Обсөж тапсырмалар мәтіні



бет6/6
Дата28.04.2016
өлшемі0.73 Mb.
1   2   3   4   5   6

Монополия


Глоссарий 11 апта 5б



  1. Таза монополия




  1. Монополиялық билік




  1. Нарықтық құрылым




  1. Табиғи монополия




  1. Нарыққа кіруге тосқауыл

ОБСӨЖ 23

Тақырыбы: Монополия
Жоспар:


  1. Қысқа мерзімдегі монополиялық тепе-теңдік

  2. Лернер коэффициенті

Таза монополиялық фирманың еркін монополиядағы фирмадан негізгі айырмашылығы –бағаны өзінің белгілеуінде.Сондықтан монополиялық фирманың да, өндіріс саласында (бір сала-бір фирма) сұраным қисық сызығы бірдей (ұқсас).Осы жағдай, яғни бағаны өзі белгілейді, фирмаға қанша “Q” шығарғанда ең көп (максимал)пайда алуға болатынын болжалдау мүмкіндігін береді.

Монополияның максималды пайда алу шарты (MR=MC) –ның қисық сызықтарын келтірейік.
P
Cm H

Pm C1

C B

A

F


A

O Qm MR Q


MR-шекті түсім; Д – сұраным;

Шығарылым көлемі F нүктесінде, шекті табыс (MR) шекті шығынға (MC) тең.

Шығарым көлемі (Qm) F нүктеде фирмаға максималды пайда келтіреді. Монопополистік шығарым көлеміне (Qm) монополистік баға (Рm) сәйкесті келеді. Фирма шығыны -QmB; өнім бірлігіне келетін түсім QmG; өнім бірлігіне келетін пайда GB. Сонда жалпы түсім (барлық өнімді сатқанда) – TR=Pm*Qm, немесе тікбұрыштың алаңына (площадь) тең: PmGQmO. Жалпы шығын тік бұрыштың майданына тең: CBQmO. Монополияның пайдасы (қысқа мерзімде) жалпы түсіммен жалпы шығынның айырмасына тең, немесе боялған тікбұрыштың майданына тең: PmGBC.

Дегенменде, монополиялық фирма нөлге тең пайда алуы, тіпті зиян көруіде мүмкін. Оған себеб не шығындар көбейіп кетуі не сұранымның болмай қалуы.

4. Монопольдық билік және қоғамдық шығындар

Егер P>MC болса монопольдық нарықта тепе-теңдік қалыптасады. Бұл өндірістік ресурстар тиімсіз пайдаланады деген сөз.

Осындай болмау үшін монополиялық фирма бағаны шекті шығындардан жоғары белгілейді. Демек пайда максималды болады. Бұл шара 1934ж. А. Лернер тарапынан ұсынылған болып Лернер (Lr) монополиялық билігінің индексі деп аталады:

Lr=

Егер еркін бәсеке болса Lr=0 тең болады. Монопольялық билік күшті болса, Лернердің дәрежесі көтеріңкі болады.

Сонымен монополиялық биліктің күші бағаны шекті шығындардан жоғары қоюында. Бұл жоғары баға – қоғамның шығыны болып жекеленген монополиялардің пайдасына айналады. Оның көзі-мәнбайы: Сатып алушылар товарға жоғары баға төлейді. Өндіруші тегін пайда келгеннен кейін өз өндірісін қысқартады. Бұлда қоғам шығыны болып табылады. Үйткені өнімнің (игіліктердің) бір бөлегі монополиялар тарапынан өндірілмеген. Бұл шығынды (қоғамдық шығынды) ел шеңберінде есептесе ЖӨ-ң 4-13 пайызын құрайды екен. Бұл көріністі графикалық сызықтарменде жарытуға баяндауға да болады.



Монополия

Жазбаша бақылау 12 апта 4б



  1. Бағалық дискриминация

  2. Монополиялық билік

  3. Сегменттелген нарық


ОБСӨЖ 25

Тақырыбы: Монополиялық бәсекелестік
Жоспар:


  1. Ұзақ мерзімдегі монополиялық бәсекелес фирма

  2. Монополиялық бәсекелес фирманың шығыны


Монополистік бәсеке – көптеген фирмалардың әр түрлі товарлар мен бір рынокта сауда жасауын қамтамасыз ететін рыноқтық құрылым.

Әр-бір сатушы максимал пайда алу үшін товарларының санын көбейтуге, сапасын жақсылауға тырысады.



2. Монополистік бәсекелестердің сипаты.

Монополистік бәсекелестік құрылымның сипат таблицасы.



Иниституциональдық

немесе ұйымдық

көрінісі.


  1. Сұраным дәрежесі

Өнім бір түрде емес

  1. Сатушылар саны

көп


  1. Сатып алушылар саны

көп


  1. Салаға ену және шығу

еркіндеу

Құлқы мақсаты

  1. Міндеті мақсаты

Пайданы максималдандыру

  1. Стратегиялық өзгермелілер

баға дәрежесі және өнім көлемі

  1. бәсекелестер характтерін аңду

Белгісіз, үйткені бәсекелестер көп

Товарларды істеп шығарушы, мысалы, өнеркәсіп тобы әр түрлі товарларды істеп шығарып, соң рынокқа ұсынады. Осы үдерісте олар ортасында бәсекелестік пайда болады. Олардың сұраным мен ұсыным қисық сызығы бір-біріне ұқсас. Олар бір түрдегі товарларыда ұсынады. Мысалы сыра (аттары, шыны ыдысы, тикетка(жазулы қағазы) әр-түрлі болады), печений, көйлек, аяқ киім, макарондар т.б.

Олардың бір-түрдегі товарлары базарда бір-бірін жоқтатпайды.

3.Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді тепе-теңдік.

Төмендегі төрт жағдай (параметр) арқылы монополиялық бәсекенің мәні

анықталады: 1) өнім арқылы іріктеу (прадуктовая диференция). Өнім өндіруші баға үстінен не реттеу, не билік жүргізе алмайды. Сонда да болса өнім сапасын жақсарту негізінде аз өнімнің бағасын көтеруге ұрынады. Бірақ үйреншікті сатып алушыларын қашыртпауға тырысады. Қалаберсе тұрақты сатып алушыларға (клиенты) жаңа-жаңа(модалы) товарлар ұсыныпта отырады.

2) Біркелікті (единобразние) саясатын қолдану. Бір түрдегі товар ұсынушылар бір-бірінің харакетіне қарайды, бақылап отырады. Егер ұсынушылардың бірісі өз товарының бағасын түсіріп өз саудасын жандандыруға қолы жетсе, басқаларда осы әдістен пайдаланудан таймайды. Бұл харакет ұсынушы саудасын жандандыруды, и тұтынушы үшін товарлардың бағасын арзандатуға қолын жеткізеді.

3)Симметрия және 4) Өндірушілер санының көп болуы. Бұлар екінші жағдайдың

жалғасы сияқты. Өндірушінің бірісі өз товарының бағасын түсіреді де басқалардың да осылай қылуын күтеді. Күткеніндейде болып шығады. Мәселе бағаны түсіргенде товарларды көбірек сатуға қол жеткізіп жалпы түсімін (виручка) көбейту.


Олигополия

Жазбаша бақылау 13 апта 4б



  1. Олигополия




  1. Табиғи олигополия




  1. Баға қақтығысы


ОБСӨЖ 27

Тақырыбы: Олигополия
Жоспар:


  1. Баға тұрақтылығы

  2. Ойындар теориясының элементтері

Олигополиялық рыноктық құрылымда бір топ товар сатушыға көптеген сатып

алушылар тура келеді. “Олигополия” терминінің авторы ағылшын утописі Томас Мор (1478 - 1535) деп саналады.

Олигополия туралы түсінік туралы талас – тартыс көптен – көп. Бірақ өмірде олигополия бар. Әсіресе автомобиль саласы, металлургия, алюмини, химия т.б. салалары олигополиялық құрылымды дәлелдейді. Еркін бәсекедегі фирмалардан, таза монополиядан фирмалардан олигополиялық фирмалардың айырмашылығы – бұл жерде, немесе бұл салада бір неше (у), бір топ фирмалар бар. Олар бір – бірі мен бәсекеде. Бір фирмада өзгеріс (техника, шикеі зат, технология, баға т.б.) пайда болса ол басқа фирмаларға әсерін тигізеді


Олигополияның құрылымдық сипаты


Инстуционалдық – ұйымдық көрінісі

  1. Сұраным дәрежесі

  2. Сатушылар саны

  3. Сатып алушылар саны

  4. Салаға ену не шығу кедергіліктері

Өнімді жіктеу (әр-түрлі ету)

Көп емес


Көпшілік
шектеулі

Құлқы - мақсаты

  1. Міндетті мақсаты

  2. Стратегиялық өзгермелер

  3. Бәсекелестердің іс-әрекетін бақылау

Қысқа мерзімде пайданы максималдау.

Баға мен шығарым дәрежесі

Тығыз (интенсивті)

Еркін бәсекедегі фирмалардың товарлары бір түрде, монополиялық бәсекедегі

фирмалардың товарлары әр түрлі, ол олигополиялық фирмалардың товарлары не бір түрде не әр түрде болуы. Салаға енудеде кейбір жағдайда еркіндеу, не кейбір жағдайда мол кедергіліктер бар.

Жетілген (еркін) бәсекеде фирмалар өз товарларын сұраным мен ұсынымға қарап сатадыда мүмкін болғанынша көп (максимал) пайда алады.

Таза монополияда MR=MC (marginal revenue= marginal cost) тең болса, онда

сұраным мен ұсыным тепе-теңдігі қалыптасады да жоғары (максимал) пайда алуға мүмкіндік туады.

Олигополиялық модельде фирмалар бір – біріне қарайлап, бірі-бірін бақылап,

бәсекелестік арқылы жоғары пайда алуға ұмтылады.
2. Олигополияның белгілері


  1. Өндіріс саласында бір-бірімен бәсекелес бір-неше (бір топ) фирмалар бар.

Демек таза монополиядан ажрату оңай, үйткені бір сала – бір фирма болатын.

  1. Сұраным қисығы әр-уақыт төмен қарай енгіседі, сондықтан жетілген

бәсекегеде ұқсамайды, үйткені бұл құрылымда сұраным мен ұсыным ортасында тепе – теңдік бар.

  1. Өндіріс саласында бір неше монополиялық фирмалар болса, солардың бірі не

екеуі ірі фирмалар болып қалыптасқан болып өндіріс саласына ықпалын жүргізеді. Осы белгісі оны олигополияны – монополистік бәсекеден ажратып тұрады.

  1. Олигополиялық бәсекелестікті басқа құрылымдармен шатастырып алу мүп

мүмкін. Мысалы АҚШ тың автомобиль саласында жетекші рөлді үш фирма

“Форд”, “Дженералмоторс” және “Крайслер” алып барады. Немесе кез-келген орта дәрежедегі қалаларда атын – жанармай мен жабдықтап тұрған 10-15 стансаларда олигополиялық құрылымды аңғартады. Бірақ монополистік бәсекелестікке де тартады (ұқсайды)

5. Жоғарыда айтылғандай олигополистік бәсекелестік құрылымда қайсы біреулері бір түрдегі, екінші біреулері әр – түрлі товарлар істеп шығаруы күтіледі.


Олигополия

Глоссарий 14 апта 5б



  1. Ойын теориясы




  1. Картель



  1. Баға көшбасшысы




  1. Курно моделі




  1. Ішінара монополия




  1. Бертран моделі


ОБСӨЖ 29

Тақырыбы: Өндіріс факторларының нарығы
Жоспар:


  1. Өндіріс факторлары туралы түсінік

  2. Өндіріс факторлары нарығындағы сұраныс және ұсыныс

Ілгергі тақыптарда өндіріс факторлары, немесе өндірістік ресурстар

туралы қайта-қайта айтылған. Олар әлбетте игіліктер. Шартты түрде игіліктерді екі топқа бөлуге болады. Тұтыну предметтерін (адамдардың тікелей тұтынуы үшін) тікелей игіліктер, ал өндіріс үрдесінде пайдаланылатындарды жанама игіліктер деп олар өндірістік факторлар, немесе ресурстар деп аталады.

Товарларды, қызметтерді істеп шығару үрдесінде пайдаланылатын



игіліктерді- өндірістік факторлар, немесе өндірістік ресурстар деп аталады.

Айтылған факторлар кәзіргі кезде және мынадай факторлар мен

толықтырылған.

Олар:
А) Ақпараттандыру, байланыс коммуникациясы;

Б) Ғылыми- техникалық прогрес(ҒТП):

В) Мемлекеттің экономикалық саясаты.

Г) Біліктілік- кәсіпкерлік.

Д) Жылжымайтын мүліктер көлемі.

Ілгергі тақырыптарда товарлар мен қызметтер (сервис) нарығы үстінде талдау жүргізілді. Оларды орындаушылар, не жеке кәсіпкерлер, не үлкенді- кішілі фирмалар. Олар-фирмалар (кәссіпкерлер) ұсынушылар (S) товарлар мен қызметтерді сұранушылар (D) – үй қожалықтары (домохозайства) және фирмалардың өздері. Факторлар нарығында (рыноғында) олар өз орындарын ауыстыратында сияқты: үй қожалықтары-ұсынушы ал фирмалар өндіруші факторларына сұранушы іспетті. Әрине бұл шартты түсінік: Олар өз орындарын ауыстырушы да болуы.

Факторлар, немесе ресурстар дегенде- еңбекті, жерді, капиталды

түсінетінімізді еске салайық. Үй қожалықтары өз ресурстарын ұсынып, оның есесіне жалақы, пайда, пайыз және рента түріндегі табыстарға ие болады.


  1. Экономикалық ресурстардың ұсынымы.

Қайсы мемлекетте қайсы уақытта ұсынылған, не сұранылған (сатып алынған) экономикалық ресурстардың, немесе өндірістік факторлардың санын (көлемін) сапасын анық бағалауға болады. Олар: жұмыспен қамтылғандар саны, егілген жердің көлемі, капиталдық ресурстар көлемі. Бұл деректер статистикалық құжжаттарда жарияланды.
Өндіріс факторларының нарығы

Глоссарий 15 апта


  1. Ресурстардың шекті шығындары




  1. Экономикалық рента




  1. Монопсония




  1. Таза монопсония




  1. Ресурстардың сұраныс қисығы

Ә д е б и е т т е р.



Негізгі:


  1. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тілеужанова М.Ә.

Микроэкономика, Алматы, “Экономика”, Каз ЭУ, 2000 ж.

  1. Мхамедиев Б.М. Микроэкономика, Алматы: Қазақ университеті, 2001ж

  2. Есенғалиева Қ.С., Тілеужанова М.Ә., Тастандиева Н.Б. “Микроэкономика және макроэкономика терминдерінің түсіндірме сөздігі”. Алматы, 2003 ж.

  3. Гальперин В.М., Игнатьев С.М., Моргунов В.И. Микроэкономика. Т. 1,2, С.-П.: Экономическая школа, 2002 г.

  4. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. М.: Дело, 2001 г.

Қосымша:

  1. Нуреев Р. М. Курс микроэкономики. М.: Норма, 2001 г.

  2. Симкина Л., Корнейчук Б., Микроэкономика. С.- Питер, 2002 г.

  3. Фишер С, Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Микроэкономика. Экономика. М.: Дело

  4. Хайман Д.Н. Современная микроэкономика: анализ и применение. Т.1-2., М.: Финансы и статистика, 1992 г.

  5. Грязнова А. Г., Юданов А.Ю. Микроэкономика. Теория и российская практика. – М.: ИТД. “КИО Рус”, 1999 г.

  6. Микроэкономика. Практикум. Задачи, тесты, ситуации. С.-П.: Литература плюс, 1994 г.

  7. Вэриан Х. Микроэкономика. Промежуточный уровень. Современный подход. М.: ЮНИТИ, 1997 г.

Каталог: CDO -> OBSOJ -> Econ
Econ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау
Econ -> Сабақ эмр-дің теориалық астарымен оның объектісі
Econ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау; оқытушының кеңесін негізге ала отырып, өз бетінше дайындалу
Econ -> “Математика және экономика” факультеті
Econ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау; оқытушының кеңесін негізге ала отырып, өз бетінше дайындалу
Econ -> “Математика – Экономика” факультеті
Econ -> Сабақ барысында берілген ақпараттарды белсенді қабылдау; оқытушының кеңесін негізге ала отырып, өз бетінше дайындалу
Econ -> ОбсөЖ мәтіндері мен тапсырмалары


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет