Ауыл шаруашылық ғылымдары Агрономия ауыл шаруашылық Ғылымдары


Таблица 1 – Загрязненность автомобильного бензина, поступающего нанефтебазы Западного Казахстана в железнодорожных цистернах



бет7/8
Дата17.05.2020
өлшемі1.64 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Таблица 1 – Загрязненность автомобильного бензина, поступающего нанефтебазы Западного Казахстана в железнодорожных цистернах


1 Указатель

Лето

Зима

Средняя проба

Отстой

Средняя проба

Отстой

Содержание:

-загрязнений, %

0,0032

0,3200

0,0026

0,3020

-воды, %

0,0022

0,2020

0,0018

0,2800


Таблица 2 – Загрязненность автомобильного бензина, поступающего на нефтебазы Западного Казахстана в автомобильных цистернах


1 Указатель

Лето

Зима

Средняя проба

Отстой

Средняя проба

Отстой

Содержание:

-загрязнений, %

0,0032

0,3680

0,0028

0,3040

-воды, %

0,0026

0,2120

0,0022

0,3020

На нефтебазы Западного Казахстана дизельные топлива поступают в железнодорожных цистернах и автомобильных цистернах. Содержание загрязнений, как показано в таблицах 3 и 4, в средних пробах в летний период колеблется от 0,0029 до 0,0032 % в железнодорожных цистернах и от 0,0034 до 0,0036 % в автомобильных цистернах. Содержание воды соответственно колеблется от 0,0023 до 0,0028 % и от 0,0028 до 0,0030 %.


Таблица 3 – Загрязненность дизельного топлива, поступающего на нефтебазы Западного Казахстана в железнодорожных цистернах


Показатель

Лето

Зима

Средняя проба

Отстой

Средняя проба

Отстой

Содержание:

-загрязнений, %

0,0032

0,3420

0,0029

0,3320

-воды, %

0,0028

0,2200

0,0023

0,3200


Таблица 4 – Загрязненность дизельного топлива, поступающего на нефтебазы Западного Казахстана в автомобильных цистернах


Показатель

Лето

Зима

Средняя проба

Отстой

Средняя проба

Отстой

Содержание:

-загрязнений, %

0,0036

0,3500

0,0034

0,3420

-воды, %

0,0030

0,2400

0,0028

0,3650

В зимний период содержание загрязнений в дизельных топливах в средних их резервуаров уменьшается за счет отстаивания.

Загрязнения нефтепродуктов состоят из органических, минеральных веществ и воды. Размер частиц загрязнений размером 1-10 мкм. Еще больше частиц, не поддающихся подсчет, размер которых менее 1 мкм. Следовательно, нефтепродукт можно отнести к сложной полифазной системе, представляющей собой суспензию, эмульсию и коллоидный раствор. Очевидно, загрязнение нефтепродукта зависит не только от внешнего воздействия атмосферы, технических средств и других факторов, но и от процессов, протекающих непосредственно в нефтепродукте.

Образование и накопление загрязнений непосредственно в нефтепродукте от внешней среды, подтверждено экспериментально. Общая сумма загрязнений после одного года хранения в 2-10 раз больше, чем в исходных нефтепродуктах.

Выделенные загрязнения состоят из воды, содержание которой колеблется в широких пределах, и органических соединений, в составе которых много азота, серы и кислорода. Соотношение элементов (особенно углерода и водорода) в органической части загрязнений позволяет считать их источником не только смолы, но и растительно-животные остатки, проникающие в нефтепродукт с почвенной пылью из окружающей атмосферы. Содержание около 40 % кислорода во всех загрязнениях указывает на окислительный характер их образования.

На количество растворенной воды в нефтепродуктах непосредственное влияние оказывает температура нефтепродукта и воздуха, контактирующего с нефтепродуктом, насыщенность нефтепродукта водой, его химический состав и плотность. При быстром охлаждении нефтепродуктов избыток растворенной воды выделяется в виде второй фазы. Этот процесс, так же как и накопление в нефтепродукте нерастворимых смол, начинается с образования коллоидной системы, при разрушении которой возникает мелкодисперсная эмульсия – вода в нефтепродукте. Дальнейшая ассоциация мельчайших капель воды приводит к образованию отстаивающихся крупных капель.

Эмульсионная вода находится в нефтепродукте в виде капель самого разного размера (они могут быть даже менее 1 мкм). Вода, отстоявшаяся под слоем нефтепродукта, является постоянным источником, вызывающим дополнительное его насыщение. Поэтому воду, отстоявшуюся в резервуаре с нефтепродуктом, необходимо систематически сливать. Если температура окружающего воздуха значительно выше температуры нефтепродуктов то они как бы высыхают – часть растворенной и эмульгированной воды испаряется в атмосферу.

Таким образом, проведенные нами исследования показали, что система защиты нефтепродуктов от загрязнений предусматривает защиту нефтепродуктов от остаточных, атмосферных, коррозионных, износных, окислительно-уплотнительных, жидких, микробиологических и газообразных загрязнений на основе современных методов и средств, применяемых в условиях нефтебаз.


ЛИТЕРАТУРА
1. Рыбаков, К. Р. Обезвоживание авиационных горюче-смазочных материалов / К. Р. Рыбаков, Е. Н. Жулдыбин, В. П. Коваленко. М.: Транспорт. – 1979 – 182 с.

2. Уразгалеев, Т. К. Обводненность и загрязненность нефтепродуктов на нефтебазах Республики Казахстан / Т. К. Уразгалеев – дисс. на соискание уч. степени д.т.н. – М.: МГАУ. 2000



3. Энглин, Б. А. Применение моторных топлив при низких температурах / Б. А. Энглин – М. : Химия. – 1968 – 164 с.

4. Уразгалеев, Т. К. Определение оптимальной величины воды в бензинах автомашин / Т. К. Уразгалеев // Поиск. Приложение к журналу «Высшая школа Казахстана» – Алматы – 2000 – №2 – С. 186-199.


ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҒЫЛЫМДАР

УДК 005.95/96


АНАЛИЗ РАБОТЫ С КАДРОВЫМ РЕЗЕРВОМ И ЕГО ВЛИЯНИЕ

НА ФИНАНСОВУЮ УСТОЙЧИВОСТЬ ПРЕДПРИЯТИЯ
А. К. Абдиева, магистрант
Западно-Казахстанский аграрно-технический университет имени Жангир хана
Кәсіпорін үшін бәсекелестік экономика жағдайында өзекті мэселелердің бірі кадр резервімен жұмыс істеу болып табылады. «Нұржанар» АҚ мысалға ала отырып автор мақаласында қаржылық тұрақтандыру коэффициентін талға тұсіріп өндіріс кәсіпорындарының қаржылық тұрақтылығындағы персонал жұмысын қарастырады.
В условиях конкурентной экономики для предприятий одним из актуальных вопросов является работа с кадровым резервом. В статье автор рассматривает влияние работы персонала на финансовую устойчивость промышленных предприятий, анализируя коэффициенты финансовой устойчивости на примере АО «Нуржанар».
In conditions of competitive economy, one of the actual problems of companies is the work with the staff. In this article, the autor considers the impact of personnel work on financial stability of industrial enterprises, analysing the coefficient of financial stability, using «Nurzhanar» JSC as the example.
Система формирования кадрового резерва – важное направление политики предприятия, совокупность принципов, методов, форм, организационного механизма по выработке целей и задач, направленных на сохранение, укрепление и развитие кадрового потенциала, на создание квалифицированного и высокопроизводительного сплоченного коллектива, способного своевременно реагировать на постоянно меняющиеся требования рынка с учетом стратегии развития организации.

Тема взаимоотношения между менеджерами и сотрудниками рассматривается многими исследователями, менеджерами и др. Среди причин повышения внимания к управлению персоналом (кадровому резерву) в последнее время особенно выделяются такие, как объективная связь этих процессов с деловой стратегией компании, трудности в найме квалифицированных менеджеров, тесной связи работников с целями бизнеса, больший акцент на оценку результатов и их влияние на финансовую устойчивость предприятий.

Многочисленные исследования и опросы руководителей наиболее передовых компаний в разных странах мира позволяет сделать важное обобщение: эффективность (производительность) организации зависит от трех основных условий:


  • благоприятная окружающая среда;

  • правильная стратегия компании;

  • качество человеческих (особенно управленческих) ресурсов [1].

Персонал компании – это один из главнейших ресурсов, обеспечивающих успешное развитие бизнеса. Наряду с финансовыми и материальными ресурсами он также подлежит управлению, которое должно строиться таким образом, чтобы достижение стратегических и тактических целей компании было подкреплено адекватными и своевременными мерами по изменению организационной структуры, упорядочению обязанностей руководителей и сотрудников, своевре­менной профессиональной ориентации сотрудников и их надлежащей подготовке. Условием для успешного развития предприятия служит сбалансированность интересов его собственников, персонала и клиентов. Поэтому организационное совершенствование и управление персоналом становится одной из главнейших функций менеджмента организации, обеспечивающих его эффективность.

Однако, несмотря на многочисленные исследования, тема не теряет своей актуальности. Это в значительной мере является результатом усиления глобализации и интернационализации экономики, технического прогресса, развития информационных технологий, появлением новых методов управления персоналом, резким увеличением информационных потоков, совершенство-ванием технических средств и т.д. В связи с этим современная экономика диктует свои условия существования для предприятий (фирм, компании), причем для выживания предприятия в такой экономике является ее способность быть конкурентной.

В мире возрастающей глобальной конкуренции важнейшими характеристиками финансово-экономической деятельности предприятия в уcловиях рыночной экономики являются квалифицированные кадры и финансовая устойчивость предприятия.



Если предприятие финансово устойчиво, платежеспособно, оно имеет преимущество перед другими предприятиями того же профиля в привлечении инвестиций, в получении кредитов, в выборе постав­щиков и в подборе квалифицированных кадров. Наконец, оно не вступает в конфликт с государством и обществом, так как выплачивает своевременно налоги в бюджет, взносы в социальные фонды, заработную плату рабочим и служащим, дивиденды – акционерам, а банкам гарантирует возврат кредитов и уплату процентов по ним.
Таблица 1 – Показатели финансовой устойчивости предприятия АО «Нуржанар» за 2005-2007 годы




Показатели

2005

2006

2007

Отклонение 2007 от 2005

тыс. тенге

%

1

Коэффициент финансовой автономии

0,617371

0,327794

0,482395

- 0,13498

78

2

Коэффициент соотношения заемных и собственных средств

0,619771

2,050699

1,07299

0,45321

173

3

Коэффициент долгосрочного привлечения заемных средств

0

0,630206

0,044256

0,04425




4

Коэффициент маневренности собственных средств

1,031819

2,016209

0,510707

- 0,52111

49

5

Коэффициент реальной стоимости основных и материально – оборотных средств в имуществе предприятия

0,689028

0,465715

0,886722

0,19769

128

6

Коэффициент реальной стоимости основных средств в имуществе предприятия

0,331614

0,328184

0,753637

0,42202

227

Финансовая устойчивость формируется в процессе всей производственно хозяйственной деятельности и является главным компонентом общей устойчивости предприятия. Сущность ее определяется эффективным формированием, распределением и использованием финансовых ресурсов.



Главный потенциал компании заключен в кадрах. Для Казахстана в настоящее время устойчивый экономический рост во многом обусловлен уровнем развития человеческого потенциала, количеством и качеством трудовых ресурсов [2]. Без нужных квалифицированных работников ни одна организация не может достичь целей и выжить в конкурентной борьбе. На практике нам известно, что чем больше у человека профессиональных навыков, тем больше потребности у него от места его работы. Поэтому показатель финансовой устойчивости дает полную картину о руководстве и персонале компании.

В своей работе для анализа коэффициентов финансовой устойчивости мы взяли предприятие промышленного характера, т.к. промышленность является одним из основных отраслей экономики Казахстана. Взятый нами объект исследования дает оценку финансовой устойчивости и персонала не только одного предприятия, но всей отрасли в целом.

На примере АО «Нуржанар», по отчетам 2005-2007 года рассчитаны коэффициенты финансовой устойчивости, а также проведен анализ этих показателей.

Из таблицы 1 видно, что для реальной оценки возможности АО «Нуржанар» рассчитаться по своей задолженности с персоналом предприятия необходимо провести анализ показателей финансовой устойчивости, характеризующие степень защищенности интересов персонала.



К фин автономии = Собственный капитал итог баланса (1)

В период с 2005 года по 2007 год коэффициент автономности снизился на 22 %, который показывает, что АО «Нуржанар» в большей мере зависит от заемных средств, т.к. этот показатель снижается от его нормативного значения 0,5. Причем эта зависимость увеличивается в период с 2006 по 2007 года и незначительно уменьшается в 2005 году по сравнению с 2006 годом, т.е. снижется риск финансового затруднения в будущих периодах.



К соотн-я заем и собств средств = Заемные средстваСобственные средства (2)

Коэффициент соотношения заемных и собственных средств подтверждает предыдущий коэффициент. В 2006 году собственные средства составляли большую доля по сравнению с 2005 и 2007 годами. Заемные средства в 2007 году увеличились на 73 % по сравнению с 2005 годом.



К долг привлечений заем средств = Долгосрочные обязательства(Собственный капитал + долгосрочные обязательства) (3)

У АО «Нуржанар» в 2005 году долгосрочных обязательств не было, они возникли в 2006 году и коэффициент долгосрочных привлечений заемных средств составил 0,630206, причем их значение превышает показателя 2007 года (0,044256), т.е. доля долгосрочных привлечений заемных средств уменьшается.



Кманеврен собств средств = Собственные оборотные средстваСобственный капитал (4)

Коэффициент маневренности в 2007 году снизился на 51% по сравнению с 2005 годом, что означает, что все собственные средства АО «Нуржанар» закреплены в ценностях иммобильного характера, которые более ликвидны и могут быстро перевестись в наличность. Причем превышение этого показатель рекомендованного уровня (0,5) свидетельствует о хорошем финансовом состоянии предприятия.



Креал ст ос и матер – оборот сред в имущ п/п = (Балансовая стоимость основных средств + запасы + НЗП) Имущество предприятия (5)

Этот показатель в 2007 году увеличился на 28%, что говорит о повышении финансовой устойчивости в будущем, а в данный момент говорит об улучшении оснащенности предприятия.



К реал ст ос в имущ п/п = (6)

Коэффициент реальной стоимости основных средств в 2007 году увеличился в 2 раза по сравнению с 2005 годом, что подтверждает высокую степень усиления устойчивости АО «Нуржанар».

Финансовая устойчивость АО «Нуржанар» – это такое состояние его финансовых ресурсов, их распределение и использование, которое обеспечивает развитие предприятия на основе роста доходов и капитала при сохранении платёжеспособности и кредитоспособности в условиях допустимого уровня риска.

Анализ показателей финансовой устойчивости показал, что АО «Нуржанар» является финансово устойчивым и развивающимся предприятием на рынке пищевой промышленности. Одним из основных факторов влияющих на столь положительные показатели является работа менеджеров и персонала АО «Нуржанар». Для этого предприятие эффективно организовало труд работников, при этом постоянно контролируя деятельность работников, используя различные методы управления персоналом.

Для эффективной работы АО «Нуржанар» предприятие правильно организовывает труд работников, при этом постоянно контролируя деятельность персонала, используя различные методы управления. Разрабатывает программу для подготовки, расстановки, оценки кадров, а также уделяет должное внимание вопросу обучения персонала.

Таким образом, персонал представляет важнейший ресурс предприятия, которым надо грамотно управлять, создавать условия для развития, вкладывать в него средства. Правильная политика работы с персоналом взаимосвязана с установлением лидерских позиции на рынке, укрепляя финансовую устойчивость предприятия. Поэтому успех предприятий зависит от многих факторов, влияющих на работу с кадровым резервом. Основными являются следующие:

1) благоприятная деловая окружающая среда;

2) правильная стратегия компании;

3) качество человеческих ресурсов;

4) готовность сотрудников применять новые методы в работе;



5) умение менеджера подобрать индивидуальный набор управленческих инструментов для фирмы, которой он управляет. Это умение является одним из ключевых требований к современному менеджеру.
ЛИТЕРАТУРА
1. Прокопенко, И. Управление и развитие человеческих ресурсов – важнейшая задача экономик, переходящих к рынку / И. Прокопенко // Труд в Казахстане. – 2003. – №4. – С. 26-39.

2. Фрезоргер, Е. Региональные особенности человеческого развития и экономический рост / Е. Фрезоргер // Труд в Казахстане. – 2004. – №11. – С. 19-24

УДК 336.581.2: 334.72
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ

БАНКТІК НЕСИЕЛЕНДІРУ
М. Б. Ажмагамбетова, магистрант
Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті
Мақалада екінші деңгейлі банктердің шағын және орта бизнесті несиелендіру жағдайына зерттеу жүргізілген. Сонымен қатар екінші деңгейлі банктердің шағын және орта бизнесті несиелендіру қызметін жетілдіруге қатысты ұсыныстар берілген.
В статье исследовано состаяние кредитования малого и среднего бизнеса банками второго уровня. Также предложены пути совершенствования банков второго уровня при кредитовании малого и среднего бизнеса.
The condition of crediting of small scale and average scale business by the second level banks was researched in the article. The perfection of the second level banks during the crediting of small-scale and average business is also suggested.
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту – кез келген ел экономикасының негізі. Дамыған елдердің тәжірибелері көрсетіп отырғандай, шағын және орта бизнесті қалыптастыру мен дамыту экономиканы нығайту үшін қолайлы алғышарттар жасайды. Атап айтқанда, салалық және өңірлік монополизм жойылады, рынокта тауарлар мен қызметтер көбейеді, жаңа жұмыс орындары ашылады, ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктері өмірге енгізіледі, қоғам тұрақтылығының кепілі болып табылатын орта тап қалыптасады. Нәтижесінде шағын және орта кәсіпкерлік жүздеген мың адамдар үшін тартымды сипатқа ие болып, экономиканың қажетті элементіне айналады.

Біздің елімізде де шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып табылады. Ел басшылығы ол істі табысты жүзеге асырудың мемлекеттің одан әрі экономикалық және саяси дамуын айқындайтынын жақсы түсінеді. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасы Президентінің “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан” атты Қазақстан халқына 2007 жылдың 28 наурызындағы Жолдауында шағын және орта бизнеске қолдау көрсетудің жүйелі іс-қимылдары баяндала отырып, кәсіпкерлік ортаны одан әрі нығайтуға айрықша көңіл бөлінген [1].



Осылайша, мемлекет бүгінгі күні кәсіпкерлік қызмет субъектілерінің нарық экономикасының толыққанды қатысушысы ретінде өз қызметтерін жүзеге асыруларына қажетті жағдайды қамтамасыз етіп отыр. Шағын және орта кәсіпорындармен жұмыс істетуді көздейтін жалпыұлттық институттар құрылуда. Шағын және орта бизнеске атаулы қолдау көрсетуді жүзеге асыратын арнаулы Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту қоры құрылып, табысты жұмыс жүргізуде [2].

Олай болса мемлекеттің шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға бағыттаған бүкіл күш-жігерінің таяудағы болашақта өз жемісін беретініне сеніммен қарауға болады.

Қазіргі еліміздің экономикасында болып жатқан үрдіс мемлекеттің саясатының жүзеге асып жатқанының айғағы болып табылады.

Осыған байланысты қазіргі уақытта кәсіпорындарда жасайтын адамдардың саны төмендегі өлшемдерге сай болады:


  • кіші кәсіпорындардың саны (50 адамнан) аспайтын;

  • орта кәсіпорын (250 адамнан) аспайтын.

ҚР 01.01.2008 жылға дейінгі тіркелген кәсіпорындардың саны 1-кестеде көрсетілген.
1-кесте – Тіркелген кәсіпорындардың саны




Барлығы

Мемлекеттік

Жеке

Мемлекеттің қатысуымен

Біріккен кәсіпорындар

Шетелдік

Қазақстан республикасы

247930

28551

207067

840

7935

12312

Кіші

233666

20455

201224

562

7581

11987

Орта

12110

7269

4598

167

247

243

Көзі: Статистикалық жылнама – 01.01.2008.

Кіші кәсіпорындар барлық кәсіпорындардың 94 пайызын орта кәсіпорындар 5 пайызын, тек бір пайызын ғана ірі кәсіпорындар құрайды.



Кәсіпкерліктің даму бағыты әр түрлі болып келеді. Қазақстанда қазіргі уақытта кәсіпкерлік нысандардың қарқынды өсуі байқалуда. Атап айтсақ, Қазақстандағы кәсіпкерліктің барлық нысандарының саны 2004 жылдың 1-қаңтарында 190045 болса, 2007 жылдың 1 қарашасында 226908 болып, яғни екі жылға жетпейтін уақытта кәсіпкерліктің барлық нысаныы 23% артқан [3].

Қ

азіргі уақытта шағын және орта бизнесті жан-жақты қаржылық-несиелік қолдау мемлекет, арнаулы несиелік бірлестіктер және коммерциялық банктер тарапынан жүргізіліп отыр. Осыған байланысты 2002-2007 жылдардағы Қазақстандағы екінші деңгейлі банктермен экономиканы және шағын және орта бизнесті (ШОБ) несиелендіруіне талдау жүргізейік. Соңғы жылдары екінші денгейлі банктермен (ЕДБ) несиелендіру көлемі байқалды.

1
-сурет Экономика мен ШОБ-ті ЕДБ-мен несиелендіріу көлемі, млрд. теңге

1-суретте көрсетілгендей, 01.01.2008 жылдағы жағдай бойынша ел экономикасындағы екінші деңгейлі банктердің несиелер көлемі 7258 млрд. теңгені құрады.

Шағын және орта бизнесті екінші деңгейлі банктердің несиелер үлесі экономикадағы несиелердің ішінен 2005 жылдан бастап өсу тенденциясы байқалды. Егер несиелендіру 16 % құраса, 2007 жылы 25 %-ға дейін өсті.



2007 жылы АҚШ-ғы ипотекалық дағдарысқа байланысты Қазақстанның екінші деңгейлі банктері жалпы несиелендіру көлемін күрт төмендетті және ШОБ-ті несиелендіру көлемі де қысқарды.

2-сурет – ЕДБ несиелер көлемінің өсу қарқыны, %
2-суретті қарастыратын болсақ, экономикадағы екінші деңгейлі банктер несиелерінің өсу қарқыны 2005 жылы өзінің өсу шыңына жетіп, алдыңғы жылмен салыстырғанда 119 % құрады, ал 2006 жылы – 89%-ға дейін, 2007 жылы 20 %-ға дейін төмендеді. Шағын және орта бизнесті екінші деңгейлі банктердің несиелер үлесі экономикадағы несиелердің ішінен 2005 жылдан бастап өсу тенденциясы байқалды. Егер несиелендіру 16 % құраса, 2007 жылы 25 %-ға дейін өсті. Осы жылдарда екінші деңгейлі бантердің ШОБ-ті несиелендіру көлемі мемлекеттік қаржылық қолдаудың көлемінен жоғары.

Егер екінші деңгейлі банктер ШОБ несиелер қоржынының өсу қарқыны 2006 жылға дейін жылына орташа 100 % өсім болса, ал 2007 жылды 2006 жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш 50 % төмендеген (2006 жылы несиелер көлемінің өсімі 115 % құраса, 2007 жылы 65 % құрады).

АҚШ-тың ипотекалық дағдарысы Қазақстанның екінші деңгейлі банктердің несиелендіру көлеміне әсер етпеген жағдайда ШОБ несиелендіру көлемі 2007 жылы 1784 млрд. теңге құрар еді немесе 14,7 млрд. АҚШ доллары. Ал қалыптасқан жағдай бойынша оның деңгейі – 1461 млрд. теңге немесе 12 млрд. теңге. Бұдан көретініміз 2007 жылдың соңғы тоқсаны ШОБ субъектілерінің 323 млрд. теңге немесе 2,6 млрд. АҚШ долларға тең несиелік ресурсқа сұранысын қанағаттандырмады. Сол уақытта Қазақстанның кәсіпкерлер Форумы мен көптеген шағын және орта бизнес субъектілерінің Қазақстан Респуликасының Үкіметіне 09.10.2007 жылы хат жолдауы 2007 жылдың 4-тоқсанында шағын және орта бизнесті қолдауға 10-15 млрд. теңге АҚШ долларын экономикаға тезірек құю қажет болды.

Шағын және орта бизнес үшін екінші деңгейлі банктердің несиелер соңғы бес жылда қаражатының салаларда орналасуын келесідей динамикадан көруге болады:

1. Сауда – өзгеріссіз – 40 %;



2. Көлік және байланыс – жылына 1 % өсу байқалады және 2007 жылы 4 % құраған;

3. Құрлыс – жылына 4 % өсім байқалды, 2007 жылы 21 % құрады;

4. Өндіріс – жылына орта есеппен 2 % төмендеп, 2003 жылды 2007 жылмен салыстырғанда оның үлесі 15 %-дан 7 %-ға төмендеген.

5. Ауыл шаруашылығы – жылына 2 % төмендеген, 2003 жылмен 2007 жылды салыстырғанда 15 %-8 % дейін төмендеген.

Қалыптасқан жағдайға байланысты ШОБ үшін несие ресурстарының салаларда орналасуы 2007 жылы ШОБ үшін коммерциялық банктердің барлық несиелерінен өндірісті дамытуға 7 % үлесі келеді. Бұл жағдайда 2008 жылы өндіріс сферасындағы шағын және орта бизнес субъектілеріне шамамен 168,5 млрд. теңге немесе 1,4 млрд. АҚШ доллары қажет, олардың ішінде 30 % тамақ өндірісін қаржыландыру керек.

Басқа салаларды қолдау үшін 30 млрд. теңге қажет, ол ауыл шаруашылығы, көлік, қызмет көрсетудегі шағын және орта бизнесті дамытады [4].

Ойымызды қорытындылай келе шағын және орта бизнесті жетілдіруге мынадай ұсыныстар келтіруге болады:


  • жоспарлы түрде және заң жүзіндегі қазір күшінде тұрған мемлекеттік бағдарламалар шеңберінде шағын және орта кәсіпкерліктің ІЖӨ құрылымындағы үлесінің айтарлықтай артуына қол жеткізіп, сол арқылы мемлекеттің экономикалық және саяси тұрақтылығының берік іргетасы – орта тапты нығайту қажет;

  • банктегі шағын және орта бизнес менеджерлерінің біліктілігіне әлемдік деңгейдегі талап стандартын еңгізу;

  • банктен несие алғанда шағын және орта кәсіпорындарға кепілдік беретін мемлекет қаражатынан құрылған арнайы қаржылық қорларды ұйымдастыру;

  • банктен несие алу барысында шағын және орта бизнес субъектілері кепілдік ретінде қоймадағы өнімді және айналымдағы қаражатын ұсынуды қарастыру;

  • шағын және орта бизнесті несиелендіруде кепілдік талабы бойынша банктің ішкі заңын дамытуда мемлекет тарапынан реттеуді жетілдіру;

  • мемлекетке елдегі шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуды одан әрі ынталандыру үшін алда бірқатар міндеттерді шешуі тиіс.

Соңғы жылдары қабылданған кешенді шаралардың нәтижесінде Қазақстанда орта тап қоғамның жақсы қалыптасқан, экономикалық және саяси белсенді тобына айналды деп қазірдің өзінде айтуға болады. Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту бұдан былай да біздің мемлекетіміздегі басымдықтардың бірі болып қала бермек. Таяудағы он жылда шағын және орта бизнестің өндіріс көлеміндегі үлес салмағы 50 пайыздан асып түседі деуге толық негіз бар.

ӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақстан Республикасы Президентінің “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан” атты Қазақстан халқына 2007 жылдың 28 наурызындағы Жолдауы

2. Шайынғазы С. Отандық бизнес іс үстінде қорғауға және қолдауға ие бизнес / C. Шайынғазы // Егемен Қазақстан. – 2008. – № 336. – Б. 7.

3. Заиров, М. Большие тайны маленьких кредитов / М. Заиров // Пульс города. – 2007. – № 43. – С. 43-45.

4. Ибрагимова, Л. Анализ кредитование малого бизнеса банками второго уровня в 2002-2007 годах и обоснование необходимости дальнейшей государственной финансовой поддержки малого и среднего бизнеса / Л. Ибрагимова // Банки Казахстана – 2008. – № 7. – С 30-33.
УДК 336.71(574)
ЖЕКЕ ТҰЛҒАЛАРҒА КӨРСЕТІЛЕТІН БАНКТІК ҚЫЗМЕТ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ БАНКТІҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ БӨЛІМШЕЛЕРІ
А. Н. Молдағалиева, магистрант

Т. Н. Траисова, экон. ғылымдарының кандидаты, доцент, ғылыми жетекші
Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті
Мақалада банктік қызмет көрсету және оны жетілдіру мәселелері қарастырылды. Қазіргі уақытта банктік несиелендіру, депозиттік шот ашу, ақшалай аударымдар, жеке тұлғаларға қызмет көрсету банк жүйесінің негізгі бөлігі болып табылады. Көрсетіліп отырған банктік қызметтің жақсаруы, банкті рентабельді және Қазақстан Республикасының басқа банктермен салыстырғанда басым болады.
Основными проблемами, рассматриваемыми в статье являются оказание банковских услуг и их усовершенствование. В настоящее время банковское кредитование, открытие депозитных счетов и кассовые операции, то есть предоставление услуг физическим лицам являются неотъемлемой частью банковской сферы. Улучшение оказываемых услуг делает банк рентабельным и предпочтительным среди других банков Республики Казахстан.
The main problems considered in the article are the bank services and its perfection. At the present time, opening of deposit accounts and cash transactions i.e. services to natural persons are the integral part of bank sphere. The perfection of survices makes the bank profitable and preferable among the other banks of the Republic of Kazakhstan.
Елдегі барлық екінші деңгейлі банктер «Қазақстан Республикасының банктер мен банк қызметі туралы» заңына бағынып, реттеліп отырылады. Екінші деңгейлі банктердің басты қызметтері:


  • салымдар қабылдау;

  • ақшалай төлемдерді жүзеге асыру;

  • несие беру;

  • ақша айырбастау және т.б.

Бүгінгі таңда екінші деңгейлі банктер өз клиенттеріне 200-ге жуық түрлі өнімдер мен қызметтер көрсетуге дайын. Коммерциялық банктің негізгі қызметі – бұл қарыз беруші мен борышқор арасындағы ақша құралдардың қозғалысын қарастырады. Банктің басқа қаржылық мекемелерден екі айырмашылығы бар:

1. Банк ұзақ мерзімді міндеттемелердің алмасуын сипаттайды;

2. Банктер заңды және жеке тұлғалар алдында белгіленген қарыз соммасы мен өзіне алған шартсыз міндеттемелерді бөледі.

Коммерциялық банктің міндеттері:



  • несие делдалдылығы;

  • жинақтың ынталандырылуы;

  • ұлттық шаруашылықта есептің жүргізілуі;

  • төлем құралдардың құрылуы;

  • бағалы қағаздар операцияның делдалдылығы.

Коммерциялық банк қызметінің қағидалары мынадай:

    • біріншіден, қолда бар ресурстармен жұмыс жасайды;

    • екіншіден, толық экономикалық тәуекелділігі, соның ішінде өз қызметінің шешіміне экономикалық түрде жауапты болады;

    • үшіншіден, коммерциялық банктің өз клиенттерімен қарым-қатынасы толықтай нарықтық қатынас ретінде ұйымдастырылады;

    • төртіншіден, банк қызметінің реттелуі әкімшілік емес, жанама экономикалық тәсілдермен орындалады.

Банктің ұйымдық құрылымы әрқайсысы белгілі бір міндеттер мен талаптарды атқаратын қызмет тараулары мен бөлімшелерден тұрады. Жалпы кез-келген банктің ұйымдық құрылымы банктік операциялардың атқаратын міндетін ескеріп қалыптасады. Мысалы, банктің қаражат тарту және жинақтау операцияларын депозиттік операциялар, есептеу-операциялық, несие және тағы сол сияқты басқармалары орындайды. Әрбір коммерциялық банк банкте шаруашылық есепті ұйымдастыруға, банктің рентабельділігіне және өтімділігіне көп көңіл бөлуі тиіс. Ол үшін банктің ағымдағы қызметімен шұғылданып, банктің жалпы жұмысына ұйымдастыру әсерін тигізетін құрылымдық бөлімшелер кесте бойынша қалыптастырылады.

Банктің актив операцияларын жүзеге асыратын негізгі буыны – несие басқармасы. Банк кәсіпорындарға, ұйымдарға және басқа банктерге несие береді. Қарыз қорын қалыптастыру көздерінің ерекшеліктеріне, берілетін несиенің қамтамасыз етілуіне және несиелеу механизміне, несиені қолданатын жеріне және басқа жағдайларға байланысты несие басқармасының шеңберінде құрылады.

Депозиттік операциялар басқармасы – банктің өз капиталы мен тартылған қаражатын талдаумен және есептеумен шұғылданады.

Қор бөлімі банктің өз қаражатын есептеу мен талдау қызметін жүргізеді.

Жеке тұлғаларға есептеу-кассалық қызмет көрсету мақсатында банкте есептеу-кассалық басқармасы құрылады. Оның негізгі қызметтері:


  • шоттарды ашу және есептесуді жүргізу;

  • кассалық операцияларды жүргізу.

Банктің есеп айырысу-касса бөлімі – банктің Ұлттық банк берген келісімі бойынша құрылған, заңды тұлға болып табылмайтын филиалдық не өкілдік мәртебесі жоқ, Қазақстан аумағында банк операцияларының жекелеген түрлерін орындайтын аймақтық оқшау бөлімшесі.

Талдау және статистика басқармасы төмендегідей жұмыстарды орындайды:



  • статистикалық хабарларды жинақтау және талдау;

  • клиенттерге хабарлама-анықтама қызметтерін көрсету;

  • банктің қызметі туралы есепті, жоспардың жобасын дайындау;

  • банктің балансын статистикалық тұрғыдан дайындау;

  • эксперттік зерттеуді, банкті бағалауды дайындау және орындау.

Кадрлар бөлімі:

  • қызметкерлердің санын және оларды қолдануды жоспарлайды;

  • кадрлардың мамандығын көтеруді және оқытуды ұйымдастырады;

  • еңбекақы қорын басқарады;

  • қызметкерлерді таңдаумен және орналастырумен шұғылданады.

Әкімшілік-шаруашылық бөлімі банктің ғимаратын, құрал-жабдықтарын салумен, жоспарлаумен, сатып алумен, жөндеумен және сатумен айналысады. Электронды-есептегіш машиналар бөлімімен бірлесіп электрондық жүйені қосу, банктің мекемелерін электронды-есептегіш машиналар және оргтехникамен қамтамасыз етумен, сондай-ақ архив ісімен шұғылданады.

Заң бөлімі:



  • нормативтік құжаттарды дайындап, банктің жарғысына өзгерістер енгізеді;

  • жарғылық шарттардың орындалуын және банктік мәмлелердің дұрыс дайындалуын бақылайды;

  • шарттарды, кепілдік актісін және басқа іс қағаздарын толтырады;

  • банктің сот және әкімшілік мекемелеріндегі барлық ісін жүргізеді;

  • талап арыздарды, пікірлерді, шағымдарды және басқа әр түрлі актілерді толтырады;

  • банкте туындаған барлық құқықтық мәселелер бойынша қорытынды жасайды.

Тексеру бөлімі банктің және оның филиалдарының жұмысының банктің Кеңесі бекіткен ережелерге, нормаларға сәйкес болуын тексереді.

Электронды-есептегіш машиналарды енгізу және қолдану бөлімі:



  • банктің компьютерлік жүйесін ұйымдастырады;

  • есеп айырысу мен төлемнің электрондық орындалуын қамтамасыз етеді;

  • банктің басқармалары мен бөлімдері үшін бағдарлама дайындайды;

  • банкті электронды-есептегіш техникамен жабдықтаудың ағымдағы және болашақтағы бағдарламасын жүзеге асырады;

  • әкімшілік бөліммен бірігіп осы бағдарламаны жүзеге асырады.

Нарықтық экономика жағдайында банк қызметінің басты бағытының бірі – банктік қызметтің маркетингі.

Маркетинг басқармасы:



  • жаңа клиенттермен байланысты қамтамасыз етеді;

  • іскерлік байланыстың дамуына әсер етеді;

  • жаңа операциялар мен банктік қызметті және дайындауға әсер етеді;

  • нарықтық коньектураны зерттейді;

  • клиенттерге кеңес берумен көмектеседі.

Банктің клиенті – банкпен шарт жасасып банкте шот ашқан кез келген заңды және құқықты тұлға. Біздің елімізде Ұлттық банкпен, коммерциялық банктермен және олардың клиенттері арасындағы қатынас – шарт негізінде жүзеге асырылады. Шартта банк пен клиенттің қарым-қатынастарының негізгі тәртібі анықталады. Шартқа сай банк пен клиенттің арасындағы іскерлік қатынастар өзара сенімге негізделіп құралады. Шартта несие және салым бойынша проценттік мөлшер, банктік қызметтердің құны және олардың орындалу мерзімі, шарттың жағдайларын бұзғаны үшін екі жақтың мүліктік жауапкершілігі, сондай-ақ шартты бұзу және басқа да шарттың елеулі жағдайлары көрсетілуі тиіс. Шартта көрсетілген міндеттер мен құқықтар біржақты өзгертілмейді.

1. Несие операцияларын ұйымдастыратын жалпы бөлімі – ол:



  • нақты экономикалық жағдайларға байланысты банктің жалпы саясатын және оны орындау тәртібін анықтайды;

  • қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелеу мен қаржыландырудың жалпы әдістемелерін, сондай-ақ, клиенттің несие қабілеттілігін анықтау және перспективалық қаржылық қызмет көрсетуді ұйымдастыру әдістемелерін дайындайды;

  • несиелік тәуекелді зерттеп, банктік несие операцияларын сақтандыру механизмін анықтайды.

2. Қысқа мерзімді несиелеу бөлімі – ол:

  • несие алудың қажеттілігін айқындап біледі;

  • несиені беруді ұйымдастырып, несие істерін жүргізеді;

  • несие шарттарын жасайды;

  • клиенттердің несие қабілеттілігін тексереді;

  • несие қабілеттілік картотекасын жүргізеді;

  • факторинг операцияларын ұйымдастырады.

3. Ұзақ мерзімді несиелеу және қаржыландыру бөлімі – ол:

  • банктің инвестициялық потенциалына қарай несиелеу мен қаржыландырудың негізгі бағыттарын айқындайды;

  • қаржыландыру мен несие операцияларын ұйымдастырады;

  • несие беру және қызмет көрсету шарттарын жасайды;

  • клиенттердің несие қабілеттілігін тексеріп, несие қабілеттілігін картотекасын жүргізеді;

  • клиенттің инновациялық ісіне байланысты несиелейді және клиенттің инновациялық қызметін қаржыландырады;

  • клиенттің тапсыруы бойынша қаржыландыруды ұйымдастырумен шұғылданады;

  • ұзақ мерзімді жобаларды ендіру үшін серіктер іздестіруде және оларды іске асыру үшін мердігерлер табуда делдалдық көмек көрсетеді.

4. Халықты несиелеу бөлімі – ол:

  • тұтыну тауарларын сатып алуды және тұрғын үй салуды тікелей және жанама несиелеуді ұйымдастырады;

  • несие карточкасын береді;

  • халыққа басқа да көптеген қызмет көрсетеді.

5. Банкаралық операциялар бөлімі Ұлттық банкпен, басқа да коммерциялық банктермен, сондай-ақ өзінің бөлімшелермен есеп жүргізуді және барлық банкаралық операцияларды талдауды ұйымдастырады.

6. Дәстүрлі емес банктік операциялар бөлімі несиелеумен, мысалы, лизинг операцияларын жүргізумен шұғылданады.



Коммерциялық банкте валюта басқармасы маңызды қызмет атқарады. Ол:

  • валюталық позицияны жүргізеді;

  • валюта шоттарын жүргізеді;

  • валюталарды сатып алып және сатады;

  • қаржыны салымдарға қабылдап, қарыз береді;

  • тәуекелді сақтандырады.


1-кесте – Коммерциялық банктің ұйымдық құрылымның типтік үлгісі


Акционерлер жиналысы

Несие комитеті

Банктің Басқармасы

Тексеру комитеті

Несие басқармасы

Басқарманың төрағасы

Валюта басқармасы

Қысқа мерзімді несие бөлімі

Ұзақ мерзімді несие бөлімі

Депозиттік операциялар басқармасы

Шетел корреспондент-тік шоттар бөлімі

Валюта бөлімі




Депозиттер және есеп айырысу шоттарының бөлімі

Қор бөлімі




Қызмет көрсету бөлімдері

Делдалдық операциялар басқармасы

Есептеу-операциялық басқарма

Кадрлар бөлімі

Бағалы қағаздар бөлімі

Есеп айырысу бөлімі

Заң бөлімі

Траст бөлімі

Операция бөлімі

Автоматизациялау бөлімі

Банктік қызмет бөлімі

Инкассация

Тексеру бөлімі

Бухгалтерия

Әкімшілік шаруашылық бөлімі

Кассалық операциялар бөлімі

Қазақстан Республикасындағы функционалды банктердің заңнамалық негізін 31.08.1995 ж. №2444 «Қазақстан Республикасындағы банк және банктік қызмет туралы» заң құрайды. Қазақстан Республикасындағы белгіленген заңға сәйкес банк қызметінің орындалуы лицензиялық тәртіппен жүзеге асырылады. Заңға сәйкес, банк – банктік қызметті жүзеге асыра алатын заңмен белгіленген, коммерциялық ұйым болатын заңды тұлға [1]. Қазақстанның банк жүйесін жетілдірудің түпкі мақсаты – оның тиімділік көрсеткішінің жоғары болуы, тұрақтылығы, өркениеттілігі деп санап, банк жүйесін жетілдіру талаптарына сәйкес келетін мынадай ұсыныстар айтуға болады. Банктік қызметті басқа да түрлі экономикалық процесс сияқты қоғам, мемлекет және банктік қауымдастық тарапынан басқаруды қажет етеді. Ең алдымен, басқару сапасы мен оның бағалануы ұйымның заңдық мәртебесі мен сапалық жарғысына байланысты. Қазіргі кезеңде “жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету” бойынша бірнеше жетілдіру жолдары қарастырылған:



  • республикада мемлекеттік банктерде және екінші дәрежелі банктерде тегін шоттар ашу бойынша шаралар жасалуда;

  • екінші дәрежелі банктерді алғашқы кезекте шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне қызмет көрсетуге ынталандыру шараларының жүйесі қарастырылуда;

  • спекторлық қызметін кеңейту мақсатында көптеген жетістіктерге жетуге мүмкіндігі жоғары болатынына сенуге болады;

  • банк көптеген операцияларды атқара отырып өзіне клиенттерді қаратып, оларға ыңғайлы әрі тиімді бағыттағы қызметтерді ұсыну;

  • ақпараттық технологияларға негізгі көңіл бөлу;

  • корпоративтік басқару мен тәуекел-менеджментінің жүйесінің тиімділігін өсіретін жұмысын жалғастыру;

  • банктік өнімдердің кірістілігін көтеру;

  • POS-терминалдар мен банкомат желілерінің құрылуына негізгі көңіл бөлетін, банк нарығының дамуында басты рөлді ойнайтын ЕКБ-нің (есеп айырсу-кассалық бөлімнің) және филиалдар желілерін ұлғайтуды жалғастыру;

  • өзінің стратегиясының тұрақты өсуін жалғастыру;

  • республика аймақтарында банктік даму динамикасын, филиалдық жүйелерді көбейту, өсіру;

  • клиентке қызмет көрсету сапалылығын жоғарлату;

  • жаңа бәсекелік банктік өнімдерді құру;

  • филиалдардағы шетел клиенттеріне барлық есептік операциялардың түрлерін (халықаралық аударымдар, конвертациялық қызметтер, несиелік карточкалармен операциялар, чектерді сату-сатып алу бойынша операциялар) атқара алатын білікті мамандар санын көбейту;

  • бәсекеге қабілетті өнімдерді шығару;

  • клиенттерге қызмет көрсету жылдамдығы арқылы сату көлемін көбейту;

  • нарықта портфель сапасы және үлес өсімін сақтау білім қабілеттілігін өсіру;

  • жеке тұлғалар арасында жүретін ипотекалық несиені заң негізінде ретке келтіру [2, 3].

Мақаланы жазу барысында қазіргі кездегі банк жүйесінде қалыптасқан мәселелер зерделенді және жеке тұлғаларға қызмет көрсету түрлері мен оның құрылымы, даму тарихы қарастырылды.
ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының банк және банктік қызмет туралы заң. 24 желтоқсан. – 1995. – № 2444.

2. Аралбаев, А. А. «XIX-5-ғ. II-жартысы мен XX-ғ. басындағы Қазақстандық банк жүйесі туралы зерттеулер» / А. А. Аралбаев // Банки Казакстана. – Алматы. – 2006. – № 9. – Б. 12-14.



3. Алибекова, Ф. Р. "Банк" және "банк кызметінің" түсінігі / Ф. Р. Алибекова // Банки Казахстана. – Алматы. – 2000. – № 10. – Б. 28-30.

УДК 911.3 (574.1)

ТРАНСПОРТНО-ГЕОГРАФИЧЕСКОЕ ПОЛОЖЕНИЕ

МИЧУРИНСКОГО И ПОДСТЕПНОВСКОГО СЕЛЬСКИХ ОКРУГОВ

г. УРАЛЬСКА
Б. Б. Насырова, магистрант
Западно-Казахстанский государственный университет имени М. Утемисова
Бұл мақалада округтардың көліктік-географиялық жағдайы және Орал қаласының маңындағы елді мекендердің көліктік өзара орналасуы қарастырылады. Мақала зерттеліп жатырған екі ауылдық округтардың тиімді орналасуының салыстырмалы сипаттамасына арналған.
В данной статье рассматривается транспортно-географическое положение Мичуринского и Подстепновского сельских округов, взаиморасположения транспортных пригородных населенных пунктов города Уральска. Статья посвящена сравнительной характеристике выгодности расположения двух исследуемых сельских округов.
Transport-geographical position of Michurin and Podstepnyi rural districts, mutual location of the transport suburban populated points of Uralsk is considered in the article. The article is dedicated to comparative feature of the advantage of two investigated rural districts’ location.
Экономико-географическое положение (ЭГП) является одним из основополагающих понятий в отечественной экономической и социальной географии. Впервые оно введено в науку Н. Н. Баранским, в 1939 году заняло прочное место в экономической и социальной географии. Как писал Н. Н. Баранский: «Экономическая география понимает под положением отношение какого-либо места, района или города к вне его лежащим данностям, имеющим то или иное экономическое значение, все равно, будут ли эти данности природного порядка или созданные в процессе истории» [1].

ЭГП является исторической категорией. Поэтому И. М. Майергойз при классификации ЭГП относительно элементов общественного воспроизводства особо подчеркивал «рыночное положение относительно рынков сбыта потребительских товаров и товаров производственного значения». Кроме того им выделялись производственно-географическое, демографическое, транспортно-географическое положения. И. М. Майергойз подчеркивал что значение этих четырех видов ЭГП может количественно сведено в одно целое лишь через стоимостную оценку, которая включает при оценке ЭГП в области промышленности совокупные затраты на производство и транспортировку сырья, топлива, готовой продукций к потребителю [1, С. 128].

Один из видов ЭГП – это транспортно-географическое положение. Транспортно-географическое положение – это положение относительно транспортной сети с учетом ее провозной способности, скорости и стоимости транспортировки. В нем выделяется положение относительно магистралей и транспортных узлов. Его можно подразделить в зависимости от используемых видов транспорта: сухопутное, водное, воздушное и т.д. [1, С. 135].

Как известно, особую роль в транспортно-географическом положении играет приморское положение, что определяется существенным прогрессом в технологии и экономичности морских перевозок. Здесь быстро внедряются суда – контейнеровозы, баржевозы, суда с горизонтальной погрузкой, суда смешанного плавания «река-море» и др. [2].

Для страны особо важное значение имеет положение к мировым путям сообщения.

Транспортно-географическое положение Подстепновского сельского округа можно характеризовать следующими особенностями.

На территории округа расположен аэропорт Западно-Казахстанской области, округ пересекают две крупные автомагистрали республиканского значения с двумя мостовыми переходами через р. Урал, через территорию округа проходят важнейшие транспортные магистрали: железная дорога, связывающая Казахстан и Европейскую часть России, Украину и Европу, автомобильная трасса: Самара-Шымкент и кратчайший путь на автомагистраль Самара-Уральск-Атырау, Уральск-Саратов. Все эти выше перечисленные факторы повлияли на расположение, на окраинах автомобильных магистралей магазинов, кафе, парикмахерского, гостиниц, автозаправок. Таким образом, можно сделать следующие выводы: транспортно-географическое положение Подстепновского сельского округа выгодное, на рисунке 1 приводится граф между пригородными населенными пунктами города Уральска.



Мичуринский сельский округ в транспортном отношений занимает менее выгодное положение, так как расположен в стороне от трассы Уральск-Самара, но имеет постоянное автобусное сообщение с г. Уральском (маршрут № 36, 47).

К

Рисунок 1 – Граф между пригородными населенными пунктами г. Уральска
Таблица 1Матрица взаиморасположения транспортных пригородных населенных пунктов города Уральска


Населенные пункты

А

Б

В

Г

Д

Е

Ж

З

К

Абсо-

лютная степень соседст-

ва S абс.

Сред-

ний

ранг

сосед-

ства, R

А – Уральск

0

1

1

2

1

2

1

1

1

10

1,25

Б – Деркул

1

0

2

2

3

2

2

2

2

16

2

В – Зачаганск

1

1

0

1

2

3

2

2

2

14

1,75

Г – Меловые горки

2

2

1

0

1

2

2

3

3

16

2

Д – Подстепное

1

3

2

1

0

1

1

2

2

13

1,62

Е – Новая жизнь

2

2

3

2

1

0

2

3

3

16

2

Ж – Пойма

1

2

2

2

1

2

0

2

2

14

1,75

З – Желаево

1

2

2

3

2

3

2

0

2

17

2,13

К – Мичурин

1

2

2

3

2

3

2

2

0

17

2,13

Итого




























133

1,77

Средний ранг соседства (R) – это частное от деления значения абсолютной степени соседства на число всех соседей объекта каждого ранга:

R = S абс.

n

где n – число объектов – соседей, в нашем случае их 8, чем средний ранг соседства меньше, тем выгоднее с точки зрения экономия на транспортных издержках и времени доставки грузов ТГП взаимодействующих объектов.



В таблице 1 проведена группировка производственно-транспортных узлов исходя из оценки ТГП по методу графов:

  • первая группа, очень выгодное ТГП (от 1 до 2) – А (Уральск), Д (Подстепное), В (Зачаганск), Ж (Пойма), Б (Деркул), Е (Новая жизнь), Г (Меловые горки);

  • вторая группа, благоприятное ТГП (от 2 до 3) – З (Желаево), К (Мичурин);

  • третья группа, неблагоприятное ТГП (от 3 до 4) – отсутствуют [2].

Таким образом, можно сказать из двух исследуемых сельских округов наиболее выгодное положение занимает Подстепновский и наименее выгодное Мичуринский. Проявлением этого является: наличие в Подстепновском сельском округе большего числа транспортных узлов, более высокий ранг соседства с другими округами, что выражается в большой экономии на транспортных издержках.

ЛИТЕРАТУРА
1. Баранский, Н. Н. Становление советской экономической географии / Н. Н. Баранский // Экономико-географическое положение. – М. : Мысль. – 1980. – 128 с.

2. Галимов, М. А. Транспортно-географическое положение производственно-транспортных узлов Западного Казахстана // Географические проблемы устойчивого развития: материалы междунар. научно-практич. конф. посвящ. 90-летию Ю. Г. Саушкина, 17-18 мая 2001г. – Уральск : Изд-во Зап.-Казахст. гос. ун-та, 2001. – С. 12-19


УДК: 332.1
Қазақстан Республикасының бүкіләлемдік сауда ұйымына кіру кезіндегі бидай өндірісінің аспектілері
Б. М. Хусаинов, а.-ш. ғылымдарының кандидаты, доцент

Ж. Ж. Габбасова, аға оқытушы
Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті
Қазақстан Республикасының Бүкіләлемдік Сауда Ұйымына кіру кезіндегі бидай өндірісінің аспектілері және ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерді мемлекеттік қолдау шаралары мақалада қарастырылды.
В статье рассмотрены аспекты производства пшеницы при вступлении Республики Казахстан во Всемирную торговую организацию и меры государственной поддержки сельскохозяйственных товаропроизводителей.
Aspects of wheat production during the Republic of Kazakhstan’s joining World Trade Organization and measures of state support of agricultural producers are considered in the article.
Бүкіләлемдік сауда ұйымының талаптарына сәйкес мемлекеттің аграрлық саясатының басым бағыттарын анықтау бәсекеге қабілеттілік мәселелерін зерттеудің маңызды аспектісі болып табылады.

Бұл табысты әрекет етуші және әлемдік сауданы либерализациялаудың тиімді механизмін, сонымен қатар экономикалық қарым-қатынас жүйесін жүзеге асырушы халықаралық ұйым.

Бұл жағдай халықаралық нарықтарда елдің бәсекеге қабілеттілігін нығайту үшін кең мүмкіндіктер ашады.

Әлемдік статистикаға сәйкес, қазіргі уақытта осы ұйымға мүше елдер болып 153 ел табылады, немесе әлемнің барлық елдерінің жалпы санының 78 %.

Олардың көпшілігінің, 140 елден астамы Қазақстанның сауда серіктестері болып табылатынын атап кеткен жөн.

Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруді әлемдік экономикаға интеграциялау үшін алғышарт ретінде қарастыру керек.

Сондықтан, Қазақстанның аграрлық саясатының басты бағыты болып сапалық дамуды және аграрлық өсудің жаңа бағыттарын құруды қамтамасыз етуі тиіс ауыл шаруашылық өндірісін модернизациялау табылады [1].

Барлық әлемдік бірлестік үшін бірдей «ойын ережесін» қабылдау кәсіпкерлердің іс-қызметіне жедел позитивті күшті әсер, қолайлы инвестициялық климат береді, ал мұның барлығы ауыл шаруашылық өндірісінде реформаны аяқтауға жағдай жасайды.

Барлығымыз білетіндей, Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруші елдер отандық ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерді мемлекеттік қолдаудың келесідей шараларын таңдай алады (кесте 1).

Тауар өндірушілерді мемлекеттік қолдаудың алғашқы екі түрі халықаралық аграрлық нарықта өнім ұсынысының өсуіне әсер етпейтіндіктен, және сәйкесінше осы елге импорттық тапсырыстар көлемін қысқартпайтындықтан, елдің БСҰ-на кіруі кезінде оларды қысқарту міндетті емес.

Дамушы елдер үшін инвестициялық субсидияларды және материалдық-техникалық құралдарды сатып алу үшін шығындарды бөлшектеп өтеуді қамтитын қолдаудың арнайы және дифференциацияланған режимінің шаралары қарастырылған.
1-Кесте – Ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерді мемлекеттік

қолдау шаралары


«Көгілдір кәрзеңке» шаралары

(blue box policies)

«Жасыл кәрзеңке» шаралары

(green box policies)

«Сары кәрзеңке» шаралары

(amber box policies)


Өндіріс көлемін шектеу нәтижесінде тауар өндірушілердің жоғалтқан табыстарын мемлекет тарапынан өтеу


Тұқым шаруашылығын және асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуға, ҒЗТКЖ, қоршаған ортаны қорғауға дотациялар, ауыл шаруашылығы кәсіпорындары жұмысшыларын оқыту және біліктіліктерін арттыру, олардың зейнет ақымен қамтамасыздандырылуын жақсарту




Өнімділікті сақтандыру мұқтаждықтарына, жолдар құрылысына және ауылдық жерлердегі инфрақұрылымның басқа да элементтеріне, сонымен қатар аймақты дамытуға дотациялар

Неғұрлым сезімтал елдер үшін «сары кәрзеңке» шаралары табылады.

Оның жеткіліксіз толуы құрамына Қазақстан Республикасы, Украина, Ресей Федерациясы (нетто-импорттаушы) және басқа да елдер кіретін импорттаушы-мемлекеттердің ұлттық азық-түлік қауіпсіздік деңгейінің төмендеуінен тікелей байқалады.

Біріккен Ұлттар Ұйымына кіретін ауыл шаруашылық азық-түлік ұйымы ағымдағы 2008/2009 маркетингтік жылдағы бидай дәнінің өндірісі мен тұтынысының әлемдік балансының болжамын жариялады [2].

Болжам мәліметтерінен әлемде дән өндірісі рекордтық мөлшер – 2192 млн.тоннаға жететіні, яғни өткен 2007 жылмен салыстырғанда 3,8 %-ға артық болатыны белгілі.

Дәнді дақылдар арасында неғұрлым жоғары өсім бидай өндірісі бойынша күтілуде. Қазақстанда ағымдағы маусымдағы сатып алу және нарықтық бағалардың жоғары болуы ауыл шаруашылық тауар өндірушілерін егіс аудандарын кеңейтуге ынталандырғаны жалпыға аян.

Нарықта дән ұсынысының өсуі әлемдік бағаларды бәсеңдетеді, бірақ бағалардың өте төмендеуін күтпеген дұрыс.

Бидай өндірісі өткен 2007 жылғы рекордты басып озады және 658 млн.тоннаға жетеді (кесте 2).

Көріп отырғанымыздай, бидайды әлемдік тұтыну шамамен 17 млн.тоннаға артып, 634,8 млн.тоннаға жетеді.

Ол 2004/2005 маркетингтік жылдан бергі соңғы үш жылда алғаш рет шұғыл өсуді білдіреді.

Қазақстан үшін бидай стратегиялық тауар болып табылатындықтан, бидай өндірісінің өте тиімді екенін және отандық ауыл шаруашылық тауар өндірушілерді мемлекеттік қолдау қажеттігін талап ететінін жүргізілген талдау мен болжам көрсетіп отыр.

Осыған байланысты, дән өндірісінің тиімділігін жоғарылату Қазақстанның Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіруі алдында ауыл шаруашылығы үшін басты міндет болып табылады [3].

Мысалы, сала өнімділігінің маңызды көрсеткіші болып ауыл шаруашылығының жалпы өнімі табылады.

Ол республикада 2002 жылдан бері шамамен 2 есеге өсті, бұл әсіресе рекордтық көрсеткіш 22 миллион тоннаға жеткен жалпы дән өндірісінен ерекше байқалады.

Экономиканың аграрлық саласына салынған отандық және шетелдік инвестициялар 3 еседен артық көлемге көбейді.

Осылардың барлығы ауылдарды дамыту бағдарламасының (2003-2005 жылдар) нәтижесінде мүмкін болды.


2-Кесте – Бидай өндірісі мен тұтынысының әлемдік балансы, млн. тонна


Көрсеткіштер

2006/2007 маркетинг жылы

2007/2008 маркетинг жылы

2008/2009 маркетинг жылы

2008/2009 2007/2008 қатынасы, %


Өндіріс


596,7

605,1

658,0

8,7


Сауда


113,1

110,0

110,5

0,4


Тұтыну, соның ішінде:


620,6

618,1

634,8

2,7

- азық-түліктік мақсаттар үшін


442,3

445,5

452,1

1,5

- Жем-шөптік мақсаттар үшін


113,0

109,2

117,8

7,8


Басқалары


65,3

63,4

64,1

1,1


Түпкілікті қорлар


159,5

144,5

167,6

16,0

Бұл кезде аграрлық саланы мемлекеттік қолдаудың жалпы сомасы 150 млрд. теңгеден асты.

Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті жүргізген 1993-2007 жылдар аралығындағы зерттеулер Қазақстан Республикасының ауылдық алқаптарында қазіргі заманғы агротехнологияларды қолдану арқасында өнімділіктің 5-8 ц/гектардан 14-16 ц/гектарға дейін жоғарылағанын, соған сәйкес дәнді-дақылдардың жалпы көлемі 4-6 млн.тоннадан 18-22 млн.тоннаға дейін көбейгенін көрсетті.

Қазіргі заманғы агротехнологиялар егіс өнімділігін жоғарылатудың және сәйкесінше ауыл шаруашылығы өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігінің маңызды факторы болып табылады.

Олар жоғары өнімділікті аудандастырылған сорттарды қолдану, топырақты тиімді өңдеу, алдағы уақытта тұқымдарды дұрыс, дәл отырғызу, минералдық және органикалық тыңайтқыштарды, өсімдіктерді зиянкестерден, аурулардан және арам шөптерден қорғау құралдарын салудан бастап және ауыл шаруашылығы дақылдарын уақытында жинағанға дейінгі барлық ғылыми-технологиялық операциялар спектрін қамтиды.

2004 жылдан бастап Қазақстан Республикасының аграрлық саласында фермерлер мен басқа да ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге қуаңшылық, өнімділік төмен жылдары да кепілдік берілген таза табыс алуға мүмкіндік беретін өсімдік шаруашылығында дәнді дақылдардың өнімділігін міндетті түрде сақтандыруды енгізу туралы дұрыс басқарушылық шешім қабылданғаны баршаға белгілі [4].

Сондықтан, мемлекет экономикасының аграрлық саласын мемлекеттік қолдау бойынша қабылданған түпкілікті шаралар ауыл шаруашылығында жалпы тауар айналымының едәуір өсуіне мүмкіндік берді, ол бүгінгі таңда белгіленген мөлшерден 14 млрд. АҚШ долларына асып түсті.

Дән сапасының жоғарылығы шет елдерге (Ресей Федерациясы, Иран Ислам республикасы, Өзбекстан Республикасы, Украина, Түркіменстан Республикасы және Қытай Халық Республикасы) сату үшін жоғары сапалы өнім өндіруге мүмкіндік береді.

Қазақстан Республикасындағы дән өндірісі Қазақстан дәндерінің әлемдік нарықта бәсекелестік артықшылықтарын қамтамасыз ететін сала болып табылады.

Жүргізілген зерттеулер (1993-2007 жылдар) негізінде, ауыл шаруашылығында қалыптасқан әлемдік қарқынды ескере отырып, қолда бар отандық ресурстық әлеуетті біле отырып Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіп кешенінің алдағы уақытта экономиканың маңызды және жоғары табыс алып келетін салаларының бірі болатынын атап айтуға болады.

Көріп отырғанымыздай, соңғы жылдары әлемдік нарықтарда ауыл шаруашылығы өнімдерінің, әсіресе дән өнімдерінің бағалары үнемі өсуде, сондықтан тұтастай алғанда бұл сала өндірісті дамытуды инвестициялау және бизнес тұрғысынан қарағанда өте пайдалы салаға айналуда.

Елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайту үшін ауыл шаруашылығына және сәйкесінше жедел дамушы тағам өнеркәсібіне отандық және шетелдік инвестицияларды тартуды көбейту қажеттігін зерттеулер көрсетті.

Біздің пікірімізше, Қазақстан Республикасы көбінесе азық-түліктің барлық негізгі түрлері бойынша жедел өсу үстіндегі өзінің жеке қажеттіліктерін қамтамасыз етеді және маңызды экопорттық әлеуетке ие.

Осыған байланысты, аграрлық саланы мемлекеттік қолдауды жоспарлау кезінде елдің қажеттіліктері толық көлемде қанағаттандырылмайтын маңызды тағам өнімдерін өндіруді ынталандыруға ерекше назар аударуды талап етеді.

Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылығының экспортқа дәстүрлі түрде өнім шығаратын салаларына, ал бұл ең алдымен азық-түліктік және жем-шөптік дән өндірісіне күш жұмсауды шоғырландыру ерекше маңызды.

Сондықтан, Қазақстан Республикасы Президентінің Жолдауында «дән экспортының арналарын Каспий мен Қара теңіз порттары арқылы, сонымен қатар Қытай Халық Республикасы бағытында кеңейту қажет» екендігі барынша әділ баяндалған.

Қазақстан Республикасы дәнді, әсіресе бидайды негізгі экспорттаушылар болып табылатын Америка Құрама Штаттары, Европалық Одақ, Канада, Австралия және басқа да ірі экономикалық дамыған мемлекеттермен қатар әлем елдерінің бірінші ондығына кіреді.
ӘДЕБИЕТТЕР
1. Конкурентоспособность национальной экономики: критерии оценки и пути повышения. Монография. / Под науч. ред. д.э.н., проф., академика НИА РК О. Сабдена – Алматы : Экономика. – 2007. – 175 с.

2. Прогноз мирового баланса производства и потребления зерна в текущем 2008/2009 маркетинговом году. Продовольственная и сельскохозяйственная организация – Информация ФАО, сайт в Интернете, www. FAO. marketing wheat crop. edu. com.

3. Программа первоочередных мер на 2006-2008 годы по реализации Концепции устойчивого развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан на 2006-2010 гг. – Алматы: 2006. – 40 с.

4. Есполов, Т. И. Повышение эффективности сельского хозяйства Казахстана в условиях его интеграции с внешними рынками / Т. И. Есполов, Р. Ю. Куватов и др. – Алматы : Экономика. – 2004. – 598 с.



ЖАРАТЫЛЫСТАНУ ҒЫЛЫМДАРЫ

ЭКОЛОГИЯ

УДК 550.348 (574.1)


О ГИДРОГЕОМЕХАНИЧЕСКОЙ ПРИРОДЕ ШАЛКАРСКОГО ЗЕМЛЕТРЯСЕНИЯ И МЕРАХ ПО ПРЕДОТВРАЩЕНИЮ ДАЛЬНЕЙШИХ СЕЙСМОПРОЯВЛЕНИЙ
Р. М. Курмангалиев, доктор геол.-минерал. наук, профессор, академик АЕН РК
Западно-Казахстанский аграрно-технический университет имени Жангир хана
Су жинау бассейнінің орналасуының геологиялық-құрылымдық ерекшелігін және Шалқар көлінің гидрологиялық режимінің техногендік өзгерісін бақылау негізінде сейсмикалық үрдістрдің жобаланған механизмі мен себебі қарастырылып, келешектегі сейсмикалық бүлінулердің алдын алуға ұсыныстар берілді.
На основании геолого-структурных особенностей устройства водосборного бассейна и наблюдаемых техногенных изменений гидрологического режима озера Шалкар рассмотрен предполагаемый механизм и причины сейсмического процесса, даны рекомендации по предотвращению дальнейших сесмопроявлений.
Recommendations on prevention of further seismic displays are given and supposed mechanism and causes of seismic process based on geological-structural features of storage basin structure and observed man-caused changes of the Shalkar Lake regime is considered.
Шалкарское землетрясение магнитудой 7 баллов, случившееся 26 апреля 2008 г. и вызвавшее значительные разрушения, явилось неожиданным как для населения, так и для сейсмологов, как происшедшее в платформенном регионе, не относящемся к сейсмически опасной зоне.

Природа сейсмических явлений в геосинклинальных (горноскладчатых) и платформенных областях является неодинаковой. Флюидогеодинамическая концепция природы сейсмических явлений, связанных с геологической деятельностью метаморфогенных вод в геосинклинальных областях, рассмотрена нами ранее [1]. Для лучшего понимания причин и механизма сейсмического процесса в платформенной области укажем вначале геолого-структурные особенности устройства водосборного бассейна и наблюдаемые изменения гидрологического режима озера Шалкар.


Структурно-тектоническое строение и особенности

Шалкарского водосборного бассейна
Территория Шалкарского водосборного бассейна в геотектоническом отношении приурочена к внутренней части северо-восточной прибортовой зоны Прикаспийской впадины. Для нее характерно глубокое залегание кристаллического фудамента, наличие мощного платформенного чехла и повсеместное развитие солянокупольной тектоники, определившей современный рельеф. По особенностям проявления солянокупольной тектоники рассматриваемая территория относится к Шалкаро-Индерской зоне, характеризующей беспорядочным расположением соляных куполов кунгурского возраста и наличием среди них куполов-гигантов (рисунок 1).


Каталог: 2014 -> elektronnaia bibl -> nauki i obrazavanie -> nauka i obrazavanie 2008
nauka i obrazavanie 2008 -> Ауыл шаруашылық ғылымдары
nauki i obrazavanie -> Ауыл шаруашылық ғылымдары агрономия
nauki i obrazavanie -> Ауыл шаруашылық ғылымдары Агрономия ауыл шаруашылық Ғылымдары
nauki i obrazavanie -> Резервы повышения продуктивности и плодородия орошаемых земель на западе казахстана
nauki i obrazavanie -> Ауыл шаруашылық ғылымдары Агрономия ауыл шаруашылық Ғылымдары
nauki i obrazavanie -> Факторы распространения вирусных болезней картофеля
nauka i obrazavanie 2008 -> Д. К. Тулегенова, кандидат с х. наук, Г. Х. Шектыбаева
nauka i obrazavanie 2008 -> Ауыл шаруашылық ғылымдары
nauka i obrazavanie 2008 -> Э. Э. Браун, доктор с х. наук, Г. К. Нургалиева


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет