Лекция 30 сағат Практикалық (семинар) сабақ 15 сағат СӨЖ 45 сағат обсөЖ 45 сағат Барлық сағат саны 135 сағат



бет6/17
Дата25.04.2016
өлшемі2.89 Mb.
түріЛекция
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

Шүйгіншөп


өсімдіктің ең жоғарғы жағында шоғырланып түрады. Гүл тәжі бес гүл жапрақшаларынан, ал гүл тостағаншасы бес имек қалақшалардан түрады. Тұқымы – бір шетінде шашағы бар, кішкене ғана сопақша жеміс. Май- август араларында гүлдейді.жемісі июль-сентябрь айларында піседі.Шүйгіншөп көбінесе шабындықтарда, көгалді жерлерде, өзендердің жағаларында, бұталардың арасында, ормандарда, батпақты жерлерде кездеседі.

Өсімдік гүлдеп біткеннен кейін оның жер үстіндегі бөлігі қурай бастайды. Міне, осы кезде оның тамырын жинау басталады. өсімдіктің тамырында эфир майлары, изовалериан қышқылы, алколоидтар бар. Эфир майлары нерв жүйесін тыныштандырады, ұйқыны қалпына келтіреді, бронх демікпесінде, мигрень ауруында, жүрек қатты соққанда, іш қатты түйнеп ауырғанда қолданылса, өте жақсы нәтиже береді. Ол мұнымен қатар жүректің қан тамырларын кеңітіп, ондағы қан айналысын жақсарта алады.



Дәріні дайындау және қолдану тәсілі. Ұнтақталған тамырдың 1 шай қасығын 1 стакан салқын суға салып, 6-8 сағат тұндырып қоядыда, сүзып алып, 1 ас қасықтан күніне 3 рет ішеді. Белгілі ғалым Б. Е Вотчальдың тәсілі бойынша дәрілік шүйгіншөпті шай ретінде былай пайдаланады: 10 грамм ұнтақталған тамырды қайнап тұрған 1 стакан суға салады да, стаканның бетін таң атқанша бір ыдыспен жауып қояды. Таңертең сүзіп алады да, стакандағы дәріні бір күні бойы шетінен ұрттап ішіп тауысады.

Өзекті жөке – биіктігі 30 метрге дейін жететін, қара қоңыр түсті жылтыр қабығы бар ағаш. Жапырақтары кезектесе орналасқан, сағақтары үзын, жүрек тәрізді, шеттері майда, ара тісті, ұштары сәл сүйірлеу. Гүлдері ашық сары, кіші-гірім гүл шоғырын жасап түрады. Әр-бір гүл шоғырының жанында қосымша жапырақшалары бар. Жемісі бір-екі

Өзекті жөке

тұқымды жарғақша. Жөке ағашы июнь-июль айларында бар болғаны 10-15 –ақ күн гүлдейді. Сондықтан гүлдерін жинайтын уақытты өткізіп алмаған жөн.

Дәрі жасау үшін жөке ағашының гүлдерін қосымша жапырақшаларымен бірге жинап алады. Құрамында эфир майлары, илік заттар, воск, геспиридин, қан, шырыштар, С витамині, каротин бар.Жөке ағашының гүлдерінен жасалған сұлы тұнбалар тер шығарады, денесінің қызуын төмендетеді, микробтарды жояды.

Жөке гүлін халық ежелден-ақ жоғарғы тыныс жолдарының қабынуына қарсы қолданып келген. Бұл үшін кептірілген жөке гүлінің 1 ас қасығын 1стакан қайнап тұрған суға салып, 20минут тұндырады да, шай құсатып түнге қарай ішеді. Халық медицинасында бұл өсімдіктің гүлін ревматизмге, жөтелге, іштің түйнек ауруына да қарсы қолданады. Сонымен қатар жөке ағашы аяқ-қол бұлшық еттерінің тырысуына, бүйрекке тас байлануына, қуықта құм пайда болуына шипа. Дене сыртындағы іріңді жараларды жұмсарту үшін оның бүршіктері мен жапырақтарын пайдаланады. Жөке ағашының жас қабығын қайнатып жасаған шырышпен геморройды, подаграны және күйікті емдеуге де болады. Бас ауырғанда жөке ағашының жас жапырақтарын басу керек.



Сары раушан биіктігі 1метрге жуық, көп жылдық шөп тектес өсімдік. Сабағы жіңішке, тік өседі, жоғарғы жағы бұтақты. Тамырынан өсіп шыққан жапырақтарының сабақтары ұзын, эллипс тәрізді. Сабақтың жоғарғы жағындағы жапырақтары сопақша, отырмалы. Гүлдері алтындай сары, өсімдіктің жоғарғы жағына сыпырғы сияқты шоқтала орналасқан. Сары раушанның орыс тілінде “золотая розга” деп аталатыны да гүлдерінің осындай түсіне байланысты. Бүкіл жаз бойы гүлдеп түрады.

Сары раушан селдірлеу ормандарда, бұталар арасында, тастақты жерлерде, тау етектерінде өседі. Дәрілік мақсат үшіни оның жоғарғы жағындағы бөлігін гүлдеген кезінде жинап алады. Құрамында илік заттар, сапониндер, эфир майлары, алкалоидтар бар.Халық медицинасында сары раушанды несеп айдайтын дәрі ретінде бүйрек қабынғанда, қуыққа, бүйрекке тас байланғанда, денеде ісік пайда болғанда пайдаланады. Сонымен қатар бұл өсімдікпен ревматизмді, подаграны емдейді. Кейде дене сыртындағы жараларға да жапырақтарын кептіріп, ұнтақтап себеді.




Сары раушан



Дәріні дайындау және қолдану тәсілі. Ұнтақталған өсімдіктің 6 шай қасығын алып 2стакан салқын суға салады да, 8сағат тұндырады. Дайын болған дәрәні бір күн ішінде ұрттап ішіп тауысады.

Сүйекті аққурай – Псоралея костянковая Сүйекті аккурай – биіктігі 150 сантиметрге жуық,өн бойын ақ түк басқан, жуан тамыры жерге 4 метрге дейін тереңдейтін өсімдік. Жапырақтары дөңгелек, шеттері тісті, екі жағында да көптеген кішкене қара дақтары, сағақтарының түбінде жіңішке келген қосымша жапырақшалары бар. Гүлдері ақшыл көк түсті, сиректеу шашақ тәрізді, ол өсімдіктің жоғары жағында шоғырланып тұрады. Жемісі – бұршақ сықылды сұр түсті дән. Май айынан июль айына дейін гүлдейді. Июль-сентябрь айларында жеміс береді. Гүл тостағаншасы қоңырау сықылды түтікшеге ұқсайды.


Оңтүстік Қазақстанның кейбір жерлерінде бірнеше километр аймақты алып жатқан аққурайлы шөлейт далалар кездеседі. Ол – малды тез семіртетін бағалы өсімдік. Бірақ бұл жерлерде малды өсімдіктің жемісі пайда болғанға дейін ғана жаюға болады. өйткені сүйекті аққурайдың жемісі малдың іш тастауына соқтырады. Сондықтан малшылар бұл кездері малдарын дереу басқа жайылымдарға айдайды. өсімдіктің құрамында стероидты қосылыс – друпацин, псорален, эфир майлары, белок, қант бар.



Сүйекті аққурай


Индияда өсетін аққурайдың басқа бір түрі денедегі ақ таңдақты емдеу үшін бағалы дәрілік өсімдік болғандығына байланысты өзбек ғалымдары елімізде көп кездесетін сүйекті аққурайды зерттеп көрді. Сөйтып сүйекті аққурайды денедегі ақ таңдақты

емдеудегі дәрілік қасиеті Индияда өсетін әлігі өсімдіктен асып түспесе кем түспейтіндігі анықталды. Зерттеу жұмыстары бұл өсімдіктің жемісін тек жаппай піскен кезде ғана жийнап алып пайдалану керектігін көрсетті. Бұл кезде өсімдіктің құрамындағы дәрілік заттар барынша көбейеді екен. Сүйекті аққурайдан алынған псорален атты дәрі аптекаларда сатылады.



Самалдық шөп – биіктігі 1 метрге жуық, бір жылдық, шөп тектес өсімдік. Сабағы тік өседі әрі қысқа, ұштары сүйір, шеттері бүтін, жоғарғы жағында қара қоңыр дақтары бар, бұтақтары көп, жапырақтары кезектесіп орналасқан. Гулдері ақ немесе қызғылт түсті, 5 гүл жапырақшадан түрады, жапырақтарының куысына масақша тәрізденіп шоғырланған. Жемісі – жұмыртқа сықылды қара түсті жылтыр жңғақша. Июнь-сентябрь ацларында гүлдейді.


Каталог: CDO -> Sillabus -> Bio
Bio -> Пәнінен Оқу әдістемелік кешен
Bio -> «биология» кафедрасы
Bio -> Лекция 30 сағат Практикалық (семинар) сабақтар 15 сағат Барлық сағат саны 135 сағат СӨЖ 45 сағат
Bio -> I.«Омыртқасыздар зоологиясы» пәні бойынша
Bio -> Оқу-әдістемелік кешен
Bio -> Лекциялар конспектісі Құрастырған б.ғ. к доцент С. Е. Келдібеков Жетісай-2006ж. Кіріспе Курстың мақсаты
Bio -> «Жаратылыстану» факультеті «Биология» кафедрасы. Оқу әдістемелік кешен
Bio -> «Тұрмыстық химия» пәні бойынша
Bio -> Сабақтың тақырыбы: Геоботаникалық негізгі ғылыми мектептер. Жоспары: Фитоценоз. Биоценоз Биогеоценоз
Bio -> «Химия-биология» факультеті «Биология» кафедрасы. Оқу әдістемелік кешен


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет