Диплом жүмысы тақырыбы: «Бастауыш сыныпта есім сөздерді оқыту»



бет14/18
Дата25.04.2016
өлшемі2.72 Mb.
түріДиплом
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   18

46

59

бірінші-а

457

87

ой-з

32

60

шыгар-с

452

88

жақсы-с

322

6

аса-с

449

89

сол-м

317

62

тап-с

448

90

сүрақ-з

317

63

ссн-м

447

91

сл-з

312

64

жыл-з

441

92

окушы-з

31

65

біл-с

436

93

сагат-з

31

66

барлық-м

429

94

бол-е

31

67

жүмыс-з

429

95

қала-з

310

68

қанша-м

426

96

көшір-е

308

69

қал-е

426

97

„зен-з

308

70

кез-ү

405

98

есеп-з

305

71

сөйлем-з

401

99

машина-з

304

72

істе-е

400

100

тапсырма-з

298

73

өр-м

390

101

ғана-ш

291

74

қалай-м

389

102

қой-ш

290

75

біт-е

384

103

үш-е

284

76

көз-з

383

104

бірақ-ш

283

77

артық-с

374

105

мал-з

283

78

баста-с

371

106

эке-з

282

107

зат-з

278

133

қос-с

222

108

үлксн-с

276

134

жолдас-з

221

109

үш-к

267

135

бірнеше-м

221

110

оңгіме-з

270

1 зб

қара-с

220

111

пионер-з

270

137

сабақ-з

.218




112

халық-з

269

138

көрсет-с

217




113

жақ-з

269

139

жібер-с

213




14

і\іысал-з

269

140

сат-е

211




15

дыбыс-з

265

14 1Л

қарай-ш

211




16

кім-м

254

142

барлық-м

209




17

дала-з

245

143

қүс-з

209




18

аяқ-з

243

144

бәрі-м

207




19

жатыр-с

239

145

көрін-е

207




20

қой-з

239

146

енді-ү

206

121

өс-с

237

147

ара-к

205

122

сүрақ-з

237

148

дөптер-з

203 ^

123

соң-ш

233

149

жет-с

201

124

класс-з

229

150

бөлін-с

199

125

өт-с

229

151

аст-к

198

126

тау-з

227

152

тарт-е

197

127

қар-з

227

І53~Ттиын-з 195

128

ат-з

226

154

көл-з 194

129

жазыл-е

224

155

алд-к

194

130

үш-а

224

156

жауап-з

194

131

сонда-ү

224

157

эрқаисысы-м

194

132

ақ-е

223

158

емес-е

192

159

сиыр-з

192

184

сүра-е

168

160

әлең-з

191

185

ай-з

165

161

узындық-з

191

186

сыз-с

164

47

162

алма-з

і89

187

қүрастыр-с

163

163

шөп-з

189

188

кем-д

163

164

оріп-з

189

189

ма-ш

„ 163

165

салын-е

188

190

тсң-с

163

166

баскд-с

187

191

егер-ш

162

167

жаңа-с

187

192

жс-с

162

168

жар-е

187

193

ойла-с

161

169

метро-з

186

194

туралы-ш

165

170

килограмм-з

185

195

үст-к

161

171

уақыт-з

183

196

өте-ү

160

172

дейін-ш

183

197

орі-ш

160

173

совет-з

182

198

жаз-с

159

174

үшінші-а

181

199

жас-с

195

175

қайда-м

177

200

завод-з

159

176

кір-е

177

201

омір-з

159

177

жүмысшы-з

177

202

түйе-з

159

178

еңбек-з

176

203

үста-з

159

179

арман-з

176










180

рет-ш

176










181

тал-з

174










182

отын-з

171










183

бас-з

169









19-кестеде келтірілген ранг-жиілік тәуелділігін сипаттайтын лексикалық бірліктердің сөз таптарына қатысты алғандағы алатын орны мына төмендегіше: 92804 соз қолданысқа тең, барлық сөздіктің

есімдер 27,29%,

тең жарымын қүрайтын сөз таптарының ішінде етістіктер 35,66%, зат

6.07%,

есімдіктер

6,

шылаулар 9,17%, сан ссімдер

4,66%, модаль сөздер 2,14%, сын есімдер 2,07%, үстеулер 1,8/ көмекші есімдер 1,1%. Назар аударарлык бір мәселе - жиілік сөздікті тутастай алып қарастыргандагы сөз таптарының қолданылу өрісі бүл кестемен сәйкес келе бермейтіндіп. Өйткені таңдама көлемінің өсуіне қарай, қолданылымы жөнінен алгашқы орында түрган етістіктер зат есімдерден кейінгі екінші орынға түскенін кереміз. Сол сияқты мәтін көлемінің өсуі қолданылымы жөнінен соңғы орындарда түрған сын есімдердің озге сөз таптарымен салыстырғандағы үлсс салмағының өсуіне әкеледі. Бүл жерде де баланың таным қызметіндегі зат. қүбылыстардың атауы мен олардың арасындағы байланыстарлы білдіретін зат есімдер мсн етістіктердің орны ерекше сксндігі байқалады.



£.Ъ Оқулық мәтіндеріндегі лексикаиы реттеудің кейбір мәселелері

БСО лексикалық қолданыстарды реттеу мосслесі осы мақсатпен сабактасып жаткдн тағы бір зәруліктерді туындатады. Ол - оқулық мәтіндеріндегі кейбір келеңсіз қүбылыстарды реттестіру мәселесі.



48

Қарастырған мектеп оқулыктарындағы осы олқылыктардың біразы соңгы жылдары түзетілгенімен, бірқатары әлі де бір тиянакты шешім таппай келеді. 50 жылдардағы БСО тілдік норманық бүзылуына экеліп соғатын мүндай қүбылыстардың реттестірілуі зерттеу жүмысымыздың басты мақсаты болмағанымсн, лексикалық жүйенің сүрыпталып, окулыктар тіліііде қолданылуында статистикалық нәтижелердің де ескерілуін негіздеуге тырыстық. Окулыктардағы бүл секілді ерекшеліктерді дублет сөздер мен кейбір кірме сөздердің қолданылуынан, кейбір тілдік терминдердің қолданылу өрісі мен омонимдердің аз қолданылуынан айқын аңғардық. Енді осы ерекшеліктерді жеке-жеке топтастырсақ, мына мәселелердің әлі күнге ез шешімін таба қоймағандығын көреміз:

                  1. БСО дублет сөздердің қолданылуы;

                  1. Кірме сөздердің қолданылуы;

                  1. Лингвистикалық терминдердің қолданылуы;

                  1. Үндестік заңының бүзылуы.

Халыкдың тіл қазынасын меңгеру, тілді байытып, үстарта білу ~ үлкен өнер. Ал тіл мәдениетінің мәртебесін айқындайтын көрсеткіштің бірі — жазудагы бірізділік. Осы талаптар түргысынан алғанда, халыкты тіл мәдениетіне үйрететін баспасөзгс, гылыми-көпшілік әдебиет пен оқулықгарға аса маңызды міндеітер жүктеледі. Қазірп қазақ тілін нормаландыру үрдісі әдеби тілдің жергілікті тіл ерекшеліктерімен толығып жатқан халықтың сөйлеу тіліне кеңінен ықпал етуі бағытында жүргізіледі [48,171-186]. Демек, сез қолданыстарды нормаға сай реттеу - бүл тіл фактілерін белгілі бір жүйеге, ғылыми-практикалық жағынан бірізділікке әкелу, қажетті материал ретінде ойды біддірудің ең тиімді формаларын қалыптастыру болып табылады [49,18]. Бүл зәрулікті шешудің БСО мәтіндерінде кездесетін дублет сөздердің одеби тіл нормасына сай тск біреуін ғана қоддануды нақтылы шешу жәнс үлгі ретінде үсынумен байланысты біздің зерттеу жүмысымызға да қатысы бар. Ә.Ахабаевтың айтуы бойынша дублет сөздер формаларының қайсысы негізгі, нормаға лайық деген мәселені аныктау өте қиын, өйткені іс жүзінде, практикада қолданылуы бірдей дәрежедегі сездердің варианттары кездеседі де, тілдік норма ретінде олардың қай вариантын қолдану керектігін анықтауға қажетті бақылау критерийін табу қиын. 50 ж. БСО мәтіндеріндегі дублет сөздердің статистикалық сипаттамасын анықтау барысында бізғс де бүл проблема кездесті. Бүл мәселені шешуде әдеби шығармашылық жүмыстардың озық үлгілерін кеңінен тарату ерекше маңызға ие, өйткені жазушылық шеберлік, жазушылар мен публицистердің тілі халықтың ғасырлар бойы жасаған тілдік үлгілерінің сактаушысы ғана смес, сонымен қатар оның таратушысы да. Уақыт оте, көптеген сөздср өздерінің семантикалық бояуын әлсіретсе, ал енді біреулсрі жаңа мағынаға ие болады. Бүл біз

49

қарастырып отырған БСО мәтіндеріне дс тән. 50 жылдардың баспасөз окулықгарындағы айрықша назар аударарлық нәрсе -ауызша және жазба тіліміздегі дублет сөздер, олардың фонетикалық, лексикалық және грамматикалық варианттары. Бүл варианттардың біреуін гана әдеби тіл нормасы ретінде тавдап, қабылдауымыз кджет. Әсіресе орфографиялық сөздіктер арқылы мүны реттеуге болады. Көптеген сөздер осы күнге дейін әдеби тілден бсрік орын ала алмай жүрсе, біркдтар сөздер екі-үш вариантта айтылып, солай жазылып жүр. Бүлардың ішінде екіүштылары да жоқ емес. Мысалы, аталмыш окулықгарда кездесетін жиылыс — жиналыс, әтеш ~ қораз, сүрау — сүрақ сөздерінің қай сыңары да әдебиетімізде жиі қолданылады.



Профессор М.Балакаев тіл мәдениетінің маңызын айқындай келе, "тілдің икемділік кдсиетін жойып, сірідей сірестіріп қоюды көздемейміз, тілдің икемділік қасиетін арттыруды көздейміз. Тіл материалдары сүрыпталып, бүкіл халыққа түсініьсгі әрі үтымды, дәл, анық ету арқылы ғана тілдің икемділігін арттыруға болады" деген болатын [50,28]. Ал филология ғылымының докторы С.Мырзабектің айтуы бойынша "тіч мәдениеті сөздердің жазылуында бірізділіктің болуын қалайды. Мақсат арнайы сөздіктерді басшылыққа алғанда ғана орындштады. Әзірше жазуда бірізділік жетпей жатса, .ол — сөздікке атүсті қараудың нәтижесі" [51.13]. Дублет сөздердің үлгі ретінде бірін үсыну үшін біз бағалау нормасының бірі ретінде олардың статистихалық сипаттамасын есепке алдық. Зерттеулер көрсеткендей, жиілік сипаттамасы — сөздердің өзімен дублет болатын сыңарымен салыстырғандағы фонетикалық, морфологиялық жәнс лексикалық жағынан басымдығының көрсеткіші болып табылады (20-22-кесте).

20-кесте - 50 ж. БСО мәтіндерінде кездескен дублет сөздердің фонетикалық варианттары





Дублет

Жиіліг

Пайызы

Фонетикал

Жиіліг

Пайыз

к/с

сөздер

і

(%)

ық

і

ы







ғ,




варианттар

ы


ғ,

(%) '

1

бөлек

15

0,008

бөлік

199

0.107

2

жайрандау

4

0,021

жаіінандау

1

0,0005

3

жәудіреу

2

0,001

жаудырау

2

0,001

4

қауып

8

0,0043

кдуіп

2

0,001

5

найзағай

13

0,006

нажағай

8

0,0043

6

жоңышқа

4

0,0021

жоңыршқа

2

0,001

7

саяхат

3

0,0016

саяқат

7

0,0037

8

сейтіп

46

0,024

сүіітіп

48

0,0258

9

қадьір

5

0,0026

қадір

3

0,0016

Каталог: wp-content -> uploads -> 2013
2013 -> Жылдарга “Кургак учук-iv” программасы
2013 -> Қорытынды Пайдаланылған әдебиеттер
2013 -> Создание информационной системы движения ценных бумаг на примере атф банка
2013 -> 1 Геологическая часть
2013 -> Оригинал: Политическая деятельность Урус-хана и его место в истории казахской государственности // Отан тарихы (Отечественная история). 2006, №1, стр. 89-95
2013 -> «Жануарға ветеринариялық паспорт беру» мемлекеттік қызмет стандарты
2013 -> I тарау. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы абайтану мәселелері
2013 -> Жалпы білім деңгейіне мемлекеттік талап оқушылардың оқу кезеңін бітіру кезіндегі алатын білімі мен біліктіліктерінің қажетті минимум деңгейін анықтайды
2013 -> Мазмұны кіріспе
2013 -> АҚПараттық хат құрметті әріптестер!


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   18


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет