Мәшһүр-Жүсіп Шығармаларындағы метрологиялық терминдер 4 Том


Сауым – зат. Бие сауындарыныњ аралыќ мезгілі. Сауын



бет7/10
Дата03.04.2016
өлшемі2 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Сауым – зат. Бие сауындарыныњ аралыќ мезгілі. Сауын – 1 зат. Сауылатын, с‰т беретін мал (ЌТТС, 250-251 б.); Саранау `молочная` (Гур., Ман.) считаем одного происхождения с тувинским сааринек в том же значении, в котором сар ~ сыѓыр от саѓ- `доить` озночает `доение`, *инек `корова`. А.М. Щербактыњ іњгексиыр ќазаќ тіліндегі інген (т‰йе) атауымен бір екендігін айтады. Демек, інгек сауылатын мал (±рѓашы) сауын мал дегенніњ синонимі болып табылады. А.М. Щербак, *іњäк не обладает видовым значением и относится только к самке и имеет одинаковое происхождение с іњэн `верблюдица` (каз. іњген), інчэк `самка собаки`, тат диал. энäк ќуй `овца - самка`, образованными от основы іна, энä `матушка` (каз. ене) [25, б.190]. Осы орайда, қайталауға тура келер Єу сувалды Сиыр су алды. Ол узны мµњіретті Ол сиырды мµњіретті (М.Ќ. 188, 190); Іњгек кµл‰кін Тоѓлада оѓуз келті (ЕДЄ, 28); Басынан асыра шапты дейді, ‡й* т‰гіндей кєуірді (‰й*-сиыр, ќара мал) (Манас, 294). Инек ‰й (сиыр деген маѓынада) (ШУ, 244) сияқты кейбір мәліметтерді қайыра келтіре кеткенді жөн көрдік. Мысалы: Сиырдай қатып жүрер дәл болған құрт (Мәшһүр-Жүсіп, 190); Т‰ркі тілінде: сиырды - єу, узны, іњгек, ќырѓ. инек ‰й, бірде – ‰й деп атайды, бұл туралы інек - сиыр бөлімінен оқып, танысуға болады. Көне түркі тілдерінде cар > сығыр <> сағ `сауу` ұғымын білдірген. М. Қашқари сүт сауылды дегенді «сут сағылды» – деген. Демек, сағ > шақ түбір тұлғасы көне түркі тілінде «сауу», «уақыт» мағынасын бергендігінде дау жоқ. В. Радлов саk = чаk время – деп түсіндірген [7, б.241].

Түйін. Мәшһүр-Жүсіп сауым сөзін сауын – деп биенің сауатын уақыты мағынасында қолданған. Сау мен сағ//шақ (сағат) мағынасы жуық лексикалар. Сауым биені сауатын аралық мезгіл. Сау (тарту, созу) етістік түбір тұлғасына -ым жұрнағы қосылып жаңа сауым (уақыт мағынасын беретін) үстеулі сөз жасалған. Жебей саудан басқа жүрін сау – деген түрі болған. Сау >cауым. Негізінде сауым//сауын -м үнді дыбысын -н дыбысымен алмастырып айта берген. Екінші сауын варианты, сау түбір тұлғасының негізінде қалыптасқан сауын (салық) омоним болып табылады. Сөйтіп, сауым мен сауын бір түбірден өрбіген әр түрлі мағына беретін сөздер болып қалыптасқанын байқаймыз. Сау > cауым (сау+ым) > сауылатын, с‰т беретін мал. Келесі сөз қылатынымыз сауын халық метрологиясы.

Сауын. «Сауым» деп алѓашќы биені саууды айтќан да, одан кейінгі араѓа уаќыт салып сауу «сауын» деп салық мөлшерін көрсететін жаңа мағыналы сөзге айналған. Сауын белгілі бір ќарыздыњ орнына ж‰ретін салыќ (басыбайлы) болудыњ бір т‰рі болып табылады. Сауын сµзі тек ќана уаќытты ѓана білдірмеген екен, сауын ±рѓашы және еркек малды айыру ‰шін де ќолданылѓан. Осыныњ ішіндегі ењ ыќтималы т‰ркі сµзі савым (сауым) болып табылады. Тат. савым (сауым) `тауардыњ сапасына байланысты ќ±ны айрылады` – деген маѓынада ќолданылады. Е. Бекмаханов мынадай ќызыќ дерек келтіреді: Из взаимоотношений феодала и консы – бедняка выросла своеобразная отработочная система – так называемая сауын (от слова «сауыуга» – доить). Консы получал у своего феодала дойную корову во временное пользование и за это обязывался бесплатно выполнять различные виды хозяйственной работы [26, б.87]. Ахметьянов савым (сауым) тек түркі тілдерінде кездесетінін айтады. Тат. тілінде жалпы мағынада `белгілі бір товардың санын есептейтін единица`. Сауым ‰йлену тойына апаратын сыйлыќ ж±п сандардан (2, 4, 6) болады жєне бєрі бірдей болуы керек. Ал, саум жерлеу рєсіміне ќатысты апаратын зат, ылѓи таќ сандардан (1, 3, 5) болады (Я.Д. Коблов). Алтын Орда кезінде сауым – деп `к‰міс бір сомдыќты` айтќан. Удмурт тілінде сом `саны, µлшемі` деген маѓынаны берген. М‰мкін, савым (саум) сањ-ым `µлшем` шығуы < кµне – т‰рік. са-, саң-, сағ- `санау`. Бірақ, б±л сµздердіњ жалпы т‰ркі сµздері: сум, сом `аќша, ќ±йма; т±тас зат, б‰тін` ќалай байланысып т±рғанын білу оњай еместігін мойындайды [27, б.182-183]. Сауын нуменативі сияқты сом өлшемі де қазақ әдебиетінде көрініс тапқан. Сағ түбір тұлғасы тілдің ұзақ жылғы даму барысында сом тұлғасына дейін өзгеруі әбден мүмкін.

Сом. Құйысқанда сом күміс, Шағылысып күнге, жалтылдап (М-Ж. 2003: 297); Үй басына он сомнан Жиып жеген бейбақтар (Қобыланды, 65); ¤мілдірік сом* алтын, Омырауда алќылдап (ЌЖ, 66); Ќой ішінде марќадай, Бµлекбай жалѓан емес, шын берейін, Жоќ еді єзір сомам соњ берейін (М-Ж. 2 т.: 51); Онан туѓан баланыњ атын Танбыссопы ќойѓан. Танбыссопыдан ‡сенбай, Елемес, Елеместен Ериман, б±л Ериманнан Шаѓыр, Бµлтірік, Шаѓырдан Аќай, Жолдыбай, Таѓышы, Аманжол, Сомж‰рек! (М-Ж. ЌШ, 15); Өмілдірік сом алтын Омырауда алқылдап, Бурыл аяқ басқан жер Ойыла жаздап солқылдап (Қобыланды, 155). В. Радлов: сом – рубль (монетою) екі сом два рубля – сияқты көптеген мағынасын берген [7, б.562].

Л.З. Будагов: а. саум: саумъ, савмъ, пость. каз. сом сомъ 1) рублъ, сомаќ на рубль, ауќ сомаќ на три рубля, трех рублевый, аун скі сомаќ полу – имперіаль (18 р. ассигн.) аутұн алты сомақ имперіалъ, сомарн по рублю, рублями. 2) тоб. руль, корма (вм. сонк), сомты кормщик қазақша транскрипциясын біз жасадық [8, б.713];

Сум // сом // савым //сањ // сауу // санау: сау // сауым мезгіл мµлшері, аќша мµлшерініњ µлшеміне ауысуы бірден болмаѓандыѓы тілдіњ даму эволюциясынан кµрінеді. «Саун ~ cаум» уаќыт µлшемі «сау» етістігінен барып ќалыптасып ќана ќоймай жєне бірнеше сµздердіњ тууына себепші болѓандыѓы байќалады.

Түйін. Сау түбір тұлғасына -ым қосымшасы қосылып жаңа мағыналы сөз туған. Сауым мал лексикасының негізінде жаңа мағыналы сөздер өрбіген: ұрғашы малдарды да сауын деген. Сауын > қарыз > сауып отыру (вымагат) > салық > сыйлық > ақша > сыйт т.б. Р. Сыздық сауын сөзі өткен ғасырдың II жартысында сауу етістігімен тіркесіп, мағынасы жағынан қаналудың жаңа түрі пайда болғанын, олар: жүн беру, ат майын беру (сұрау) болғанын жазады (Абай және қазақтың ұлттық әдеби тілі. 2004: 173 б.). Сауын мен сауға түбірлес сөздер. Сауын сөзі сауын айту жаңа мағыналы сөздің тууына себеп болған.

Сауын айту. Ел жайлауѓа беттегенде сауын айтылмай, елдіњ жайлаудан ќайтарына ќарсы айтылып, ќайта кµшіп бара жатќан бетімізден аѓайын шаќырѓан асымызѓа келмеді дер деп ±ялѓанынан зорѓа келдік (М-Ж., 88); – Жеті к‰н жиын тарќар жиын бар, деп, Сауын айтты, сол елдіњ Сасан биі; Ол Сасан сауын айтып жарлыќ етті, Елінде бір би еді ќасиетті (ЌКБС, 82); Сауын (бие сауу) сөзі сауын айту жаңа мағыналы лексиканың тууына себеп болған сияқты. Сауын сөзінің өзінің бойында бірлесіп және уақыт сияқты көптік мезгіл мағынасы бар. Осы мағына көмек сияқты мағынаның пайда болуына одан түбір тұлғалы мағынаның ұласуы негізінде (сауын – деген не істеу керектігін айтпай-ақ белгілі болған) айту етістігі тіркесіп, сауын айту сияқты жаңа мағыналы сөз пайда болған.

В.В. Радлов саун 2) пиршество, свадебный пиръ (такъ какъ кумысъ служить главнымъ предметомъ угощенія); саун айтты онъ приказалъ все приготовить для пиршества; саун айту – оставленіе кумысу къ свадебному пиру [7, б.235]; Сауын айту – объявить, чтобы готовили кумысу к свадебному пиру (Ильминскиий, 153). Р. Сыздық сауын айту: той, ас, кейде шабуыл сияқты үлкен жиын ұйымдастыру, қымыз, сояр мал, тігер үй жағынан көмектесу дәстүр (Абай және қазақтың ұлттық әдеби тілі. 2004: 173); Будаговтың сауын айту туралы айтқаны жоғарыда жазылғандықтан қайталап жатпаймыз қараңыз: 1869: 694 бет. Бірақ, Будагов мына тұста: суинъ айту – объявлять о томъ, что будуть рзать животныхъ (за нсколько дней до поминокъ, совершаемыхъ обыкновенно черезъ годъ, отправляется отъ хозяина дома къ родственникамъ и знакоммыъ киргизъ, для объявленія, что въ такой-то день поставять очагъ, въ такой-то денъ будутъ рзатъ лошадей, барановъ, и въ такой-то – будутъ угощать мясомъ, это значить – будуть совершать поминки, къ чему родственники и прочіе приглашенные должны доставить кумысъ и прочее угощеніе) [8, б.715].



Сауын – 3) Ескі. Хабар, жария ( ҚТТС: 251). Сауын (хабар) мен асар, үмме мағынасы бір сөздер. Т. Мәмиев: Сыр елінде «*асар», «‰мме» жасаѓанда елге «сауын айтќан» [28, б.11]. Асар-а. [حشر хәшр: 1. собрание, сходка, сборище; 2. ист. жители, мобилизованные для обозной службы и осадных работ] – обычай добровольной бесплатной общественной взаймопомощи при каких -л. работах, которые не под силу одной семье. Нап., при строительстве дома, обработке огорода или уборке урожая (Рүстемов, 1989: 33). *Асар `дальнее место в 1-2 днях пути от говорящего` асарға парті `отправился в дальние селения` (С.Е. Малов, 1957: 18). Демек, асар – сары ұйғырларда қашықтық өлшемі болған. Жалпы, ас + ар (ас – переваливать (через горы - С. Малов, 18).

Сауын айту мен салауат* айту бір сөз емес. Мысалы: – Барымта десе мал ќайтсын, Салауат десе оны айтсын (ҚЖ). Салауат – келіспеген, риза емес жағдайда айтылады. *Салауат – кешірім деп т‰сінік берілген (ЌЖ. 1887.8 б.). В. Радлов салауат – 1) оставленіе взаимныхъ неудовольствій и расчетовъ, амнистія; 2) напрасно, безъ цли деп түсіндіреді [7, б.350]. Л. Будагов: а صلوات салаватъ, ед صلوة, صالة мольба, благословеніе, оставленіе взаимныхъ неудовольствій и расчетовъ – дейді [8, б.703]. Ауыз әдебиетінде кездесетін салауат лексемасы туралы Будагов былай дейді: а. салаватъ, ед. сауоұ, сало, мольба, благословеніе, салауат трмеге указательн. палецъ (поднимаемый мусульманами при произнесеніи догмата вры), салауат көтрмк произносить догматъ вры: салауат көтермк аллаға радуга, салауат наме служебникъ, теребникъ, въ кир. салааут амнистія; оставленіе взаимныхъ неудовольствій и расчетовъ – транслитерациясын жазған – А.Қ. (1871: – С. 703).

Түйін. сәлем (саламь), салла – бәрі де Аллаға (Мұхаммед пайғамбарға) мінәжат ету. Сондықтан бір түбірден өрбіген сөздер сияқты.

Сабағат (сөз). М±нда єруаќтыњ соњы болѓан, Айдаболдыњ Шоњы болѓан Шоњ деген кісі бар. Ќай жерге ќараќшы тігеміз, атты ќай жерден жібереміз деп, маѓан сабаѓат салмады деп ќияњќылыќ ќылып жатќаны (М-Ж., 87); Сабағат (сап (б)+ғат) түбір мен қосымшадан тұрады. В. Радлов сап – слова, рчь [7, б.401]. Мәшһүр-Жүсіп сабағат (сап - сөз) салмады деген мағынада қолданған. Будагов та саб, посудины для кумыса и мшалка [8, б.702].

Түйін. Мәшһүр-Жүсіп Көпеев сауын айтты тіркесін хабар мағынасында қолданған. Сауын лексикасының тұлғалық мағынасының өзі хабар дегенді білдірген. Кейіннен айтты етістігі тіркесіп сауын айту жаңа мағыналы сөз пайда болған. Сауын, сауын айту, асар, үмме мағынасы бір-хабар салуды білдіреді. Сауын сөзі екі мағына білдірген сияқты. 1. сауын – биені сауатын сағатын, уақытын айтқан; 2. бірлесіп сауысу үшін көмекке шақыру (сауын айту). Демек, сауын айту, үмме, асар, салауат, сабағат мағыналас еденицалар. Сауын мен соғым (баяғы заман) `мөлшер` өлшеміне жатады.

Соғым: Менің бір қыста соятұғын соғымым құрлы жылқысы жоқ неменің сабасы қандай екен? (Мәшһүр-Жүсіп., 86). В. Радлов: соkум – скотъ для убоя; соғу – 1) убіеніе, убой; Соғум – мясо, заготовленное на зиму [522, б.530, 531]. Тарих былай деп жазды: Жєњгір хан мен с±лтандар жинайтын алым-салыќтар Бµкей хандыѓыныњ ењбекші ќазаќтарына ‰лкен ауыртпалыќ болып т‰седі. 1846 жылѓа дейін ќазаќтар патша ‰кіметіне салыќ тµлемейді, біраќ хандыќ ішінде зекет (єрбір 40 бастан бір бас алынатын мал салыѓы) жєне соѓым (єрбір 15 ‰йден алынатын дµнежін сиыр немесе семіз бие) жиналып т±рады. Жыл сайын хан зекетке 18 мыњѓа тарта ќой, 800 µгіз, 1000 жылќы, 700 т‰йе жинап алып т±рѓан, ал соѓымѓа 800 – 1000 бас ірі мал жиналѓан. Бµкей хандыѓыныњ ќазаќтарынан жиналатын зекеттіњ орта сомасы к‰міс есебімен жылына 115 мыњ сомѓа, соѓым 9-11 мыњ сомѓа жетеді [16, б.346].

Түйін. Соқ (жығу) түбірінің негізінде соғым (салыстыр: сауын) жаңа мағыналы сөз жасалған. Мәшһүр-Жүсіп соғым – деп қыста сойылатын әдеттегі мағынасын қолданған. Соғым > салық < сыбаға. Соғым единицасы соқ (ғ) түбірден және -ым қосымшадан жасалған деп түйіндеуге болады.

Сыбаѓа (соѓымныњ бір т‰рі): Сонда Ќуандыќ жылќыны ‰леске салып, енші бµлуге (жоғарыда айтылды) келгенде µзім бір сыбаѓа, алты балам алты сыбаѓа, ќара шањыраќта ќалѓандарына бір сыбаѓа депті (Мәшһүр-Жүсіп., 16).

Сауын, аманат мал, ортаќ т.б. µсім алатын салыќ т‰рі болды. Шекара комиссиясыныњ тµраѓасы Ладыженский былай деп жазды: Закят, сугум, сыбага и тому подобного рода дань – по обычаю присвоено ханским потомкам (Бекмаханов, 84). Сыбаға – а. сыпа, сыбаға – доля [8, б.407]. Сыбаға. каз, тоб., сбаға, сұбағе, сұбаға – шибаға شباغالاب по жребій, доля, участокъ, сбаға ағақ цпъ молотильный сбаға салық, сбаға алмақ кидать жребій, сбаға алып по жеребію въ кир. сыбага, дележъ, доля пищи, блюдо съ мясомъ (раздаваемое каждому изъ гостей) [8, б.664]. Сыбаға мен сауға мағыналық жағынан жуық-мәндес сөздер сияқты. Будагов: сауға – саугá (оть слқ – салық – А.Қ.) на здоровье, сауға бердім даль на здоровье, далъ гостинецъ [8, б.407].

Л. Гумилев: Моянчурханныњ «Мен жазды µзімніњ чытымда µткердім, онда яка атќардым (яка якладым – Банзаров т‰сінігі). Рамстед «яка» сµзін аударусыз ќалдырѓан, біраќ б±л – «тµлем», кейде «жалѓа алу» дегенді білдіреді, – дейді С.Малов, «жалѓа алу» «аманат алу» сияќты µсімімен алынатын салыќ т‰рі [29, б.381-382]. Ќазір б±л – пайызбен (подпроцент) тµленеді. Осы салаѓа байланысты С.Е. Жанпейісова халыќ метрологиясыныњ кейбір т‰рлеріне (‰ш наурыз, соќыр, байтал, сайыпќыран, танап, зекет, ±шыр т.б.) кењінен талдау жасаѓандыѓы байќалады [30, б.13-23]. Егінге байланысты ман деген де ескі салмаќ µлшемі кездеседі. Будаговтың мына дерегінің де тарихи маңызы бар: дж. қош кошъ, кир. косы косъ, каз. кушъ (монг. хошъ – пара) 1) пара наполненныхъ виномъ чашъ; кошъ – двойной вьюкъ равновсно наложенный на об стороны животного т.б. [8, б.82].

Осы мәселеге қатысты Будаговтың сөзі жоғарыда жазылғандықтан үзіндісін ғана береміз: сауын айту – (эйту – Будаг.) объявить чтобы оставили кумысу къ свадебному пиру, что бываетъ за недлю до пира (такъ какъ кумысъ состовлялъ у кочевыхъ народовъ главный предметь угошенія на пирахъ и свадьбахъ, то подъ словомъ саунъ разумлось и самое пиршество съ угощенями, которыя впослдствіи уже заключали и водку, медь и другіе напитки, эти предметы угощенія гости приносили съ собою, а потому слово это приняло значеніе гостиница – сауѓат – (астын сызған – А.Қ.), сауын салмақ, звать на пиръ, на свадьбу, на которые должны приносить гостинцы. У другихъ татаръ слово это произносится саум или саун саум алып бармаќ взять гостинцы отправиться на пиръ. Въ Казани этотъ обычай и понын существуетъ) [8, б.694].

Будаговтың жазып отырған сауғат лексемасымен > сыбаға > сарқыт семантикасы бір сөз сияқты. Будагов: сарқыт – остатокъ ды или питя (его дають выпить младшему въ знакъ расположенія, или младшій бередъего въ занакъ уваженія къ старшимъ), гл. сарқыт или сарқмқ течъ по капл, вылиться до послдней капли, аузым сырқып-ақ біттім, мет. совсмъ обднлъ. Въ значеніи глотка, остатка въ чаш, въ дж. правильне произносится сарқыт соркуть слова это происходить отъ сорқыт; тур. сормқ – сосать, глотать, сорқұт етістігінен шыққан [8, б.626]. Демек, сарқыт түбір тұлғасы сар > сор > сарқыт <> сорқұт. Сау мен сор мағынасы жағынан біріне-бірі жуық-мәндес сөздер болып табылады.



Түйін. Сыбаға сөзін Мәшһүр-Жүсіп жылқыдай беру мағынасында қолданған. Мәшһүр-Жүсіп шығармасында қанаудың жаңа түрлерін: аттың майы, майы (жеке өзін), өсім, көтерме, несие, алымта, башмақ, соғым, сыбаға қолданған. Осы единицаларға семантикалық жағынан бір табан жақын ол – аттың майы.

Аттың майы. Ќорен патша к‰йеуім, Аттыњ майы* тілеуім (ЌЖ, 39); Төленбей кетіп еді аттың майы, Көлікбай елді жинап зікір салды (Мәшһүр-Жүсіп., 125); Сол ат кімдікі, мейлі ұрыға басы бүтін сатқан болсын, мейлі майын берген болсын (Мәшһүр-Жүсіп., 116). Аттыњ майы* – или ат майын беру – передача лошади для разъездов или работы при условии обработки ее берущим, одна из форм эксплуатации байством казахской бедноты (ЌЖ, 286);

Майы а. маиръ, мн. мйар мэйяръ, перевозящій зернов. хлбь и състные припасы, товары, сь одного мста на другое, тур. مايريмайры пошлина съ товаровъ, на заставахъ, установленная съ 1830 г. въ Конст – нопол [8, б.202]. Ат майын сұрау. Байлар уақытша пайдалануға берген атының ат майын сұраған. Яғни атының кеткен күші мен терінің бағасын сұраған.

Түйін. Р. Сыздық: аттың майы бұл тегін емес, кейіннен қаруы қайтарылатын акт болмақ – дейді (Абай және қазақтың ұлттық әдеби тілі, 173 б.). Мәшһүр-Жүсіп Көпеев аттың майы деген тұрақты тіркесті төленбей кетті – деген мағынада қолданған. Аттың майы сияқты өсім, несие, алымта, башмақ, соғым, сыбаға да Мәшһүр-Жүсіп шығармасында кеңінен қолданыс тапқан.

Өсім. Биге пара, байларѓа µсім болды, Бой тартып арамдыќтан барма ќашќан (Мәшһүр-Жүсіп., 29);

Түйін. Байлар берген малдарының өсімін алып отырған. Өсімін төлей алмағандар өмір бойы басы-байлы құл болып өткен. М. Әуезовтің «Қараш-Қараш» оқиғасын еске алыңыз. Бақтұғыл байдан алатын өсімі ретінде бір жылқыны ұрлап сойып алады. Мәшһүр-Жүсіп өсім сөзін аттың майы сияқты қолданған.

Кµтерме. Шайтаннан ќылды сауда кµтерме алып, Орнына б±лар ж‰рді, шайтан ќалып (Мәшһүр-Жүсіп., 193); Көтерме мен несие де мағынасы жағынан жуық-мәндес сөздер.

Несие. Жазыѓым сол – зерекпін, «неген» емен, Несие сµз жасымнан деген емен (Мәшһүр-Жүсіп., 117);

Алымта. Саќќ±лаќ µзі болыс к‰нінде, ќыпшаќ Ыбырай аѓа с±лтан дуанбасы екен, ж±рттан жиятын алымта ‰шін балаларыныњ бірін жіберіп, ќасына Жаншуаќтыњ М±сасын ќосады екен (ЌШ, 48); Будагов: Алымъ – долгъ, попалъ въ долгъ, отпавился собирать долги, должникъ [8, б.796]. Радлов: алымда – собирать долги [7, б.385]. Алымта да несие, көтерме сияқты салықтың түрі.

Башмақ. Башмақтың ыстығы өткен зардабынан, Тұрады төбесінде миы қайнап (Мәшһүр-Жүсіп., 245); Будагов: тур. باشمق, باشماق 1) башмакъ, туфля, باشمقشي башмачникъ, сборъ съ обуви, доходъ собираемый съ нкоторыхъ покоренныхъ городовъ, въ пользу матери султана. 2) тат. теленокъ къ первой осени, годовой теленекъ (у которого отрасли уже копыта, оть этого произошло и первое значеніе башмакъ) [8, б.229]. Г.А. Алиев кандидаттық диссертациясында башмак лексикасын атап өткен (1999, 15 б.).

Түйін. Мәшһүр-Жүсіп башмақ единицасын дәл өлшем мағынасында қолданбаған. Біз тек қана мысалы үшін алдық. Башмақ алынатын алымтамен бірдей салықтың түрі. Башмақ сияқты бөрте де көне өлшем бірліктеріне жатады.

Бµрте: Ертесі ерте, ешкісі бµрте к‰нде, Бір с±њќар т‰скен екен хан ќолына (М-Ж., 154); К‰ндердіњ бірінде салт атты, сабау ќамшылы бір бµрі тонды, бµрте атты жігіт кетіп, бала болыпты; Бµрі тонды, бµрте атты жылќышы м±ны кµрген соњ, іші к‰йіп жылап, долданып байѓа келіпті (М-Ж., 51); Ерте, ерте, ерте екен, Ешкі ж‰ні бµрте екен, Ќырѓауылы ќызыл екен, Ќ±йрыќ ж‰ні ±зын екен (Халық ертегісі).

Каталог: fulltext -> transactions
transactions -> А. Ф. Зейнулина филология ғылымдарының кандидаты, профессор
transactions -> Е. Жұматаева жоғары мектепте әдебиетті білімденудің инновациялық технологияларымен оқыту
transactions -> МӘШҺҮр-жүсіп шығармалары тілінің морфологиялық ерекшеліктері
transactions -> М. Н. Баратова Мәшһүр Жүсіп өлеңдерінің жанрлық сипаты Оқу-әдістемелік құрал Павлодар, 2007
transactions -> Азамат Тілеуберді
transactions -> Қазақ – шығыс және орыс (еуропа) Әдебиеті байланысы
transactions -> Қазақ фольклорын зерттеу мәселелері: ХХ ғасырдың бірінші жартысы
transactions -> Табиғи орта жағдайын бақылау «Мониторинг принциптері және типтері»
transactions -> МӘШҺҮртану ғылыми-практикалық орталығЫ
transactions -> Р. М. Муталиева қазіргі қазақ әдебиеті


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет