“Химия және Биология ” факультеті


Лекция №6 Тақырыбы: Т±щы су ќоймаларында жануарлардыњ µмір с‰ру жаѓдайы



бет4/12
Дата25.04.2016
өлшемі1.24 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

Лекция №6

Тақырыбы: Т±щы су ќоймаларында жануарлардыњ µмір с‰ру жаѓдайы.


Лекцияның жоспары:
1.Т±щы су ќоймаларыныњ жануарлар д‰ниесі.

2.Тропикалыќ µзендер.

3.Пелигал жєне Бентал т‰сініктері.

4. К±рлыќта жануарлардыњ таралуы.

5. Ќ±рлыќ биомассасы.

6.Ќ±рлыќта жануарлардыњ µмір с‰ру жаѓдайы


Лекцияның мақсаты: Т±щы су ќоймаларыныњ жануарлар д‰ниесімен танысу.

Лекцияның мазмұны: Єрбір табиѓи су ќойма мысалы:кµл тоѓанды алсаќ ондаѓы ±саќ аѓзалар µсімдіктер мен жануарлар т‰рлерініњ жиынтыѓы µз алдына бірт±тас биосинозды ќ±райды.М±ндай табиѓи ж‰ие басќа биосеноз- дар сияќты µздігінен реттеледі жєне жањадан пайда болады.

Кез келген су ќоймаларында тіршілік ететін жануарлар,µсімдіктер біркелкі таралмаѓан.Олардыњ жеке т‰рлері µздеріне ќолайлы жерлерде тіршілік етеді.

Су жаѓалауы єрќашан аѓзалардыњ тіршілігі ‰шін ќолайлы болып келеді.¤йткені ондай жерлерде жылы єрі к‰н сєулесі де мол т‰седі жєне су жаѓалауында єр т‰рлі оттегі де басќа жерлермен салыстырѓанда кµп болады.

К‰н сєулесі мол т‰сетіндіктен су жаѓалауында єр т‰рлі кµптеген жоѓары сатыда ќолайлы жаѓдай туѓызады.

М±нда ±саќ балдырлар да кездеседі.Сонымен ќатар жаѓалауы кµптеган жануарлар т‰рлеріне ќолайлы болады.Жануарлардыњ кейбір т‰рлері су µсімдіктерінде (ќоњыздар немесе бунаќденелілер)

енді бір тобы(балыќтар,суда ж‰зетін жыртќыш ќоњыздар)т.б. су ішінде еркін ж‰зіп ж‰реді.Су ќоймасыныњ т‰бінде айќ±лаќтыњ бунаќденелілердіњ дернєсілдері,ќ±рттардыњ біраз т‰рлері т.б. жануарлар мекендейді.Су ќоймасыныњ терењ ќабатында аѓзалар таралады.¤йткені ондай жерлерге к‰н сєулесі нашар т‰седі.М±ндай жерлерде фотосинтез ж‰ретін µсімдіктер м‰лдем µспейді.Судыњ терењ ќабаты нашар жылынады жєне оттегіде аз болады.

Сондыќтан м±ндай жерлер тіршілік ‰шін ќолайсыз аймаќ болып саналады.Су ќойманыњ ашыќ айдындары жаќсы жылынады жєне онда жарыќ мол т‰седі.Сондыќтан су µсімдіктерімен жануарлары тіршілік етеді.

Суда ±саќ балдырлар жєне ќарапайым жєндіктердіњ кірпікшелі кебісше жєне талшыќтылар,ќарапайым жєндіктер шаян тєрізділер кездеседі.Осындай су аѓынымен бірге тіршілік ететін ±саќ аѓзалар планктон деп аталады.Су ќоймаларындаѓы тіршілік тізбегінде жєне ондаѓы зат айналымында планктонныњ мањызы зор.Планктонды аѓзалардыњ мµлшері бірнеше микрометрден бірнеше метірге жетеді.Тоѓан биосенозындаѓы аѓзалардыњ тізбегі т±раќты єрі бірнеше сатыдан т±рады.Мысалы: суда µсетін µсімдік ќалдыќтарын бактериялар пайдаланады.Ал олар ќарапайымдыларѓа ќорек болады.¤з кезегінде ќарапайымдылар мен ±саќ шаян тєрізділер кездеседі. Оларды балыќтар да ќорек етеді,балыќтрды ќ±стар жєне суда тіршілік ететін басќа жануарлар ќоректенуі м‰мкін.

Су биогенеценозында бамстапќы энергия кµзі болады.Сол арќылы судаѓы µсімдіктер органикалыќ заттарды синтездейді.Су ќоймаларыныњ барлыќ жануарлардыњ биомассаы су µсімдіктерініњ биологиялыќ т‰сімділігіне тікелей байланыста болады.Табиѓи су ќоймаларында µсетін су µсімдігініњ µнімділігініњ аз болуын автотропты µсімдіктердіњ µсуімен минералды заттардыњ жетіспеуі немесе судаѓы шылќылдаќ ортаныњ ќолайсыздыѓы тікелей єсер етеді.

Ќ±рлыќтардаѓы биомасса полюстерден экваторѓа ќарай

біртіндеп арта береді жєне µсімдік т‰рлерініњ саны да кµбейе т‰седі. Ќ±рлыќтаѓы экологиялыќ ж‰йеніњ алѓашќы бµлігі жылдыќ µсімталдыѓымен µсіреді.Тундрада негізінен ќыналар мен м‰ктер µседі.Онда µсімдіктердіњ 500мыњ т‰рі кездеседі.Тундра ќылќанды немесе жалпаќ жапыраќты орманѓа ауысады.Одан кейін орманды дала жєне дала басталады.Осімдік т‰рлері 200мыњѓа жетеді.Ол µз кезењінде субтропиктік онда µсімдіктердіњ 3 мыњнан артыќ т‰рі бар.¤сімдіктіњ ењ ќалыњ єрі т‰рініњ саны µте кµп аймаѓы тропиктік ылѓалды аймаќтарда онда 8мыњнан астам µсімдіктердіњ µседі.Єр аѓаштардыњ биіктігі 110-120м-ге жетеді.Бетпаќ далада 930-дан астам µсімдік кездеседі.Полюстерден экваторѓа жаќындаѓан сайын арта т‰седі.Орманда жануарлар єрт‰рлі сатыда тіршілік етуге бейімделген.

Єрбір биогиосеноздаѓы бір-бірімен бірлесіп тіршілік ету тыѓыздыѓыда µте жоѓары болады.Ќоректену тізбегі к‰рделенген сайын бір буыннан екінші буынѓа химиялыќ элементтермен энергияныњ берілуі к‰рделенет‰седі.М±ндай кезде аѓзалар арасында кењістік ќоректік жарыќ оттегі‰шін ќатањ к‰рес ж‰ргізеді.

Ќ±рлыќта жануарлардыњ µмір с‰ру жаѓдайына ылѓалдылыќ температура ауа аѓымы к‰н сєулесі жєне µсімдік жамылѓысы ќызмет етеді. Ќ±рлыќтаѓы ылѓалдылыќ бір келкі емес, географияда жануарлар жєне ксирофилді жануарлар болып екі топќа бµлінеді. Жер шарында жануарлар Антрактида материктерінде кездеседі. Материктен м‰лде бµлек м±зды м±хиттыњ ортасындаѓы арал Юдионины сібір т‰лкісі мен солт‰стік б±ѓыныњ тіршілік ететіні бірнеше рет байќалѓан. Сонымен ќатар с‰тќоректілердіњ кµптеген т‰рі єрт‰рлі температурада тіршілік ете алады. Ондай жануарларѓа европалыќ бµлікте тиіршілік ететін япутия жаѓдайындаѓы т‰лкілер м±хиттыњ жаѓалауынан Оњт‰стік Азияѓа дейін таралѓан ќасќырларды айтуѓа болады.

Ауа дымќылдыѓы с‰тќоректілердіњ таралуына жанама фактор болсада єсері бар. Ќ±рѓаќшылыќта тек ќана ж‰ні жоќ таќыр терілі аздаѓан жануарлар ѓана азап шегеді. Ондай с‰тќоректілер бегомоттармен биболдар ылѓалдылыќтарда мол тропикалыќ обылыстарда тараѓан . Ауа дымќылдыѓынын жєне жауын-шашынныњ с‰тќоректілерге µзіндік ‰лкен єсері бар. Мысалы: Фармазовтыњ мєліметі бойынша 90см-ден ќалын ќарѓа ауѓан жерде б±лан болмайды. Еліктер ќардын ќалындыѓы 50см жабайы шошќалар 30-40см болѓанда тіршілігі ќиындайды.

С‰тќоректілердіњ негізгі сезім органдары иіс сезу, есіту оргаедары болып саналады. Сондыќтан к‰н сєулесі олардыњ мінез-ќылыѓыныњ µзгеруіне ќ±старѓа єсер еткендей єсер болмайды. С‰тќоректілердіњ ішінде жєне т‰нде тіршілік ететін кµптеген т‰рлері бар . Мысалы: Арктика жаѓдайында т‰н жануарлары жаздаѓы мєњгі жануарларѓа тез ‰йреніп кетеді.

Кµпшілік жануарлар топыраќ т‰рін жєне оныњ ќатты немесе ж±мсаќтыѓын талдаѓыштыќ келеді . Ќосаяќтылардыњ кейбір т‰рі мысалы сусымалы ќ±мда тіршілік етеді , сондай жерді сары тышќандар мекендейді, ал ‰лкен ќос аяќтылар топыраќтаѓы ќатты жерлерде ѓана мекендеген . Жер астында тіршілік ететін, соќырлар мен кµртышќандар ќатты топыраќты жерлерде, топыраѓы ж±мсаќ жерлерде де кездеседі.

Жалпы жануарлардыњ таралуы орман жаѓдайымен тыѓыз байланысты , б±л сонымен ќатар б±л байланыстыњ тµменгі сатыдаѓы ќ±‰рлыќтыќ т‰рлеріне ќараѓанда жоѓары сатыдаѓыларда µте к‰рделі. ¤йткені олардыњ климаттыќ жаѓдайларына байланысты. Олардыњ бейімделуі кµбнесе жоѓары дамыѓан орталыќ нерв системаларына байланысты.

Лекция № 7

Тақырыбы : Флора мен фаунистика патшалықтарына түсінік.
Лекцияның жоспары:


  1. Флора және фауна туралы түсінік.

  2. Материктің геологиялық бөлініуі.

  3. Өсімдіктердің түрі мен бірлестігі.

  4. Жер шары континеттеріне салыстырмалы ерекшеліктері.

Лекцияның мақсаты: Флора мен фауна патшалықтары мен таныстыру.

Лекцияның мазмұны: Флора-(римдіктердің гүл және көктем құдайы) –белгілі бір аймақта табиғи қалыптасып өсіп тұрған өсімдіктер түрі.Флора ұғымы орман, дала, өсімдіктері деген ұғымды білдіреді.Флораның мақсаты--өсімдік түрін жасап, олардың таралуын, экологиясын, биологиялық ерекшеліктерін шаруашылық маңызын анықтау.

Фауна –латын тілінен fauna – орман ,дала, жануарлардың қамқоршысы немесе бір жерде не теңіз аумағында тіршілік ететін жануарлар тобы.

Флора мен фауна саласын даиытқан Кузяикин.және Воронов. Болған.Флора мен фауна жиынтығын биофилота деп аталады.Флора мен фауна патшалықьары 9 облысқа бөлінеді.

1.Ориенталды патшалықтар.

2.Европалық

3.Мадагаскар.

4.Кап.

5.Австралия



6.Антрактида.

7.Неотропикалық

8.Неарктикалық

9.Полиарктикалық патшалықтар.

Фаунаның ең негізгі ерекшеліктерінің бірі-эндемизм.

Эндемизм дегеніміз-түрдің, туыстардың, және басқа таксономиялық бірлестіктерінің белгілі бір ортада облыста тіршілік ететін және басқа жерлерде кездеспейтін жануарлар түрлері.

Эндемизм 3түрде кездеседі;

А ) Субэндемик – барлық жерлерде таралатын жануарларды айтамыз.

Б) Прогрессивті - барлық жерлерде таралатын жануарларды айтамыз.

В) Реликтивті – жануарлар көп мөлшерде кездесетін қазіргі таңда олар белгілі бір кіші аймақтарда сақталады.

Релективті эндемизмге тұмсық басты Гаттери отряды кіреді. Гаттери тек Жаңа Зеландияда кездеседі.Ол аз қозғалатын көбінесе түнде жүретін жануар.

Өсімдіктердің орналасу тәртібін тек географиялық немесе ботаникалық немесе экологиялық тұрғыдан қарау. Әрбір материктің өзінің құрылу тарихы , бағыты , этаптары , геологиялық өзгерістері бір материк мен арал және шөл , шөлдала , геологиялық динамикалық процестер нәтижесінде өзгеріске ұшырайды .



Материктердің геологиялық белдеуі –фактолардың әсері сол жердегі флораның дамуы , өсуі , таралуы , ареал құрумен қатар жаңа өсімдік түрлері пайда болады . Бір материктен екінші материкте орографиялық , ауа райында ұқсастық болмайды . Тек кейбір өсімдік түрлері бірнеше материкте өсуі мүмкін . Өсімдіктерге топырақ , ауа райы , жыл мезгілдері геологиялық жағдай әсер ететіні белгілі .Өсімдік өз құрылымын бірлестігін құрып , өз белдеуі , түрлері жинақталып , доминанттары шыға бастайды . Өсімдіктердің жер бетінде таралуы , бөлінуі көп жағдайлар жер бедеріне , ландшафтна , географиялық орналасуына , жер шарының белдеулері : тропика флоралық аймақта жер бедеріне , ландшафтна , географиялық орналасуына байланысты көптеген өсімдік түрлері бар , ол тропикалық флорамен салыстырғанда көптеген айырмашылық та бар. Жер бетіндегі өсімдіктердің материктерге таралуы бор дәуірінен басталған. Әрбір флоралық облыста түрдің , туыстың , тұқымдастың процент тік саны , өсіп тұрған аумағы әртүрлі . Кейбір флоралық облыстары Қытай –Жапон флоралық облысы , Солтүстік Америка үштік дәуірден бері өзі өзгеріске ұшырағанда , ол жердегі кейбір өсімдік түрлері басқа жерде өспейтін , кездеспейтін – болған.

Жер шарын континенттерін салыстырмалы ерекшеліктерге , өсімдіктеріне қысқаша шолу жасап отырып , Дильс Л (1929 ж) жер шарындағы өсіп тұрған өсімдіктеріне байланысты 6 флоралық аймаққа бөлді. 1. Палеотропикалық 2. Кап . 3. Голарктикалық. 4. Неотрпикалық . 5. Антарктикалық 6. Австралиялық.

Ал Энглер .А. (1936 ж) 5 флоралы аймаққа бөлді.


  1. Солтүстік флорадан сыртқы флоралық аймақ бұл аймаққа 9 облыс 47 провинцияға бөлді.

  2. Палеотрпикалық флоралық аймақ –90 облысқа 33 провинцияға бөлді.

  3. Орталық және оңтүстік Американың флоралық аймақ –5 облысқа , 13 провинциға бөлді. 5. Теңіз жағалауы флоралық аймақ –3 облысқа , көптеген провинцияларға бөлді .

Қылқан жапырақты тайга Солтүстіктен тундрамен жалғасын табады . Тундрада тайга тәріздес Солтүстікте үзіліссіз Евразия , солтүстік Америкада жалғасқан . Тундра тайгадан көлемі кіші, тек қиыр шығыста ғана аумағы ептеп ұлғаяды . Тундра өсімдік бірлестігімен субьалпі альпі өсімдіктер ұқсастығы аз. Тундрамен тау алып жатқан аумағы , көлемі өте үлкен де кең, ал таудың көлемі онша емес . Қылқан жапырақты тайга солтүстікке тундрамен жалғасқан . Тундра тайга тәріздес солтүстіәкке үзіліссіз Евразия , Солтүстік Америка мен жалғасқан . Тундра тайгадан кіші , тек қиыр шығыста ғана аумағы ұлғаяды. Тау биік болса белдеулерге бөлінетіні өсімдіктер болатыны белгілі.

Қиыр Шығыста орман ағаштары топтасып өсетін , мұхит жағалауында басқа өсімдіктер , орман типтері орналасады . Солтүстік жарты шарда мәңгі жасыл қатты жапырақты тоғайлардың алатын орны ерекше .



Қиыр шығыста орман ағаштары топтасып өседі де , мұхит жағалауында басқа өсімдіктер ормантиптері орналасады. Солтүстік жарты шарда мәңгі жасыл қатты жапырақты тоғайлардың алатын орны ерекше. Қарама –қарсы субтропикалық ендікте, шығыс ылғалды континенттерінде мңгі жасыл субтропикалық ормандарп өсіп тұр.

Каталог: CDO -> Sillabus -> Bio
Bio -> Пәнінен Оқу әдістемелік кешен
Bio -> «биология» кафедрасы
Bio -> Лекция 30 сағат Практикалық (семинар) сабақтар 15 сағат Барлық сағат саны 135 сағат СӨЖ 45 сағат
Bio -> I.«Омыртқасыздар зоологиясы» пәні бойынша
Bio -> Оқу-әдістемелік кешен
Bio -> Лекциялар конспектісі Құрастырған б.ғ. к доцент С. Е. Келдібеков Жетісай-2006ж. Кіріспе Курстың мақсаты
Bio -> «Жаратылыстану» факультеті «Биология» кафедрасы. Оқу әдістемелік кешен
Bio -> «Тұрмыстық химия» пәні бойынша
Bio -> Сабақтың тақырыбы: Геоботаникалық негізгі ғылыми мектептер. Жоспары: Фитоценоз. Биоценоз Биогеоценоз
Bio -> «Химия-биология» факультеті «Биология» кафедрасы. Оқу әдістемелік кешен


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет