын және мәдени байланыстарын күшейтуді көздеген. Хиджра мұсылман дініндеге елдер заманнның басы яғни жыл санау жүйесінің дәуірі. Бұл күн діздің заманымыз бойынша 622 жылдың 16 маусымында, жұма күніне келеді. “Хиджра”-“Мұхаммедтің Мескеден Македонияға қашып барған күні” деген сөз. Мекедегі ислам дініне қарсы болған арабтар мұхаметі, (571-632) өлтірмекші долған. Сонда ол македонияға барып паналаған.

Селжүрек заманы 1079 жылғы 15 марттан басталады, сол күні Джәлемдин Мәлік – шах тәжік ғалымы Омар Хаям жасаған тарихи Джәлемдин календарын бекіткен. Бұл календарь Иран, Ауғаныстан және Орта Азия елдерінде қолданылған. Бір заман бойынша көрсетілген уақытты екінші бір заманнның уақытты на аудару үшін мынадщай ереже қолданылады.

1. Бірінші заманның дәуірімен айтылған уақытқа дейін неше күн өткенін таду керек.

2.Екінші заман дәуірлері арасында неше бар екенін білу керек.

3.Бірінші заманның дәуірі есептеп шығаруға тиісті заманнан бұрын келетін болса, онда осы екі заманның күн санынан игеру керек, ал соң келетін болса, қосу керек. Сонда есептеп шығаруға болады.

4.Осы табылған санды есептеп шығаруға тиісті замманның жылдарындағы күн санына бөлукерек. Ал онан қалған қалдықбойынша айымен күні тадылады.

Біздің заманымыздың 1961 жылындағы 23 маусымда хиджра бойынша 1381 жылы 8 мұқарам болады.Хиджраның 61 жылындағы 10 мұаррам біздің заманымыздың 680 жылындағы 10 октябрьге тура келеді. Юлиан айналымын ХҮІ хасырда өмір сүрген француз астраномы Юлий Скалигер (154-1609) шығарған. Қазігібұл айналымдағы күндердің бәрі нөмерімен, арнаулы таблицаларға түсірілген. Мәселен 1961 жылғы 1 қаңтар №2437300лашан күні, 1961 жылғы 23 маусымда № 2437 474 ланин күні. Мұндай таблицалардың әзірше ең жақсысы автрия ғалымы Р.Шрам құрастырған неміс тіліндегі “Хронологияның көмекий таблицалары”.Хронология есептері қазір көбінесе осы Шрам таблицалары арқылы шығарылды. Көптеген календарьдың басын, олардың жүйелерін анықтауға ежелгі герк астрономы Клавдий Птолемейдің “Патшалар каноны” атты кітабы және өзбек қалқының ұлығалымы Әбурайхан Бирунидің (973 1048) “өткен буындардың ескерткіштері “ атты кітабы зор тарихи роль атқарды. Оларды ежелгі халықтардың календармен хронологиялық есптері баяндалған.

Шаруашылық тірліктің әсіресе егіншілік пен мал шаруашылығының одан әрі дамуы жазғы және қысқы күн тұрақтауы мен көктемгі және күзгі түн теңесуімен анықталатын маусым бойынша уақытты есептеу қажеттігін тудырады.Жыл мерзімінің тұрақты ауысып отыруы енді ежелгі дүние астрономдарына жұлдызды аспан бойынша күн қозғалысымен,ал іс жүзінде Күн төңірегіндегі жер қозғалысымен маусымдардың байланысын орнатуға мүмкіндік берді. Уақытты өлшеудің тағы да бір өлшем бірлігі жердің Күн айналасында толық айналуына сәйкес келетін жыл осылай келіп шықты Астрономиялық жылдың ұзақтығы 365 ¼ тәулік, ал кейінен нақтыланғанда 365 тәулік 5 сағат 48 минут 46 секунд болып анықталды.
6-апта 1,5 балл

Тест


18Сабақтың тақырыбы:Уақыт санау табиғаттың және жасандық өлшемдері.
1.Хронология нені зерттейді

а) уақыт өлшемдері туралы ғылым

в) Көне жазба ескерткіштердің қай жерде қашан зерттейтін ғылым

с) өлшем системасы туралы ғылым

д) Туысқандық байланыс шежіресін зерттейтін ғылым

2. Хронология неше бөлімнен тұрады.

А) астрономиялық және тарихи

В) Математикалық және астрономиялық

С)астрономиялық және физикалық

Д)астрономиялық және әлеуметтік

Е)математикалық және географиялық

3.Сидерлік ай немесе жұлдыздық ай не деп аталады.

А) Айдың жерді 1 рет айналып шығуы

В) Жаңа айдан жаңа айға ауысуы

С)Айды күн 2 рет айналып шығуы

Д) берілген жауаптың бәрі дұрыс

Е) Күннің 1 рет айналып шығуы

4. Батыс Еуропада шайтан дюжинасы нені алып келеді деп есептеген.

А) бақытсыздық

В) дұшпандық

С) қуаныш

Д) достық

Е) бәрі достық

5. Уақытты зерттейтін ілім

а) Хронология

в)полеграфия

с) метрология

д)генеология

е)ономастика



6. Уақыт алтын

а) мәтел

в) теңсу

с) жай сөз

д) мақал

е) атам айтқан сөз



7.Тәулікті өлшеуде қолданған құрал—

а) сағат

в) ай

с)күн


д) жыл

е) тараз


8. Каленьдар сөзінің мағынасы

а) Латын тілінде !”әр айдың бірінші күні ”

в)Таразы айының грекше ұғымы

с) Уақыттың анықталмаған кесіндісі

д)грек тілінде “Өлшем ,ілім”

е) бір күн мен бір түннің қосындысы



9. Заман ұғымының түрлері

а) заман

в) эра

с) дәуір


д) хиджра

е) ай


10. Уақыт өлшем туралы ғылым

а) Хронолгия

в) Метрология

с) Геральдика

д) Генеолия

е) Нумизматика



11. Хронология саласы нешеге бөлінеді

А) 2


В)3

С)4


Д)6

Е)8


12.Тарихи хронология өз алдына неше міндет қояды.

А) 2


В) 7

С)10


Д)9

Е) 8


13. Уақыт алтын

а) мәтел

в) теңсу

с) жай сөз

д) мақал

е) атам айтқан сөз



14.Хронология дегеніміз

А) Уақыт өлшем бірлігі

В) Ақша өлшем бірлігі

С)тарихи өлшем бірлік

Д) түп дерек толуға орналған ғылым

Е)Адамның шығу тегі туралы ғылым

7-апта

19Сабақтың тақырыбы : Қазақ календары.



Сабақтың жоспары:

1.Тоғыс есебі.

2.Мүшелдің шығу тарихы.

3.Мүшелдің шығу тарихы.

Теориялық мәліметтер

Математикалық, тарихи немесе техникалық хранология. Хранология уақыт өлшемдершщ тарихи дамуын зертгеитін тарихи қосалкы пән. Тарихтың даму кезендерінде хранологияны пайдаланудың жолдары. Окушылары тарихи материалды оку барысында әркилы жұйедегі есептеулермен кездеседі. Яғни уакыт өлшемі мен хранология туралы ғылыммен танысуы кажет. Студенттер мынаны білуі кажет: "Замана" санағы күнпарақ түрлері, жыл өлшемі жүйесінің негізіне қандай табиғат құбылыстары жататындығын білу.

Календарь тарихы. Оның маңызды түрлері және олардың қолданылуы. Табиғи календарьлар. Ежелгі Египет календары. Апта күндері, "Сәтгі" және "сәтсіз" күндер. Въетнам календары туралы мағдүматтар. Үнділер мен парсылардьщ календарьлары. Гректер мен римдіктердің календарьлары. Араб календары. Славян халықтарьшьщ календарьлары. Орыс калеидары туралы. Орта Азияның үлы астрономдары. Жойылып кеткен календарьлар.

Жана санат жылдары мен мүшел жылдарының қысқаіпа редукциялық таблицасы.

Юлиан календары. Жыдды айларға бөлу. Ай аттары. Кібісе жыл. Юлиан календарывдағы жылдың үзақтығы. "Никея ұғымы

жиыны". ХҮІ ғасырда юлиан календарына тұзету енгізу. Римдіктердің жаңа санатқа көшуі, григориан календарын қабылдауы. Ресейдің григориан календарына көшпеу себебі. Жаңа санатка көшудін, тек Қазан революциясынан кейін ғана жүзеге асуы. Халык. комиссарлары Советінің декреті. Григориан кшіендарының кемшіліктері. Жаңа календарь жобалары.

Қазак календары. Қазақ халқының астрономиялык түсініктері жайында. Жүлдыз аттары. Жұлдызға карап бағдарлау, жыл мезгілдерінің уакьгшн аддын ала білудің шаруашылыкқа әсері. Байырғы казақ календарындағы айлардың жүйесі, ай аттары. -

Аспан денелерінің белгілі уақыт аралықтарындағы адамдардың психологиясына, мінез-күлқына, денсаулығына әсері.

Мұшел. Мүшелдіц шығуы туралы әртүрлі пікірлер. Мүшелдегі хайуандар. Мүшел жас ерекшеліктерінің медиішналық мағлүматгармен сай келуі.

Қазақ тілінде басылып шыккан календарьлар. Нолінші жыл туралы соңғы уақыттардағы дүниежүзілік калевдарь жасауға деген талпыныстар.

Сағаттық поястар. Жергілікті уақыт. Декреттік уақыт. Москва уакыты. Алматы уақыты.

Уақыт туралы түсінік адамдарда белгілі бір табиғат құбылыстармен байланысты қоғамдық дамудың алғашқы сатыларында ақ пайда болды, ал шаруашылық тіршілігінің мұқтаждары уақыт өлшем бірлігін орнатып,оларды есепке алу қажеттілігігін тудырды. Адамдар әрқашан уақыт аралығындағыны қабылдады, күн мен түннің ауысуын біліп отырды, қоршаған ортаның әерімен байланысты жыл мерзімдерін айырды.Бірақ уақыттың арнаулы есебі және оның іс жүзінде қолдану,бері келе дамыған қоғамда,егіншіліктң мал шаруашылығының сауда мен теңізге жүзудің пайда болуымен байланысты шығады.Адамзат тарихында уақыт өлшеудің алғашқы өлшем бірлігі күн тәуліктері,яғни белгілі бір нүктелері Күннің екі дәйекті жағдайдың арасындағы уақыт кескіндісі болды. Өз өсінің төңірегінде жер шарының айналуы жыл бойын да бір қалыпты елес және оның элептикалық күн маңы Орбитадағы орнына байланысты болғандықтан,есептеп шығаруға қолайлы болу үшін өлшем бірлігінде әдетте орташа күн тәуліктерін,яғни идеальды дөңгелек орбитадағы орнына байланысты болғандықтан,есептеп шығаруға қолайлы болу үшін өлшем бірлігінде әдетте орташа күн тәуліктерін,яғни идеальды дөңгелек орбитада біркелкі айналғанда осы төңірекіндегі айналымға жердің жұмсай алатын уақыт кесіндісін алады.Астрономиялық құбылыстарға негізделген есептеу де орныға бастады.Уақытты өлшеу бірлігінде Айдың екі бірлік фазасының аралығы алынды.Айсыз түндерден кейін жіңішке ай арағының пайда болуын байқау барлығынан оңай болғандықтан осы сәт жаңа айдың басы делініп қабылданды. Осы уақыттың аяғында күн мен айдың жақындасуы болады. деп аталады.Бұл ай шамамен 29-1-2 тірлікке ал бұдан арғы нақтылау бойынша 29 тәулік 12 сағат 44 минут 2,9 секундқа тең болды.Ал фазаларының өзгерісі айдың шамамен төрт тең бойынша бөлуге мүмкіндік береді.

Шаруашылық тірліктің әсіресе егіншілік пен мал шаруашылығының одан әрі дамуы жазғы және қысқы күн тұрақтауы мен көктемгі және күзгі түн теңесуімен анықталатын маусым бойынша уақытты есептеу қажеттігін тудырады.Жыл мерзімінің тұрақты ауысып отыруы енді ежелгі дүние астрономдарына жұлдызды аспан бойынша күн қозғалысымен,ал іс жүзінде Күн төңірегіндегі жер қозғалысымен маусымдардың байланысын орнатуға мүмкіндік берді. Уақытты өлшеудің тағы да бір өлшем бірлігі жердің Күн айналасында толық айналуына сәйкес келетін жыл осылай келіп шықты Астрономиялық жылдың ұзақтығы 365 ¼ тәулік, ал кейінен нақтыланғанда 365 тәулік 5 сағат 48 минут 46 секунд болып анықталды.

ТЕСТТЕР


1. Юпитер жұлдызын қазақтар қалай атаған.

А) Есеп қырған

Б) Қызыл шоқ жұлдыз

В) Қонырқай жұлдыз

Д) Кіші шолпан

Е)Жеті қарақшы

2. Қазақ жыл санауында жетінші жыл қай жануардың атымен аталды.

А) Жылқы

Б) Қой

С)Сиыр


Д) Жылан

Е) Ұлу


3. Афины патшасы Соллоннның әмірімен құрылған каленьдар

а) б.з.б.593ж

в)б.з.б.540ж

с) б.з.б.418ж

д)б.з.б.432ж

е) б.з.б. 449ж



4. Үркердің бетін ой басып өтетін аралықты қалай атаймыз

а) тәулік

в) синодистік

с) тоғыс есебі

д) сельджүктер

е) тропиктік жыл



5. Үркер жұлдыздар.

А) Жеті жарық жұлдыздар тұрады

Б) Шығыстан батысқа қарай қозғалады

С) Қыдырма жұлдыз

Д) Үнемі солтүстікте тұрады.

Е) Үнемі оңтүстіктте тұрады

6. Қыдырма жұлдыз.

а) есекқырған

в) темірқазық

с) үркер


д) жетіқарақшы

е) шолпан



7. Жарық жұлдыздар.

А) Есек қырған

Б) Темір қазық

В) Үркер


Д) Жеті қарақшы

8. Керуен жұлдызы деп аталатын жұлдыз.

А) Құс жолы

Б) Юпитер

В) Үркер


Д) Шолпан

9. Ш.Уәлихановтың атамалы қазақ айы

А) Наурыз

В) Тамыз

С) көкек


Д) қараша

Е) желтоқсан



10. Жетіқарақшы жұлдыз

А) Жеті жарық жұлдыздан тұрады

В) Үнемі солтүстікте тұрады

С) Шығыстан батысқа қарай қозғалады

Д) Қыдырма жұлдыз

Е) Юпитер жұлдыз



11. Үнемі солтүстікте тұратын жұлдыз

а) темірқазық

в) есек қырған

с) жеті қарақшы

д) үркер

е) шолпан

12. “Қазақтың байырғы каленьдары”зерттелу тарихын кім шығарды

а) 1960ж Ысқақов

в) 1980ж Ысқақов

с)1994 ж Мыңжан

д) 2000ж Г.Нұрғалымова

е)1950 ж Ысқақов



13. Күнделікті қолданатын ойлар

а) Азаматтық ойлар

в) Задион ойлар

с) тоғыс ой

д) хиджра ойлар

е) Араб ойлар



14.Ш.Уәлихановтың Сарышаян қазақ айы

А) Тамыз

В) Наурыз

С) көкек


Д) қараша

Е) желтоқсан


15.Темірқазық жұлдызы

А) Үнемі солтүстікте тұрады

В) Шығыстан батысқа қарай қозғалады

С) Жеті жарық жұлдыздан тұрады

Д) Қыдырма жұлдыз

Е) Юпитер жұлдыз



16. Ш.Уәлихановтың Саратан қазақ айы

а) көкек

в) Тамыз

с) Наурыз

д) қараша

г) желтоқсан



17.Үркердің бетін ай басып өтетін аралық қалай атаймыз

А) тоғыс есебі

В) синодистік

С) Тропиктік жыл

Д) Сельджүктер

Е) тәулік

18.Солтүстікті көрсетіп тұратын жұлдыз.

А) Темірқазық

В) Жетіқарақшы

С) Үркер


Д) Шолпан

Е) Юпитер



19. Керуен жұлдызы деп айтылатын жұлдыз

А) Шолпан

В) Үркер

С) Құс жолы

Д) Кіші аю

Е) Юпитер



20.”Есек қырған”деп қай жұлдызды атайды

А) Юпитер

В) Жетіқарақшы

С) Темірқазық

Д) Үркер

Е) Шолпан



21”.Куфтин қазақ жылында “ неше ай бар деп есептеледі.

А) 13


В) 12

С) 10


Д) 14

Е) 15


22.”Мелечный путь не деп аталды”

А) Құс жолы

В)жолақ

С) сүт жолы



Д) Ақшыл

Е)шалғай


23.1928 ж кімнің еңбегі қайта басылды.

А) Куфтиннің

Е)Карскийдің

В) Горкийдің

С)Уәлихановтың

Д)Шәкәрімнің

24.Орақ тәрізді орақ ай кезде санайды.

А) Айдың басы

В ) Айдың ортасы

С)Айдың аяғы

Д) Күннің басы

Е) Күннің аяғы

25.Орталық Қазақстандағы Жаңғабыл өзенінің жағалауында жұлдызшаның зираты қай ғасырға жатады.

А) VIII-Xғғ

В)VI-VIIIғғ

С)V-VIIғғ

Д)IV-Viғғ

Е ) VII-IXғғ

26.Ақшыл жолақ бұлтсыз түндерде аспанда қалай қарай көрініп тұрады

А Солтүстікпен оңтүстікке

В)оңтүстікпен солтүстікке

С) қай жерден жел тұрса, сол жерге қарай

Д)батыстан шығысқа

Е)шығыстан батысқа



: CDO -> OBSOJ -> Tar
Tar -> Сабақ №1Сабақтың тақырыбы: ХХ ғ басында қазақ зиялыларының қоғамдық-саяси қызметі. Алаш қозғалысының басталуы
Tar -> М. Х. Асылбеков “ ” 2009 ж
Tar -> Сабақ барысында беріллген ақпатарттарды белсенді қабылдау
Tar -> Цин династиясының билігіндегі Қытай
Tar -> Ф-об-007/020 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Tar -> Лекция: 15 сағ Практикалық(Семинар)сабақтары сағ СӨЖ: 15 сағ обсөЖ: 15 сағ Тест саны: 200 Кредит саны 1
Tar -> Реферат Ауызша талдау
Tar -> Факультет: "Тарих және құқықтану" Кафедра: "Отан және шетел тарихы"
Tar -> Этнология” пәні бойынша “050114” – “Тарих” мамандығының 2- курс студенттерінің білімін бақылауға арналған тапсырмалар мәтіні
Tar -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет