Ақтөбе мемлекеттік медицина институтының 50-жылдық мерей тойына (қазіргі Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы) арналады



Pdf көрінісі
бет1/100
Дата22.05.2020
өлшемі7.19 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   100

 

 



Ақтөбе мемлекеттік медицина институтының 50-жылдық мерей тойына (қазіргі Марат 

Оспанов атындағы  

Батыс Қазақстан мемлекеттік медицина академиясы) арналады. 

 

 



 

Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау министрлігі  

Қазақстан Республикасы медициналық жоғарғы оқу орындарының  

Қазақ мемлекеттік медицина академиясының  

жанындағы оқу-əдістемелік секция  

 

Марат Оспанов атындағы Батыс-Қазақстан  



мемлекеттік медицина академиясы  

 

Жаманқұлов Қыдырқожа Абдолкəрімұлы  



 

 

 



ІШКІ АУРУЛАР  

 

 

Оқулық жоғарғы медициналық оқу орындарындағы  



студенттерге арналады 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Ақтөбе, 2013 

 

УДК  616. 



БКК   54.1. Я. 73 

ISBN  9965-819-13.0 

 

 

Жаманқұлов Қыдырқожа Абдолкəрімұлы  



Ішкі аурулар  

(оқулық)  

 

 

 



 

 

 



 

Рецензенттер:  

1.  Сейсембеков  Т.З. – Қазақ  мемлекеттік  медицина  академиясының  дəрігерлердің  білімін 

жетілдіру факультетінің ішкі аурулар кафедрасының профессоры.ҚР МҒА академигі.  

2.  Ахметов  Қ.Ж.   –   Марат  Оспанов  атындағы  мемлекеттік  медицина  академиясының  ішкі 

аурулар  пропедевтикасы  кафедрасының  жетекшісі,  медицина  ғылым-дарының  докторы, 

профессор.  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Білім  берудің  мемлекеттік  жалпылай  міндетті  стандартына  сүйене  құрастырылған  ішкі 



аурулардың типті бағдарламасына (мамандық 5B130100 – «жалпы медицина») сəйкес жазылған 

оқулық; ішкі мүшелердің (тыныс алу, жүрек-тамыр, асқорыту, дəнекер тіндері, несеп бөлу жəне 

қан  жүйелері)  ауруларын  сипаттайтын 6 тараудан,  оқулық  ішінде  келтірілген  қысқартулардың 

түсініктемесінен,  тестілік  сұрақтар  мен  олардың  жауаптарынан  тұрады.  Оқулық  кестелер  жəне 

суреттермен көрнектелген.  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

ҚЫСҚАРТУЛАР  



 

АА – апластикалық анемия  

ААТ – ашық артериялық түтік  

ААФ – ангиотензин айналдырушы фермент  

ААФИ – ангиотензин айналдырушы фермент ингибиторы  

АВ – атриовентрикулярлық  

АГ – артериалық гипертензия (гипертония)   

АДГ – антидиуретикалық гормон  

АЖТУ – активтенген жартылай тромбопластин уақыты  

АИК – айналымдағы иммундық комплекс  

АИЖВ – адамның иммунитет жетіспеушілігінің вирусы  

АҚК – айналымдағы қан көлемі  

АҚҚ – артериялық қан қысымы  

АҚФ – айдалма қан фракциясы  

АЛТ – аланинаминотрансфераза  

Анти-Jo-1 – аминоацетил синтетазаға қарсы антиденелер  

Анти-РМ (Sd) – ядроға қарсы антиденелер  

Анти-SRP – антисинтетазалық емес плазматикалық антиденелер  

АНЦА – антинейтрофильдік цитоплазматикалық антиденелер  

АПК – айналымдағы плазма көлемі  

АПО – аполипопротеидтер  

АС – анкилоздаушы спондилит  

АСТ – аспартатаминотрансфераза  

АТ

1



-блокатор – ангиотензиннің бірінші типті рецепторларының блокаторлары 

АТ-ІІ – ангиотензин-ІІ  

АІЖ – асқазан-ішек жолы  

БАА – бейспецификалық аортоартериит  

БЖК – бейспецификалық жаралы колит  

БСҚҚ – бейстероидтық қабынуға қарсы дəрілер  

БФЖ – буындардың функциональдық жетіспеушілігі  

БЭ – бауырлық энцефалопатия  

БЭА – бронхоэктазия ауруы  

ВГ – Вегенер гранулематозы  

В

12

ЖА – витамин-12-жетіспеушілік анемия  



ГА – гипертония ауруы  

ГАн – гемолитикалық анемия  

ГБИ – гистологиялық белсенділік индексі  

ГГТП – гаммаглютамилтранспептидаза  

ГДГ – глютаматдегидрогеназа  

ГКМП – гипертрофиялық кардиомиопатия  

ГКС – глюкокортикостероидтар  

ГЛС – гепато-лиенальді синдром  

ГН – гломерулонефрит 

Г-6-ФД – глюкоза-6-фосфатдегидрогеназа  

HBV – В гепатитінің вирусы  

HBV – ДНҚ – В гепатиті вирусының геномі  

HBcor Ag – В гепатиті вирусының ядролық антигені  

HBe Ag – В гепатиті вирусының ядроалды антигені  

HBs Ag – В гепатиті вирусының беткей антигені  

HCV – С гепатитінің вирусы  

HДV – Д гепатитінің вирусы  

НР – Helicobacter pylori  

ДАҚҚ – диастолалық АҚҚ  

ДКМП – дилатациялық кардиомиопатия  



 

ДМ – дерматомиозит  



ДТЖА – дəнекер тінінің жайылмалы аурулары  

ЕДТ – емдік дене тəрбиесі  

ЕРДС – ересектердің респираторлық дистресс – синдромы  

ЖА – жыбыр аритмиясы  

ЖАПК – жүрекшелераралық перде кемістігі  

ЖƏ - жүрек əлсіздігі  

ЖБ – жедел бронхит  

ЖБЖ – жедел бүйрек жетіспеушілігі  

ЖВ – жедел васкулиттер  

ЖЕЛ


3

 – жедел екшеленбеген лейкоз  

ЖЖƏ - жедел жүрек əлсіздігі  

ЖЖС (Ж) – жүректің жиырылу саны (жиілігі)  

ЖИ – жүрек индексі  

ЖИА – жүректің ишемия ауруы  

ЖИЖС – жүре пайда болған иммунитет жетіспеушілігі синдромы  

ЖҚЖ – жүйелі қызыл жегі  

ЖЛ – жедел лейкоз  

ЖЛЛ – жедел лимфобласттық лейкоз  

ЖМЛ – жедел миелобласттық лейкоз  

ЖММоЛ – жедел миеломонобласттық лейкоз  

ЖМоЛ – жедел монобласттық лейкоз  

ЖПрЛ – жедел промиелоцитарлық лейкоз  

ЖРА – жедел респираторлық ауру  

ЖСАГ – жекеленген систолалық АГ  

ЖСД – жүйелі склеродермия  

ЖТА – жүректің туа болған ақаулары  

ЖТЖ – жоғарғы тыныс жолдары  

ЖТЛП – жоғарғы тығыздықтағы липопротеидтер  

ЖФ – жүрекшелер фибрилляциясы  

ЖШТК – жалпы шеткі тамыр кедергісі  

ЖЭМ – жедел эритромиелоз  

ЖЭФ – жайылмалы эозинофильді фасцит  

ИКД – имплантацияланатын кардиовертер – дефибриллятор  

ИТП – идиопатиялық тромбоцитопениялық пурпура  

ИФА – идиопатиялық фиброздаушы альвеолит  

КА – Крон ауруы  

КҚ – кілегей қабық  

17-КС – 17-кетостероидтар  

ҚАПК – қарыншааралық перде кемістігі  

ҚД – қарыншалар дірілі  

ҚК – қос көбейтінді  

ҚМК – қанның минуттік көлемі  

ҚТ – қарыншалық тахикардия  

ҚФ – қарыншалар фибрилляциясы  

ҚЭ – қарыншалық экстрасистолия  

ЛДГ – лактатдегидрогеназа  

LE-клеткалар – қызыл жегі клеткалары  

МƏСК – медициналық - əлеуметтік сараптау комиссиясы  

МИ – миокард инфарктісі  

МКД – миокардиодистрофия  

МҚК – минуттік қан көлемі  

МҚП – митральдық қақпақтың пролапсы  

НС – нефроз синдромы  

НЦД – нейроциркуляторлық дистония  



 

ОА – остеоартроз  



17-ОКС – 17-оксикетостероидтар  

ОНЖ – орталық нерв жүйесі  

ОТА – облитерациялы тромбангиит  

ӨАТҚ - өкпе артериясының тығындалу қысымы  

ӨАТЭ - өкпе артериясының тромбоэмболиясы  

ӨАЭС - өңеш арқылы электрлік стимуляция  

ӨЖД - өт жолдарының дискинезиясы  

ӨЖЖ - өкпені жасанды желдендіру  

ӨЖС - өкпенің жалпы сиымдылығы  

ӨҚК - өкпенің қалдық көлемі  

ӨМЖ - өкпенің максимальды желденуі  

ӨССА - өкпенің созылмалы себінді аурулары  

ӨТС - өкпенің тіршілік сиымдылығы  

ӨТТЛП - өте төменгі тығыздықтағы липопротеидтер  

ӨЭ - өкпе эмфиземасы  

ПМ – полимиозит  

ПТ – пароксизмальды тахикардия  

ПТМ – пневмотахометрия  

ПУ – протромбин уақыты  

РА – ревматоидтық артрит  

РАЖ – ренин-ангиотензин жүйесі  

РВАГ – реноваскулярлық АГ  

РКМП – рестрикциялы кардиомиопатия  

РФ – ревматоидтық фактор  

САБ – синоатриальдық блокада  

САГ – симптоматикалық АГ  

САЖ – симпатикалы-адренал жүйесі  

САҚҚ – систолалық АҚҚ  

СБ – созылмалы бронхит  

СБЖ – созылмалы бүйрек жетіспеушілігі  

СБК – салалы бұлшық ет клеткасы  

СВГ-В – созылмалы вирустық В гепатиті  

СВГ-Д – созылмалы вирустық Д гепатиті  

СВГ-С – созылмалы вирустық С гепатиті  

СГ – созылмалы гепатит  

СГН – созылмалы гломерулонефрит  

СДЖƏ - созылмалы диастолалық жүрек əлсіздігі  

СДК – соңғы диастолалық көлем  

СДҚ – соңғы диастолалық қысым  

СЖƏ - созылмалы жүрек əлсіздігі  

СК – созылмалы колит  

СҚК – систолалық қан көлемі  

СМБ – симпато-миметикалық белсенділік  

So-1-антиденелер – миозитспецификалық антисинтетазалық антиденелер  

СӨЖ – созылмалы өкпе-текті жүрек  

СП – созылмалы панкреатит  

ССЖƏ - созылмалы систолалық жүрек əлсіздігі  

ССК – соңғы систолалық көлем  

СТƏС – синус түйінінің əлсіздік синдромы  

СТЖЖ – сыртқа тыныстаудың жоғарғы жылдамдығы  

СТК – сыртқа тыныстау көрсеткіші  

СТ

3



Х – созылмалы тассыз холецистит  

СТФ – сыртқы тыныс функциясы  

СЭ – созылмалы энтерит  


 

Т



3

 – трийодтиронин  

Т

4

 – тироксин  



ТЖ – тыныс жетіспеушілігі  

ТЖА – теміржетіспеушілік анемия  

ТМК – тыныстың минуттік көлемі  

ТӨТС – тездетілген ӨТС  

ТП – түйінді периартериит  

ТПГ – түнгі пароксизмальді гемоглобинурия  

ТСҚҰ – синдромы – тамыріші себінді қан ұю синдромы  

ТСТ


1

 – тездетіп сыртқа тыныстаудың 1 сек. көлемі  

ТТ – тыныс тұншықпасы   

ТТЛП – төменгі тығыздықтағы липопротеидтер  

УДЗ – ультрадыбысты зерттеу  

ФК – функциональдық класс  

ХҚҚ – халықаралық қалыптастырылған қатынас  

ХС – холестерин  

цАМФ – циклдік аденозинмонофосфат  

ЦИД – цитостатикалық иммунодепрессанттар  

ШИ – шок индексі  

ІСМБ (ӨСМБ) – іштей (өзіндік) симпатомиметикалық белсенділік  

ЭИТ – электроимпульсті терапия  

ЭКС – электрокардиостимуляция, электрокардиостимулятор  

ЭС – экстрасистолия  

ЭФЗ – электрофизиологиялық зерттеу  

ЭхоКГ – эхокардиография  

  

 



  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Т Ы Н Ы С  М Ү Ш Е Л Е Р І Н І Ң  А У Р У Л А Р Ы 



 

Жедел бронхит жəне бронхиолит 

 

Жедел  бронхит  (ЖБ)  –  бронхтың  кілегей  қабығының  жедел  жайылмалы  қабынуы  (жедел 

эндобронхит),  сирек  жағдайда – бронх  қабырғасының  басқа  қабаттарының  да  бірге  түгел 

қабынуы (панбронхит).  

Жедел бронхиолит – қуысының диаметрі 2 мм-ге дейінгі ұсақ тыныс жолдарының қабынуы.  

Жедел  бронхит  жиі  кездесетін  ауру,  ол  барлық  аурулардың 1,5% қамтиды,  ал  тыныс 

мүшелерінің  жедел  бейспецификалық  ауруларының  ішінде  жедел  бронхиттің  үлесіне  олардың  

30-35% тиеді.  



Этиологиясы  жəне  патогенезі.  ЖБ  көп  себепті  ауруларға  жатады.  Оның  себептеріне 

жататындар:  

инфекциялар (вирустар, бактериялар жəне басқа микроорганизмдер);  



физикалық факторлар (шамадан тыс құрғақ, ыссы немесе салқын ауа);  

химиялық  факторлар  (қышқылдар  мен  сілтілердің,  күкірттің  қостотығының,  аммиактың 



булары, азот тотықтары, кремний, тұншықпа əсерлі улы заттар жəне басқалары);  

аллергиялық факторлар (органикалық шаң, өсімдік тозаңдары жəне басқалар).  



Барлық  себеп  факторлардың  ішіндегі  ең  жиілері – вирустар  (А  жəне  В  грипінің  вирустары, 

парагрипп  вирустары,  риновирустар,  респираторлы – синцитиальдық  вирус).  Бактериялық 

инфекцияның  ішінде  жедел  бронхит  дамуы  үшін  ең  маңыздылары – Mycoplasma pneumoniae

Chlamiydia pneumoniae, Bordatella pertusis. 90% жағдайында  ЖБ-ң  себептері – вирустар  мен 

микоплазма. Бірнеше себептің бірігіп кездесуі де мүмкін.  

Жедел  бронхиттің  дамуында  қатерлі  факторлардың  да  маңызы  болады,  олар  организмнің 

жалпы жəне жергілікті төзімділігін азайтып, ЖБ бой көрсетуіне жағдай жасайды. Ондай қатерлі 

факторларға  жататындар – организмге  салқын  тию,  мұрын  арқылы  тыныстаудың  бұзылуы, 

шылым  шегу,  маскүнемдік,  қоршаған  ортаның  ыластануы,  жүрек  əлсіздігінде  өкпеде  болатын 

қан іркілісі жəне басқалар.  

ЖБ  дамуының  бастапқы  сатысында  себеп  факторлар  (əдетте  вирустар)  бронхтар  мен 

бронхиолдардың кілегей қабығының эпителиальды клеткаларының үстіне келіп шөгеді (адгезия), 

кейін  олар  кілегей  қабық  ішіне  енеді.  Бұл  процестің  дамуына  организм  қорғанысының 

физикалық фактор-ларының тиімділігінің əлсіреуі (ішке алатын ауаның сүзілуінің жəне оның ірі 

механикалық бөлшектерден тазаруының бұзылуы, ауаның температурасы мен ылғалдылығының 

өзгеруі, жөтел жəне түшкіру рефлексінің, мукоцилиарлық тасымалдың өзгеруі) жағдай жасайды.  

Себеп  факторлардың  (вирустың)  əсері  бронхтың  кілегей  қабығының  эпителий  клеткаларын 

зақымдап,  олардың  ыдырауын  тудырады,  оның  өзі  тыныс  жолдарының  вирустармен 

зақымдануына 2-3 күннен  кейін  қосылатын  бактериялық  флораның  бронх  тінінің  ішіне  енуіне 

қолайлы  жағдай  туғызады.  Бұл  процестердің  нəтижесінде  бронх  кілегей  қабығы  қызарып 

(гиперемия),  ісінеді,  цилиндрлік  эпителий  сылынып  түседі,  кілегейлі,  кілегейлі-іріңді  экссудат 

пайда болады, мукоцилиарлық клиренс бұзылады.  

Эпителий  клеткаларының  сылынуының  нəтижесінде  ирритативті  рецепторлар  жалаңаш-

танып, жөтел пайда болады.  

Эпителий клеткаларының жойылуымен қатар бокал тəрізді клеткалар көбейеді жəне олардың 

көлемі ұлғаяды, бұлардың өзі кілегей өндіруді көбейтеді.  

Аллергиялық  қабынуда  пайда  болатын  биологиялық  активті  заттар  (гистамин,  цитокиндер, 

лейкотриендер)  тамыр  қабырғасының  өткізгіштігі  мен  бронхоспазмды  күшейтеді.  Бронх 

қабырғасының  ісінуі,  бронх  ішіндегі  экссудаттың  көбеюі  жəне  бронхоспазм  бронх  ішінің 

өткізгіштігін  бұзады.  Бронхтың  кілегей  қабығындағы  қабыну  процесінің  дамуына 

микроциркуляторлық  бұзылыстар  жəне  нерв  клеткалары  мен  рецепторлардың  зақымдануы  да 

өздерінің əсерін тигізеді. Қабыну өзгерістеріне кейін нервті – трофикалық жəне функциональдық 

өзгерістер қосылады.  

ЖБ-та бронхтың кілегей қабығы əдетте 2-3 аптадан кейін қалпына келеді. Бірақ онымен қатар, 

кейде бірнеше айға (3 айға дейін) созылатын ұзарған бронхит та кездесуі мүмкін. Кейде процесс 

созылмалы сипат алады. ЖБ-ің ұзара дамуына жəне оның созылмалы бронхитке көшуіне бронх 



 

обструкциясы  мен  ұсақ  бронхтар  мен  бронхиолдардың  патологиялық  процеске  қосылуы  əсерін 



тигізеді.  

Патоморфологиясы.  Эндобронхит  белгілері  анықталады.  Оларға  жататындар – бронхтың 

кілегей қабығының гиперемиясы мен ісінуі, цилиндрлік эпителийдің сылынуы, кілегейлі – іріңді 

экссудаттың  пайда  болуы,  бокал  тəрізді  клеткалардың  көбеюі.  Бронхтың  кілегей  қабығы 

зақымданғанда  регенерация 2-3 апта  ішінде  аяқталады,  бронх  қабырғасының  басқа  қабаттары 

зақымданғанда регенерация 3 айға дейін созылады.  

Классификациясы.  

Этиологиясына қарай:  

1. Инфекциялық ЖБ (вирустық, бактериялық, вирусты-бактериялық). 

2. Инфекциялық емес ЖБ (физикалық жəне химиялық факторлар тудырған ЖБ).  

3. Аралас ЖБ (химиялық, физикалық жəне инфекциялық факторлардың бірігіп кездесуі).  

4. Себебі белгісіз ЖБ.  

Патогенезіне қарай:  

1. Бірінші ретті ЖБ (жеке аурулар).  

2.  Екінші  ретті  ЖБ  (ЖРВИ  нəтижесінде  болатын  ЖБ,  ЖТЖ  инфекциясының  созылмалы 

ошақтарының өршуінен болатын ЖБ).  

 

Орнына қарай:  



1. Проксимальды ЖБ (ірі бронхтардың қабынуы).  

2. Дистальды немесе обструктивті ЖБ.  

Қабыну сипатына қарай:  

1. Катаральды ЖБ.  

2. Іріңді ЖБ.  

Функциональдық ерекшелігіне қарай:  

1. Обструкциясыз ЖБ.  

2. Обструкциялы ЖБ (патологиялық процеске ұсақ бронхтар мен бронхиолдардың қатысуы).  

Даму барысына қарай:  

1. Жедел даму (2-3 аптадан ұзақ емес). 

2. Ұзара даму (бір айға дейін жəне одан да ұзақ).  

Клиникасы.  Жедел  бронхит  əдетте  жедел  респираторлық  аурулардан  кейін  бой  көрсетеді 

(сирек  жағдайда  химиялық  немесе  физикалық  факторлар  əсерінен  кейін).  Сондықтан  ЖБ 

клиникасын  вирустық  интоксикация  симптомдары  (қалтырап  тоңу,  гипертермия,  бұлшық 

еттердің ауыруы, фарингит белгілері, жалпы əлсіздік, бас ауыруы, дауыс қарлығуы, тұмау) жəне 

бронхиттің өз симптомдары құрайды.  

ЖБ-та  болатын  науқас  адамның  басты  шағымы – жөтел,  ол  ұстама  тəрізді  болып  келеді, 

науқас  адамды  азапқа  салады.  ЖБ-ң  басында  жөтел  құрғақ  болады,  кейін  оған  кілегейлі,  сирек 

жағдайда кілегейлі-іріңді қақырық бөлу қосылады. Көмей қоса зақымданғанда  жөтел  

кезіндегі  дыбыс  үрген  ит  дыбысын  еске  түсіреді.  Азапқа  түсіретін  ұстамалы  жөтел 

нəтижесінде  науқас  адамның  төс  артында  тырнау  сезімі  жəне  диафрагма  тұсының  ауырғаны 

сезіледі.  

Бронх  өткізгіштігі  бұзылған  жағдайда  (ұсақ  бронхтар  қабынғанда)  экспираторлық  ентікпе, 

кейде тұншығу сезімі пайда болады.  

Кеуде  торын  қарағанда,  сипап  (пальпация),  қағып  (перкуссия)  тексергенде  қалыпты  күйден 

ауытқу болмайды. Бірақ бронх өткізгіштігі бұзылған дистальды ЖБ-те қорап реңді өкпе дыбысы 

анықталады.  

Аускультацияда барлық науқас адамда күшейген везикулалық дыбыс (қатқыл дыбыс) естіледі, 

басында құрғақ, кейін ылғалды сырыл естіледі. Ірі бронхтар қабынғанда құрғақ, бас тембрлі жəне 

ылғалды ірі көпіршікті сырылдар, ұсақ бронхтар зақымданғанда – құрғақ, дискант тембрлі жəне 

ылғалды ұсақ көпіршікті сырылдар анықталады.  

Дене қызуы ЖБ-те не қалыпты деңгейде, не 2-3 күнге субфебрильді деңгейге дейін көтеріледі.  

Қосымша  тексерулер:  шеткі  қанда  не  өзгеріс  болмайды,  не  болмашы  нейтрофильді 

лейкоцитоз  жəне  ЭТЖ  аздап  өскені  анықталады.  С – реактивті  белоктың  пайда  болуы,  сиал 

қышқылдары мен қан плазмасының 

2



 – глобулиндері көбеюі мүмкін. 

 

ЖБ-та  қақырық  əдетте  кілегейлі  болып  келеді,  құрамында  сылынған  эпителий  клеткалары, 



макрофагтар көп болады. Бактериялық инфекция қосылғанда қақырық кілегейлі – іріңді болады, 

құрамында мөлшері орташа деңгейдегі (40-50%) нейтрофилдер болады, аллергиялық бронхитте 

қақырықта  эозинофильдер  пайда  болады.  Себеп  факторды  анықтау  үшін  вирусологиялық, 

бактериологиялық жəне серологиялық зерттеулер жүргізу керек.  

Сыртқы  тыныс  қызметін  (функциясын)  тексергенде,  ұсақ  бронхтар  қабынған  жағдайда, 

сыртқы тыныстың обструктивті типті бұзылатыны анықталады.  

Рентгенологиялық  тексергенде  əдетте  өкпе  тінінде  өзгеріс  болмайды,  кейде  өкпе  суретінің 

күшейгені анықталады.  

Фибробронхоскопияда катаральды немесе іріңді эндобронхит белгілері анықталады.  

Жедел бронхиолитте аз қақырықты азапқа салатын жөтел, ауыр ентігу, дене қызуының 38,5-

39,0


0

С  дейін  көтерілуі  байқалады.  Тыныс  алу  тайыз  болып  келеді  жəне  тыныс  алуға  көмекші 

тыныс  мускулатурасы  қатысады.  Кейде  цианоз  анықталады.  Тыныс  бұлшық  еттерінің  (оның 

ішінде диафрагманың да) шамадан тыс жиырылуына байланысты кеуде ауырады. Перкуссияда – 

қорап  дыбысы,  аускультацияда – везикула  тынысының  əлсірегені,  ұсақ  көпіршікті  ылғалды 

сырылдар (қосалқы бронхит) жəне крепитация естіледі. 

Қанда – нейтрофильді лейкоцитоз, оң мəнді өткір фазалы реакция болады.  

Сыртқы тыныс обструктивті типті бұзылады.  

Рентгенологиялық тексергенде өкпе алаңдарының ақшылданғаны, өкпе артериясы конусының 

шығыңқы  болуы  жəне  оның  ірі  тарамдарының  кеңігені  (өкпе  артериясындағы  гипертензияға 

байланысты) көрінеді.  

Даму  барысы.  Инфекция  себепті  ЖБ-тің  даму  барысы  жеңіл  болып  келеді, 2-3 апта  ішінде 

аурудың белгілері жойылып кетеді. Ауру кейде (көбіне дистальды бронхитте) ұзаққа созылады. 

Егер жедел бронхит жыл ішінде 3 реттен көп қайталаса, оны қайталамалы бронхит деп атайды.  

Асқынулары. ЖБ-ң асқынуларына жатады:  

1. Бронхопневмония.  

2. Жедел тыныс жетіспеушілігі (дистальды бронхит пен бронхиолитте).  

3. Созылмалы бронхитқа көшу (сирек кездеседі).  



Диагнозын  қою  жəне  екшеу – іріктеу  диагнозы.  ЖБ  диагнозының  критерийлері:   1) 

инфекция – себепті бронх бұтасының жедел жайылмалы қабыну белгілері; 2) бұл процесте өкпе 

паренхимасының тығыздалу белгілерінің болмауы.  

ЖБ-ты  созылмалы  бронхиттің  асқынуынан,  пневмониядан,  өкпе  туберкулезінен  жəне  тыныс 

мүшелерінің ісіктерінен ажырата білу керек.  

Созылмалы бронхиттің асқыну диагнозы тек мерзімдік белгілер (қатар екі жыл бойында жəне 

əр жыл ішінде 3 ай бойы қақырықты жөтел болу) болғанда ғана қойылады.  

Пневмонияның, өкпе туберкулезі мен өкпе ісігінің диагнозын өкпеде жергілікті жəне ошақты 

өзгерістер  болғанда,  əсіресе  өкпеде  рентгенологиялық  ошақты  өзгерістер  (түйіндер, 

инфильтраттар,  фокустар,  сақина  тəрізді  қарайғандықтар)  табылғанда  қояды.  Барлық  жағдайда 

тиісті бронх-өкпе зерттеулерін іске асыру керек.  



Клиникалық  диагнозды  тұжырымдауда  аурудың  себебін,  патогенетикалық  вариантын, 

қабыну процесінің орнын, сипатын, даму барысын жəне ЖБ-тың асқынуларын ескеру керек.  

Диагнозды тұжырымдаудың мысалдары:  

1.  Жедел  катаральды  вирустық,  екінші  ретті  бронхит,  жедел  респираторлы – вирустық 

инфекция.  

2. Жедел катаральды іріңді бактериялық бронхит, бірінші ретті, даму барысы – жедел.  

3. Жедел катаральды бронхиолит. Тыныс жетіспеушілігі, ІІ дəрежесі.  

Емі.  Көбіне  ем  амбулаториялық  жағдайда  іске  асырылады.  Ем  құрамына  төмендегідей 

шаралар кіреді:  

1. Вирустық интоксикациямен күрес (жылы ішімдіктерді көп ішіп, терлеуді күшейтетін жəне 

қызуды  басатын  заттарды  қолдану;  бал,  таңқұрай,  лимон,  жылытылған  сілтілі  минералдық 

сулар).  

2.  Бронхтың  дренаждық  (тазарту)  қызметін  сүйемелдеу  жəне  жақсарту:  жылы  булы 

ингаляциялар,  өсімдік  тұрындыларының  ингаляциясы  (тəулігіне 6-8 рет),  қақырық  жүргізетін 

жəне муколитикалық дəрілер беру:  



10 

 

- амброксол (лазолван) ішке 30 мл 3 р/тəулігіне, екі апта бойы, кейін 30 мл 2 р/тəул. 7-10 күн 



бойы; немесе  

- ацетилцистеин ішке 400-600 мг 1-2 рет немесе 200 мг 2-3 рет 7-10 тəулік бойында; немесе 

- бромгексин ішке 8-16 мг 3 р/тəул. 7-10 тəулік бойында; немесе  

- карбоцистеин ішке 750 мг 3 р/тəул. 7-10 тəулік бойында.  

3.  Этиотропты  ем:  Грипп  себепті  ЖБ-те  ауру  белгілері  пайда  болғанының  алғашқы   24-48 

сағат  ішінде  ремантадин  беріледі:  тамақтан  кейін  ішке  қабылданады:  аурудың 1-ші  күні 0,1 (2 

таблетка) 3 рет; 2-ші жəне 3-ші күндері – 2 рет, 4-ші күні – 1 рет. 5 күн бойы қабылдайды.  

Вирустық инфекция фонында дамыған ЖБ-те құрамына грипке қарсы Jg (2-4 мл б/е    1-2 рет 

егу) жəне интерферон кіретін құрамалы ем қолданылады.  

Антибактериялық  ем  бактериялық  инфекция  қосылғанда  (кілегейлі-іріңді,  іріңді  қақырық, 

дене  қызуының  күрт  көтерілуі)  қолданылады.  Дəріні  таңдағанда  болуы  мүмкін  этиологиялық 

факторды – грам  оң  жəне  атипиялық  микроорганизмдерді (M. pneumoniae, C. pneumaniae) еске 

ұстайды. Ішке қабылдайтын (пероральдық) макролидтер, фторхинолондар, цефалоспориндердің 

ІІ буыны беріледі.  

Парентеральды  препараттарды  асқорыту  жүйесінде  сіңу  процесі  бұзылғанда  жəне  науқас 

адамның ауыр күйі кезінде қолданады. Таңдамалы дəрілерге жататындар:  

азитромицин 500 мг 1 р/тəул. – 1-ші тəулікте, кейін 250 мг 1 р/тəул., 4 тəулік бойы, немесе  



амоксицилин ішке 500 мг 3 р/тəул. 5-7 тəулік бойы, немесе  

амоксицилин/клавуланат (амоксиклав) 1,2 г 3 р/тəул., 5-10 тəулік бойы, немесе  



кларитромицин ішке 250-500 мг 2 р/тəул., 5-7 тəулік бойы, немесе  

левофлоксацин ішке 500 мг 1 р/тəул., 5-7 тəулік бойы, вена ішіне 500 мг 1 р/тəул.,  5-10  



тəулік бойы, немесе  

медикамицин ішке 400 мг 3 р/тəул., 5-7 тəулік бойы, немесе  



моксифлоксацин ішке 400 мг 1 р/тəул., 5-7 тəулік бойы; вена ішіне 400 мг  1 р/тəулігіне, 

5-10 тəулік бойы, немесе  

спарфлоксацин  ішке 400 мг 1 р/тəул. 1-ші  тəулікте,  кейін 200 мг 1 р/тəул., 5-7 тəулік 



бойы.  

Альтернативті (балама) антибактериялық дəрілер:  

доксициклин 100 мг 2 р/тəул., 5-7 тəул. бойы, немесе  



тиамфеникол глицинат ацетилцистеинат ингаляция түрінде 250 мг 1-2 р/тəулігіне немесе 

б/е 500 мг 2-3 р/тəул., 7-10 тəулік бойы, немесе  

цефуроксим ішке 250-500 мг 2 р/тəул., 5-7 тəулік бойы, немесе  



фузафунгин  ингаляция  түрінде  əр  кез 4 рет  ішке  тыныстау, 4 рет/тəулігіне, 5-7 тəулік 

бойы, немесе  

эритромицин ішке 500 мг 4 р/тəул., 5-7 тəулік бойы.  



4.  Симптоматикалық  ем:  аз  қақырықты,  азапқа  салатын  жөтелде  жөтелге  қарсы  дəрілер 

қолданылады:  

бутамират ішке, сироп, 30 мл 3 р/тəул., 7-10 тəулік бойы, немесе  



декстрометорфан ішке, сироп, 15 мл (сироптың 1 шай қасығы) 4 р/тəул., 7-10 тəулік бойы, 

немесе  

глауцин,  ішке,  тамақ  қабылдаудың  арасында, 50 мг 2-3 рет/тəулігіне, 7-10 тəулік  бойы, 



немесе  

леводропропизин, ішке 60 мг (сироптың 10 мл немесе 20 тамшы) 2-3 р/тəул.,    7-10 тəулік 



бойы, немесе  

преноксидиазин ішке, шайнамай жұту керек, 100-200 мг 3-4 р/тəул., 7-10 тəулік бойы. 



Бронх обструкциясының белгілері болғанда беріледі:  

а) бронхолитиктер:  

- сальбутамол, ингаляция түрінде, 1-2 дозасы 3 р/тəул., 5-7 тəулік бойы, немесе  

- фенотерол, ингаляция түрінде, 1-2 дозасы 3 р/тəул., 5-7 тəулік бойы, немесе  

- фенотерол 50 мг + ипратропий бромиді 21 мкг ингаляция түрінде, 1-2 дозасы 3 р/тəул.,  5-7 

тəулік бойы.  

б)  бронхиолит  белгілері  болғанда  преднизолон  белгіленеді, 20-25 мг/тəул.,  ішке, 7-10 күн 

бойы, кейін дозасы біртіндеп төмендетіледі;  



11 

 

в)  дене  қызуы 38



0

С  жоғары  болғанда,  төс  арты  күшті  қырнап  ауырғанда,  ЭТЖ  өте  жоғары 

өскенде жəне қанда басқа да қабыну белгілері болғанда қабынуға қарсы жəне қызуды түсіретін 

дəрілер беріледі:  

- фенспирид, ішке, таблеткалар, 80 мг 2 р/тəул., 10-14 тəулік бойы; сироп 15-30 мл 3 р/тəул., 

10-14 тəулік бойы;  

- ацетилсалицил қышқылын, ибупрофен, колдрекс, фервекс, антигриппин беруге болады.  



Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   100


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет