Лекция: 45 сағ. Практикалық (семинар) сабақ: 15 сағ. СӨЖ: 60 сағ. Обс¤Ж: 60 саѓ. Барлық сағат: 180 сағ


ШЕТЕЛДЕГІ ХАЛЫҚҚА БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІ



бет12/22
Дата28.04.2016
өлшемі3.86 Mb.
түріЛекция
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   22

ШЕТЕЛДЕГІ ХАЛЫҚҚА БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІ


Ќарастырылатын мєселелер:

  1. Европа елдеріндегі білім беру жүйесі.

  2. Азия елдеріндегі білім беру жүйесі.

  3. Америка елдеріндегі білім беру жүйесі.

4. Оқушылардың үлгерімін сандық белгімен көрсетудің әр түрлі жүйелері.

Ќазаќстан Республикасыныњ білім ж‰йесі д‰ниеж‰зілік білім ж‰йесіне сєйкес болуы тиіс. Біз соѓан ±мтылуымыз керек. 1999 жылѓы Ќазаќстан Республикасыныњ білім туралы зањы осыны ескерген. Д‰ниеж‰зілік білімніњ, оныњ ж‰йесініњ дамуына негізінен тµрт факторлар єсер етеді. Олар:

А) ќоѓамдыќ µндірістіњ даму дењгейі, оныњ ѓылыми - техникалыќ негізін жетілдіру:;

В) єлеуметтік саясат, ел басќарушыларыныњ білімге деген кµзќарасы;

С) тарихи тєжірибе жєне ±лттыќ ерекшелік;

Д) педагогикалыќ факторлар.

Жеке меншік мектептердіњ аќысы ќымбат демесек, білім беруі µте жоѓары. Мєселен, АЌШ та мектепте оќитын аќысыныњ бір айдаѓы баѓасы 7 – 10 мыњ доллар болса, бала-баќшада 400-500 доллар, ал, университетте 17-20 мыњ доллар (ол жаќтаѓы доллардыњ ќ±ны біздегі доллардыњ ќ±нынан 50-100 еседей тµмен). Жапонияда да осы АЌШтыњ дењгейіндей. 6-15 жасар балалар мектептіњ бірінші сатысында тегін оќыса, екінші сатысында аќыѓа кµшеді. Токио, Осака, Иокогама ќалаларында баллардыњ 40-60 проценті аќылы мектептерде оќиды.

Дамыѓан елдерде білім ж‰йесіне мемлекет жеткілікті ќаржы бµледі. АЌШта жалпы федеральдыќ бюджеттіњ 12 проценті мектепке, білім саласына бµлінеді.

Федеральдыќ бюджеттен басќа білімге бµлінетін басќа да кµздері бар. Ол байлардыњ кµмегі, салыќ т.б., сондыќтан оларда єр оќушыѓа, студентке ж±мсайтын ќаржыныњ ауќымы бізге ќараѓанда єлдеќайда жоѓары. 1988 жылы Кењес ‰кіметі бойынша бір оќушыѓа жылына 60 сомнан 300 сомѓа дейін болса, Швецияда 1000 доллар болѓан.

Мектептегі муниципальдыќ (жергілікті) басќарудыњ принципін кењейту кµзделген. АЌШ - тыњ федеральдыќ µкіметі мектептерге ќаржылай жєне техникалыќ т‰рде кµмек кµрсете отырып, олардыњ ќызметіне шек ќоймайды. Мектеп ісін басќару жергілікті жерге берілген. Оны ‰лкен кењес басќарады. ‡лкен кењес ќ±рамында ±стаздар, зањгерлер, µндіріс µкілдері, ата-аналар болады. Мектептіњ ќай баѓытта, ќалай дамуы солардыњ ќолында. Б±л ж‰йе Ќазаќстанда да бастама алды.

Б‰гін д‰ние ж‰зінде мектептер єр т‰рге бµлінуде. Мектеп балаларыныњ білімге деген ќ±штарлыѓы, ќабілеті, ата-ананыњ жаѓдайы т.б.єр-т‰рлі. Бастауыш мектепті балалар бірдей бастаса, 5-6 сыныптан немесе одан жоѓарѓы сыныпта оќушылардыњ пєнге деген ќызыѓушылыќтары µзгеріп шыѓа келеді. Сондыќтан да орта, жоѓарѓы сынып оќушыларын арнап єр т‰рлі баѓдарлама бойынша оќыту керек.

М±ндай бµлініс жергілікті жаѓдайѓа, µндіріске де байланысты.

Мєселен, Австрияда мектептіњ ‰ш т‰рі бар:

а) Реальдыќ гимназия. М±нда оќушылар математика мен жаратылыстану пєндерін терењдетіп оќиды.

є) Экономикалыќ реальдыќ гимназия. М±нда арнайы экономикалыќ білімніњ негізін береді.

б) Гуманитарлыќ гимназия. М±нда гуманитарлыќ пєндерді, єсіресе шет тілдерін оќытады.

Австрияда кєсіптік білім беру жолы кењ дамыѓан. 15-19-жасар балалардыњ 48-пайызы сонда оќып, ауыл шаруашылыѓыныњ кіші маманы, іс ќаѓазын ж‰ргізуші, коммерция т.б. саладан кєсіби мамандыќ алады.

Аталѓан мемлекетте діни орындарыныњ жеке менешік мектептері де кењ µріс алѓан. Оны негізінен µздері ќаржыландырып, оќушылардыіњ ќалауынша бастауыш, орталау, орта білім береді.

Жалпы шет мемлекеттер білім туралы зањды кµп µзгерпейді. Мєселен, ¦лыбритания мемлекеті 44-жылдан кейін ѓана 1988 жылы білім туралы зањды ќарап µзгерістер енгізді. Оларда ескі зањ бойынша оќу баѓдарламаларын єр мектеп µздері ќ±рып келсе, енді жања зањ бойынша б±л мєселе орталыќтанды. Б±л мемлекетте міндетті пєндердіњ саны онѓа жетеді жєне оныњ ішінде дінніњ тарихы жєне мєдениеті бар.

Оларда жаратылыстануды екі жолмен оќытады:

а) Жалпы жаратылыстану мєселесі.

б) Сабаќќа ынтасы жоѓары балаларѓа арнап биология, физика, химия жеке пєндер ретінде µтеді. Оќушыларды 7,11,14,16-жасында тест арќылы сыныптан-сыныпќа кµшіреді. Себебі 7-жаста бастауыштыњ бірінші сатысын, 11-жаста бастауышты, 14-жаста даралап оќытуѓа кµшіру, 16-жаста міндетті негізгі білім беретін мектепті бітіреді.

Батыс Европада (¦лыбритания, Франция), АЌШ - та эксперименталдыќ мектептер де ж±мыс істейді. М±ндай мектептерді ашыќ мектеп дейді. Себебі б±л мектептердіњ шєкірттері ±стазымен келісіп сабаќты стадионда, м±ражайда, алањда, саябаќта т.б. µздеріне ыњѓайлы жерде ж‰ргізе береді. Оќушылар м±ндай мектепте білімді µз ќалаулары бойынша єр т‰рлі пєндерден алады. М±ндай мектептерде сабаќ баѓдарламасыз, басќарусыз келісім-шарт бойынша бригадалыќ єдіспен µтеді. Б±л мектептерді “ашыќ”, “ќабырѓасыз”, “жабайы” деп те атайды. Себебі сабаќ ашыќ аспанныњ астында, таќтасыз, партасыз µтеді.

Германияда білім беру ж‰йесі ерекшелеу. Білім беру бала баќшадан басталып негізгі бастауышпен жалѓасады. Онда бастауыш мектепті “Хауптшуле” деп атайды. Оныњ баламасы “бас мектеп” бастауыш мектептегі баѓыт-балаларды ойын, фантазия жєне оќушылардыњ µздерініњ бастамасымен оќыту. Алѓашќы кезде апталыќ саѓат 18-20-болса, соњына таман 30-ѓа жетеді. ‡шінші сыныптан бастап пєн мамандары дєріс береді.

Германияда єр жер – Ланд (облыс) µз баѓдарламасымен ж±мыс істеп орталыќ басќаруѓа с‰йенеді. Мєселен, Баварияда бастауыш мектептіњ оќушылары неміс тілінен, єдебиеттен, математикадан, елтанудан, эстетикадан, музыкадан, ритмикадан дєріс алады. Оќушылар белгіленген оќу жоспарымен ж±мыс істейді. Дарынды балаларѓа жеке оќу ж±мысын ±йымдастырады. Оќудыњ ќорытындысы ‰шінші сыныпта 10 балдыќ ж‰йемен тексеріледі. ‡й тапсырмасыныњ кµлемі 30 минуттыќ ж±мыстан ауыспауы керек.

Бесінші сыныптан бастап оќушылар екінші сатылыќ мектепке кµшіріледі. Оќушылар µздерініњ ‰лгеріміне, ќабілетіне ќарай т‰рлі мектептерге бµлінеді:

а) Грундшуле (негізгі мектеп) 5-10 сынып аралыѓында.

б) Реальді мектеп 5-11 сынып аралыѓында.

в) Гимназия.

г) Одан ќала берсе µндірістік, сауда мектептері де бар.

5-6 сынып оќушылары баѓдарламалы (ориентация) сынып оќушылары болып табылады. Себебі оќушылар жоѓарыда кµрсетілген мектепге бµлінеді. Шєкірттер білімдерініњ жетісуіне, сапасына ќарай бір мектептен екінші мектепке ауыса береді. Негізгі мектепте оќу мерзімі 5-6 жыл, оќушылар мектепті емтихан тапсырумен аяќтайды. Егер де оќушыныњ орта баѓасы 3 балды ќ±райтын болса, ол кєсіптік - техникалыќ оќу орнына, µндірістік, кооперативтік мектепке немесе реальдыќ мектептіњ 10-ыншы сыныбына т‰сіп оќуына ќ±ќыѓы бар.

Реальдыќ мектепте оќу мерзімі 6 жыл, 5-10 сынып аралыѓында. Барлыќ оќу орындарынан реалдыќ мектептіњ келешегі мол. Себебі реалдыќ мектептен гимназияѓа, кєсіптік техникалыќ оќу орнына немесе жалпы орта білім беретін мектепке ауысуына болады. Реальдыќ мектепті бітірушілер негізінен саудада немесе т±рмыстыќ ќажет орындарында ќызмет істейді.

Германияда гимназия µте жаќсы дамыѓан оќу орны. Оќушылар гимназияда 5-7, 8-10, 11-12 сыныптарда толыќтырылып немесе ауысып отырады. Гимназияныњ µзі тµртке бµлінеді: кµне тілдерді оќытатын, ќазіргі тілдерді оќытатын, математикадан білім беретін, жаратылыстанудан білім беретін. Оќушылардыњ гимназияда оќитын м‰мкіндіктері болмаса, олар кєсіптік – техникалыќ оќу орындарына ауысып кете береді.

Германияда негізінен оќытылатын пєндер: неміс тілі, шет тілдері, сурет, музыка, философия, дін, ќоѓамтану, экономика, математика, физика, химия. Жєне єр оќушы µз ќалауымен педагогикадан, психологиядан, социологиядан, зањнан, геологиядан, астрономиядан, µндірістік технологиядан, статистикадан білім алады.

Германияда шіркеудіњ ќарамаѓындаѓы жеке меншік мектептер бар. Оныњ ќаржысын шіркеу µтейді. Жеке меншіктегі мектептер кµбіне жалпыѓа бірдей тек аздаѓан мектептерде ѓана µте дарынды балаларды жекелеп оќытады. Жеке меншік мектеп деп Вальддорфтыњ ( жетім балалардыњ) мектебін де атауѓа болады. М±нда 12 жыл оќып, бір жыл университетке т‰суге дайындайды.

Білім реформасы Францияда да ж‰руде. Француздардыњ маќсаты- оќушылардыњ 80 процентіне орта арнайы білім беріп, ќолдарына бакалаврдыњ (кіші дєрежедегі маманныњ) дипломын беру. Франциядаѓы оќу ж‰йесі:

А) Бастауыш мектепте баланы оќуѓа, жазуѓа, тµрт амалды ‰йренуге, уаќыт, кењістік, дене тазалыѓы туралы т‰сінік беру, шет тілін оќытуды бастау жатады.

Б) Колледжде 9, 14, 15, жас аралыѓында оќушы бастауыш мектепте алѓан білімін ары ќарай терењдету, тілді ‰йренуге кµшеді.

В) Лицейде баланы университетке т‰суге дайындайды.

Жапонияда білім туралы реформа 1989 – 1991 жылдары ж‰рді. Жапон оќушыларыныњ оќуѓа деген ынтасы µте жоѓары. 1990 жылѓы мєліметтерге с‰йенсек, 13-15 жасар жапондыќтар американдыќ ќ±рбыларынан математика пєнінен 2 есе артыќ білетіндіктерін олимпиадада кµрсетті. Жапонияда да АЌШ-таѓыдай орта мектепте, колледжде білім алып, университетке т‰сушілер саны µте кµп. Оќуды жалпы оќушылардыњ 2 проценті ѓана тастайды. Негізінде жапондыќтар индустриялыќ ќоѓамныњ талабымен ж±мыс істейді. М±нда кµбіне баланыњ білімін тест, емтихан арќылы тексеріп отырады. Ата-аналар м±ѓалім жалдап балаларын мектептен тыс уаќытта да оќытады, керекті мамандыќќа дайындайды. Жапонияда математика µте ќажетті сабаќ болып есептеледі. Біраќ жапондыќтардыњ да білім алуда шешуін таппай жатќан проблемалары бар. Олар:

А) оќушылардыњ арасында ќылмыс жасаушылар 1,9 процентке,

Б) мектептегі тєртіп б±зушылар 0,9 процентке,

Г) мектептен шыѓару 2,1 процентке жетеді.

Єрине б±л проценттер бізге ќараѓанда т‰к емес.

Жапонияда университеттіњ 3 т‰рі бар:

А) докторантура,

В) аспирантура,

С) жай университет.

Жапондыќ студенттер де 1,5 жыл жалпы білім алып, келесі жылдары мамандыќтарын тањдайды.

Оњт‰стік Кореяныњ оќу ж‰йесі ерекшелеу. Б±л мемлекетте бастауыш мектепте 6 жыл оќиды. Орта мектептегі оќу мерзімі 3жыл, кєсіптік-техникалыќ оќу жылы 34 аптаѓа созылады да, ол 2 семестрден т±рады:

А) 1 семестр - наурыз – сєуір айлары.

В) 2 семестр - ќырк‰йек – аќпан айлары.

Бастауыш мектепте сабаќ 40 минуттыќ, ал жоѓары сынып оќушыларына 45 минуттыќ.

Оќудыњ жылдыќ мерзімдері: бастауыш мектептерде 24 аптадан 28 аптаѓа дейін, жоѓары сынып оќушыларына 34 аптаѓа дейін.

Оњт‰стік Корея мектептерінде оќытылатын пєндер: кєріс тілі, мораль, ќоѓамтану, арифметика, ѓылым, дене тєрбиесі, ењбек жєне сурет. Б±л мемлекетте 1969 жылѓа дейін оќушылар мектепке емтихан арќылы т‰сетін. 1969 жылы б±л зањ к‰шін жойып, оќушылар орта мектепке емтихансыз ќабылдана беретін болды.

Ќазір бастауыш мектепті бітірген оќушылардыњ 98,8 проценті орта білім алуда. Оњт‰стік Кореяда Жапониядаѓыдай білімді негізгі байлыќ деп есептейді.

АЌШ-та балалар мектеп табалдырыѓын 6-жаста аттап, 18-жасында орта білім алады. Біраќ міндетті т‰рде оќу 16-жасќа дейін. Б±л елде де мектептіњ ‰ш т‰рі бар:

а) Екі сатылы мектеп: м±нда 6-13-жасар балалар бастауыш мектепте білім алса, 14-18-жасар балалар орлта мектепте білім алады.

є) ‡ш сатылы мектепте бастауыш сыныптары 6-12-жасарѓа арналса, орталау мектепте 12-15-жасар балалар, ал орта мектепте 15-18-жасар жастар оќиды.

б) Таѓы бір ‰ш сатылы мектеп бастауышта 6-10-жасар, орталауда 10-14-жасар, орта мектепте 14-18-жасар балалар оќиды. Америка мектептерінде балалар 12-жыл оќиды.

Мектептегі оќылатын пєндерініњ міндетті жєне міндетті емес т‰рлері болады. АЌШ-та 9-12-сынып оќушыларыныњ міндетті т‰рде оќитын пєндері: аѓылшын тілі жєне дене тєрбиесі. Оныњ µзі бірнеше бµлімдерден т±руы м‰мкін. Мєселен, “Ньютон Норс”-те 90-пєн циклге бµлініп оќытылады. Дене тєрбиесі, аэробика, ќазіргі джаз билері, су ойындары т.б. болып бµлінсе, ана тілі бойынша факультативтік курстар, мифология, ѓылыми фантастика, жарнамаларды жариялау мен насихаттаудыњ шеберлігі, режиссура, фильм шыѓару т.б. бµлінеді. Шет тілдерінен француз, испан, орыс, неміс, итальян, латын, ќытай тілдерін оќиды. Американдыќ оќушылар ќоѓамдыќ ѓылымдарды да оќиды. Олар: д‰ниеж‰зілік тарих, 1450-жылдан б‰гінгі к‰нге дейінгі Еуропа, Кµне Греция, зањ жєне ќоѓам, ќазіргі ќоѓамныњ проблемалары, µркениетті Ќытай, Орыс тарихы, АЌШ-тыњ тарихы т.б. Б±л елдіњ оќушылары ‰й шаруашылыѓынан да білім алады: ас таѓамдары, ас єзірлеудіњ шеберлігі, жан±я, сєн, киім, сєбиді ќарау, ‰й жихаздары т.б.

Мектепті бітірушілер 4-жылда 100-сабаќтан есеп (зачет) тапсырады: 20 рет аѓылшын тілінен, 5 рет биологиядан , 5 рет физикадан, 15 рет ќоѓамтанудан, 10 рет математикадан, 5 рет музыкадан, кµркем суреттен т.б.

Американыњ басќа мектептерінде міндетті пєндерге аѓылшын тілі мен математика жатады да жєне басќадай 300-дей пєндер оќытылады. Жеке меншік мектептерде міндетті пєндердіњ саны кµбірек, онда білімді де жан-жаќты, тиянаќты береді.

Американдыќ оќушылардыњ мектепте алатын білімдерімен олардыњ µз бетінше алатын білімдерін жаќсы ‰йлестірген. Жоѓарыда кµрсетілген “Ньютон Норс” мектебінде оќушылардыњ апталыќ сабаѓы 22 саѓаттан т±рады. Олар сенбі к‰ні мектепте оќымайды. Сондыќтан µз бетінше ‰йде, кітапханада білімдерін жетілдіреді.

АЌШ - та оќу-тєрбие орындарыныњ ќызметтерініњ ж‰йелілігі жєне ‰зіліссіз білім алу жолдары бар. Жан±я, бала баќша, мектеп (оныњ ‰ш сатысы), арнайы орта, жоѓары білім беретін оќу орындары бір ж‰йелілікте дамиды. Баланыњ бірінен –біріне ауысып отыруына м‰мкіндігі бар. Соныњ арќасында жас ±рпаќ ‰зіліссіз білім алады.

Латын Америкасында білімніњ ж‰йесі µте нашар дамыѓан. 6 – 11 жастаѓы балалардыњ тек 75 проценті, ал, 12 – 17 жастаѓылардыњ 53 проценті ѓана мектепке тартылѓан. Б±л елдерде де міндетті т‰рде аќысыз білім беру ж‰йесі бар. Мектептіњ бірінші екінші сатысын тегін оќуѓа болады. Біраќ олар д±рыс ќызмет етпеуде. Латын Америкасында 7 – 8 жылдыќ, ал, Венесуельде 10 жылдыќ білім беруге міндеттелген. Б±л елдерде де басќа Европа, Азия, Америка мемлекеттеріндегідей бастауыш, орта мектептер, кєсіптік – техникалыќ оќу орындары, колледждер ( сауда, µндіріс, дєрігерлік, ±стаздыќ, ауылшаруашылыќ), жоѓары оќу орындары бар. Осы кµрсетілген оќу орындарымен бірге єр т‰рлі фирмалардыњ оќу орындары: мектептер, т‰рлі курстар ќызмет етуде. Жоѓары оќу орындарыныњ 75 проценті университеттер. Біраќ б±л елдердіњ жастарыныњ кµпшілігі шет елдерде білім алуда.

Африка мемлекеттеріндегі білім ж‰йесі жоќтыњ ќасы. Бастауыш мектепте жалпы балалардыњ 30 проценті ѓана, ал, Ливия, Нигерия, Суданда, Чадта, Мавританияда 10 процент ќана оќиды. Орта мектептер мен кєсіптік – техникалыќ оќу орындарында 2 процент ќана оќиды. Жастар жоѓарѓы білімді шет мемлекеттерден алады. Негізінен олар гуманитарлыќ, аздаѓан дєрігерлік,инженерлік мамандыќќа дайындалады.

Б±л лекцияда т‰рлі мемлекеттердіњ білім ж‰йелерініњ даму баѓыттарын кµрсетудегі маќсатымыз - Ќазаќстандаѓы білім ж‰йесімен салыстырып, нені ‰йреніп, кімнен ‰йренудіњ жолдарын кµрсету. Єрине, шет мемлекеттердіњ білім ж‰йелері тєуір екен деп бєрін ќабылдай беруге болмайды. Тєжірибе жергілікті жерге, жаѓдайымызѓа сай келе ме, жоќ па, соны ескеруіміз керек.

Біраќ д‰ниеж‰зілік проблемаларды білгеніміз де жµн, соны д‰ниеж‰зілік ѓалымдарымен бірлесіп шешкеніміз д±рыс. Ал проблемалар µте кµп. Соныњ бірнешеуін ѓана атап µтейік:

-зањ т±рѓысынан б±кіл д‰ниеж‰зі адам баласыныњ ќ±ќыѓын жоѓары ±стап ќорѓау;

-аз халыќтардыњ мєдениетініњ дамуына кµмектесу;

-энергетика мєселесін шешу, ќоршаѓан ортаны ќорѓай білу;

- білім, оќу, тєрбие мєселелерінен тєжірибе алмасу;

-ѓылыми-техникалыќ прогресс жµнінде аќпарат алмасу;

-нашаќорлыќќа ќарсы к‰ресу, салауатты µмірді уаѓыздау;

-ж±мыссыздыќты жою;

-балалардыњ оќуѓа деген ынтасын кµтеру;

-±лтаралыќ ќарым-ќатынасты д±рыс жолѓа ќою;

-жан±яны т±раќтандыру, неке б±зуѓа жол бермеу, тастанды балалардыњ санасын кеміту т.б.

Осыларды т.б. мєселелерді шешу б‰гінгі к‰нніњ кезек к‰ттірмейтін істері болып табылады.

Сонымен, ќорытындылай айтарымыз жалпы америкалыќ, аѓылшындыќ, франциялыќ, жапониялыќ, кореялыќ, австриялыќ, германиялыќ, Латын Америкасындаѓы мемлекеттердіњ білім ж‰йелері Африка елдерініњ білім ж‰йелерімен бірдей болып отыр. Айырмашылыѓы-тек сол ж‰йелердіњ іске асуымен ќатар білімініњ мазм±нында, ќаржылануында, ±лттыќ ерекшелігінде болып жатыр.

Жастарға білім және тәрбие беру, оларды жан – жақты дамыту қоғам алдында тұрған басты міндеттердің бірі.

Әрбір елде халыққа білім беру ісі өндіргіш күштердің даму деңгейіне өндірістік қатынастардың қалыптасуына байланысты.

4. Оқушылардың үлгерімін сандық белгімен көрсетудің әр түрлі жүйелері.

Венгрия, Югославия және Чехословакия елдерінде “Бес” баллды жүйе қолданылады. Венгрия мен Югославияда “Бес” жоғары, “Бір” төмен баға, ал Чехославакияда “Бір” жоғары, “Бес” төмен баға болып қойылады.

Румыния, Голландия, Ауғанстан мектептерінде оқушыларға 1 – ден 10 – ға дейін қойылады. 10 - өте жақсы, 1 - өте жаман, ал сыныптан сыныпқа көшіру 5, 6 сандық белгілермен бағаланады.

Францияның бастауыш мектептерінде оқушыларға 10 баллдық жүйе бойынша, ал лицейде 20 баллдық шкала арқылы баға қойылады.

АҚШ – да оқушыларға баға қоюда әріп жүйесі қолданылады: А, В, С жақсы, Д,Е жаман баға. Көптеген оқу орындарында бір жастағы әртүрлі дарынды оқушылар топтарға бөлінеді: А – дарынды, В – қарапайым, С – қабілетсіз.

Жапонияда оқушылардың білімін есепке алу және бағалаудың басқа формалары қолданылады, оны мадақтау деп атайды. Мұғалім оқушының жауабын тыңдап болған соң оған: “бүгін сенің жауабың өткенге қарағанда әлде - қайда жақсы және тыңғылықты, мақтауға тұрарлық. Жарайсың !” дейді. Бірақ, оқушыларға баға қойылмайды. Өйткені, материалды игеруді есепке алу үшін логикалық есептер жүйесін және әртүрлі тесттер қолданылады, оларды мұғалім жасайды. Тесттер бойынша оқушылардың жауабын 10 – нан 100 ұпайға дейін бағалайды. Оқу жылының аяғында оқушыларға мінездеме жазылады, онда әрбір оқушының ұпай саны алынады.

Куба мектептерінде емтихан және баға қою жойылған. Толық мінездеме беру жүйесі енгізілген, оған оқушылардың оқу бағдарламасын игеру және мінез – құлқы жөнінде барлық мәліметтер енгізіледі.
29 – тақырып.
ПЕДАГОГИКА ТАРИХЫ
ЕЖЕЛГІ ЖӘНЕ ОРТА ҒАСЫРЛАРДАҒЫ ТӘРБИЕ.
Қарастырылатын мәселелер:


  1. Алғашқы қоғамдағы тәрбие.

  2. Ертедегі Грецияда (Спарта мен Афиныда) тәрбие.

  3. Феодализм дәуріндегі тәрбие.

  4. Қайта өрлеу дәуіріндегі педагогикалық ойлар.



  1. Алғашқы қоғамдағы тәрбие.

Тәрбие адам қоғамында ғана болатын қоғамдық құбылыс. Ол алғашқы

қоғамдағы еңбек пен материалдық өмір процесінде пайда болады. Адам қоғамының, адамның өзінің дамуында еңбектің әсері зор болды.

Еңбек процесінде ересектермен күнделікті қарым – қатынас жасауда, бар өмірге қажетті дағдылар мен еңбек әрекеттерін меңгерді, халықтың әдет – ғұрпымен танысты, алғашқы қоғамдағы адамдардың өміріндегі салт – сананы сақтауға үйренді. Алғашқы қоғам тапсыз болды, тәрбие де барлық адамдарға ортақ, бірдей болды. Алғашқы қоғамда ер балалар ер азаматтармен бірге қару – жарақ жасауға, аң, балық аулауға қатысты, қыз балалар әйелдермен бірге тамақ әзірлеуге, киім тігуге араласты. Алғашқы қоғам дамуының белгілі сатысында мал бағу, егін салу, қолөнер кәсібі пайда болды. Ертегі, ойын және өлең ол дәуірдегі мінез – құлық тәрбиенің құралына айналды. Әскери тәрбиенің алғашқы элементтері садақ ату, найзаласу, салт атқа міну т.б. шыға бастады. Жеке меншіктің, құлдықтың және отбасының шығуына байланысты алғашқы қауым ыдырай бастады. Қоғамды билеуші топтар: дін басылары, көсемдер, ақсақалдар пайда болып, олар еңбекке баулу тәрбиесі мен білімге үйрету тәрбиесін бөле бастады.


  1. Ертедегі Грецияда (Спарта мен Афиныда) тәрбие.

Адам қоғамы дамуының белгілі сатысында алғашқы қауым орнына құлдық қауым пайда болды. Солтүстік Африкада Египеттен бастап Оңтүстік Азияда Қытайға дейінгі ертедегі Шығыс жерінде бірнеше құл иеленуші мемлекеттер пайда болады, ертедегі мәдениет дамыды. Қытай, Индия, Египет , Кіші Азия жерінде алғашқы мектептер құрылып, онда үстем таптың балалары тәрбиеленді. Шығыс мәдениеті ертедегі Греция және Рим мәдениетіне тікелей әсерін тигізді. Ертедегі Греция бірнеше құл иеленуші ұсақ мемлекеттен құралды. Ішіндегі ірілері Аттекия орталығы Афины, Лакония орталығы Спарта болды.

Спартада құлдарды көптеп қанауға негізделген егін шаруашылығымен кәсіп етті. Спартада үстем тап балаларына әскери тәрбие берілді. Құл инленушілердің балалары 7-ден 18 жасқа дейін мемлекеттік тәрбие мекемелерінде тәрбиеленді. Бұл мекемелерде дене тәрбиесіне ерекше мән берілді. Балалардың денесін шынықтыру, аштыққа, суыққа, шөлге, қиындыққа шыдамды етіп жаттықтыру, әскери жаттығуларға үйрету жүргізілді. Спарта тәрбиесінің мақсаты қатаң тәртіпке құлдарға деген қайырымсыздыққа тәрбиелеу болып табылды.

Афинада IV-Vғылым мен мәдениет дамыды. Құл иеленуші қоғамда қыз балалар отбасында тәрбиеленіп, үй жұмыстарына үйретілді. Ер балалар 7-ден 14 жасқа дейін грамматист және кифарист мектептерінде оқыды. Грамматист мектебінде оқуға, жазуға және санауға үйретті. Кифарист мектебінде музыкаға, әнге, тақпақ айтуға жаттықтырды. 14 жасында ер балалар палестра, яғни күрес мектебіне көшіріліп, онда 2-3 жыл д/ш жаттығушыларының жүйесімен таныстырылды, жүзуге үйретілді. Бай отбасылардың балалары әрі қарай гимназияда философия, саясат және әдебиетпен танысып, мемлекеттік басқару ісіне араласу үшін дайындық алды. Құл иеленушілерден басқа жай халықтың өз балаларын мектепке оқытуға мүмкіндігі болмады.

Көрнекті грек филосфы Платон тәрбиенің мемлекеттер тарапынан ұйымдастыру керек деп есептеді. өзінің педагогикалық пікірінде ол спортта және афина тәрбиесін ұштастыруға тырысты. Платон мемлекет дамуын, тәрбиенің қоғамдық болуын жақтады. 3 тен 6 жасқа дейінгі берілген тәрбиелердің басқаруымен уақытын ойын алаңдарында өткізуі тиіс деп санады. Атақты грек философы және ғалым Аристотель мемлекеттің түпкі мақсаты барлық адамдарға тәрбие беру деп білді және тәрбие беруді мемлекеттік іс деп санады. Ол қоғамдық тәрбие мен отбасындағы тәрбиенің өз ара байланысты болуын жақтады.Аристотель алғашқы рет баланың дамуын кезеңдерге бөлді.Аристотель тәрбиенің әр түрлі салаларының байланысты болуын жақтады.



3. Феодализм дәуіріндегі тәрбие.

Феодалдық қоғамда үстемдік етуші сословиялар феодалдар мен дін иелері болды. Феодалдық қоғамның негізгі тірегі – дін мекемелері.Орта ғасырда Қытаймен Индияда Таяу Шығыс пен Европада ересектер мен жастарды оқыту мәселесі діни ұйымдардың қолында болды, білім діни мазмұнда берілді.

Иранды, Сирияны, Палестинаны, Египетті,африканың солтүстік жағалауын VII –VIII ғасырда арабтар жаулап алып ірі мемлекет құрды. Бұл мемлекет Қытай мен, Индиямен,Европамен экономикалық байланыс жасады. VIII – ғасырда арабтар Пиремей жарты аралын жаулады, соның нәтижесінде Батыс Европа жерінде мұсылман мектептер ашылды. IV – ғасырда Рим империясы Батыс және Шығыс империя болып екіге бөлінді. Батыс империя бірнеше ұсақ мемлекеттерге бөлінді, шығыс империя Византия деген атпен мың жылдай сақталды.Византия мәдениеті шығыс Европа жеріне таратуда славияндар үлкен роль атқарды.

Алдымен монастырь мектептері, кейін собор мектептері ашылды. Монастырь және собор мектептерде мұғалімдік қызметті діни қызметкерлер атқарды.Феодалдардың балаларына берілетін тәрбие әскери болды.

XII -XIII ғасырда Батыс Европадағы мемлекеттер арасында экономикалық байланыс кеңіді,қолөнері мен сауда дамыды, университеттер ашылды.

XII –ғасырда Италияда, Францияда, Англияда т.б. елдерде XIV ғасырда Чехияда, Польшада ашылды.

Арабтар жаулап алуының нәтижесінде ислам дініне бағынған халықтарда мектеп және дініне бағынған халықтарда мектеп және медреселер ашылды. Мектептегі негізгі міндеттер құранның тексін оқуға үйрету еді. Балалар алдымен араб тіліндегі барлық әріптің атын білуге тиіс болды. Оқудың негізгі әдісі жаттау болды. Кейбір медреселерде орта біліммен қатар, жоғары білім де берілді. Алдымен медреседе арабтың әдеби тілін меңгеру міндеттері.Әр халықтың ана тілі оқытылмады. Медреседе екі бағытта білім берді (дін және заң).

Дін және заң қызметімен шұғылданатындардың негізгі сүйенетіндері құран болды. Медреседе оқу үшін тапсырма өте көп берілді. Медреседе үстем таптың балалары ған оқыды. Мұсылман мектептерінде қорқытып ұстау, ұрып жазалау үлкен орын алды. Медреседе жаратылыс сабағынан білім берілді, математика аз оқытылды.

Қол өнерін, табиғат жөніндегі, ғылымдық медицинаны, математиканы игеру мектептен тыс жүргүзілді .

Әскери тәрбие спорт ойындары арқылы жүргізілді. Орта ғасырлық шығармалардың ішінде педагогикалық мазмұнда жазылғандар да кездеседі. Соның бірі – ескі тәжік тілінің диалектісінде жазылған (XI –ғасырда) “Кабус - наме” халық педагогикасы ауыз әдебиеті арқылы ұрпақтан – ұрпаққа беріліп жастарды тәрбиелеуде үлкен қызмет атқарды. Мектеп пен медреседе оқығаны үшін балаларға ақы төленді. Бірте-бірте мектептерде ана тілінде ғылыми білім беретін пәндерді оқытуда жаңа әдістерді қолдану орын ала бастады.



4.Қайта өрлеу дәуіріндегі педагогикалық ойлар.

Қайта өрлеу дәірінде сауданың, қаланың дамуымен бірге тоқыма өндірісі өркендеді, капиталистік өндірісі дамыды, буржуазия табы туды. Қайта өрлеу дәуірінде математика, астрономия, механика, география, жаратылыс ғылымдары дамыды.

Қайта өрлеу дәуірінде Англияның социал утописі Томас Мор педагогикалық ойдың көрнекті өкілі болды (1478 – 1535). Томас Мор еңбекшілердің тұрмысының нашар екендігін көрсетіп, Англиядағы қоғамдық құрылысты батыл сынады. Томас Мор қоғамдағы үстем таптың өкілдерінен құтылу керек деп санады. Мор дене тәрбиесіне үлкен мән берді. Томас Мор жаппай бастауыш білім беруді, әйелдердің ерлермен бірдей білім алуын жақтады.

30 - тақырып

ЯН АМОС КОМЕНСКИЙДІҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТЕОРИЯСЫ
Қарастырылатын мәселелер:


  1. Ян Амос Коменскийдің өмірі мен педагогикалық көзқарасы.

  2. Тәрбие мен білім берудің маңызы. Тәрбиенің басты принципі, оқыту теориясы.




  1. Ян Амос Коменскийдің өмірі мен педагогикалық көзқарасы.

XVI ғасыр мен XVII ғасырдың аралығындағы жаңа педагогиканың негізін қалаушы ұлы чех педагогы Ян Амос Коменский (1592 – 1670) 1592 жылы 28 наурызда туылды.

Бұл кезде XV ғасырдың бас кезінде болған тарихтағы аса зор ұлт – азаттық гусит қозғалысының әсері әлі де бар еді. Соның ықпалымен шаруалар мен қолөнершілердің қалың бұқарасы демократияшыл көзқарастағы адамдармен “Чехтық” немесе “ Богемалық туыстар” атты қауымдарын құрды.

Ян Амос Коменскийдің әкесі осы қауымның мүшесі еді, ал өзі кейінірек сол қауымның көсемі болды.

Қауымның көмегімен ол латын мектебін, кейінірек университет бітіреді.

1620 жыл чех басқыншыларымен күресте жеңіліске ұшырауына байланысты ұлы педагогтың отаны өзінің дербестігін жойды, ең үлкен күйзеліске кезікті. Ян Амос Коменскийдің қымбат бағалы кітапханасы мен қолжазбалары отқа жағылды және барлық отбасынан айрылды. Отанынан айрылған отбасы мүшелері Польшаға келіп паналады.

Ян Амос Коменский 1631 жылы “Тілдер мен барлық ғылымдардың ашық есігі” – деген оқулығын жазып шығарды. Білім беру тарихындағы тұңғыш оқулық жедел 15 елдің тіліне аударылып, мектептерге кеңінен тарады.

1632 жылы Ян Амос Коменскийдің есімін дүние жүзіне танытқан “Ұлы дидактика” еңбегі жазылып бітті. Осы еңбектерімен атақты ғалым және педагог ретінде әйгілі болған Ян Амос Коменский 1641 жыл мен 1654 жылдың аралығында әдейі шақырумен Англияда, Швецияда және Венгрияда болып, мектеп реформаларын әзірлеу ісіне, оқулықтар және оқыту әдістемесін жасаумен айналысты.

1648 жылы ол шетелден Лешноға келіп, кешікпей “Чех туыстық” қауымының басшысы болып сайланды. Осы жылдары оның “Әлемді суреттеп бейнелеу” – оқулығы, “Жақсы ұйымдастырылған мектептің заңдары” және “Жастарға арналған мінез – құлық ережелері” – деген пеадгогикалық шығармалары аяқталды. “Әлемді суреттеп бейнелеу” - өмірдің әр саласынан мәлімет беретін энциклопедиялық кітап ХІХ ғасырға дейін балаларға арналған негізгі мектеп оқулығы болып келді.

1656 жылы Швед – поляк соғысы кезінде “Чех туыстығының” ең ақырғы панасы Лешно қаласы өртенді. Өмірінің соңғы жылдарын ұлы педагог Амстердамда өткізді, оның “Ұлы дидактикасы” 1657 жылы осында бастырылды.

Ян Амос Коменский 1670 жылы Амстердамға таяу жердегі Наарденде қайтыс болды.

Орта ғасыр мен жаңа дәуірдің, феодалдық және капиталистік фоомацияларының аралығында өмір сүрген Ян Амос Коменский көзқарасы сол дәуірдің ерекшеліктері мен қайшгылықтарына байланысты қалыптасты.

Ян Амос Коменский шығармаларына, әсіресе оның дидактикасына XVI – XVII ғасырдағы жаңа философияның, әсіресе ағылшын материализмін бастаушы Бэкон (1561- 1620) философиясының әсері болды.

Ян Амос Коменский дидактикасында реалистік те, материалистік көзқарастар болды, дидактиканың принциптерін материалистік сенсуализм тұрғысынан түсіндірді.

Сенсуализм – сезімдік қабылдауды таным процесінің негізгі формасы деп санайтын таным философиялық бағыт. Бірақ оқу мен тәрбиенің жүйелерін құруда маңызды болып саналатын проблемасын шешуде оның көзқарасы екі жақты болды.

Ян Амос Коменский ақиқаттың бір саласы - логикалық, оның көзі - діни сапа. Ақиқаттың екінші саласы – табиғатты танудан шығады. Табиғат жер бетіндегі байлықтың, бақыттың көзі, бұл көзді ретті иемдену үшін табиғатты білу керек, ол үшін білім қажет деді. Қайта өркендеу дәуірінің әсерімен Ян Амос Коменский адамға, оның ақылы мен күшіне сенушілікті бірінші қатарға қойды, оның ақылы “Ақиқатында бүкіл дүниеде зор” – деген тұжырымға келді.

Ян Амос Коменский “Әлем тәлкегі және жүрек жұмбағы” – шығармасында өткір сатира түрінде өз кезіндегі қоғамдық құрылысты әшкереледі.


2. Тәрбие мен білім берудің маңызы. Тәрбиенің басты принципі, оқыту теориясы.

Ян Амос Коменский өз заманындағы білім беру жүйесіне, мектеп құрылысына мектептің жаңа түріндегі идеяны қарсы қойды. Ол өмірге пайдалы, іске қажетті білімдерді оқытуды талап етті. Сондықтан мектептің мақсаты – ақылды адамды тәрбиелеу, бұл мақсатқа жетудің бірден бір жолы – деді. Ян Амос Коменский – жас жеткіншектерге тәрбие және білім беру. “Адам болуы үшін ол білімді алуы тиіс”. “Білімділер нағыз адам” – деді.

Бүкіл тәрбие ісі Ян Амос Коменскийше табиғатқа тән, жалпы заңдылықтарға сәйкес болуы тиіс. Ол адамды табиғаттың бір бөлігі ретінде алып қарап, тәрбие ісін адамның табиғатына сәйкес, оның табиғи қабілеті мен қасиеттерін дамытуға бағыттап жүргізу керек деп кеңес берді. Осы талап оның бүкіл педагогикалық іліміне енді және мұны ол тәрбие мен оқытудың жалпы принципі ретінде санады. Кейінірек Ян Амос Коменский анықтаған бұл идея педагогикада Табиғатқа сәйкестік принципі” – деп аталды.

Ян Амос Коменский адам өзінің жетілуінде жалпы табиғатқа қатысты заңдарға тәуелді деп есептеді, осыған сәйкес құрылатын тәрбиенің, білімнің және оқытудың жалпы принципін іздестірді.

Табиғатқа сәйкестік принципі” оқудағы схоластикамен догматизмге қарсы күресте мәнді болды. Ол құрғақ жаттау мен догматизмге қарама – қарсы оқытудың бала табиғатына, оның мүмкіншіліктеріне сәйкесті болуын талап етті.

Схоластика - өмір тәжірибесінен аулақтаған, көз алдындағыдан басқаны көрмейтін адам . Батыс Европада және орта ғасыр және Жаңа замандағы діни философиялық ілім.

Оның ойынша адам ақылының шыңдалатын шеберхана сияқты орны – мектеп. Мектеп – “барлық адамды барлық нәрсеге үйрететін” - адамгершіліктің шеберханасы. Мектеп – оқушылардың “адамгершілігін”, “ақылын” тәрбиелеудегі білім мен оқытуды ұйымдастыратын орталық. Ол адамның өсіп жетілуіндегі жас ерекшеліктерін негізге ала отырып бір – бірімен байланысты құрылған оқудың 4 – сатылы кезеңін, осыларға сәйкес 4 – түрлі мектеп оқуының жүйесін ұсынды.



  1. Баланың туғанынан 6 жасқа дейінгі кезеңінде әр үйде – “Ана мектебі”.

  2. 6 – 12 жасқа дейінгі балалар үшін әрбір қауымда – “Ана тілі” мектебі.

  3. 12 – 18 жастағы жастар үшін - әрбір қалада латын мектебі.

  4. 18 – 24 жатағы жастар үшін әрбір мемлекетте академия болуы керек деді.

Ян Амос Коменский XVII ғасырдың өзінде біртекті мектеп жүйесі жөнінде демократиялық принцип ұсынды.

Ян Амос Коменский оқудың мақсаты – ғылыми білімді меңгеру және өмірге пайда келтіру деп білді.

Ян Амос Коменский өзінің тамаша шығармасы “Ұлы дидактиканы” барлық халық жастарын бүкіл білім салаларына жаңа жолмен, оңай және ұғымды етіп оқыту үшін жазды, онда өзінің алдына оқытудың жолын жаңа негізге салу мақсатын қойды.

“Ұлы дидактикада” төмендегідей 4 дидактикалық сұраққа жауап берілді:



  1. Қалай жақсы оқытып, тәуір оқуға болады.

  2. Оқыту мен оқудың жеңілдігі.

  3. Оқыту мен оқудың негіздері.

  4. Тез оқудың ережесі мен тәсілдері.

“Ұлы дидактиканың” арнаулы тарауларында оқыту ісіне қойылатын басты дидактикалық талаптар:

  1. Оқытуға қолайлы уақытты таңдау.

  2. Оқушыларды сабақ оқуға ынталандыру.

  3. Материалды біртіндеп күрделендіру.

  4. Анық пайда келтіретін нәрсені ғана оқыту.

  5. Саналы түрде меңгеретін нәрседен басқаны жаттатпау.

  6. Бала табиғатын ескеріп отыру: оның меңгере алатын нәрсесін ғана оқыту.

  7. Материалды меңгерту үшін мүмкіндігінше сыртқы сезімдерді де қатыстырып оқыту.

Ян Амос Коменский “Ұлы дидактикасында” педагогикалық ойды және мектеп оқуын ілгері дамытуда ерекше роль атқаратын дидактикалық принциптерді анықтады. Оқудың көрнекілігі, саналы оқу, оқудың жүйелі болуы, сатылы оқу, оқудың оқушы шамасына сай болуы , оқудың негізді болуы.

Ол көрнекілік принципін психологиялық талаптармен байланыстырды.

1. Дүниетану әдетте сыртқы сезім мүшелеріне байланысты, өйткені түйсікте болмаған нәрсе,ойда болуы мүмкін емес, осыған байланысты оқыту ісін заттар туралы құрғақ сөзден бастамай, нәрсенің өзіне бақылау жасатудан бастау керек.


31 – тақырып

ДЖОН ЛОКК ПЕН ЖАН - ЖАК РУССОНЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСТАРЫ
Қарастырылатын мәселелер:

1. Джон Локктың қызметі мен педагогикалық көзқарастары.

2. Джон Локк тәрбиенің мақсаты және оны ұйымдастыру туралы.


1. Джон Локктың қызметі мен педагогикалық көзқарастары.

XVII ғасырда Англияда өндіріс төңкерісін әзірлеген буржуазиялық ревалюция болды. Бұл ревалюция феодаолдық құрылысқа қарсы бағытталды да, жаңа заманның, яғни капиталистік шаруашылықтың жүйесі мен буржуазиялық үстемдіктің орнай бастағандығын көрсетті. Бірақ бұл революцияның ерекшелігі сол – ол буржуазиялық революциялардың бастамасы еді, сондықтан ол іри бастаған феодалдық қоғамның негізінде дамыды. Ол кезде ірі әлі машиналы капиталистік өндіріс те пролетарият та жоқ еді. Революция буржуазия мен феодалдардың арасындағы ымырамен аяқталды. Осындай тарихи жағдайлар Джон Локкттың саяси - әлеуметтік, философиялық және педагогикалық көзқарастарының қалыптасуына әсер етті.

Д.Локк буржуазиялық отбасында өскен, адвокаттың баласы. Оксфорд университетін бітірісімен 1658 жылдан бастап, сонда сабақ берді, кейінірек жаратылыстанумен әуестенді, медицинаны зерттеді. Д. Локктың философиялық көзқарастарының қалыптасуына Бэкон мен Декарттың шығармалары күшті әсер етті. Ол таным теориясымен зерттей отыра, Бэкон негізін салған ағылшын материализмін ілгері дамытты. Өзінің “Адам ақылы жөніндегі тәжірибе ” (1960 ) деген негізгі философиялық еңбегінде идеялардың адам туысынан пайда болмайтындығын дәлелдеуге тырысты.

Д.Локктың ойынша, бала жаны табиғатынан ақ тақта сияқты тап – таза болады. Идяеларлың туысынан пайда болмайтындығы жөніндегі Локктың ойлары адамның дамып жетілуіндегі тәрбиенің мәнін жоғары бағалауа мүмкіндік береді. XVIII ғасырдағы материалистер өз күрестерінде Локктың пікірлеріне арқа сүйеді. Бірақ Локк табанды материалист бола алмады. Оның философиясы дуалистік (екі жақтылық) ерекшелікте еді.


2. Джон Локк тәрбиенің мақсаты және оны ұйымдастыру туралы.
Локк өзінің педаогикалық көзқарастарын “Тәрбие жөніндегі ойлар” (1693) және “Ақылды тәрбиелеу туралы” деген еңбектерінде баяндады. Ол адамның туысымен бірге бітетін идеяларға қарсы шыға отыра, адамды қалыптастырудағы тәрбиенің шешуші мәнін мойындады.

Локктың ұсынған тәрбиесінің мақсаты - өз ісін ойластыра отырып сақтықпен жүргізе алатын, өз мүдделерінің реттілігін қамтамасыз ете алатын үстем таптың жас өспірімін тәрбиелеу.

Локк тәрбие арқылы қарапайым адамдардың балалары емес, дворян балаларын жетілдіруді, тәрбие арқылы оларға буржуазиялық іскерлік сапалар мен ерекшеліктер сіњруді арман етті. Локк ±сынѓан тєрбиеніњ негізінде Англия ‰кіметініњ басына келген жања буржуазиялыќ болашаѓы - ‰стем таптыњ жас µспірімін ќалыптастыру маќсаты болды.

Локк оќу – тєрбие ж±мысыныњ мектепте ж‰ргізілуіне ќарсы болды.

Локк дене тєрбиесін басќа тєрбиелердіњ негізі деп есептеп, оныњ мєнін жоѓары кµтерді. Ол “Мыќты денеде мыќты рух” болады дей отыра, дене тєрбиесініњ µз заманына сєйкесті ж‰йесін ±сынды.

Локк адамгершілік тєрбиесін кењірек ќарастырды. Ол адамгершілік ќасиеттер мен сапалар ретінде адамдардаѓы кішіпейілділікке, ±стамдылыќќа, саќтыќќа жєне єділеттілікке ерекше мєн берді.

Локктыњ ойынша, адамѓа ќажетті таѓы бір сапа – мінез – ќ±лыќтаѓы мєдениеттілік.

Локктыњ дєлелінше, адамгершілік тєрбиесініњ наќты тєсілдері мен ќ±ралдары мынадай принциптерге негізделуі тиіс.



  1. Табиѓатќа сєйкестілік.

  2. Бала табиѓатын жете зерттеу жєне балаѓа даралыќ ќатынас орнату.

  3. Тєрбиедегі ќаталдыќты балаѓа с‰йіспеншілік білдірумен ±штастыру.

Локк ±сынѓан тєрбиеніњ жолдары мен ќ±ралдары:

  1. ‡лгі - µнеге кµрсету.

  2. Єдеттендіру.

  3. Балалармен пікір алысу жєне олардыњ єуестенушілік ынталарын ќанаѓаттандыру.

  4. Намыс жєне теріс ±ѓымдарына назар аудару.

Локк балалардыњ еркіндікке, бостандыќќа ынталы келетіндігімен санасуды талап етті. Локктыњ пікірінше, “Оќудыњ маќсаты – білім, ал білімніњ маќсаты – тєжірибе немесе басќаларѓа білім беру”. Локк практикалыќ мєні жоќ, ќ±рѓаќ білімдерге ќарсы болды.

Оќытудыњ єдістері жµніндегі мєселелерді ќарастырѓанда Локк ењ бірінші орынѓа баланыњ ойлауын тєрбиелеуді ќойды. ¤здігінше ойлау даѓдыларына ‰йрету – Локктыњ оќыту єдістерініњ негізгі принциптерініњ бірі.

Коменский сияќты Локк та оќуды к‰шпен зорлап ж‰ргізуге ќарсы болды.

Сонымен, Локк баланыњ д±рыс мінез – ќ±лќын ќалыптастыру, ќабілеттіктері мен µздігінше ойлауын дамыту, оныњ рухани жєне дене шыныќтыру жµніндегі тєрбие ж‰йесін зерттеді. Коменский мен Локктан іріктелген педагогикалыќ м±ра буржуазиялыќ реворлюция кезінде зор мањызѓа ие болды.


32 – тақырып

ЖАН - ЖАК РУССОНЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСТАРЫ
Қарастырылатын мәселелер:

1. Жан – Жак Руссоның өмірі мен қызметі.

2. Жан – Жак Руссоның педагогикалық теориясы.

1. Жан – Жак Руссоның өмірі мен қызметі.

Атақты француз жазушысы, ағартушы философы және педагогы, XVIII ғасырдағы революция қарсаңындағы буржуазиялық интеллигенцияның өкілдерінің бірі Жан – Жак Руссо.

1712 жылы 28 июньде Женевада сағатшының жанұясында туған. Өзі дүниеге келген күні шешесі қайтыс болды да өмірінің бастапқы кезінде ғана әке тәрбиесін көреді. Балалық шағы тым ауыр жағдайда өтеді, жүйелі білім беретін ешбір оқу орнында оқи алмайды, 16 жасынан бастап ауыр өмір салдарынан ел – елді кезушілік жолға түседі, Франция мен Швейцарияны бірнеше рет шарлап, әр түрлі мамандықта кәсіп етеді. Бірақ бұл жылдар болашақ атыақты ойшы және қайраткер үшін зор өмір мектебі болған еді.

Отыз жасында Руссо Парижға келіп, онда сол кездегі француз интеллигенциясының ең алдыңғы қатарлы өкілдерімен (Дидро, Даламбер, Вольтер т.б.) танысады.

1749 жылы Дижон академиясы “Ғылым мен искусство прогресі мінездің жөнделуіне немесе әлсіреуіне ықпал етті ме?” – деген тақырыпта конкурс жариялаған болатын. Руссо Дидроның кеңесімен осы тақырыпта еңбек жазады, онда ол табанды түрде әлеуметтік теңсіздікке, аристократтар мен арам тамақтарға, феодалдық қоғамның мәдениетіне, халыққа ешбір көмегін тигізе алмай отырған ғылымына қарсы шағады. Еңбек зор табысқа ие болып, бірінші силыққа бағаланады.

1754 жылы Руссоның “Адамдар арасындағы теңсіздіктің пайда болуы туралы” - деген екінші кітабы, 1761 жылы “Жаңа Элоиза” атты романы, ал бір жылдан кейін “Қоғамдық шарт” деген атақты шығармалары жарық көреді.

1762 жылы Руссоның “Эмиль, немесе тәрбие туралы” деген романы басылып шығады. Бұл романда Руссо іріген феодалдық қоғамның шырмауынан арылып, бостандық алған жаңа адамды тәрбиелеудің жолын көрсетті.

Соңғы шығарма автордың есімін дүниежүзіне танытты, бірақ ондағы жаңа адам жөніндегі, оның тәрбиесі туралы пікірлері король чиновниктерінің, әсіресе дін иелерінің ызасын туғызды.

Париж парламенті “Эмильді” өртеу жөнінде қаулы қабылдайды да, кітапты үкімет қарақшылары қаланың бір алаңында өртейді. Руссоның өзі Швейцарияға кетуге мәжбүр болады. Қуғын көреді, тек 1776 жылдан бастап Англияда ғана уақытша паналайды, осында “Насихат” деген ең соңғы өмірбаяндық шығармасын жаз бастайды. Тек 5 жылдан кейін ғана дансаулығы әлсіреп, көңілі қайтқан Руссо өз Отанына оралады, бірақ онда да басқа фамилиямен тұруға рұқсат алады. Ол 1778 жылы Париж түбінде қайтыс болады.

Француз буржуазиялық ревалюциясы кезінде оның ең революцияшыл партиясы якобинецтер Руссоны өздерінің идеялық көсемі ретінде бағалады. Руссо өлгеннен кейін оның саркофагіне “Бұл жерде табиғат пен шындықтың адамы жатыр” деген сөздердің жазылуы кездейсоқ беріле салған баға емес еді. Француз бен Швейцар еңбекшілерінің атынан ұлы ойшыға асқан құрмет ретінде әдейі сол екі елде де Руссоға ескерткіш орнатылған, кейін оның аты бүкіл дүние жүзіне әйгілі болды.


2. Жан – Жак Руссоның педагогикалық теориясы.

Саяси пікірлерінде Руссо батыл түрде ескі қоғамның негізіне қарсы, әділетсіздік, екіжүзділік атаулыға қарсы қажырлы күресші ретінде көрінді. Өзі төменгі сословиедан шыққан Руссо қарапайым еңбеккерлерді ғана сүйіп, басқалардың еңбегі арқылы өмір сүруші арамтамақтардан жаны түршіге жиіркенді.

Руссо өзінің саяси пікірлері баяндалған “Адамдар арасындағы теңсіздіктің пайда болуы туралы” атты еңбегінде теңсіздік цивилизацияның дамуымен күшейе бермек деп дәлелдеді. “Қоғамдық шарт” деген шығармасында Руссо мемлекеттіңпайда болуы жөнінде бұрыннан ұсынылып келе жатқан қоғамдық шарт теориясы дегенді қолдай отыра, феодалдық қоғамға өзінің болжаған бір қоғамы – “Адамдардың табиғи жағдайда болуы” дегенді ұсынды. Оның ойынша, бұл қоғамда адамдар бірімен – бірі тең және бостандықта болуға тиіс, ал олар кейіннен өздерінің “табиғи праволарын”, еңбекке негізделген меншіктерін қорғап сақтау үшін ғана уақытша өз еріктерінше праволарынан бас тартқан. Осы ойымен байланыстыра отыра, Руссо асқан жігерлікпен, бойды кернеген ызамен тирандықты, эксплуататор- лардың озбырлығын әшкереледі: халық тілегін қанағаттандырмайтын үкімет заңсыз, себебі ол қоғамдық шарт негізінде адамдардың өзі қалаған, халыққа қызмет етеді деп сенген үкіметі, сондықтан да ол үкіметке шарт бойынша адамдар өз праволарын тапсырған. Ал қазір сол бастапқы қоғамдық шарт бұзылып отыр, егер үкімет халыққа қызмет ете алмаса, үкіметтің халыққа қажеті де жоқ деп дәлелдеді.

Әрине, бұл ойлар көркем әдеби түрде баяндалған корольды тайдыру және феодалдықты жою жөніндегі жігерлі ұран еді.

Руссо адамды адам қанау болмайтын, барлық адамдар өз еңбектерімен өмір сүретін бостандық, теңдік және бауырмалдық орнаған қоғамдық құрылысты социалистік құрылыс емес еді, ол ұсақ жеке меншіктілердің, жер иелерінің және қолөнершілердің қоғамдық құрылысы еді.

Қөзқарастарының осындай тар мағыналылығы мен тапшылығына байланысты Руссо адамдарды табиғатпен жақындасуға, мешеу ауыл шаруашылығы мен қолөнерге шақырады. Осылай ол мәдениет, техниканың прогресшілдік сипаттарын түсіне алмады, сөйтіп, оның көзқарасының тұйықтығы байқалды.

Жан – Жак Руссоның педагоги калық теориясы негізінен көркем шығармасы “Эмиль” атты романында баяндалды, бірақ бұл әдеби мұра болуына қарамастан, онда ағартушы өзінің тәрбие жөніндегі пікірлерін жүйелі теория нәтижесіне жеткізді, тәрбиенің тым нәзік проблемаларына жете көңіл бөле отыра зерттеп, өз заманының арнасына шығып жатқан топшылаулар жасап, ұсыныстар айтты.

Өз өмірінде гуманистік бағытты берік ұстаған ағартушы – педагог Руссо жаңа қоғамды аңсауына байланысты феодалдық салт – сананы түбірімен жою үшін, жаңа қоғамды орнату үшін кімді қалай тәрбиелеу қажет деген сұрақ пен тәрбиенің міндеті мен өзгешеліктері жөніндегі мәәселені зор педагогикалық проблема ретінде ұсынды. Бұл мәселелер негізінен адам еңбек арқылы өмір сүреді, еңбексіз өмір жоқ деген пікірлерге саяды.

Ал азғындаған феодалдық қоғамда мықтылар – басқа адамдар еңбегін пайдалануда, нағыз ерікті адам - өз еңбегінің жемісімен өмір сүретін, ешкімге тәуелсіз, бостандықты қадірлей де, қорғай да білетін адамдарды тәрбиелеу.

Демек, Руссоның педагогикалық концепециясының негізіне феодалдық әдет – ғұрыптардан арылған, бостандықтағы, толық адамгершілігі бар адамды өсіру талабы жатады. Әрине, Руссоның педагогикалық теориясының шеңберінің кеңдігі, терең адамшылығы осындай жаңа адамды тәрбиелеу талабын ұсынуында боды.

Осындай келелі міндеттерді шешудің жолдарын қарастыра келе феодалдық қоғамдағы бала тәрбиесі табиғатқа қарсы қойылған, сондықтан жаңа тәрбие табиғатқа сәйкес, баланың табиғи дамуын ескеріп, оның жас ерекшеліктеріне лайықталып жүргізілуге тиіс. “Табиғат балалардың кәмелетке жеткенше бала болуын талап етеді”, - деген Руссо.

Тәрбие бағыты жөніндегі Руссоның негізгі педагогикалық талаптары -баланы қадірлей отыра, оның қызығушылықтары мен тікелей талаптарын зерттеу. Еріктілік, баланың табиғатын білу, баланың өзіндік әрекетін дамыту – тәрбиенің негізіне айналуы тиіс. Ал тәрбиеші баланың дамуын ұқыпты түрде дұрыс бағыттайтындай, ойланып, толғануына жөн сілтейтіндей жағдайлар жасай білуі ғана тиіс. Сөйтіп, Руссо жаңа тәрбиені балаға үстемдік етуге, оның еркінің дамуына тек зәбірлік жасауға тырысатын феодалдық ескі тәрбиеге тікелей қарсы қойды.



Баланың өсу кезеңдері және әр кезеңдегі тәрбие ерекшеліктері.

Руссо баланың өмірін 4 кезеңге бөледі:

1 – кезең - баланың туған күнінен екі жасқа дейінгі;

2 – кезең - 2 ден 12 жасқа дейін;

3 – кезең - 12 ден 15 жасқа дейін;

4 – кезең - 15 жастан ер жетуіне дейінгі өсу дәуірлері. Баланың осындай жетілу дәуірінің әрқайсысына тәрбиенің негізгі бір саласын кеңінен және негізгі түрде жүргізуді ұсынды.

Баланың жетілуінің әр дәуірін Руссо өзінің саяси және философиялық пікірлерімен тығыз байланысты қарастырды.

Екі жасқа дейінгі бала тәрбиесінің негізі дене тәрбиесі болуға тиіс. Бұл дәуірде тәрбиешілердің баланы табиғат кеңшілігінен тым алшақ ұстауға тырысатындығына, табиғи жетілуіне кедергі жасайтындығына қарсы болды. Руссо: “Қаршадайынан – ақ баланың еркіне қиянат келеді, ал оған сол еркіндікті беру қажет. Оның денесінің өсуіне мүмкіндік беріңдер, табиғатқа кедергі жасамаңдар”, - деген талап ұсынады. Келесі дәуірде де (2 ден 12 жасқа дейін) баланың денсаулығын шынықтыруды жедел түрде жүргізе беру қажет, бірақ бұл кезде тәрбиешінің негізгі міндеті - баланың сыртқы сезім мүшелерін жетілдіру. Руссоның кеңесі бойынша, бала өзінің керегінше, өз бетінше әр нәрсенің көлемі мен салмағын өлшесін, санаумен де айналысып, нәрселерді өзара салыстырсын. Бірақ, оның дәлелінше, бұл кезеңде баланы оқуға баулудың, жаттатудың, ойлантып, оған талқылатудың керегі жоқ. Бұл кезде бала ешбір адамгершілік, ешбір абстрактылық ұғымдарға түсінбейді деп есептейді ол. Бірақ, Руссоның ойынша, бала өте бір маңызды идеяны – жеке меншік идеясын толық меңгере алады деді. Әрине, бұл жерде Руссо педагогикасының педагогикасының буржуазиялық ерекшелігі айқын байқалады.

Романда 12 жастағы тәрбиеленуші Эмильдің денесі шынығып, өзін - өзі билеу дәрежесіне де жеткен, маңызды оқиғаларды байқай алады, сыртқы сезімдері арқылы өзін қоршап тұрған дүниені де түсінеді, сондықтан оның (12 – 15 жастар аралығында ) ақыл – ой және еңбек тәрбиесі басталады.

Ақыл – ой тәрбиесі мен білім беру мәселелерінде Руссо ең алдымен дінге негізделген шіркеулік мектептермен күресе отыра, білім мазмұнының түпкілікті жаңаруын талап етті. Оқу пәндерін іріктеп таңдауда негіз болатын нәрсе - баланың қызығушылығы, талабының болуы. Бала “Бұл не үшін қажет?” деген сұрақтарға жауап бере алатындай болуы тиіс. Бала психологиясына жетік Руссоның көрсетуінше, баланың ынтасы, қызығушылығы ең алдымен өзінің айналасын қоршаған дүниеге, байқағанына бағытталады, сондықтан ең алғашқы пәндер география, астрономия, табиғаттану болуы керек. Мұнан кейін Руссо осы пәндерді оқытудың ерекше бір методикасын құруды ойластырды, ол методика оқушылардың оқиғаларды өздігінше бағдарлап, түсіне білуіне негізделді. Руссо шығармаларында оқушыларды ғылыми шындықты ашушы, тіпті компасты ойлап шығарушы т.б. осы сияқты зерттеуші ретінде суреттеді. Бұл жерде Руссоның осындай бала табиғатын тым асыра дәріптеушілігін ескермегенде, бала дербестігін дамыту әдісі арқылы схоластикалық мектептің методикасына оның күшті тойтарыс бергенін көреміз. Оның оқу методикасындағы негізгі өсиеттері; бала ойға салып ұғынбайынша, ештеңені де жаттатпау, бүкіл білімді баланың өз бетінше бақылап, ой таразысына салуы арқылы меңгерту деген мәселенің төңірегінде болды.

Руссо дидактикасының негізі - баланың өзіндік әрекетін, зеректігін, зейінділігін, байқампаздығын дамыту мақсатын көздеді. Барлық оқылатын пәндер мейлінше көрнектілікпен баланың қабылдауына бейімделуі тиіс. Руссоның талап етуінде “көрнекілік” деген тек әдеттегі: суреттер, картиналар, приборлар т.б ғана емес, ол – табиғаттың өзі, тікелей өмірдегі деректер. Сондықтан романның кейіпкері – Эмильдің сабақтары класста емес, табиғат аясында жүргізілген. Руссо осылай жүйелі білім мен ғылымды жеткілікті бағалай алмаса да, Эмильдің шашыранды түрде меңгерген білімдерін өмірмен, практикамен байланыстыруы, сөз жоқ, оның педагогикасындағы жаңа соны бағыт еді.

Руссоның әдеби және педагогикалық мұраларында дене еңбегі – адамнан ажыратылмайтын, оның негізгі борышы делінді. Сондықтан, оның пікірінше, бостандықтағы адам қолөнершілік және ауыл шаруашылық салаларын, әр түрлі еңбек мамандықтарын меңгере білуі тиіс, сонда ғана ол өзіне тамақ та табады, өзінің бостандығын да қорғай алады. Осыған байланысты Эмиль әр түрлі қолөнеріне үйретіледі, өздігінше тұрмыс құруға үйренеді, еңбек адамын сыйлауға, еңбекті, еңбекке негізделген демалысты бағалауға дағдыланады. Руссоның суреттеуінше және педагогикалық жағынан қорытуынша Эмиль еңбек үстінде шыныққан, енді оған азғындаған феодаолдық цивилизацияның ықпалы қауіпсіз.

Жас өспірімнің жетілуінің төртінші дәуірінде (15 жастан бастап) адамгершілік тәрбиесі басталады. Руссоның сенуінше “үшінші сословиеның” алдыңғы қатарлылары жалпы адамгершілік идеалды (мақсатты) ұстаушылар. Сондықтан Эмильді, демек, жаңа қоғам жастарын ел – жұртты сүюге үйрету, оларды нағыз адам етіп тәрбиелеу керек деген пікірде болды. Руссо осыған байланысты адамгершілік тәрбиесінің үш міндетін: дұрыс мінезге, дұрыс ұғымға, дұрыс ерікке тәрбиелеуді ұсынады.

Сөйтіп, тәрбиенің жоғарыдағы сатылары мен мазмұндары арқылы Руссоның қиялындағы жаңа адамның идеалды образы құрылды. Оның сипаты: ақылды, қайратты, адамгершілігі мол, бірақ білім дәрежесі шағын қолөнерші – ойшыл адам.

Шығарманы Руссо Эмильдің болашақ зайыбы - өмір серігін тәрбиелеу, әйел тәрбиесі мәселелерімен аяқтады. Бірақ Руссо қарастырған әйел тәрбиесі ерлер тәрбиесіне мүлдем қарама – қарсы қойылды. Әйелдердің “табиғи жағдайы” тәуелді болу, сондықтан оларға ерекше білім беру қажетсіз деген теріс қорытындыға келеді ол.

Руссо бірқатар педагогикалық мәселелерде қателік пен қайшылыққа ұшырай тұрса да, оның педагогикалық теориясы өз дәуірінде жалпы бағыты ілгеріге ұмтылған прогрессивтік роль атқарды.

Себебі оның педагогикасының бүкіл жаңашыл мазмұны феодалдық педагогикаға тікелей қарсы еді. Руссо өзіне тән жігерлікпен аристократияға және шіркеуге, схоластикалық қараңғылыққа, арамтамақтыққа қарсы батыл күресті.

Руссо өз шығармаларымен адам баласының ең қымбат болашағы – балаға деген тым ыстық сүйіспеншілігін көрсетті; ол жаңа адам жолында алдыңғы қатарлы күресші болды; оның түсінігіндегі жаңа адам – Францияны феодалдық езгіден босататын табанды, қажырлы күресші.

Педагогикалық теорияны Руссо оқудың қызықты да белсенді әдістерін іздестіру, еңбек тәрбиесін, оқу мен тәрбиені табиғатпен ұштастыру мәселелерін қоюмен байланыстырды.

Руссоның әдеби және педагогикалық мұраларын сол дәуірдегі орыстың алдыңғы қатарлы адамдары жоғары бағалады. “Эмильдің” санаулы алғашқы даналары Петербургке 1763 жылы февральда алынды, бірақ осы жылдың ноябрінде бұл кітаптың таралуына тиым салынды, соған қармастан, кітап құпия түрде таратыла берді.

ХVІІІ ғасырдағы Россияның жалынды революцияшыл ағартушысы А.Н.Радищев ұлы ойшыны жоғары бағалады. 1791 жылғы бір хатында тәрбие мәселелеріндегі жүргізген өзгерістері үшін Руссоға Европа көп міндетті деп жазды.

Декабристер Руссоның “Қоғамдық шарты” мен “Эмилін” зор ынтамен оқыды.

Кейінгі революцияшыл демократтар да Руссо мұрасын жоғары бағалады. 1856 жылы Н. Г. Чернышевский “Современникте” Руссоның ұрпаққа қалдырған еңбегін, халыққа деген сүйіспеншілігін баса атап өтті.

Қазіргі қоғамның прогрессившіл күштері, орыс педагогтары Жан – Жак Руссоны атақты ағартушы - педагог ретінде бағалайды.




Каталог: CDO -> Sillabus
Sillabus -> Лекция : 15 сағат обсөЖ : 15 сағат Барлық сағат саны : 45 сағат Қорытынды бақылау : емтихан, 4 семестр
Sillabus -> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Sillabus -> Хор жүргізу” пәні бойынша 5В010600-“Музыкалық білім” мамандығының студенттері үшін. ОҚУ-Әдістемелік кешен
Sillabus -> Арнайы семинар: “Абайдың ақын шәкірттері” пәні бойынша
Sillabus -> Лекция:: 18 сағат Семинар: 16 сағат СӨЖ: 11 сағат Барлық сағат саны: 45 сағат
Sillabus -> Лекция:: 34 сағат Семинар: 34 сағат СӨЖ: 22 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат
Sillabus -> Лекция: 3 Практикалық/семинар: 6 СӨЖ: 99 Барлық сағат саны: 135 Аралық бақылаулар саны:
Sillabus -> Семинар: 248 сағат обтөЖ: 124 сағат ТӨЖ: 40 сағат Барлығы: 412 сағат І аб-30 балл ІІ аб-30 балл Емтихан-40 балл
Sillabus -> Лекция: 18 Семинар: 16 СӨЖ: 11 Барлық сағат саны: 45
Sillabus -> Лекция : 30 сағат обсөЖ : 30 сағат Барлық сағат саны: 90 сағат Аралық бақылау саны 2 60 балл


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   22


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет