Лекция: 37 сағат Практикалық (семинар) сабақ: 15сағат Лаборатория 15 СӨЖ: 158 сағат Барлық сағат: 225 сағат



бет4/14
Дата28.04.2016
өлшемі3.12 Mb.
түріЛекция
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

Рулық құрылыс ыдырағаннан кейін үлкен өзендер бойында пайда болған құл иеленуші мемлекеттердің арасында Египет бірінші болып шын мәніндегі қуатқа жетті, төңірегіндегілерге өктемдік жүргізген ұлы державаға айналды жердің ежелгі египеттіктерге ғана белгілі шағын көлемінде болса да дүние жүзілік талап еткен бірінші империяға айналды. Ауыз бірлікті мықты ұйымшылдығы берік халық билік жүргізуші топқа толық бағынған мемлекет. Өз күшіне деген сенім оны сақтап еселей беруге деген билеуші топтың бүкіл дүниетанымын айқындап египеттіктер дінінің негізінде алынды. Жаңа пайда болған Египет ұлы державалығы және көршілердің онан қорқу жаңа пайда болған Египет мектебі египет халқының өзінің жоғары өкімет сіңіруге тиісті қорқыныш біржолата


Белгіленген түсініктер мен сенімдердің болуын талап етті. Египет өнері де патшаларды мадақтау сол патшалар өздерінің жеке дара билік жүргізуіне негіз етіп алған мызғымас және түсініксіз идеяларды мадақтау негізінде жасалды. Мұның үстіне бұл өнер эстетикалық ләззаттың қайнар көзі ретінде оның үстіне бұл өнер эстетикалық ләзаттың қайнар көзі ретінде емес осы йдеялардың өздері мен ресми атағына сай ізгі құдай перғауын билігін қиялды да таңданарлық формалар мен бейнелер арқылы орнықтыру үшін жасады.

Бірақ бұл жеткілңксіз. Перғауын билігінің Египет халқына, египет мемлекетінің көрші тайпалармен патшалықтарға билігі барған сайын берік орныға түсті. Ал, енді мұны адамды күтіп тұрған ең қорқынышты нәрсемен- ажалмен қалай үйлестіруге болады.Осындай көз көріп құлақ естімеген құдірет соншама билік, кенет мұның бәрін өлім өшіреді. Бұл мүмкін емес бұл болмайды да.Бірде бір басқа цивилизация ажалға қарсылық египеттегі сияқты.Осыншалықты айқын, нақты және мүлтіксіз бейнесін тапқан емес.Бұл- бірнеше жылдар бойы Египетке шабыт берген батыл да табанды қарсылық.



2.Гиза пирамидасы. Гиза пирамидасы сәулет ғимараты перғауын Ментухотеп 1-дің басына тұрғызылған ғибадатхана Ніл дариясында батыс жағалауда Бахиир баурайында салынды. Ғибадатхананың өнер тарихында өзінің ерекшелігімен сәулеттік тың әдіспен тұрғызылған құнды ғимарат.

Ғимараттың біраз бөлігі жартастан қашалып тұрғызылды.Бағаналар тізбегінің үстінде маңдайша орнатылған. Негізінен ғибадатхана екі қабаттан тұрады, бірінші қабатта маңдайша бөлігінде ортасында көтерме жол салынған.Ғибадатхананың атын шығаратындай бірнеше ерекшенліктері бар.Оның біріншісі Ескі Мысыр патшалығы тұсында сәулет өнері әдісі жымдасып, жарасым тауып тұрғандай Екіншісі ғибадатхана табиғатпен байланыса жоғары үйлесімділік сәйкестікке қол жеткізуі. Жартысы қия жартастан қашалып, тұрғызылған ғибадатхана қашалып тұрғызылған ғибадатхана айналасында әсер қалдырады. Бұл кезде сәулетшінің ірі жетістігі. Осынау атақты аңызға айналған ғибадатхана сол дәуірдің ірі сәулетшісі Иртисен жобалап салды.

Мысыр перғауындары осыдан кейін де өз биліктерін Мысыр жерінде тиянақтай түсті .Экономикалық шаруашылық реформалар жүріп, әскери күш шыңда лып, қуатты мемлекетке айналды. Патша биліктері перғауындар Сенсурет Аменхотеп тұсында барынша шыңдайды. Олардың тұсында жазиралы Нубии жері басып алынып өз иеліктерін қаратты. Жаңа жерлерге тұрақтап иелік етуге ірі қорғандар биік те берік тісті мұнаралар және каналдар салынды.Фаюм жазығында суландыру жүргізіліп елдің экономикасын біраз өркендеді.Сонымен бірге осы кезеңді сәулет өнері бейнелеу өнері де біраз алға дамыды. Сәулет кешенінің әсіресе патша Аменхотеп ғибадатханасының айрықша атап өтуге болады.Бұл ғимарат айрықша патша бұйрығымен тұрғызылған. Өнер деп атайтын творчество көз аясындағы дүниені өзінше бейнелейтін адамдар түсінігінде үлкен сиқырлы күшке ие болады. Египеттіктерге ғаштық өмірдің табиғи ағысын бұзушылық болып көрінген ажалды тоқтату жеңіп шығу жөніндегі ынтық үміт аруаққа табыну, Египеттің бүкіл өнеріне өз таңбасын салды. Ежелгі Египеттік құл иеленуші қоғамның тоқырау сипаты жалпы Египеттік өнердің бір сарындылығын белгіледі. Египеттік суретшілер өздерінің жеке қасиеттерін өздерінің творчестволық тынысын таныта білді. Жалпы алғанда қатып қалған сияқты, бірақ өз қуаты жөнінен жаңадан пайда болған әрі қайталанбас стильдің айқындылығы мен мүлтіксіздігі жөнінен үздік асқаралы сұлулығымен мәңгі табындыратын Египет өнері сонымен бірге өзінің жанды нәзіктігімен, дүниені дүркіреткен алып қанат серпіні арқылы ерекше тартымдылығымен елітеді.

Мазардағының оның архитектурасындағының онда салынған суреттер мен мүсіндер қаза болған адамды риза ету үшін оған толтырылатын барлық сән салтанат өмір сұлулығын Ежелгі Египеттіктер өз қиялымен елестеткен сабырлы асқақ сұлулықты білдіруге тиіс. Египет патшалары мен шонжарларының суреттегі музейлерге қойылған. Мазарларда өмірдің сұлулығын бейнелеген ұлы Египеттік өнер бүгінде тірі. Египеттік аңыз уақыт өзені пирамидалардың мызғымас сұлулығының алдында дәрменсіз. Перғауындардың өздері жөнінде олардыңкүш қуатымен істері жөніндегі түсінік баяғыда-ақ «ұмытылу құрдымына» кеткен, кәзіргі кезде де осы алып мазарларға қарап, біз «жер бетіндегінің бәрі уақытан сескенеді, ал уақыт пирамидалардан сескенеді», - деген қанаты сөздерді еріксіз қайталймыз. Тас алыптар жерден көтеріліп жаңа орындарға тасылды жартаста ойып жасалған ғимараттар осылай мұқият бөлшектеліп содан кейін бұрынғы күінде қалпына келтірілді бірнеше мынң жылдар бұрын жасалған алып ескерткіштер құм арқылы басқа жақтарға қарай бет алды. Кзінде тек адам қолымен орнатылған алып ескеткіштер енді осы заманғы ең қуатты техниканың көмегімен көшірілді.



2. Ескі Мысыр патшалығы тұсында сәулет өнері Ғимараттың біраз бөлігі жартастан қашалып тұрғызылды.Бағаналар тізбегінің үстінде маңдайша орнатылған. Негізінен ғибадатхана екі қабаттан тұрады, бірінші қабатта маңдайша бөлігінде ортасында көтерме жол салынған.Ғибадатхананың атын шығаратындай бірнеше ерекшенліктері бар.Оның біріншісі Ескі Мысыр патшалығы тұсында сәулет өнері әдісі жымдасып, жарасым тауып тұрғандай Екіншісі ғибадатхана табиғатпен байланыса жоғары үйлесімділік сәйкестікке қол жеткізуі. Жартысы қия жартастан қашалып, тұрғызылған ғибадатхана қашалып тұрғызылған ғибадатхана айналасында әсер қалдырады. Бұл кезде сәулетшінің ірі жетістігі. Осынау атақты аңызға айналған ғибадатхана сол дәуірдің ірі сәулетшісі Иртисен жобалап салды.

Мысыр перғауындары осыдан кейін де өз биліктерін Мысыр жерінде тиянақтай түсті .Экономикалық шаруашылық реформалар жүріп, әскери күш шыңда лып, қуатты мемлекетке айналды. Патша биліктері перғауындар Сенсурет Аменхотеп тұсында барынша шыңдайды. Олардың тұсында жазиралы Нубии жері басып алынып өз иеліктерін қаратты. Жаңа жерлерге тұрақтап иелік етуге ірі қорғандар биік те берік тісті мұнаралар және каналдар салынды.Фаюм жазығында суландыру жүргізіліп елдің экономикасын біраз өркендеді.Сонымен бірге осы кезеңді сәулет өнері бейнелеу өнері де біраз алға дамыды. Сәулет кешенінің әсіресе патша Аменхотеп ғибадатханасының айрықша атап өтуге болады.Бұл ғимарат айрықша патша бұйрығымен тұрғызылған.

Нілдің суы тамаша ескеткіштері мәнгі қазыналарға , зор сеніммен тарихта теңдесі жоқ міндетті шешу ісіне үлес қосуға әрбір ізгі нейетті адамды шақырды. Тұңғыш рет тұтас аймақтар өте мұқият және кең көлемде өнер ескеткіштері мыңдаған жылдар бойы жатқан жерінен қазылып алындаы. Египет сәулет өнерінің атақты ескерткіштері зор мүсіндер қайтадан жинауға көшірілді осы соңғы нәрсе сәулет ескерткіштерін жаңа жерде Орнату өте маңызды үш мың жылдан бұрын Амадта салынған храм жаңа орынға көшірілді. Храмның жаңа жеті залы ерекше көркем суреттермен безендірілген мұнда көптеген жазулар бар. Мұның теңдесі жоқ аңғартатын жайлар. Eжелгі көне дәуірде өнердің өркекндеген уақыты орта патшалық тұсында болды. Осыған дейінгі замандарда перғауындардың құдайдай дәуірлеген билігі әілсіреп Мысыр патшалығы бірнеше билікке бөлініп ыдырап кетті. Жеке бөлшектелген аймақтарға нормахтар билік жүргіхзді. Бұрын айтқпандай Мысыр халқының тағдыры көбінесе Ніл дариясымен көп байланысты болды.

Қарапайым халықтың ортақ асыраушысы болған дарияны жеке-жеке иелікпен пайдалану үлкен дау-дамай тартыс артынан экономикалық құлдыраушылық тудырды. Мысыр мемлекетін бұрынғыдан қиянкескі күрес басталды. Нәтижесінде оңтүстік нормахтар мерейі үстем болып, бір орталыққа бағынаған мемлекет болды. Жаңадан үкімет басына келген патшалар өздерінің астанасы Фивте және оның маңайында өткен перғауындардың жолын қуған ірі ғибадатханалар мен кесенелер тұрғыза бастады.Солардың ішіндегі ең елеулісі Гиза пирамидасы сәулет ғимараты перғауын Ментухотеп 1-дің басына тұрғызылған ғибадатхана Ніл дариясында батыс жағалауда Бахиир баурайында салынды. Ғибадатхананың өнер тарихында өзінің ерекшелігімен сәулеттік тың әдіспен тұрғызылған құнды ғимарат.



Бақылау сұрақтары

1. Мысыр перғауындары

2. Аменхотеп ғибадатханасы

3. Гиза пирамидасы


5 - лекция. Таќырыбы: Ежелгі патшалық өнері. Орта патшалық өнері.Амарн кезеңі. Жаңа патшалық. Ежелгі Месопотамия өнері. Кейінгі кезең.

Жоспары:

1.Перғауын Яхмос патшалығы.

2.Хатшепсут ғибадатхангасы

3.Жаңа патшалық.Кейінгі кезең

4. Месопотамия өнері
Лекция маќсаты: Перғауын Яхмос патшалығы мен хатшепсут ғибадатхангасына шолу жасау

Лекция мєтіні (қысқаша)

1. Перғауын Яхмос патшалығы Орта патшалық дәуірі соңынлда перғауындар билігі әлсіреп елде экономикалық құлдырау басталды. Бір жағынан бас көтере бастаған нормахтар билікке таласып, екіншіден азиялық көшпенділер үздіксіз шапқыншылығы екіншіден азиялық қарапайым халықты мезі етіп елдің ішінде көптеген толқулар етек жайды. Әсіресе 1700 жылдары алдыңғы Азиядан келген гиксос тайпалары жаугершілік соғысы Мысыр патшалығын ойсыратып жіберді.Олар төменгі мысырды жаулап алған өз астанасы аверичсті сонымен қоймай қалған мысырлықтар алым-салым жинап отырды. Үстемдік еткен гиксостар мысырды жүз жылдай билеп төстеді. 1600жылдары Отаршылдықтан құтылу үшін әрі мысырды қайта бір орталыққа бағындыру үшін Фив билеушілері азаттық соғысын жүргізді. Соғыстың нәтижелі аяқтау перғауын Яхмостың үлесіне тиді.Сөйтіп ел бірігіп бір патшалыққа айналды. Перғауын Яхмостың қалған әулеті елді екі ғасыр бойы биледі. Фиван билеушілері азаттық соғысының көсемі болуымен елді азат етумен халық арасында үлкен құрметке бөленіп,патшалықта мерейлер үстем болды. Соның арқасында бүкіл мысыр патшалығының байлығын өз меншігіне пайдалануға осы тұстағы перғауындар билігі өздерінің ата-бабаларының билігін әлденеше рет асып түсті. Оларды қарапайым халық құдайға теңеп тәңірдей табынды. Мемлекеттік тәртіпті күшейту үшін күн құдайы амонды тұрақты күшті әскер ұстаған патшалар осы кезеңде жан-жағындағы елдерді бағындырып байлықтарын талам таражға салып,байып отырады. Асып-тасып жатқан байлықтың өздеріне айтулы храм ғибадатхана салдыра бастады.

Осындай құрылыстың бірі Фив сәулеті өнерінің маржаны болып табылатын әйел патша Хатшепсут ғибадатханасыСәулет кешені баяғы Деир-Әл-Бахри аңғарында Менхутеп ғибадатханасының жанында тұрғызылды. Хатшепсут ғибадатханасының жанында тұрғызылды. Бірақ көлемді аумағымен әшекей безендірілуімен одан асып түседі. Қабырғалары көптеген алуан түрлі бедермелі суреттермен жазулармен көмкерілген. Керегенің бірінде патшаның сомали еліне жасаған жорығы ол жақтан әкелген асыл бұйымдары туралы шежіре баяндалған. Алдыңғы алаңда 200ден астам құдай түріндегі патшаның мүсіндері қойылған сонымен қатар ніл жағалауында кешенге қойылған екі жағында хатшепсуттың сфинкстері сап түзеген. Міне, осылай мүсін мен сәулет өнерін тоғыстыра отырып табиғатпен байланыстыру үлкен кемеңгерлікті білімділікті керек етеді.

Ғибадатхананы тұрғызған сәулетші семут болды. Мысыр тарихында 15 ғасырдың аяғымен 16 ғасырдың басында перғауын аменхотеп баласы аменхотеп –4ші елде ірі саяси экономикалық діни реформа жүргізді, бұрынғы саяси діни ағымға қарсы шығып осыған дейінгі табынып келген мысыр құдайының жорыққа шығарды.Ең негізгі жалғыз құдай деп күн құдайы атонды айтады. Патша өзін сол атон құдайының жалғыз баласымын деп жар салды.

Вавилон өнері Шумер, Аккад өнерінен кейін б.э.дейінгі екінші мыңжылдықта осы аймақта әр түрлі мәдени орталықтар пайда болды. Осы тұста Оңтүстік Қосөзен аймағы Вавилонның қол астына қарап бір мемлекет құрады, кезінде тек аудандық кішігірім қалашық болып табылатын Вавилон қалашығы ірі аумақты күшті мемлекеттің астанасы болды. Қала жан-жақты өркендеп дүниенің әр түрлі елдерімен қызу қарым-қатынас орнатты.

Мысыр перғауындары осыдан кейін де өз биліктерін Мысыр жерінде тиянақтай түсті . Экономикалық шаруашылық реформалар жүріп, әскери күш шыңда лып, қуатты мемлекетке айналды. Патша биліктері перғауындар Сенсурет Аменхотеп тұсында барынша шыңдайды. Олардың тұсында жазиралы Нубии жері басып алынып өз иеліктерін қаратты.Жаңа жерлерге тұрақтап иелік етуге ірі қорғандар биік те берік тісті мұнаралар және каналдар салынды. Фаюм жазығында суландыру жүргізіліп елдің экономикасын біраз өркендеді. Сонымен бірге осы кезеңді сәулет өнері бейнелеу өнері де біраз алға дамыды. Сәулет кешенінің әсіресе патша Аменхотеп ғибадатханасының айрықша атап өтуге болады. Бұл ғимарат айрықша патша бұйрығымен тұрғызылған.

2.Хатшепсут ғибадатханасы Орта патшалық дәуірі соңынлда перғауындар билігі әлсіреп елде экономикалық құлдырау басталды. Бір жағынан бас көтере бастаған нормахтар билікке таласып, екіншіден азиялық көшпенділер үздіксіз шапқыншылығы екіншіден азиялық қарапайым халықты мезі етіп елдің ішінде көптеген толқулар етек жайды. Әсіресе 1700 жылдары алдыңғы Азиядан келген гиксос тайпалары жаугершілік соғысы Мысыр патшалығын ойсыратып жіберді. Олар төменгі мысырды жаулап алған өз астанасы аверичсті сонымен қоймай қалған мысырлықтар алым-салым жинап отырды.

Отаршылдықтан құтылу үшін әрі мысырды қайта бір орталыққа бағындыру үшін Фив билеушілері азаттық соғысын жүргізді.Соғыстың нәтижелі аяқтау перғауын Яхмостың үлесіне тиді. Сөйтіп ел бірігіп бір патшалыққа айналды. Перғауын Яхмостың қалған әулеті елді екі ғасыр бойы биледі. Фиван билеушілері азаттық соғысының көсемі болуымен елді азат етумен халық арасында үлкен құрметке бөленіп,патшалықта мерейлер үстем болды. Соның арқасында бүкіл мысыр патшалығының байлығын өз меншігіне пайдалануға осы тұстағы перғауындар билігі өздерінің ата-бабаларының билігін әлденеше рет асып түсті. Оларды қарапайым халық құдайға теңеп тәңірдей табынды. Мемлекеттік тәртіпті күшейту үшін күн құдайы амонды тұрақты күшті әскер ұстаған патшалар осы кезеңде жан-жағындағы елдерді бағындырып байлықтарын талам таражға салып,байып отырады. Асып-тасып жатқан байлықтың өздеріне айтулы храм ғибадатхана салдыра бастады.

Осындай құрылыстың бірі Фив сәулеті өнерінің маржаны болып табылатын әйел патша Хатшепсут ғибадатханасыСәулет кешені баяғы Деир-Әл-Бахри аңғарында Менхутеп ғибадатханасының жанында тұрғызылды. Хатшепсут ғибадатханасының жанында тұрғызылды. Бірақ көлемді аумағымен әшекей безендірілуімен одан асып түседі. Қабырғалары көптеген алуан түрлі бедермелі суреттермен жазулармен көмкерілген. Керегенің бірінде патшаның сомали еліне жасаған жорығы ол жақтан әкелген асыл бұйымдары туралы шежіре баяндалған. Алдыңғы алаңда 200ден астам құдай түріндегі патшаның мүсіндері қойылған сонымен қатар ніл жағалауында кешенге қойылған екі жағында хатшепсуттың сфинкстері сап түзеген. Міне, осылай мүсін мен сәулет өнерін тоғыстыра отырып табиғатпен байланыстыру үлкен кемеңгерлікті білімділікті керек етеді.

Ғибадатхананы тұрғызған сәулетші семут болды. Мысыр тарихында 15 ғасырдың аяғымен 16 ғасырдың басында перғауын аменхотеп баласы аменхотеп –4ші елде ірі саяси экономикалық діни реформа жүргізді, бұрынғы саяси діни ағымға қарсы шығып осыған дейінгі табынып келген мысыр құдайының жорыққа шығарды. Ең негізгі жалғыз құдай деп күн құдайы атонды айтады. Патша өзін сол атон құдайының жалғыз баласымын деп жар салды. Eжелгі көне дәуірде өнердің өркекндеген уақыты орта патшалық тұсында болды.Осыған дейінгі замандарда перғауындардың құдайдай дәуірлеген билігі әілсіреп Мысыр патшалығы бірнеше билікке бөлініп ыдырап кетті. Жеке бөлшектелген аймақтарға нормахтар билік жүргіхзді. Бұрын айтқпандай мысыр халқының тағдыры көбінесе Ніл дариясымен көп байланысты болды. Қарапайым халықтың ортақ асыраушысы болған дарияны жеке-жеке иелікпен пайдалану үлкен дау-дамай тартыс артынан экономикалық құлдыраушылық тудырды. Мысыр мемелекетін бұрынғыдан қиянкескі күрес басталды. Нәтижесінде оңтүстік нормахтар мерейі үстем болып, бір орталыққа бағынаған мемлекет болды. Жаңадан үкімет басына келген патшалар өздерінің астанасы Фивте және оның маңайында өткен перғауындардың жолын қуған ірі ғибадатханалар мен кесенелер тұрғыза бастады. Солардың ішіндегі ең елеулісі Гиза пирамидасы сәулет ғимараты перғауын Ментухотеп 1-дің басына тұрғызылған ғибадатхана Ніл дариясында батыс жағалауда Бахиир баурайында салынды. Ғибадатхананың өнер тарихында өзінің ерекшелігімен сәулеттік тың әдіспен тұрғызылған құнды ғимарат.Ғимараттың біраз бөлігі жартастан қашалып тұрғызылды. Бағаналар тізбегінің үстінде маңдайша орнатылған. Негізінен ғибадатхана екі қабаттан тұрады, бірінші қабатта маңдайша бөлігінде ортасында көтерме жол салынған.



3. Жаңа патшалық.Кейінгі кезең

Орта патшалық дәуірі соңынлда перғауындар билігі әлсіреп елде экономикалық құлдырау басталды. Бір жағынан бас көтере бастаған нормахтар билікке таласып, екіншіден азиялық көшпенділер үздіксіз шапқыншылығы екіншіден азиялық қарапайым халықты мезі етіп елдің ішінде көптеген толқулар етек жайды. Әсіресе 1700 жылдары алдыңғы Азиядан келген гиксос тайпалары жаугершілік соғысы Мысыр патшалығын ойсыратып жіберді. Олар төменгі мысырды жаулап алған өз астанасы аверичсті сонымен қоймай қалған мысырлықтар алым-салым жинап отырды.

Отаршылдықтан құтылу үшін әрі мысырды қайта бір орталыққа бағындыру үшін Фив билеушілері азаттық соғысын жүргізді.Соғыстың нәтижелі аяқтау перғауын Яхмостың үлесіне тиді. Сөйтіп ел бірігіп бір патшалыққа айналды. Перғауын Яхмостың қалған әулеті елді екі ғасыр бойы биледі. Фиван билеушілері азаттық соғысының көсемі болуымен елді азат етумен халық арасында үлкен құрметке бөленіп,патшалықта мерейлер үстем болды. Соның арқасында бүкіл мысыр патшалығының байлығын өз меншігіне пайдалануға осы тұстағы перғауындар билігі өздерінің ата-бабаларының билігін әлденеше рет асып түсті. Оларды қарапайым халық құдайға теңеп тәңірдей табынды. Мемлекеттік тәртіпті күшейту үшін күн құдайы амонды тұрақты күшті әскер ұстаған патшалар осы кезеңде жан-жағындағы елдерді бағындырып байлықтарын талам таражға салып,байып отырады. Асып-тасып жатқан байлықтың өздеріне айтулы храм ғибадатхана салдыра бастады.

Осындай құрылыстың бірі Фив сәулеті өнерінің маржаны болып табылатын әйел патша Хатшепсут ғибадатханасыСәулет кешені баяғы Деир-Әл-Бахри аңғарында Менхутеп ғибадатханасының жанында тұрғызылды. Хатшепсут ғибадатханасының жанында тұрғызылды. Бірақ көлемді аумағымен әшекей безендірілуімен одан асып түседі. Қабырғалары көптеген алуан түрлі бедермелі суреттермен жазулармен көмкерілген. Керегенің бірінде патшаның сомали еліне жасаған жорығы ол жақтан әкелген асыл бұйымдары туралы шежіре баяндалған. Алдыңғы алаңда 200ден астам құдай түріндегі патшаның мүсіндері қойылған сонымен қатар ніл жағалауында кешенге қойылған екі жағында хатшепсуттың сфинкстері сап түзеген. Міне, осылай мүсін мен сәулет өнерін тоғыстыра отырып табиғатпен байланыстыру үлкен кемеңгерлікті білімділікті керек етеді.

Ғибадатхананы тұрғызған сәулетші семут болды. Мысыр тарихында 15 ғасырдың аяғымен 16 ғасырдың басында перғауын аменхотеп баласы аменхотеп –4ші елде ірі саяси экономикалық діни реформа жүргізді, бұрынғы саяси діни ағымға қарсы шығып осыған дейінгі табынып келген мысыр құдайының жорыққа шығарды. Ең негізгі жалғыз құдай деп күн құдайы атонды айтады. Патша өзін сол атон құдайының жалғыз баласымын деп жар салды.

4. Ежелгі Месопотамия өнері Мәдениет пен өнер өркен жайды, бірақ та өкініштісі сол дәуірдегі вавилонның өнер ескерткіштері бізге жетпейді. Олардың болғанын тек қана тарихи шежіре деректерден ғана оқып білеміз. Соған қарамай кейінгі археологиялық қазбалардан кейін біраз өнер көздері аршылып алынды. Соның бірі вавлон қаласының жанындағы көрші мемлекет –қала. Сузакта табылған тас тақтайшада бедермелі шығарма. Онда патша хаммапуридің шамаш құдайдың алдында тұрған бейнесі қашалған осы бедерлеме бейнелеу әдісінде де шумер мен аккад өнерінің ықпалы тиді. Соған қарамй вавилон өнеріне тән нәрсе сабырлық басымдау оқыс қимыл жоқтың қасы. Керісінше сарай адамдарына тән тәкәппар салтанаттық қалыптасқан. Вавилондық мүсіндерде шумерлік ықпалмен жасалғанмен оның өзіне тән нәрсе кескіндеу әдісі. Осындай өзіндік табиғаты бар өнерді махаббат пен сұлулық және құнарлық құдайы иштардың өн бойына байқауға болады. Мұнда мүсін шумерлік иннаны ұқсатып сомдағанмен әиелге тән нәрсе әсем ырғақты дене бітімі бал-бұл жанған жас бетәлпеті өзгеше бір ойнақылықпен өрілген. Сонымен қоса мүсіншінің жетік білімділігі де айқын сезілді. Қосөзен алқабында тағы бір мемлекет хеттер патшалығы өмір сүрді, кіші азияда таулы аймақты жайлаған бұл ел өзіндік ағыммен дербес дамыды. Олардың қаласы оның ішінде астанасы хаттуса биік әрі мықты қорғандармен дамыды.

Хеттердің өнері мүсін өнері олардың сәулетінің ықпалымен қақпаларын біте қайнасып ауыр әсер қалдырды. Және тілсіз табиғаттың дүлей үстемдігі сезілді. Соның бір айғағы ескерткіш Хаттус қаласындағы арыситанда қақпа. Хет павтшалығы аймақтағы мықты әрі соғы техникасы ең озық мемлекет болды. Патшалық ірі тұрақты армия ұстады қос дөңгелекті соғыс арбамен жабдықталды

Жан-жағы қалқандармен қымтырылған ішінде мерген садақшалары бар қару арба өз дәуірінде жауларынга тажалдай болып көрінді. Сондықтан да болар Хет патшалығы жаугершілік соғыста көбінесе жеңіске жетіп отырды.Тіпті кезінде мыср перғауыны рамсес мен соғыста хет патшасы муватали осындай күшті соғыс техникасының күшімен басым түскен болатын.

Бақылау сұрақтары

1.Жаңа патшалық.

2. Месопотамия өнері
6- лекция. Таќырыбы: Ежелгі Грекия өнері.Архайка. Ерте классика. Ежелгі Грек сәулет өнері. Б.ж.с.д 5-4 ғас мүсін өнері. Элленизм. Александрия Родос

Жоспары:

1. Храмның архитектуралық бөлшегі.

2. Ордерлер

3. Рим мүсіндері.


Лекция маќсаты: Ордерлер , Рим мүсіндері.
Лекция мєтіні (қысқаша)

1. Храмның архитектуралық бөлшегі. Грек өнері мүлдем өзгеше үш мәдени ағымның құйылысынан туған Кіші Азияда өзінің өміршеңдік күшін тегінде әлі де сақтаған өзінің жеңіл тынысы ежелгі эллиндік барлық даму кезеңдеріне оның рухани талап-тілегіне жауап бере алған эгей мәдениеті. Жаулап алушылар Критте сәндік нақышының еркін қиялы менг тоқтаусыз серпінін қиқар қатал өктем аса қарапайым геометриялық ишарамен бәсеңдеуге бейім. Осының алдында Египет пен Месопотамияға көркем шығармашылық үлгілер пластикалық және бейнелеу өнері формаларының мүлтіксіз нақтылығын өзінің тамаша бейнелеу өнері мен сәндік шеберлігін жеткізген шығыс өнері. Алайда шын мәнінде жаңа ұлы өнердің пайда болуы үшін бұл ағымның қосылуы ғана жеткіліксіз болар еді. Теңіз қай жерден болсын жақын сияқты. Грек халқы балалық шақта бастап өткізіп жатқан кезде елінің пейзажын оған жердің кез келген түкпіріндегі барынша көп әдемілікті жинап алып сол алқапты күн сәулесімен естен тандыра нұрландыра алатын ақылды да аса шебер құдайлар жасағандай болып көрінген. Ежелгі грек табиғатты ашылмаған құпиясымен қабылдамай оның көз аясындағы объективті шындығын қабылдаған оның өнері реалистік болуға тиіс еді. Элладаның көркем творцчествосы әлем тарихында тұңғыш рет өнердің өлшемі реализмді орнықтырды. Бірақ бұл табиғатты дәл көшіру реализмі емес табиғат жасай алмаған немесе жасап үлгермеген аяқтау түрінде реализм. Сөйтіп табиғаттың жоралғысымен жүре отырып өнер табиғатты көрсеткен.Адам- табиғат гүлі. Сондықтан мифтік шығармадан кейін өнер пенде өз бойында ашуға тиіс ержүректілік пен сұлулыққа ие адамды бейнелеуге тиіс. Құмыра өрнектерінде адамға негізгі көңіл бөліне бастаған оның бейнесі шынайы белгіге ие бола бастады. Сонымен бірге мұның өзі аса мәнді оқиға мүсін пайда болды, оның басты тақырыбы адам еді.

Өнердің тәрбиелік мәніне келетін болсақ мұндайда өлшеусіз өсе бастайды. Өнер тудыратын шынайы сұлулық адамның бойында ,сұлу адамдар арқылы сұлу мүсіндер пайда болады, соңғысы өз кезегінде

Біріншілерге әсер еткен сөйтіп мемлекет сұлу мүсіндерге сұлу адамдар бергендіктен қарыздар болды.Грек колоннасы құрылысы жағынан өз міндетіне тамаша сай келді. Сөйтіп қазір сәулет әбден танылған міндет атқару принципіне толық сай келеді, сондықтан да грек ордерлері уақыт сынына төтеп берді. Өз міндетіне толық сай грек колоннасы әсемдігі жағынан да мүлтіксіз болды.

2. Ордерлер Құдай мүсіні сақталатын гимарат соның алқасы ретінде ойластырылған грек храсмының өзі мүсіндермен безендіріледі, оларға құжыраның немесе тұғырдың қажеті жоқ өйткені олар осы храмның өз перзенті, олардың тамыры бір, оның келбетімен астасып кеткендей, сонымен бірге өзгеріп жетіледі архайкалық архитектура тастан жасалған зор қалдықтары аспан фонында ерекше көзге түседі. Осы қирандылардың бір құдіреттілігіне қайран қалған біздің қиалымыз бүкіл храмның мынау гүл жазйрады бір кезде асқақ тұрған храмның тұтас қалпын елестеткісі келді бірақ қайта жасалған храм көрінісі Грецияның атақты ескерткіштері біздің санамызда бейнесі жансақ. Храмның архетектуралық бөлшектері мүсіндік әшекейгелері жарқырата боялатын да, мұның өзі бүкіл ғимаратқа мерекелі көрік береді. Әр алуан бояу бейненің реализмі мен көріктілігі арттыра түсіп көздің жауын алады, бейнені неғұрлым айқын түсінікті, ал осындай әсер етуге кһөмектесетін болмыспен дәл іріктелмейді Грек өнерінің өте маңызды іс әрекеті дінді уағыздаушылардың көз қараушылығы сұмдық бүлінуде ғана емес өйткені жартылай күйреген храмды немесе бүлінген мүсінді ғылыми жолмен барынша біргірлікпен қалпына келтірудің өзі антикалық өнер ескеткішінің алғашқы бейнесі туралы шын түсінік бере алмайды . Архайкалық дәуірдегі Грек суретшісі өнерде жаңа жол салып келе жатқан адам кескінін өзі қалай көрсе сол қалпында бейнелегісі келеді. Сондықтанда дәстүрлі қарсы алдынан бейнелеуден бейнелеу өнерінде немесе бедерде қырынан көрсеткенмен денені қарсы алдынын көрсетуден бастартуды қолдаған.

Сан ғасырлық тарихы бар грек мәдениеті өзінің бастауын ежелгі эгей хет пеласгтардан алады. Мыңжылдықта ежелгі грек жерін эгейліктер жайлаған. Көне жұрт эгейліктер туралы жартымды тарихи деректер жоқ. Тіпті кейінгі дәуірде эгейліктер аты аталмай тарих төрінен біржола кетеді.Ғалымдардың пайымдауынша олардың тілінің үнді европа парсы тілдермен ешқандай туыстығы үндестігі жоқ деген болжамды айтады. Олардың тарих төрінен із түзсіз жоғалып кетуі көптеген болжам аңыздарды тудырады. Сондай болжамның бірі эгейліктердің батыс жарты шарына немесе аңыздарды айтылатын атлантида құрлығына ауып кетуі ғажап емес дегенге саяды.Әзірше мұның бәрі тек жорамал.Тарихи жұмбақ эгейліктердің кейін мұнда екінші мыңжылдықта хеттер өмір сүрді. Солтүстік кіші азиядан келген хет тайпалары осында орнығып күшті патшалық құрды.

Хет патшалығы өңірінде бірнеше ғасыр бойы үстемдігі жүргізген сол дәуірдегі топонимді жер су аттарына ден қойсақ хеттердің түрік тектес халықтармен туыстас екені аңғарамыз. Хеттер заманында Кипр аралы алашия ал херсон түбегі қоржын аталған еді.Осының алдында Грек жерінің солтүстігіне солтүстіктен келген көшпенді тайпалардың қысымымен ахей, даная тайпалары келіп қоныс тепті. Кейіннен грек халқының негізін құрған бұл тайпалар хеттермен аралас-құралас өмір кешті. Ахейліктер бірте-бірте Грек жерін игере бастады.Алғаш олар шығысқа сонан эгей мәдениетінің орталығы болған кіші азия жағасына соңынан крит аралына барар теңіз жолын игерді.


Каталог: CDO -> Sillabus -> BOS
BOS -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
BOS -> Хор жүргізу” пәні бойынша 5В010600-“Музыкалық білім” мамандығының студенттері үшін. ОҚУ-Әдістемелік кешен
BOS -> Лекция:: 18 сағат Семинар: 16 сағат СӨЖ: 11 сағат Барлық сағат саны: 45 сағат
BOS -> Лекция:: 34 сағат Семинар: 34 сағат СӨЖ: 22 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
BOS -> Лекция: 18 Семинар: 16 СӨЖ: 11 Барлық сағат саны: 45
BOS -> Лекция: 30 сағат. Семинар: 30 сағат. СӨЖ: 30 сағат. Барлық сағат саны: 90 сағат
BOS -> Лекция:: 30 сағат обсөЖ: 30 сағат. СӨЖ: 30 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
BOS -> Лекция:: 34 сағат Семинар: 34 сағат СӨЖ: 22 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
BOS -> 2. Практикалық сабақты өткізу уақыты және орны
BOS -> Лекция 30. СӨЖ. 30. ОбсөЖ. 30 Барлық сағат саны. 90 с. Емтихан. 6-семестр. Ағымдағы бақылау саны: кредит бойынш


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет