Учебное пособие сборник текстов по профессиональному казахскому языку для учащихся колледжа по специальности «Правоведение»



бет1/6
Дата25.04.2016
өлшемі0.81 Mb.
түріУчебное пособие
  1   2   3   4   5   6

Министерство образования и науки Республики Казахстан

Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова


Колледж

УЧЕБНОЕ ПОСОБИЕ

Сборник текстов по профессиональному

казахскому языку для учащихся колледжа

по специальности «Правоведение»

Павлодар


УДК 811.512.122 [34]

ББК 81.2 Каз

А 36
Рекомендовано ученым советом ПГУ им. С. Торайгырова

Рецензенты:



доктор педагогических наук, профессор Жуматаева Е.О.

кандидат юридических наук, доцент Иксатова С.Т.
Айдарбаева Г.Б

Сборник текстов по профессиональному казахскому языку для учащихся колледжа по специальности «Правоведение». Учебное пособие. – Павлодар, 2005


Учебное пособие предназначено для учащихся колледжа, обучающихся по специальности «Правоведение». Пособие может служить основой для учебных занятий учащихся, как под руководством преподавателя, так и самостоятельно.

Материал учебного пособия позволяет направить изучение государственного языка в русло изучаемых юридических специальностей. Учебное пособие имеет своей целью углубление знаний по казахскому языку и дальнейшее развитие профессиональной направленности речи студентов названной специальности. В пособии использована специальная терминология, определенный словарь, тексты. В дальнейшем с помощью упражнений фонетического, грамматического, лексического характера студенты обучаются навыкам обмена мыслями на казахском языке по специальности.


Айдарбаева Г.Б., 2005

Павлодарский государственный университет им. С. Торайгырова, 2005

О некоторых особенностях казахского языка


Структура казахского языка имеет свои характерные особенности:

а) отсутствуют приставки. Новые слова и различные формы слова образуются главным образом путем присоединения к корню различных словообразовательных и формообразующих аффиксов. При этом корень остается без изменений, аффиксы гармонируют с корнем;

б) нет согласования прилагательного с существительным;

в) отсутствует категория рода;

г) многие казахские слова, особенно относящиеся к общеупотребительной лексике, многозначны.

Например, бас-1. голова; 2.-верхушка (горы); 3.-старший; 4.- главный; 5.- начало и др.;

д) встречаются интернациональные термины, заимствованы через русский язык, и слова из русского языка. Они в большинстве своем пишутся и произносятся так же, как и в русском языке;

е) если существительное сочетается с количественным числительным, оно не принимает окончания множественного числа: он екі студент- двенадцать студентов; екі еркек- двое мужчин;

ж) в казахском языке есть окончания притяжательной формы и личные окончания имен, которые отсутствуют в русском языке.

Казахский язык- национальный язык казахского народа. Он является государственным языком Республики Казахстан.

Казахский язык относится к кыпчакской группе тюркских языков.

Казахский язык близок к татарскому, башкирскому, карачаево- балкарскому, кумыкскому, караимскому, крымско- татарскому, каракалпакскому, ногайскому языкам.

Кыпчакский ареал охватывает собственно Казахстан, часть восточной Европы, Северный Крым, низовья Волги, Северный Кавказ, часть Хорезма, Каракалпакию и часть Узбекистана.

Казахская письменность претерпела ряд изменений. Так, до 1929 года в ее основе лежала арабская графика, с 1929 г. по 1940г.- латинская графика, а с 1940г. по настоящее время- русская графика (кириллица).

Язык- величайшее достояние и неотъемлемый признак нации. С развитием языка, расширением его общественных функций непременно связан расцвет национальной культуры и будущее самой нации как исторически сложившейся устойчивой общности людей.

Республика Казахстан обеспечивает правовые гарантии и уважительное отношение ко всем употребляемым в республике языкам и защищает неотъемлемое право граждан любой национальности на развитие своего языка и культуры.

Казахский язык- национальный язык казахского народа.

Сегодня в Казахстане проживает 8 миллионов, а за пределами Республики (в Российской Федерации, Узбекской Республике, Киргизской Республике, Туркменской Республике, Монгольской Народной Республике, Германии, Франции, Турции, Австралии и т.д.) более 2 миллионов казахов.

По данным 1991 года, по всему миру численность казахов- более 10 миллионов. В 1989 году был принят Закон о языках, где казахский язык приобрел статус государственного языка Республики Казахстан. Это положение подтверждено новой Конституцией Республики Казахстан, принятой 28 января 1993 года.

С 1990 года казахский язык законно считается государственным языком Республики Казахстан.

Предисловие
В условиях профессиональной подготовки специалистов казахский язык включается в учебный план как обязательная дисциплина.

Задачей авторов является подготовка учебного пособия с учетом профессиональной направленности обучения на юридическом отделении колледжа.

Этому подчинен отбор специальной лексики, которая, в свою очередь, способствует развитию навыков употребления конструкций, более всего свойственных для научного и публицистического стилей.

Пособие предназначается для русских групп колледжей по названной специальности.

В учебное пособие включены научные тексты, в которых преобладают термины и профессиональная лексика, материалы по фонетике, орфографии, лексике, словообразованию, морфологии.

Материал по грамматике дается в сравнении с правилами русского языка. В учебном пособии после каждого текста дается словарь юридических терминов, это значительно облегчает работу.

Наряду с этим, работа с текстами предполагает и использование русско-казахских толковых словарей, в том числе и по названным специальностям.

Уроки строятся с учетом таких видов деятельности, как чтение, говорение, аудирование и письмо.

Языковой материал урока по возможности дается в комплексе с материалом по лексике и грамматике.

Целью работы является углубление знаний по казахскому языку, развитие речи на основе системного представления единиц языка, поэтому грамматический материал данного пособия дается и располагается линейно.

Данный учебник может служить основой для учебных занятий как под руководством преподавателя, так и для самостоятельной работы учащихся. Учебная работа с учебным пособием предполагает и его творческое использование. Возрастает при этом роль активности, самостоятельности учащихся в процессе обучения языку.

В условиях рыночной экономики роль казахского языка как государственного языка еще более возрастает. Предполагается, что данное учебное пособие должен помочь в решении этой важной задачи.


1-сабақ
“Ақиқаттан ардақты

ештеңе жоқ”

дала бабынан


1.1 Заң туралы ғылым
Революцияға дейінгі Қазақстанда заң, құқық туралы ғылым дамымады.

Әдейі оқу орындары, ғылыми іздену мекемелері болмады. ХІХ- ғасырдан 80-90- жы жылдардан бастап қазақ даласында Петербург, Мәскеу, Қазан университетінің, заңгер факультетін бітірген алғашқы қазақ түлектері шықты.

Бұл орыс- қазақ арасындағы байланыстын дамуы, Қазақстанның Ресей империалық саясатының енуінің арқасында мүмкін болды. Сөйтіп қазақ жастары арасынан алғашқы заң магистрлері шықты.

Соның бірі Петербург университетінің заңгер факультетінің алғашқы түлегі Қаратаев Б.Б.

Олардың іс әрекеті қазақ халқының салт- дәстүрін, олардың жай күнделікті құқық қорғаумен шектелді.
Сөздік:
- ѓылым- наука;

- ѓылыми іздену- научно- искательные;

- ќатынас- отношения;

- байланыс- связь;

- мекеме- учреждение;

- ќұқық- право;

- заңгер факультеті- юридический факультет;

- түлек- выпускник.


Сұрақтар


  1. Революцияға дейінгі Қазақстанда заң туралы ғылым қалай дамыды?

  2. Алғашқы қазақ заң қызыметкерлері білімді қайдан алды?

  3. Олардың іс әрекеті немен шектелді?

1.3 Мәтін бойынша тапсырмалар

1 Мєтінді сөз таптарына талдаңыз.

2 Дала баптарынан алынған қанатты сөзді түсіндіріңіз

3 Мәтінді мәнерлеп оқыңыз, орыс тіліне аударыңыз, сингармонизм заңына назар аударыңыз.
1.3 Закон сингармонизма (Үндестік заңы)

Обратите внимание! В казахском языке образованием слов и словоизменением управляет ЗАКОН СИНГАРМОНИЗМА- закон созвучия (гармонии) звуков основного слова и аффиксов, так, если последний слог основы содержит твердые гласные: а, о, ұ, ы, то и в составляющих его аффиксах должны быть именно твердые гласные- қарындаш+ тар, бас+ шы. Если последний слог слова имеет мягкие гласные: ә, ө, е, ү, і, то и в аффиксах появляются мягкие гласные: сөздік+ тер, күзет+ ші и т.д.

Если конечный звук основы (корня) глухой согласный (п, т, к, қ, с, ф, ш), то и первый звук аффикса тоже должен быть глухим: дос- тар, бөбек- тер.

Если в конце основы стоит гласный звук, звонкий (б, в, г, ғ, д,ж, з) или сонорный согласный (м, н, ң, п, р, й), то и аффиксы начинаются со звонкого или сонорного звука: бөлме+ лер, қаз+ дар.

Закон сингармонизма в первую очередь изучите на примере образования в казахском языке множественного числа.


1.4 Грамматические пояснения

К основе слова прибавляются окончания:



  1. –лар, -лер, если конечный звук основы гласный или р, й, у.

Например: оқушы-лар, үй-лер.

  1. –дар, -дер, если конечный звук основы м, н, ң, л, з.

Например: ауыл-дар, сөз-дер.

  1. –тар, -тер, если конечный звук основы глухой согласный или звонкий б, в, г, д.

Например: мектеп-тер, завод-тар, педагог-тар.

2 – сабақ


“Ақиқаттың алдында хан бір, қара да бір ”

дала баптарынан

2.1 Заң туралы ғылым
Заң туралы ғылым Қазақстанда революциядан кейінгі кезеңде дами бастады.

1926 жылы Қызыл- Орда қаласында заң қызыметкерлерін дайындайтын кустар ашыла бастады. Ал 1934 жылы Алматыда совет қызыметкерлерін дайындайтын институт ашылды.

Қазіргі Қазақстан- заңгерлік ғылым дамыған орталықтардың бірі, бірнеше дамыған құқық ғылыми мекемелер, жоғарғы оқу орындары бар. Республиқада Қазақ ССР- нің философия және құқық институты, Қазақ мемлекеттік, Қарағанды мемлекеттік университеттерінде заңгерлік факультеттері, Қарағанды ішкі істер министрлігінің жоғары мектебі бар.
Сөздік:
- Заң қызыметкерлері- служащие закона;

- ќұқық ғылыми мекемелер- правовые научные учреждения;

- ішкі істер министрлігі- министерство внутренних дел.
Сұрақтар


  1. Заң туралы ғылым Қазақстанда қай кезеңде дами бастады?

2 Қазақстанда заң қызметкерлерін дайындайтын курстар қашан, қайда ашылды?

3 Қазіргі Қазақстанда- заң қызметкерлерін дайындайтын қандай жоғарғы оқу орындары бар?


2.2 Мәтін бойынша тапсырмалар:

а) мәтінді мәнерлеп оқып, орыс тіліне аударыңыз. Келесі сұрақтарға жауап беріңіз;

б) дала баптарынан алынған қанатты сөзді түсіндіріңіз;

c) зат есімдердің септік жалғауларын ажыратыңыз.

Септік жалғаулары (падежные окончания)


Септіктер

Сұрақтар

Дауысты және үнді м,н,ң, дыбыстардан соң

Қатаң және ұяң б,в,г,д, дыбыстардан соң

Ұяң және үнді з,ж,р,л,и,ү, дыбыстардан соң

Атау

Кім? Не?

Кімдер?


Нелер?










Ілік

Кімнің?

Ненің?


-ның,-нан-ніњ,-нің; кесе-нің

-тың;завод-тың

-тің;сүт-тің



-дың;қой-дың

-дің;жер-дің



Барыс

Кімге? Неге? Қайда?

-га, ана-ѓа

-ге, сән-ге



-қа;кітап-қа

-ке;бетке, клуб-қа



-ѓа;қыз-ѓа

тау-га


-ге; үй-ге, ел-ге

Табыс

Кімді? Нені?

-ны,ды; шам-ды, нан-ды;

-ні,ді; ешкі-ні, әке-ні



-ты;лақ-ты, геолог-ты

-ті;бет-ті



-ды; экипаж-ды

-ді; гүл-ді,тау-ды



Жатыс

Кімде?неде? қайда?

-да; Айжан-да

-де; білім-де



-та; кітап-та, завод-та

-те;ет-те, коллектив-те






Шығыс

Кімнен? Неден? Қайдан?

-нан;-дан;ұн-нан,

-нен;-ден;әке-ден,ән-нен, астана-дан



-тан;геолог-тан, ет-тен;

-тен;ірімшік-тен, завод-тан



-дан;қатар-дан,

-ден;шөл-ден, көмір-ден,ел-ден



Көмек-тес

Кіммен? Немен?

-мен; жұбайы-мен, әкем-мен,сән-мен, шаң-мен

-пен;кұрт-пен, биолог-пен, педагог-пен

-бен(мен); аспаз-бен

-мен; гүл-мен, қол-мен, май-мен, жер-мен



3-сабақ
“Қазы қара қылды қақ жарғандай әділ болуы тиіс”

дала баптарынан
3.1 Жеті жарғы
“Жеті жарғы- сөзбе- сөз алғанда”жеті ереже” деген сөз. “Жеті жарғыда” қылмысты істе құқық нормаларына негізгі орын берілген. Қылмысты әрекеттер тізбесіне мыналар енгізілген: кісі өлтіру, мертіктіру, әйел зорлау, соққыға жығу, ар- намысына тию, ұрлық істеу, неке бұзарлық, т.б.

Жасаған қылмыстары үшін кінәлілер түрлі жазаларға тартылған. “Жеті жарғыда”, “Қанға қан алу”, “Жанға жан алу”, “Мертіктірсе”- мертіктірумен кек қайтару заңы сақталды.


Сөздік:
- жеті жарғы- семь заповедей;

- кісі өлтіру- убийство;

- ар-намысына тию- посягать на честь и достоинство;

- кінәлілер- виновные?


Сұрақтар


  1. ”Жеті жарғы” деген сөз тіркесінің синонимы қандай?

  2. “Жеті жарғыда” неге орын берілген?

  3. Қылмысты әреттер тізбесін атаңыз.

  4. Қылмыскелер қандай жазаға тартылған?

3.2 Мәтін бойынша тапсырмалар

a) мәтінді оқып, аударыныз. Мазмұның айтыңыз;

b) дала баптарынан алған қанатты сөзді түсіндіріңіз;

c) тәуелдік жалғауы бар сөздерді табыңыз.

Аффиксы принадлежности (тәуелдік жалғау)




Лицо

Конечный звук слова

Аффиксы

Примеры

Ед.число

Мн.число

1

После гласных

После согласных



м

ым

ім



мыз

ымыз


іміз

Бала+м бала+мыз

Қол+ым қол+ымыз

Қөз+ім қөз+іміз


2

пр


После гласных

После согласных



ң

ың

ің



ларың

лерің


тарың

терің


Бала+ң бала+ларың

Шеше+ң шеше+лерің

Бас+ың бас+тарың

Бет+ің бет+терің




2

в


После гласных

После согласных



ңыз

ыңыз


іңіз

ларыңыз

дарыңыз


деріңіз

Бала+ңыз бала+ларыңыз

Қо+ыңыз қол+дарыңыз

Қөз+іңіз қөз+деріңіз


3


После гласных

После согласных



сы

сі

ы



і


лары

лері


тары

тері



Қала+сы қала+лары

Көше+сі көше+лері

Бас+ы бас+тары

Тіс+і тіс+тері




Каталог: fulltext -> buuk
buuk -> М ж. КӨпеев шығармаларындағы кірме сөздер тарихы оқУ ҚҰралы
buuk -> Іскери – КӘсіби қазақ тілі
buuk -> Қазақ тілі пәнінен практикалық сабақтарға арналған әдістемелік нұсқау Павлодар Кереку 2009 (07) ббк 81. 2 каз- 9 Қ 17 С. Торайғыров атындағы пму-дың қазақ тілі кафедрасының оқу-әдістемелік кеңесі басуға ұсынған Рецензент
buuk -> ДӘСТҮР – ДӘріс қазақ тілі пәнінен студенттерге арналған оқу құралы Павлодар Кереку 2010 Т. Х. Сматаев ДӘСТҮР – ДӘріс
buuk -> М. Аллаберген тарих тудырған тұлғалар
buuk -> МӘШҺҮр-жүсіп шығармалары тілінің морфологиялық ерекшеліктері
buuk -> Мамандыққа кіріспе «Музыкалық білім»
buuk -> Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
buuk -> Қылмыстық ҚҰҚЫҚ (Жалпы бөлімі)
buuk -> МӘШҺҮР – ЖҮсіптің лингвистикалық КӨЗҚарастары оқу құралы Павлодар Кереку


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6


©netref.ru 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет