Лекция: 30 сағ. Практикалық (семинар): 15 сағ. СӨЖ: 45 сағ. ОбсөЖ 45 сағ. Барлық сағат: 135 сағ



бет7/16
Дата28.04.2016
өлшемі2.36 Mb.
түріЛекция
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   16

8 ТАҚЫРЫП


1970 – 2000 жылдардағы қазақ этнопедагогикасының даму жайы
Қарастырылатын мәселелер:

  1. 1970 – 2000 жылдардағы қазақ этнопедагогикасының дамуы.

  2. Б.Момышұлы еңбектерінің әскери – патриотық тәрбиедегі рөлі.

  3. Қазақ этнопедагогикасының ауыз әдебиеті үлгілерін зертеудегі М.Ғабдуллиннің, Б.Адамбаевтың, М.Әлімбаевтың еңбектері.


Пайдаланатын әдебиеттер:

1. Б.Адамбаев . Шешендік өнер, Халық даналығы, Қазақтардың шешендік өнері. Алматы 1993

2. М.Әлімбаев. Халық – ғажап тәлімгер. Алматы 1994.

3. М.Ғабдуллин. Қазақ халқының ауыз әдебиеті. Алматы 1971.

4.Б.Момышұлы. Қанмен жазылған кітап. Алматы 1991.

5. Ә.Марғұлан. Ежелгі мәдениет куәлігі. Алматы 1966



Мақсаты: 1970 – 2000 жж Қазақстанда ұлттық педагогиканың дамуына үлес

қосқан ғалымдардың педагогикалық көзқарастары жөнінде түсінік беру.



Тірек ұғымдары: Жеке басқа табыну, аталар сөзі, соғыс психологиясы, ар намыс, ождан, қоғам

қайраткері, ұлттық мәдениет

1935 – 1937 жылдары сталиндік жеке жеке басқа табыну науқаны кезінде қазақ этнопедагогикасының іргетасын қалап, ғылым ретінде қалыптастыруда арнайы еңбектер жазып, зерттеу жұмыстары мен айналысқан А.Байтұрсынов, Ш.Құдайбердиев, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, Х.Досмұхамедов, М.Дулатов, М.Әуезов сияқты қазщақтың біртуар заматтары “ұлтшыл” деген атпен қуғынға ұшырады. Көпшілігі түрмеге жабылып , жер аударылды. Ал олардың еңбектері пайдаланудан алынып тьасталды. Осымен байланысты ұлт мәдениетін зерттеу ісі 1940 – 1970 жылдардың арасында тоқырауға ұшырады. Әкімшіл - әміршіл, тоталитарлық заманның ұлт мәдениеті жөніндегі мұндай біржақты көзқарас И.Сталиннің “марксизм және ұлт мәселесі” теген теориялық еңбегіне негізделген еді. Сталиннің бұл еңбегі бойынша “келешек комунизм қоғамында дүние жүзінде біріңғай тіл, біріңғай мәдениет болады, ұлт тілі кірігіп жоғалып кетеді” деген жалған қағидасы идеологиялық майданында үстемдік алған болатын.

Сталин өлгеннен кейін жеке басқа тадынудың зардабы айыпталып оның қаһарына ұшыраған, жазықсыз жапа шеккендер біртіндеп ақтала бастады.

70 – жылдардың басында КСРО халықтарының мәдениетін қайта жинау, зерттеу істері қолға алынып, бұрынғы КСРО елдерінің бір топ ғалымдары этнопедагогика проблемаларымен айналысты. 1970 – 1990 жылдардың арасында этнопедагогиканың даму заңдылықтары мен ұлттық тәлім – тәрбиенің өзіндік ерекшеліктеріне, тәлімдік мәнін ашуға арналған Ресейде Г.Н.Волков, В.Ф.Афанасев, Татарстанда А.Т.Чайчинов, Чешенстанда А.Г.Тамбиева, ӘжірбайжандаА.Ш.Гашимов, Тәжікстанда М.Сейфуллин, С.Исаев, Өзбекстанда Б.Қыдыров, Р.Рахманова, Т.Убайдулаев, Н.Сафаров, Түркменстанда Қ.Прлиев, Қырғызыстанда Н.И.Имаева, Ж.Бешимов, А.Э.Измайлов т.б. зерттеу еңбектері жарық көрді. Қазастанда осы жылдары этнопежагогиканың ауыз әдебиетіндегі көрінісіне ерекше мән беріп, зерттеу ісімен аадемик – профессор Н.Ғабдуллин, жауынгер жазушылар Б.момышұлы, М.Әлімбаев, фольклорист – ғалым Б.Адамбаев, педагог – ғалымдар Қ.Б. Жарықбаев, С.Қалиевтар айналысы.

М.Ғабдуллиннің “Қазақ халқының ауыз әдебиеті” (1974), Б.Адамбаевтың “Халық даналығы (1976)”, М.Әлімбаевтың “халық – қапасыз тәрбиеші” (1977), Қ.ждарықбаевтың “Аталар сөзі ақылдың көзі ” (1980),С.Қалиевтың “Халық педагогикасының ауыз әдебиетіндегі көрінісі” (1987), “15 – 19 ғасырдағы ақын – жыраулары поэзиясындағы педжагогикалық ойлар” (1990), Б.Момышұлының “Соғыс психологиясы” (1990) сынды т.б. еңбектерде ұлттық тәлім – тәрбиенің үлгілерінен, ақын – жыраулары поэзиясы мен халық салт – дәстүрінде, шешендік өнерде өзекті орын алуы арнайы сөз болды.

М.Горький “Халқтың ауыз әдебиетін білмейінше, екңбекшгі халықтың мәдениет тарихын білу мүмкін емес” деген болатын.

Қазақ этнопедагогикасының кең өрі алуы 1991 ж Қазстан Республикасының егеменді ел болуымен, мемлекттік Констиитуция қабылданып, ана тіліне мемлекеттік мәртебе берілуіне байланысты, ұлт тілі мен ұлт мәдениетінің өркендеуіне толық мүмкіндік туды. Қазақ тілі - ғылым тіліне айналып, кондидаттық, докторлық диссертациялардың ана тілінде қорғалуы осының айқын дәлелі болып отыр. 1991 – 1996 жылдардың арасында қазақ этнопдагогикасының проблемаларына арналған 3 докторлық, 20 тарта кондидаттықдиссертациялар қорғалды. 1994 – 1995 жылдары Қазақстанда тұңғыш рет педагогикалық ойдың 14 ғсырлық Антологиясының көп томдығы шыға бастады.

Ы.Алтынсарин атындағы қазақтың білім проблемалары институт жанынан этнопедагогика және тәрбие лабораториясы ашылып, 1994 жылдан бері ғлыми – зерттеу жұмыстарымекн айналысуда. Сондай – ақ 1994 жылы этнопедагогика мен этнопсихологияның ғылыми-әдістемелік мәселелерімен айналысатын республикалық“Ұлағат” журналы, ал 1996ж.
Қазақ этнопедагогикасының ғылыми-теориялық және әдістемелік-практиқалық мәселелерін арналған бірнеше облыстық. Республикалық, халықаралық конференциялар өткізілді. Сөйтіп, қазақ этнопепедагогикасының ғылыми – теоиялық, әдістемелік – практикалық мәелелері жан – жақты зерттеліп, тәжірибелер жинақталып, терминдері айқындалып, ғылыми жүйеге келтірді. Қазақ этнопедагогик ғылым ретінде қалыптасып, дамып жетелді, бір арнаға келтірді.

Бауыржан Момышұлы (1910 – 1982) . б.Момышұлы 20 жылдық өмірін әскер қатарында өткізіп, өмірінің соңына дейін әскери – патриоттық тақырыптарға шығармалар жазып кеткен жауынгер жазушы, тәлімге, педагог. Ол 1935 жылы Қызыл армия қатарына шақырылып, Қиыр шығыта шекара күзеінде офицер болды. Ұлы отан соғысы кезінде атақты генерал И.В.Панфиловтың 8 гвардиялық девизиясында рота, ботальон, полк, кейін дивизия командирі қызметтерін атқарып, неміс – фашист басқыншыларына соққы берді. Ботальонды бірнеше рет жау қоршауынан аман алып шығады. Осы ерліктеріне арнап, жазушы Александр Бек “Волоколам тас жолы” атты роман жазды. Романның басты кейіпкері Бауыржанның аты кеңес Одағы халықтарына кеңінен тарап, ерліктің, батырлықтың үлгісіне айналады.

Б.Момышұлының “Соғыс психологиясы ” жайындағы әңгіме – лекциясында Ұлы Отан соғысының тарихы, сегізінші дивизия – гвардиясының Мәскеуді жаудан қорғаудағы ерлігі, генерал Понфиловтың соғыс ісін бсқарудағы шеберлігі мен солдат психологиясын жақсы меңгерудегі бірлігі, адамға деген ізгі жүрегі, әкелік қомқорлығы, солдаттар мен офицерлер арасныдағы қарым – қатынас жайы ғылыми – психологиялық тұрғыда сөз болады.

Тәрбие жұмысының мақсаты - адамның бойындағы жауынгерлік қасиеті, жауынгерлік өнегелілікті қалыптастыру . Бұған адамды иландыру арқылы қол жеткізіледі. Отбасына, халқына, Отанына, мемлекетіне берілгендік, үлкенді, заңды, тәртіпті, дәстүрді сыйлау, сақтау арқылы жеңіске жетуге болатынына сендіру қажет. Ал “сендіру саналы түрде іске асқанда ғана мінез – құлықта қалыптасып жауынгердің адамгершілік келбетінен тұрақты орын алады” деп қарайды.

Бауыржанның этнопедагогикалық еңбектерінің біразы терме, толғау өлеңдер мен мақал – мәтел, бата – тілек, афоризм сөзтіркестеріне құралған. Оның терме өлеңдері жыраулар поэзиясындағы ақыл - нақыл, термелерге ұқсас болып келеді. Ақын өзінің “Ана тілін ардақта” деген үш ауызөлең жолында көшеде қол, ауызды, тырнақты бояп, шашты күзеп, темекі тартып, орысша шатып – бұтыпжүрген мінезі, іс - әрекеті өзгеше қыздарға арнайды.

Көшеде бояу ерін сылқылдаған,

Былдырлап орысшылып жырқылдаған,

Ұмытып ана – тілін, салт – санасын,

Не қалды тілімізде жыртылмаған, -

деп өкініш білдіреді.
Мәлік Ғабдуллин (1915 – 1973) Ұлағатты ұстаз, көрнекті пдагог философия ғылымдарының докторы, профессор, ауыз әдебиетін ұзақ жылдар зерттеген ғалым, акдемик, халық батыры, қоғам қайраткері М.Ғабдуллин “сегіз қырлы, бір сырлы” елін сүйген азамат, шынайы халық педагогы болды. Ол халықпеждагогикасының қайнар көзі - халқымыздың бай мұрасы – ауыз әдебиетін зерттеу ісімен үздіксіз отызбес жыл айналысты.

М.Ғабдуллин 1935 ж Абай атындағы Қазақ пежагогиа институтын үздік бітіріп, осы институттың аспирантурасына қалды.

1938 ж КСРО Ғылым академиясының қазақ филиялында ғылыми қызметкер болып істегеннен бастап, қазақ ауыз - әдебиетінің ғылыми – теоиялық мәселелерін жан – жақты терең зерттеу ісіне белсене кірісті.

1945 ж.Ұлы Отан соғысын жеңіспен аяқтаған М.Ғабдуллин Қазақ КСР Ғылым академиясының мәдебиет және өнер институтына ғылыми қызметке қайта оралып 1947 ж. “Қобыланды батар жырының халықтық сипаты” деген тақырыпта кондидаттық диссертация қорғайды. Кейін “Қазақ хлқының ауыз әдебиеті” атты көлемді монография жазып, осы еңбектің негізінде докторлық дисертация қорғайды.

М.Ғабдуллин жоғарғы оқу онында келешек мұғалімдер даярлау сімен ұзақ жылдар айналысып, республикалық пеадгогика қоғамының төрағасы, КСРО Педагогикалық ғылымдар акдемиясының олық мүшесі бола жүріп, жас ұрпақты тәрбиелеу ісіне зор үлес қосты.
Балтабай Адамбаев (1919 – 1990). Б.Адамбаев 1939 жылы Кеңес армиясы қатарына шақырылып, 1941 – 1945 жылдардағы отан соғысы кезінде гвардиялық атқыштар ротасының командирі қызметін атқарады. Ол майдандағы ерліктері үшін бірінші дәрежелі Отан соғысы орденімен екі рт, оннан аса жауынгерлік медалдармен наградталады.

Б.Адамбаев 1962 ж академик М.О.Әуезовтың басшылығымен “шешендік сөздердің шығу тарихы” деген тақырыпта философия ғылымының кондидаты атағын қорғайды.

Б.Адамбаев “жазушы” баспасынан шыққан “алтын сандық” атты кітабында бұрынғы естеліктерінде айтылған ойды жалғастыра түсіп, толғау – жырлар мен шешендік сөздердің түп төркінін теориялық тұрғыда қарастырып, ол халқымызға аты мәшһұр Майқы, Әнет баба, Төле би, Қаз дауысты Қазыбек, Сырым шешендерден бастап , күні кеше өмір сүрген халық ақындары : Шашубай, Қалқа,Үмбетей, Әсет, Орынбайлардың ел аузынан жазып алынған мол мұраларына сүйене отырып , жоғарыдағы пікірдің ратығын мойындатады.
Мұзафар Әлімбаев (1923 ж туған.) Көрнекті ақын, жауынгер, жкрналист, тәлімгер жзушы, Қазақстанның халық жазушысы М.Әлімбаев өмір жолын ұстаздықтан бастап, ұстаздықпен өткізіп келдеі. Олай дейтініміз, ол 1948 жылы Кеңес Армиясы қатарынан қайтқаннан кейін үздіксіз жрты ғасыр бойыбалалар әдебиетімен айналысуда. Оның өлеңдері мектеп оқулықтарына, хрестоматияға, жас өнерпаздар репертуарларына еніп, тұрақты орын алған. Ол ұзақ жылдар бойы “Балдырған ” журналының бас редакторы болып, балаларға арнап жүздеген өлең, ондаған қысқа әңгіме жазумен бірге қазақ халқының тәлімгерлік бай қазынасы - мақал – мәтелдерді жинау, зерттеу иісмен айналысқан.

М.Әлімбаев 50 – жылдық жазушылық, журналистік өмірінде Қазақстанның қала, даласын жалықпай аралап, үлкенмен де, кішімен де, ғалыммен де, малшымен де, диқанмен де, өпті көрген көнекөз қарттар мен де, үй шаруасындағы аналар мен де сұхбаттасып, жылт етер жылуы бар сөз болса, жинай берген. Халықтық мұраны жинай жұріп, Әдеби тілді байытқан. Жиған - тергенін де оқырманға үйреткен, өзі де сол халықтан үйренген. М.Әлімбаев халвқ мұрасын ерінбейжинаушы және оған өз жағынан үлес қосушы ғана емес, фольклрлық шығармаларды жан – жақты теең зерттеп, тың пікір айтушы ғалым да. Оған жазушының “Көңіл – күнделігі”, “Абайды қайталап оқығанда” деген эселері мен тіл тазалығы, ұлт мәдениетінің проблемалары төңірегінде жазған мақалалары, 19994 жылы “Рауан” баспасынан шыққан “Халық - ғажап тәлімгер” атты педагогикалық ой түйіні, халық педагогикасының қыр мен сыры туралы тебірен жазған ғылыми еңбегі куә.

Қазақ халқының ежелден ұлт тәрбиесі мне қыз тәрбиесін бөліп қарауы, бала тәрбиесіндагі отбасының, жолдас – жораның рөлі де автордың назаынан тыс қалмаған. Мұзағаң көп бала тәрбиелеп, шынайы ұстаз бола білген ата- аналардың өмір тәжірибесінен орынды мысалдар келтіре, оын иянақтап түйе білген.

Қара өлеңдерде кездесетін тәлімгерлік афоризм сөздердің көптігін және олардың нәрлілігін автор дөп тауып, терең талдай білген.

Мысалы:

Орынды, өнерге, білім дәсін тату,



Жігітке жараспайда қарап жату.

Бүгінгі күн еңбекпен өткізбесең,

Ертеңгі күнге қиындау жауап қату.

Ақылсыздың еш сөзі мақұл болмас,

Екі туып болсаңда бір қалғаның

Еңбегіңдей өзіңнің жақын болмас, -

деген өлең жолдары тұнып тұрған ақыл, таптырмас нақыл екенін дәлелдеген.


Каталог: CDO -> Sillabus
Sillabus -> Лекция : 15 сағат обсөЖ : 15 сағат Барлық сағат саны : 45 сағат Қорытынды бақылау : емтихан, 4 семестр
Sillabus -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Sillabus -> Хор жүргізу” пәні бойынша 5В010600-“Музыкалық білім” мамандығының студенттері үшін. ОҚУ-Әдістемелік кешен
Sillabus -> Арнайы семинар: “Абайдың ақын шәкірттері” пәні бойынша
Sillabus -> Лекция:: 18 сағат Семинар: 16 сағат СӨЖ: 11 сағат Барлық сағат саны: 45 сағат
Sillabus -> Лекция:: 34 сағат Семинар: 34 сағат СӨЖ: 22 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
Sillabus -> Лекция: 3 Практикалық/семинар: 6 СӨЖ: 99 Барлық сағат саны: 135 Аралық бақылаулар саны:
Sillabus -> Семинар: 248 сағат обтөЖ: 124 сағат ТӨЖ: 40 сағат Барлығы: 412 сағат І аб-30 балл ІІ аб-30 балл Емтихан-40 балл
Sillabus -> Лекция: 18 Семинар: 16 СӨЖ: 11 Барлық сағат саны: 45
Sillabus -> Лекция : 30 сағат обсөЖ : 30 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат Аралық бақылау саны 2 60 балл


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   16


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет