Жалпақ құттар типі Кірпікшелі құттар: Билатеральды



Дата02.05.2020
өлшемі135.69 Kb.
Жалпақ құттар типі

Кірпікшелі құттар:

Билатеральды – бір симметрия жазықтығын жүргізуге болатын екі жақты симетриялы жануарлар.

Синцитий –(гр тіліндегі Sun- бірге және цит. сөздерінен), жануарлардың ұлпа құрылымының бір түрі. Клетка шектері клеткаларды бір- бірінен толығымен ажыратпайды, цитоплазмалық маңдайша мен байланысқан синцитильді құрылым ұрықтық біріктіруші ұлпа- мезенхимаға , суйек ұлпасына және басқаларға тән .Өсімдіктерде синцитий симпласт деп аталады.

Рабдитті клеткалар – Тері бездерінің бірі болып табылады .

Паренхима – Паренхима(гр. parenchyma – жайынан құйылған), жануарларда – кейбір органдарда – бауыр, көкбауыр, бездердегі, өкпеде, т.б. негізгі қызмет атқарушы тін. Өсімдіктерде – ең негізгі ұлпа. Оның атқаратын негізгі қызметі – синтездеу және органик. заттардың қорын жинау. Паренхима клеткаларының вакуоляларында белок, май, антоциан, т.б. заттардың қоры жиналады. Мысалы, ксерофитті өсімдіктердің паренхимасында су, ал гигрофиттердің паренхимасында газ (аэренхима) жинақталады. Сондай-ақ паренхималарға арнайы белоктар, майлар, полисахаридтер, шайыр, эфир майларын синтездеуге бейімделген секреттік клеткалардың әр түрлі типтері де жатады. Паренхимада адамның тағамына және шаруашылық мақсатта қолданатын көптеген өсімдік тектес өнімдердің қоры жиналады.

Терминальды клетка – Жүйенің ең шеткі түтікшелерінің бос ұшы ерекше жұлдыз тәрізді клетка.

Протонефридия – Ұштарында жұлдыз тәрізді клеткалары бар тарамдалған түтіктер түріндегі зәр шығару жүйесі.

Амебоцит клеткалары – Зəр шығару қызметін тидеман без өнімі-амебоцит клеткалары атқарады.

Диффузия – Диффузия(лат. dіffusіo – таралу, жайылу) – нақтылы дене бөлшектерінің жылулық қозғалыстарға ұшырай отырып, сол дене концентрациясының селдір аудандарына қарай жылжуы; молекула олардың жылулық қозғалысы салдарынан шекаралас орналасқан әртүрлі заттардың бір-біріне өту құбылысы. Диффузия дененің бүкіл көлеміндегі концентрация мөлшерінің бірте-бірте теңелуін, сөйтіп оның бірқалыпты сипат алуын қамтамасыз етеді. Кейбір денелердің өте шағын бөлшектері ғана емес (атомдар, молекулалар, иондар), біршама ірі түйіршіктері де диффузиялық қасиетті иемденуі мүмкін.

Статоцистер – Тепе –теңдік мүшесі

Абортивті жұмыртқа – көптеген сарыуыз шығарғыштарға клеткалары - абортивті жұмыртқалар айналған.

Копулятивті қалта – талшықты қалталар мен камералар, сыртқы ортамен және пара гастраль қуысымен тағы бңр қалташық.

Піллә – Ақ сұламаның жұмыртқадан дамып түзілген түрі.

Мюллер – Жұмыртқадан шыққан личинка.

Гонада – ұрық жасушаларын шығаратын жануарлар мүшелері – гаметалар. Әйел гонадалары аналық без деп аталады, ркек гонадалары ұрық деп аталады.

Планула – (лат. planus — жалпақ) — ішекқуыстылардың дамуындағы личинка сатысы. Денесі ұзынша, құрт тәрізді, екі қабатты. Сыртқы қабаты — эктодерма, бұл нейроэпителилі, етті және атпа клеткадан тұрады. Ішкі қабаты — энтодерма. Планула суда еркін қозғалады, жетіле келе су түбіне түсіп, бір орынға бекіп, келесі сатысы — полипке айналады.



Сорғыш құрттар:

Тегумент – трематодтардың жамылғысы.

Базальды мембрана –(базальная мембрана); (membrana basalis, лат. membrana — жарғақ, basalis — негіздік) - эпителий ұлпасының эпителиоциттері мен олардың астындағы борпылдақ дәнекер ұлпасы шекарасында орналасқан құрылым.

Оотип – жалпақ құрттардың ұрықтанатын және жұмыртқадан дамитын орны

Мелис денешігі – Оотиптің екінші атауы

Лаурер түтігі - оотипке жиналып қалған ұрықтардың артық мүшелерін денеден шыгару қызметін атқарады.

Жыныс клоакасы – ұрық қалтасына еніп бір – біріне ұрық клеткаларын қалдырады.

Гермофродит – аталық пен аналықтың жыныстық мүшелерін қоса алғанда, аталық пен аналықтың жыныстық белгілері бар организм.

Партеногенетикалық жұмыртқа – Дененің артқы бөліміндегі ерекше ұрықтық клетка.

Мирацидий – дигенетикалық флюктердің партеногенетикалық ұрпағының личинкасы.

Спороциста – егу және көпіршік деген мағынан білдіреді.

Редия –Спороцистпаның денесіндегі патогенетикалық жұмыртқалары әрбіреуі бөлініп ұрпаққа айналады.

Церкария –гермафрадитті особьтің личинкасы

Стилет

Адолескария – Цистаның ерекше бездерден бөлініп шыққан сатысы.

Көп болу заңы – Тубелляриялардың көпшілігінде жұмыртқа саны жүздеген саны болса,сорғыштарда мыңдаған және ондаған мыңға жетедітін құбылысты айтамыз.

Гетерогония – Даму процесі

Эпизоотия – мал індеті, жұқпалы аурулардың қалыптан тыс ұлғайып кету құбылысы.

Фасциолез –Бауыр сорғыш құрттардың жұқтыратын ауруы.

Дикроцелиоз –Ланцет тәрізді сорғыштыш туғызатын аурыдың түрі.

Описторхоз-Аурудың бір түрі

Гинекофор ойығы

Шистозома – Жұмыртқаларлдың несепте табылуы.

Эктопаразит – паразиттік жолмен тіршілік ететін жәндіктер

Эндопаразит –адамның ішкі мүшелерінде паразиттік ететін жәндіктер.

Церкомер

Таспа құрттар типі:

Цестодоз –таспа құрттар жұқтыртатын аурулар.

Проглоттид –денелерінің еке буындардан тұруы.

Сколекс –табан құрттары немесе цестодтар.

Ботридия –таспа құрттардағы ерекше ұзын қысқыш аппараты.

Микротрихия –кірпікшелі өсінділер.

Финна мойынға жалғасқан басы бар кішкене көпіршігі

Цистицерк –бұршақ тәрізді сұйықтыққа толы көпіршік.

Онкосфера – алты ілмешегі бар ұрық.

Финноз –адамдар мен жануарларға тән паразиттік ауру.

Ценур –солиттер личинкасы.

Эхинококк –финнаның ерекше түрі.

Цистицеркоид –көпіршіктің құйрық тәрізді өсіндісі

Плероцеркоид –құрт тәріздә личинка.

Тениаринхоз –өгіз солиттерінің жұқтыратын ауруы.

Тениидоз –шошқалардың ересек түрлерінің жұқтыратын ауруы.

Альвеококк –өте қауіпті құрттар.

Мониезиоз –іш ауруын тудырушы.

Хименолепис –балалардағы құрт аурулары.

Дифиллоботриоз –жалпақ таспа құртпен ауру.

Лигулез –балықтардағы таспа құрт тарататын ауру.

Гельминтоз –құұрттармен ауырған аурулардың атауы.

Ликофора –цестод тәрізді личинка.

Жұмыр құрттар типі

Космополиттік топ – жұмыр құрттардың кездеспейтін ортасы жоқ сол себепті бұлар осылай аталады.

Кутикула – нематодтардың денесін қаптап тұратн қалың қабат.

Гиподерма – омыртқасыз жәндіктердің сыртқы кутикула қабатын түзетін эпителиий қабаты.

Тері – бұлшықет қапшығы – эпителий мен оның астында орналасқан бұлшықет талшығының бірігуінен түзілген.

Протоцель – схизоцель –тері бұлшық – ет қапшығы мен ішектің арасында орналасатын дененің алғашқы реттік құрылысы.

Стома –ас қорыту жүйесінің басталатын жері.

Зоопаразит –нематодтардың жануарлар паразиті болып келетін өкілі.

Фитопаразит –өсімдік паразиті.

Стилет – ауыз қуысының сорғыш мүшеге айналуы.

Протрактор –стилеттің ауыз қуысында қозғала алуы.

Онха –топырақта және суда тіршілік ететін жыртқыш нематодтарда сомалық қуыстың қарулануы.

Бульбус –өңештің кеңейген бөлігі.

Резервуар –сұйық немесе газ тәрізді затпен толтырылған, герметикалық жабылған ашық, тұрақты ыдыс.

ректум – ортаңғы ішек артқы ішекке жалғасып, аналь тесігі арқылы сыртқа ашылуы.

ренетта (мойын безі) – зәр шығару қызметін атқараы.

гиподермальды без – бір клеткалы тері бездері.

тангорецептор –тері сезу; тітіркенуді қабылдайтын рецептор.

хеморецептор –химиялық заттарды сезіп, тітіркенуді қабылдайтын рецептор. фоторецептор –жарық сезіп, тітіркенуді қабылдайтын рецептор.

папилла –жақсы дамыған аналь тесігінің маңында және осылар арқылы шағылыс кезінде аналық жыныс тесігін тауып алады.

амфида – бас бөлімінің екі бүйір жағында химиялық сезім мүшелері.

фазмида –құйрық бөлімінің екі бүйір жағында орналасады, ерітінді күйіндегі химиялық заттарды сезеді.

жыныс диморфизмі –бұл аталық пен аналық ағзаның сыртқы белгілері және басқа да белгілері бойынша айырмашылығы.

редукция – шөгіп, кері дамуы. Мысалы: аналығында жұп күйінде сақталса, аталығында біреуі редукцияға ұшырап тақ болуы.

рахис –кіндік желі немесе овоциттердің өсу аймағы.

спикула –шағылысу кезінде көмекші мүше қызметін атқарады.

трихинеллез –адам мен жануарларда болатын ішек құрты ауруы.

аскаридоз – адам мен жануарлар денесінде тіршілік ететін жұмыр құрттардан (нематодтардан) пайда болатын ауру.

энтеробиоз- жұмыр құрттар тобының ең көп таралған гельминтозы.

анкилостомоз – антропоноздық инфекциялық геогельминтозды ауру. Адамның жіңішке ішегіне паразиттік тіршілік етіп, темір жетіспеушілігі анемияның себебі болады.

фитонематодтар – ауыл шаруашылық өсімдіктерінің елеулі зиянкестері болып табылады.

оотека –

галла – бұзғыншалар

микрофилярия – адам ішегін тесіп, қан тамырлары арқылы тері астының дәнекер тканіне еніп сол жерде ересек формаға айналады.

дракункулез – ришта қоздыратын ауру.

девестация – адам, жануарлар және өсімдіктер гельминтоздық аурулардың қоздырғыштарын жоюға бағытталған белсенді шаралар.

элефантиазис – банкрофит жіпшесі тудыратын ауру.

гельминтоз – паразит құрттардың адаммен, жануармен және өсімдіктердің организміне еніп, көбеюі салдарынан пайда болатын ауру түрлері.

трематодоз – сорғыш құрттардың салдарынан пайда болатын ауру түрі.

цестодоз – гельминтоздар, адамдар мен жануарлардың Flatworms түріндегі таспа құрттары (цестодтар) тудыратын аурулары.

нематодоз – дөңгелек құрттар тудыратын адамдар, жануарлар мен өсімдіктер аурулары.

Буылтық құрттар:

Гомономды-

Олигомерлі -

Простомиум – ауыз алды.

перистомиум – ауыз сегменті.

Параподия- тұлға бөлімі біркелкі гономды сегменттерден тұрады, олардың әрқайсысының бүйірінде метамерлі және жұптасқан өсінділер.

Нотоподия- арқа.

Нейроподия- құрсақ.

Ацикула-қатты, мықты сүйеніш қабаттары.

Цирра-

Пигидий- құртардың алдыңғы ішек қуысы.

Диссептименттер – метамерикалық омыртқасыз жануарлардағы екінші реттік қуыстың жұқа көлденең септасы.

нефростом-

протонефридиялы -

соленациттер-ұзын кірпікшелі жіпшесі бар, іші қуыс, ұзын түтікке айналған дөңгелек денелі клеткалар.

нефридия -

нефромиксия- жыныс клеткалары мен несеп заттарын сыртқа шығарушы.

хлорогенді клетка-



Коннектива – жұтқыншақ маңындағы сақина, екі сегментте жатқан ганглияларды жалғастыратын көлденең сала.

Коммесура – бір сегменттегі екі ганглияны жалғастыратын сала.

Сезім мүшелері – еркін тіршілік ететіндерінде сезім мүшелері жақсы жетілген. Эпителиальды сезгіш клеткаларынан басқа, терісінде арнайы иіс және химиялық әсерді сезу мүшелері бар. Бұл қызметті атқаратын простомиумда орналасқан

Антенна -

Пальпа -

Талшық - жасуша бетінен сыртқа қарай шығып тұратын ұзынша келген бос бөлігінен және эктоплазманың қоюлығына батып тұратын базальды денешік 

Статоциста-омыртқасыздардағы тепе – теңдік механорецепторлары.

Ретинальды клетка -

Жыныс диморфизм – аталықтар мен аналықтарының арасындағы айырмашылық.

Перитонеалды эпителий - бірқатар екінші жасушалы жануарларда екінші қабатты қуысты қаптайтын бір қабатты эпителий.

Аток – буылтық құрттардың алдыңғы дене бөлігі.

Эпиток (эпигамия) – артқы дене бөлігі.

Эпиток тамаққа қолданылады -

Myrianida fasciata-эпиток бөлімінде жыныс зооидтары немесе бластозооидтарды түзейді. Олардың, біреуі үзіліп түспей тұрып, екіншісі, үшіншісі, көптегенибластозооидтар түзіледі.

Autolytus cornutus-эпиток бөлімінің атокты бөлімінен ажырайтын жерінде басы пайда болып, эпиток бөлімі өз алдына бөгде особьқа айналады.

Syllis romaso-да бүйірлі бүршіктену байқалады, басқа түрлерінде эпитокия бөлімінің бүршіктенуі ұзына бойлық бағытта өтеді.

Трохофора- цилиямен жүзетін әдеттегі планктоникалық личинкалар.

Метатрохофора –полихит аннелидтерінің еркін жүзетін личинкасы.

Планктонды форма -

су түбінде тіршілік етеді -

Балдыр арасында тіршілік етеді -

Тікентерілер паразиті -

Каспийге жерсіндірілген -

Отырғыштар класс тармағы -

Құм құрт -

Байкал көліндегі түр -

Простомиум -

Пигидиум- азқылтанды класына жататындардағы аналь тесігі.

Диссептимент-

Мезентерий – оң және сол дене қуыстарының конверсиясы кезінде пайда болатын қос мезодермальды қабат.

Моррен безі – үш жұп ерекше ізбесті бездер

Трифозоль -

Дейтрит -

Метонефридия – ішкі және сыртқы саңыаулар.

Хлорогенді клетка -

Муфта -

Архитомия – құрт денесінің бірнеше бөлікке бөлінуі.

Паратомия-

Регенерация – зақымдалған немесе жойылған органның қайта қалпына келуі.

Найдоморфа отряды -

Люмбрикоморфа -

Капролит-

Ч.Дарвин еңбегі- жауын құрттарының топырақ үшін маңызын, биологиясын, тіршілігін алғаш рет Ч.Дарвин *Жауын құрттарының әрекеттерімен өсімдік қабатының пайда болуы және олардың тіршілік ету әрекеттерін бақылау* (1881) деген еңбегінде көрсеткен.

гирудин-медициналық сүліктің сілекй бездері.

Метонефридия-зәр шығару жүйесі.

нефропора –шығарғыш тесіктер.

Резервуар - сұйықтықты арнайы тесіктер арқылы сыртқа шығарушы.

ботриодты ұлпа -

Лакуна -

амебацид -

Сперматофора-

Піллә-

Медицина сүлігі – гипертония, склероз, инсульт, көз, тері аруруларын емдеуге қолданады. Сүліктің гирудин затынан дәрі – дәрмек жасайды.

Бделлотерапия – медицинада кейбір ауруды сүлік салу арқылы емдеу әдісі. Сүліктің 15-ке жуық түрі емге пайдаланылады.

Гирудиннің қолданылуы –дәрі – дәрмек жасауда.

Қолданылатын ауру түрлері- ипертония, инсульт, көз ауруларында, склероз, тері ауруларына қолданылады.

Жылқы сүлігі – адамға және малға қауіпті сүліктердің бірі. Ол сумен бірге жұтылып жұтқыншаққа, кеңірдекке жабысып, қанның тоқтамай ағуына себепкер болады. Ашхабадта, Самарқандта, Бұқарда кезеседі.

Жалған жылқы сүлігі – қан сормайтын сүліктердің қатарына жатады. Барлық тұщы суларда таралған. Олар моллюскалармен, құрттармен, насекомдардың личинкаларымен қоректенетін жыртқыштар.

Жұтқыншақты сүлік –бұл тұқымдастың өкілдері жыртқыштар – ұсақ құрттармен, насекомдардың личинкаларымен қоректенелі. Үлкен, ұшқырлы жұтқыншағы болады. Артқы сорғышы дамымаған. Тұщы суларда жиі кездеседі. Қара теңіз. Каспий жағалауларында да мекендейді.

Сүліктердің маңызы-

Эхинуридтер-

Сипункулидтер- дара жыныстыар. Сипункулидтер барлық теңіздерде және мұхиттарда кездеседі, тек Балтық дәне Қара теңіздерде жоқ. Негізгі өкілдері: Phascolosoma margaritacea – ұзындығы 19 см, лайлы жерде тіршілік етеді; Siphonomecus multicinctus – ұзындығы 50 см-ге дейін Тынық мұхиттың Калифорния жағалауларында кездеседі. Сипункулидтер класы ескі заманнан сақталып қалған, көне дәуірге тән топты құрауы мүмкін.

Достарыңызбен бөлісу:


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет